સમાસ પહિલા : ગણેશસ્તવન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ દુસરા : ગણેશસ્તવન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ તિસરા : શારદાસ્તવન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ ચવથા : સદ્ગુરુસ્તવન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ પાંચવા : સંતસ્તવન ॥ શ્રીરામ ॥
સમાસ સહાવા : શ્રોતેજનસ્તવન ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ સાતવા : કવેશ્વરસ્તવન ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ આઠવા : સભાસ્તવન ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ નવવા : પરમાર્થસ્તવન ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ દહાવા : નરદેહસ્તવનનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ્ ॥
સમાસ પહિલા : પૂર્ણાપૂર્ણનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
પ્રાણીવ્યાપક મન વ્યાપક । પૃથ્વી વ્યાપક તેજ વ્યાપક ।
વાયો આકાશ ત્રિગુણ વ્યાપક । અંતરાત્મા મૂળમાયા ॥ ૧ ॥
વાયો આકાશ ત્રિગુણ વ્યાપક । અંતરાત્મા મૂળમાયા ॥ ૧ ॥
નિર્ગુણ બ્રહ્મ તેં વ્યાપક । ઐસેં અવઘેંચ વ્યાપક ।
તરી હેં સગટ કિં કાયે યેક । ભેદ આહે ॥ ૨ ॥
તરી હેં સગટ કિં કાયે યેક । ભેદ આહે ॥ ૨ ॥
આત્મા આણિ નિરંજન । યેણેંહિ વાટતો અનુમાન ।
આત્મા સગુણ કિં નિર્ગુણ । આણિ નિરંજન ॥ ૩ ॥
આત્મા સગુણ કિં નિર્ગુણ । આણિ નિરંજન ॥ ૩ ॥
શ્રોતા સંદેહીં પદિલા । તેણેં સંદેહ વાઢલા ।
અનુમાન ધરૂન બૈસલા । કોણ તો કૈસા ॥ ૪ ॥
અનુમાન ધરૂન બૈસલા । કોણ તો કૈસા ॥ ૪ ॥
ઐકા પહિલી આશંકા । અવઘા ગલ્બલા કરૂં નકા ।
પ્રગટ કરૂન વિવેકા । પ્રત્યયે પાહાવા ॥ ૫ ॥
પ્રગટ કરૂન વિવેકા । પ્રત્યયે પાહાવા ॥ ૫ ॥
શરીપાડેં સામર્થ્યપાડેં । પ્રાણી વ્યાપ કરી નિવાડેં ।
પરી પાહતાં મનાયેવઢેં । ચપળ નાહીં ॥ ૬ ॥
પરી પાહતાં મનાયેવઢેં । ચપળ નાહીં ॥ ૬ ॥
ચપળપણ યેકદેસી । પૂર્ણ વ્યાપકતા નવ્હે ત્યાસી ।
પાહાતાં પૃથ્વીચ્યા વ્યાપાસી । સીમા આહે ॥ ૭ ॥
પાહાતાં પૃથ્વીચ્યા વ્યાપાસી । સીમા આહે ॥ ૭ ॥
તૈસેંચિ આપ આણિ તેજ । અપૂર્ણ દિસતી સહજ ।
વાયો ચપળ સમજ । યેકદેસી ॥ ૮ ॥
વાયો ચપળ સમજ । યેકદેસી ॥ ૮ ॥
ગગન આણિ નિરંજન । તેં પૂર્ણ વ્યાપક સઘન ।
કોણીયેક અનુમાન । તેથેં અસેચિના ॥ ૯ ॥
કોણીયેક અનુમાન । તેથેં અસેચિના ॥ ૯ ॥
ત્રિગુણ ગુણક્ષોભિણી માયા । માઈક જાઈલ વિલયા ।
અપૂર્ણ યેકદેસી તયા । પૂર્ણ વ્યાપકતા ન ઘડે ॥ ૧૦ ॥
અપૂર્ણ યેકદેસી તયા । પૂર્ણ વ્યાપકતા ન ઘડે ॥ ૧૦ ॥
આત્મા આણિ નિરંજન । હેં દોહિકડે નામાભિધાન ।
અર્થાન્વયે સમજોન । બોલણેં કરાવેં ॥ ૧૧ ॥
અર્થાન્વયે સમજોન । બોલણેં કરાવેં ॥ ૧૧ ॥
આત્મા મન અત્યંત ચપળ । તરી હેં વ્યાપક નવ્હેચિ કેવળ ।
સુચિત અંતઃકર્ણ નિવળ । કરૂન પાહાવેં ॥ ૧૨ ॥
સુચિત અંતઃકર્ણ નિવળ । કરૂન પાહાવેં ॥ ૧૨ ॥
અંતરાળીં પાહાતાં પાતાળી નાહીં । પાતાળીં પાહાતાં અંતરાળીં નાહીં ।
પૂર્ણપણેં વસત નાહીં । ચહુંકડે ॥ ૧૩ ॥
પૂર્ણપણેં વસત નાહીં । ચહુંકડે ॥ ૧૩ ॥
પુઢેં પાહાતાં માગેં નાહીં । માગેં પાહાતાં પુઢેં નાહીં ।
વામ સવ્ય વ્યાપ નાહીં । દશદિશા ॥ ૧૪ ॥
વામ સવ્ય વ્યાપ નાહીં । દશદિશા ॥ ૧૪ ॥
ચહુંકડે નિશાણેં માંડાવીં । યેકસરીં કૈસીં સિવાવીં ।
યાકારણેં સમજોન ઉગવી । પ્રત્યયેં આપણાસી ॥ ૧૫ ॥
યાકારણેં સમજોન ઉગવી । પ્રત્યયેં આપણાસી ॥ ૧૫ ॥
સૂર્ય આલા પ્રતિબિંબલા । હાહિ દૃષ્ટાંત ન ઘડે વસ્તુલા ।
વસ્તુરૂપ નિર્ગુણાલા । મ્હણિજેત આહે ॥ ૧૬ ॥
વસ્તુરૂપ નિર્ગુણાલા । મ્હણિજેત આહે ॥ ૧૬ ॥
ઘટાકાશ મઠકાશ । હાહિ દૃષ્ટાંત વિશેષ ।
તુળૂં જાતાં નિર્ગુણાસ । સામ્યતા યેતે ॥ ૧૭ ॥
તુળૂં જાતાં નિર્ગુણાસ । સામ્યતા યેતે ॥ ૧૭ ॥
બ્રહ્મીંચા અંશ આકાશ । આણી આત્મ્યાચા અંશ માનસ ।
દોહીંચા અનુભવ પ્રત્યયાસ । યેથેં ઘ્યાવા ॥ ૧૮ ॥
દોહીંચા અનુભવ પ્રત્યયાસ । યેથેં ઘ્યાવા ॥ ૧૮ ॥
ગગન આણિ હેં મન । કૈસે હોતી સમાન ।
મનનસીળ મહાજન । સકળહિ જાણતી ॥ ૧૯ ॥
મનનસીળ મહાજન । સકળહિ જાણતી ॥ ૧૯ ॥
મન હેં પુઢેં વાવડે । માગેં આવઘેંચિ રિતેં પડે ।
પૂર્ણ ગગનાસ સામ્યતા ઘડે । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૨૦ ॥
પૂર્ણ ગગનાસ સામ્યતા ઘડે । કોણ્યા પ્રકારેં ॥ ૨૦ ॥
પરબ્રહ્મચિ અચળ । આણિ પર્વતાસહિ મ્હણતી અચળ ।
દિનીહી યેક કેવળ । હેં કૈસેં મ્હણાવેં ॥ ૨૧ ॥
દિનીહી યેક કેવળ । હેં કૈસેં મ્હણાવેં ॥ ૨૧ ॥
જ્ઞાન વિજ્ઞાન વિપરિતજ્ઞાન । તિની કૈસીં હોતી સમાન ।
યાચા પ્રત્યયો મનન । કરૂન પાહાવા ॥ ૨૨ ॥
યાચા પ્રત્યયો મનન । કરૂન પાહાવા ॥ ૨૨ ॥
જ્ઞાન મ્હણિજે જાણણેં । અજ્ઞાન મ્હણિજે નેણણેં ।
વિપરિતજ્ઞાન મ્હણિજે દેખણેં । યેકાચેં યેક ॥ ૨૩ ॥
વિપરિતજ્ઞાન મ્હણિજે દેખણેં । યેકાચેં યેક ॥ ૨૩ ॥
જાણણેં નેણણેં વેગળેં કેલેં । ઢોબળેં પંચભૂતિક ઉરલેં ।
વિપરીતજ્ઞાન સમજલેં । પાહિજે જીવીં ॥ ૨૪ ॥
વિપરીતજ્ઞાન સમજલેં । પાહિજે જીવીં ॥ ૨૪ ॥
દ્રષ્ટા સાક્ષી અંતરાત્મા । જીવાત્માચી હોયે શિવાત્મા ।
પુઢેં શિવાત્મા તોચિ જીવાત્મા । જન્મ ઘેતો ॥ ૨૫ ॥
પુઢેં શિવાત્મા તોચિ જીવાત્મા । જન્મ ઘેતો ॥ ૨૫ ॥
આત્મત્વીં જન્મમરણ લાગે । આત્મત્વીં જન્મમરણ ન ભંગે ।
સંભવામિ યુગે યુગે । ઐસે હેં વચન ॥ ૨૬ ॥
સંભવામિ યુગે યુગે । ઐસે હેં વચન ॥ ૨૬ ॥
જીવ યેકદેસી નર । વિચારેં જાલા વિશ્વંભર ।
વિશ્વંભરાસ સંસાર । ચુકેના કીં ॥ ૨૭ ॥
વિશ્વંભરાસ સંસાર । ચુકેના કીં ॥ ૨૭ ॥
જ્ઞાન આણિ અજ્ઞાન । વૃત્તિરૂપેં હેં સમાન ।
નિવૃત્તિરૂપેં વિજ્ઞાન । જાલેં પાહિજે ॥ ૨૮ ॥
નિવૃત્તિરૂપેં વિજ્ઞાન । જાલેં પાહિજે ॥ ૨૮ ॥
જ્ઞાનેં યેવઢેં બ્રહ્માંડ કેલેં । જ્ઞાનેં યેવઢેં વાઢવિલેં ।
નાના વિકારાચેં વળલેં । તેં હેં જ્ઞાન ॥ ૨૯ ॥
નાના વિકારાચેં વળલેં । તેં હેં જ્ઞાન ॥ ૨૯ ॥
આઠવેં દેહ બ્રહ્માંડીચેં । તેં હેં જ્ઞાન સાચેં ।
વિજ્ઞાનરૂપ વિદેહાચેં । પદ પાવિજે ॥ ૩૦ ॥
વિજ્ઞાનરૂપ વિદેહાચેં । પદ પાવિજે ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે પૂર્ણાપૂર્ણનિરૂપણનામ સમાસ પહિલા ॥
સમાસ દુસરા : સૃષ્ટીત્રિવિધલક્ષણનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
મૂળમાયા નસ્તાં ચંચળ । નિર્ગુણ બ્રહ્મ તેં નિશ્ચળ ।
જૈસેં ગગન અંતરાળ । ચહુંકડે ॥ ૧ ॥
જૈસેં ગગન અંતરાળ । ચહુંકડે ॥ ૧ ॥
દૃશ્ય આલેં આણિ ગેલેં । પરી તેં બ્રહ્મ સંચલેં ।
જૈસેં ગગન કોંદાટલેં । ચહુંકડે ॥ ૨ ॥
જૈસેં ગગન કોંદાટલેં । ચહુંકડે ॥ ૨ ॥
જિકડે પાહાવેં તિકડે અપાર । કોણેકડે નાહીં પાર ।
યેકજિનસી સ્વતંત્ર । દુસરેં નાહીં ॥ ૩ ॥
યેકજિનસી સ્વતંત્ર । દુસરેં નાહીં ॥ ૩ ॥
બ્રહ્માંડાવરતેં બૈસાવેં । અવકાશ ભકાસ અવલોકાવેં ।
તેથેં ચંચળ વ્યાપકાચ્યા નાંવેં । સુન્યાકાર ॥ ૪ ॥
તેથેં ચંચળ વ્યાપકાચ્યા નાંવેં । સુન્યાકાર ॥ ૪ ॥
દૃશ્ય વિવેકેં કાઢિલેં । મગ પરબ્રહ્મ કોંદાટલેં ।
કોણાસીચ અનુમાનલેં । નાહીં કદા ॥ ૫ ॥
કોણાસીચ અનુમાનલેં । નાહીં કદા ॥ ૫ ॥
અધોર્ધ પાહાતાં ચહુંકડે । નિર્ગુણ બ્રહ્મ જિકડે તિકડે ।
મન ધાંવેલ કોણેકડે । અંત પાહાવયા ॥ ૬ ॥
મન ધાંવેલ કોણેકડે । અંત પાહાવયા ॥ ૬ ॥
દૃશ્ય ચળે બ્રહ્મ ચળેના । દૃશ્ય કળે બ્રહ્મ કળેના ।
દૃશ્ય આકળે બ્રહ્મ આકળેના । કલ્પનેસી ॥ ૭ ॥
દૃશ્ય આકળે બ્રહ્મ આકળેના । કલ્પનેસી ॥ ૭ ॥
કલ્પના મ્હણિજે કાંહીંચ નાહીં । બ્રહ્મ દાટલે ઠાઈંચા ઠાઈં ।
વાક્યાર્થ વિવરત જાઈ । મ્હણિજે બરેં ॥ ૮ ॥
વાક્યાર્થ વિવરત જાઈ । મ્હણિજે બરેં ॥ ૮ ॥
પરબ્રહ્માયેવઢેં થોર નાહીં । શ્રવણાપરતેં સાધન નાહીં ।
કળલ્યાવિણ કાંહીંચ નાહીં । સમાધાન ॥ ૯ ॥
કળલ્યાવિણ કાંહીંચ નાહીં । સમાધાન ॥ ૯ ॥
પિપ્લીકામાર્ગેં હળુ હળુ ઘડે । વિહંગમેં ફળાસી ગાંઠી પડે ।
સાધક મનનીં પવાડે । મ્હણિજે બરેં ॥ ૧૦ ॥
સાધક મનનીં પવાડે । મ્હણિજે બરેં ॥ ૧૦ ॥
પરબ્રહ્માસારિખેં દુસરેં । કાંહીંચ નાહીં ખરેં ।
નિંદા આણિ સ્તુતિઉત્તરેં । પરબ્રહ્મીં નાહીં ॥ ૧૧ ॥
નિંદા આણિ સ્તુતિઉત્તરેં । પરબ્રહ્મીં નાહીં ॥ ૧૧ ॥
ઐસે પરબ્રહ્મ યેકજિનસી । કાંહીં તુળેના તયાસી ।
માનુભવ પુણ્યરાસી । તેથેં પવાડતી ॥ ૧૨ ॥
માનુભવ પુણ્યરાસી । તેથેં પવાડતી ॥ ૧૨ ॥
ચંચળેં હોતે દુઃખપ્રાપ્તી । નિશ્ચળાયેવડી નાહીં વિશ્રાંતી ।
નિશ્ચળ પ્રત્યયેં પાહાતી । માહાનુભાવ ॥ ૧૩ ॥
નિશ્ચળ પ્રત્યયેં પાહાતી । માહાનુભાવ ॥ ૧૩ ॥
મુળાપાસૂન શેવટવરી । વિચારણા કેલીચ કરી ।
પ્રત્યયાચા નિશ્ચયો અંતરીં । તયાસીચ ફાવે ॥ ૧૪ ॥
પ્રત્યયાચા નિશ્ચયો અંતરીં । તયાસીચ ફાવે ॥ ૧૪ ॥
કલ્પનેચિ સૃષ્ટી જાલી । ત્રિવિધ પ્રકારેં ભાસલી ।
તિક્ષણ બુદ્ધીનેં આણિલી । પાહિજે મના ॥ ૧૫ ॥
તિક્ષણ બુદ્ધીનેં આણિલી । પાહિજે મના ॥ ૧૫ ॥
મૂળમાયેપાસૂન ત્રિગુણ । અવઘેં યેકદેસી લક્ષણ ।
પાંચા ભૂતાંચા ઢોબળા ગુણ । દિસત આહે ॥ ૧૬ ॥
પાંચા ભૂતાંચા ઢોબળા ગુણ । દિસત આહે ॥ ૧૬ ॥
પૃથ્વીપાસૂન ચ્યારી ખાણી । ચત્વાર વેગળાલી કરણી ।
સકળ સૃષ્ટીચિ ચાલી યેથુની । પુઢેં નાહીં ॥ ૧૭ ॥
સકળ સૃષ્ટીચિ ચાલી યેથુની । પુઢેં નાહીં ॥ ૧૭ ॥
સૃષ્ટીચેં વિવિધ લક્ષણ । વિશદ કરૂં નિરૂપણ ।
શ્રોતીં સુચિત અંતઃકર્ણ । કેલેં પાહિજે ॥ ૧૮ ॥
શ્રોતીં સુચિત અંતઃકર્ણ । કેલેં પાહિજે ॥ ૧૮ ॥
મૂળમાયા જાણીવેચી । મુળીં સૂક્ષ્મ કલ્પનેચી ।
જૈસી સ્થિતી પરે વાચેચી । તદ્રૂપચિ તે ॥ ૧૯ ॥
જૈસી સ્થિતી પરે વાચેચી । તદ્રૂપચિ તે ॥ ૧૯ ॥
અષ્ટધા પ્રકૃતીચેં મૂળ । તે હે મૂળમાયાચ કેવળ ।
સૂક્ષ્મરૂપ બીજ સકળ । મુળીંચ આહે ॥ ૨૦ ॥
સૂક્ષ્મરૂપ બીજ સકળ । મુળીંચ આહે ॥ ૨૦ ॥
જડ પદાર્થ ચેતવિતેં તેં । મ્હણૌન ચૈતન્ય બોલિજેતેં ।
સૂક્ષ્મ રૂપેં સંકેતેં । સમજોન ઘ્યાવીં ॥ ૨૧ ॥
સૂક્ષ્મ રૂપેં સંકેતેં । સમજોન ઘ્યાવીં ॥ ૨૧ ॥
પ્રકૃતી પુરુષાચા વિચાર । અર્ધનારીનટેશ્વર ।
અષ્ટધા પ્રકૃતીચા વિચાર । સકળ કાંહીં ॥ ૨૨ ॥
અષ્ટધા પ્રકૃતીચા વિચાર । સકળ કાંહીં ॥ ૨૨ ॥
ગુપ્ત ત્રિગુણાચેં ગૂઢત્વ । મ્હણૌન સંકેત મહત્તત્ત્વ ।
ગુપ્તરૂપેં શુદ્ધસત્વ । તેથેંચિ વસે ॥ ૨૩ ॥
ગુપ્તરૂપેં શુદ્ધસત્વ । તેથેંચિ વસે ॥ ૨૩ ॥
જેથૂન ગુણ પ્રગટતી । તીસ ગુણક્ષોભિણી મ્હણતી ।
ત્રિગુણાચીં રૂપેં સમજતી । ધન્ય તે સાધુ ॥ ૨૪ ॥
ત્રિગુણાચીં રૂપેં સમજતી । ધન્ય તે સાધુ ॥ ૨૪ ॥
ગુપ્તરૂપેં ગુણસૌમ્ય । મ્હણૌનિ બોલિજે ગુણસામ્ય ।
સૂક્ષ્મ સંકેત અગમ્ય । બહુતાંસ કૈંચા ॥ ૨૫ ॥
સૂક્ષ્મ સંકેત અગમ્ય । બહુતાંસ કૈંચા ॥ ૨૫ ॥
મૂળમાયેપાસૂન ત્રિગુણ । ચંચળ યેકદેસી લક્ષણ ।
પ્રત્યયેં પાહાતાં ખૂણ । અંતરીં યેતે ॥ ૨૬ ॥
પ્રત્યયેં પાહાતાં ખૂણ । અંતરીં યેતે ॥ ૨૬ ॥
પુઢેં પંચભૂતાંચીં બંડેં । વાઢલીં વિશાળેં ઉદંડેં ।
સપ્તદ્વીપેં નવખંડેં । વસુંધરા હે ॥ ૨૭ ॥
સપ્તદ્વીપેં નવખંડેં । વસુંધરા હે ॥ ૨૭ ॥
ત્રિગુણાપાસૂન પૃથ્વીવરી । દુસર્યા જિનસાન્યાચી પરી ।
દોની જિનસ યાઉપરી । તિસરા ઐકા ॥ ૨૮ ॥
દોની જિનસ યાઉપરી । તિસરા ઐકા ॥ ૨૮ ॥
પૃથ્વી નાના જિનસાચેં બીજ । અંડજ જારજ શ્વેતજ ઉદ્ભિજ ।
ચ્યારી ખાણી ચ્યારી વાણી સહજ । નિર્માણ જાલ્યા ॥ ૨૯ ॥
ચ્યારી ખાણી ચ્યારી વાણી સહજ । નિર્માણ જાલ્યા ॥ ૨૯ ॥
ખાણી વાણી હોતી જાતી । પરંતુ તૈસીચ આહે જગતી ।
ઐસે હોતી આણી જાતી । ઉદંડ પ્રાણી ॥ ૩૦ ॥
ઐસે હોતી આણી જાતી । ઉદંડ પ્રાણી ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સૃષ્ટીત્રિવિધલક્ષણનિરૂપણનામ સમાસ દુસરા ॥
સમાસ તિસરા : સૂક્ષ્મનામાભિધાનનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
મુળીંહૂન સેવટવરી । વિસ્તાર બોલિલા નાનાપરી ।
પુન્હા વિવરત વિરત માઘારી । વૃત્તિ ન્યાવી ॥ ૧ ॥
પુન્હા વિવરત વિરત માઘારી । વૃત્તિ ન્યાવી ॥ ૧ ॥
ચ્યારી ખાણી ચ્યારી વાણી । ચૌર્યાસી લક્ષ જીવયોની ।
નાના પ્રકારીચે પ્રાણી । જન્માસ યેતી ॥ ૨ ॥
નાના પ્રકારીચે પ્રાણી । જન્માસ યેતી ॥ ૨ ॥
અવઘે હોતી પૃથ્વીપાસૂની । પૃથ્વીમધેં જાતી નાસોની ।
અનેક યેતી જાતી પરી અવની । તૈસીચ આહે ॥ ૩ ॥
અનેક યેતી જાતી પરી અવની । તૈસીચ આહે ॥ ૩ ॥
ઐસેં હેં સેંડ્યાકડિલ ખાંડ । દુસરેં ભૂતાંચેં બંડ ।
તિસરેં નામાભિધાનેં ઉદંડ । સૂક્ષ્મરૂપેં ॥ ૪ ॥
તિસરેં નામાભિધાનેં ઉદંડ । સૂક્ષ્મરૂપેં ॥ ૪ ॥
સ્થૂળ અવઘેં સાંડૂન દ્યાવેં । સૂક્ષ્મરૂપેં વોળખાવેં ।
ગુણાપાસૂન પાહિલેચ પાહાવેં । સૂક્ષ્મદૃષ્ટીં ॥ ૫ ॥
ગુણાપાસૂન પાહિલેચ પાહાવેં । સૂક્ષ્મદૃષ્ટીં ॥ ૫ ॥
ગુણાચીં રૂપેં જાણિવ નેણીવ । પાહિલાચ પાહાવા અભિપ્રાવ ।
સૂક્ષ્મદૃષ્ટીચેં લાઘવ । યેથૂન પુઢેં ॥ ૬ ॥
સૂક્ષ્મદૃષ્ટીચેં લાઘવ । યેથૂન પુઢેં ॥ ૬ ॥
શુદ્ધ નેણીવ તમોગુણ । શુદ્ધ જાણીવ સત્વગુણ ।
જાણીવનેણીવ રજોગુણ । મિશ્રિત ચાલિલા ॥ ૭ ॥
જાણીવનેણીવ રજોગુણ । મિશ્રિત ચાલિલા ॥ ૭ ॥
ત્રિગુણાચીં રૂપેં ઐસીં । કળોં લાગલીં અપૈસીં ।
ગુણાપુઢીલ કર્દમાસી । ગુણક્ષોભિણી બોલિજે ॥ ૮ ॥
ગુણાપુઢીલ કર્દમાસી । ગુણક્ષોભિણી બોલિજે ॥ ૮ ॥
રજ તમ આણિ સત્વ । તિહીંચેં જેથેં ગૂઢત્વ ।
તેં જાણિજે મહત્તત્ત્વ । કર્દમરૂપ ॥ ૯ ॥
તેં જાણિજે મહત્તત્ત્વ । કર્દમરૂપ ॥ ૯ ॥
પ્રકૃતી પુરુષ શિવશક્તિ । અર્ધનારીનટેશ્વર મ્હણતી ।
પરી યાચી સ્વરૂપસ્થિતી । કર્દમરૂપ ॥ ૧૦ ॥
પરી યાચી સ્વરૂપસ્થિતી । કર્દમરૂપ ॥ ૧૦ ॥
સૂક્ષ્મરૂપેં ગુણસૌમ્ય । ત્યાસ બોલિજે ગુણસામ્ય ।
તૈસેંચિ ચૈતન્ય અગમ્ય । સૂક્ષ્મરૂપી ॥ ૧૧ ॥
તૈસેંચિ ચૈતન્ય અગમ્ય । સૂક્ષ્મરૂપી ॥ ૧૧ ॥
બહુજિનસી મૂળમાયા । માહાંકારણ બ્રહ્માંડીચી કાયા ।
ઐસિયા સૂક્ષ્મ અન્વયા । પાહિલેંચિ પાહાવેં ॥ ૧૨ ॥
ઐસિયા સૂક્ષ્મ અન્વયા । પાહિલેંચિ પાહાવેં ॥ ૧૨ ॥
ચ્યારી ખાણી પાંચ ભૂતેં । ચૌદા સૂક્ષ્મ સંકેતેં ।
કાયે પાહણેં તેં યેથેં । શોધૂન પાહાવેં ॥ ૧૩ ॥
કાયે પાહણેં તેં યેથેં । શોધૂન પાહાવેં ॥ ૧૩ ॥
આહાચ પાહાતાં કળેના । ગરજ કેલ્યાં સમજેના ।
નાના પ્રકારીં જનાચ્યા મના । સંદેહ પડતી ॥ ૧૪ ॥
નાના પ્રકારીં જનાચ્યા મના । સંદેહ પડતી ॥ ૧૪ ॥
ચૌદા પાંચ યેકોણીસ । યેકોણીસ ચ્યારી તેવિસ ।
યાંમધેં મૂળ ચતુર્દશ । પાહિલેંચિ પાહાવેં ॥ ૧૫ ॥
યાંમધેં મૂળ ચતુર્દશ । પાહિલેંચિ પાહાવેં ॥ ૧૫ ॥
જો વિવરોન સમજલા । તેથેં સંદેહ નાહીં ઉરલા ।
સમજલ્યાવિણ જો ગલ્બલા । તો નિરર્થક ॥ ૧૬ ॥
સમજલ્યાવિણ જો ગલ્બલા । તો નિરર્થક ॥ ૧૬ ॥
સકળ સૃષ્ટીચેં બીજ । મૂળમાયેંત અસે સહજ ।
અવઘેં સમજતાં સજ્જ । પરમાર્થ હોતો ॥ ૧૭ ॥
અવઘેં સમજતાં સજ્જ । પરમાર્થ હોતો ॥ ૧૭ ॥
સમજલેં માણૂસ ચાવળેના । નિશ્ચૈ અનુમાન ધરીના ।
સાવળગોંદા કરીના । પરમાર્થ કદા ॥ ૧૮ ॥
સાવળગોંદા કરીના । પરમાર્થ કદા ॥ ૧૮ ॥
શબ્દાતીત બોલતાં આલેં । ત્યાસ વાચ્યાંશ બોલિલેં ।
શુદ્ધ લક્ષ્યાંશ લક્ષિલેં । પાહિજે વિવેકેં ॥ ૧૯ ॥
શુદ્ધ લક્ષ્યાંશ લક્ષિલેં । પાહિજે વિવેકેં ॥ ૧૯ ॥
પૂર્વપક્ષ મ્હણિજે માયા । સિદ્ધાંતેં જાયે વિલયા ।
માયા નસ્તાં મગ તયા । કાયે મ્હણાવેં ॥ ૨૦ ॥
માયા નસ્તાં મગ તયા । કાયે મ્હણાવેં ॥ ૨૦ ॥
અન્વયે આણી વીતરેક । હા પૂર્વપક્ષાચા વિવેક ।
સિદ્ધાંત મ્હણિજે શુદ્ધ યેક । દુસરેં નાહીં ॥ ૨૧ ॥
સિદ્ધાંત મ્હણિજે શુદ્ધ યેક । દુસરેં નાહીં ॥ ૨૧ ॥
અધોમુખેં ભેદ વાઢતો । ઊર્ધમુખેં ભેદ તુટતો ।
નિઃસંગપણેં નિર્ગુણી તો । માહાંયોગી ॥ ૨૨ ॥
નિઃસંગપણેં નિર્ગુણી તો । માહાંયોગી ॥ ૨૨ ॥
માયા મિથ્યા ઐસી કળલી । તરી મગ ભીડ કાં લાગલી ।
માયેચેં ભિડેનેં ઘસરલી । સ્વરૂપસ્થિતી ॥ ૨૩ ॥
માયેચેં ભિડેનેં ઘસરલી । સ્વરૂપસ્થિતી ॥ ૨૩ ॥
લટકે માયેનેં દપટાવેં । સત્ય પરબ્રહ્મ સાંડાવેં ।
મુખ્ય નિશ્ચયેં હિંડાવેં । કાસયાસી ॥ ૨૪ ॥
મુખ્ય નિશ્ચયેં હિંડાવેં । કાસયાસી ॥ ૨૪ ॥
પૃથ્વીમધેં બહુત જન । ત્યામધેં અસતી સજ્જન ।
પરી સાધૂસ વોળખતો કોણ । સાધુવેગળા ॥ ૨૫ ॥
પરી સાધૂસ વોળખતો કોણ । સાધુવેગળા ॥ ૨૫ ॥
મ્હણૌન સંસાર સાંડાવા । મગ સાધૂચા શોધ ઘ્યાવા ।
ફિરફિરોં ઠાઇં પાડાવા । સાધુજન ॥ ૨૬ ॥
ફિરફિરોં ઠાઇં પાડાવા । સાધુજન ॥ ૨૬ ॥
ઉદંડ હુડકાવે સંત । સાંપડે પ્રચિતીચા મહંત ।
પ્રચિતીવિણ સ્વહિત । હોણાર નાહીં ॥ ૨૭ ॥
પ્રચિતીવિણ સ્વહિત । હોણાર નાહીં ॥ ૨૭ ॥
પ્રપંચ અથવા પરમાર્થ । પ્રચિતીવિણ અવઘેં વેર્થ ।
પ્રત્યયેજ્ઞાની તો સમર્થ । સકળાંમધ્યેં ॥ ૨૮ ॥
પ્રત્યયેજ્ઞાની તો સમર્થ । સકળાંમધ્યેં ॥ ૨૮ ॥
રાત્રંદિવસ પાહાવા અર્થ । અર્થ પાહેલ તો સમર્થ ।
પરલોકીંચ નિજસ્વાર્થ । તેથેંચિ ઘડે ॥ ૨૯ ॥
પરલોકીંચ નિજસ્વાર્થ । તેથેંચિ ઘડે ॥ ૨૯ ॥
મ્હણૌન પાહિલેંચિ પાહાવેં । આણિ શોધિલેંચિ શોધાવેં ।
અવઘેં કળતાં સ્વભાવેં । સંદેહ તુટતી ॥ ૩૦ ॥
અવઘેં કળતાં સ્વભાવેં । સંદેહ તુટતી ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સૂક્ષ્મનામાભિધાનનિરૂપણનામ સમાસ તિસરા ॥
સમાસ ચૌથા : આત્માનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
સકળ જનાસ પ્રાર્થના । ઉગેંચ ઉદાસ કરાવેંના ।
નિરૂપણ આણાવેં મના । પ્રત્યયાચેં ॥ ૧ ॥
નિરૂપણ આણાવેં મના । પ્રત્યયાચેં ॥ ૧ ॥
પ્રત્યયે રાહિલા યેકેકડે । આપણ ધાંવતો ભલતેકડે ।
તરી સારાસારાચે નિવાડે । કૈસે હોતી ॥ ૨ ॥
તરી સારાસારાચે નિવાડે । કૈસે હોતી ॥ ૨ ॥
ઉગિચ પાહાતાં સૃષ્ટી । ગલ્બલા દિસતો દૃષ્ટીં ।
પરી તે રાજસત્તેચી ગોષ્ટી । વેગળીચ ॥ ૩ ॥
પરી તે રાજસત્તેચી ગોષ્ટી । વેગળીચ ॥ ૩ ॥
પૃથ્વીમધેં જિતુકીં શરીરેં । તિતુકીં ભગવંતાચીં ઘરેં ।
નાના સુખેં યેણેં દ્વારેં । પ્રાપ્ત હોતી ॥ ૪ ॥
નાના સુખેં યેણેં દ્વારેં । પ્રાપ્ત હોતી ॥ ૪ ॥
ત્યાચા મહિમા કળેલ કોણાલા । માતા વાંટૂન કૃપાળુ જાલા ।
પ્રત્યક્ષ જગદીશ જગાલા । રક્ષિતસે ॥ ૫ ॥
પ્રત્યક્ષ જગદીશ જગાલા । રક્ષિતસે ॥ ૫ ॥
સત્ત પૃથ્વીમધેં વાંટલી । જેથેં તેથેં વિભાગલી ।
કળેનેં સૃષ્ટિ ચાલિલી । ભગવંતાચે ॥ ૬ ॥
કળેનેં સૃષ્ટિ ચાલિલી । ભગવંતાચે ॥ ૬ ॥
મૂળ જાણત્યા પુરુષાચી સત્તા । શરીરીં વિભાગલી તત્વતા ।
સકળ કળા ચાતુર્યતા । તેથેં વસે ॥ ૭ ॥
સકળ કળા ચાતુર્યતા । તેથેં વસે ॥ ૭ ॥
સકળ પુરાચા ઈશ । જગામધ્યેં તો જગદીશ ।
નાના શરીરીં સાવકાસ । કરૂં લાગે ॥ ૮ ॥
નાના શરીરીં સાવકાસ । કરૂં લાગે ॥ ૮ ॥
પાહાતાં સૃષ્ટિચી રચના । તે યેકાચેન ચાલેના ।
યેકચિ ચાલવી નાના । દેહ ધરુની ॥ ૯ ॥
યેકચિ ચાલવી નાના । દેહ ધરુની ॥ ૯ ॥
નાહીં ઉંચ નીચ વિચારિલેં । નાહીં બરેં વાઈટ પાહિલેં ।
કાર્યે ચાલોં ઐસેં જાલેં । ભગવંતાસી ॥ ૧૦ ॥
કાર્યે ચાલોં ઐસેં જાલેં । ભગવંતાસી ॥ ૧૦ ॥
કિંવા નેણણેં આડવેં કેલેં । કિંવા અભ્યાસીં ઘાતલેં ।
હેં કૈસેં કૈસેં કેલેં । ત્યાચા તોચિ જાણે ॥ ૧૧ ॥
હેં કૈસેં કૈસેં કેલેં । ત્યાચા તોચિ જાણે ॥ ૧૧ ॥
જગદાંતરીં અનુસંધાન । બરેં પાહાણેં હેંચિ ધ્યાન ।
ધ્યાન આણી તેં જ્ઞાન । યેકરૂપ ॥ ૧૨ ॥
ધ્યાન આણી તેં જ્ઞાન । યેકરૂપ ॥ ૧૨ ॥
પ્રાણી સંસારાસ આલા । કાંહીં યેક શાહાણા જાલા ।
મગ તો વિવરોં લાગલા । ભૂમંડળીં ॥ ૧૩ ॥
મગ તો વિવરોં લાગલા । ભૂમંડળીં ॥ ૧૩ ॥
પ્રગટ રામાચેં નિશાણ । આત્મારામ જ્ઞાનઘન ।
વિશ્વંભર વિદ્યમાન । ભાગ્યેં કળે ॥ ૧૪ ॥
વિશ્વંભર વિદ્યમાન । ભાગ્યેં કળે ॥ ૧૪ ॥
ઉપાસના ધુંડુન વાસના ધરિલી । તરી તે લાંબતચિ ગેલી ।
મહિમા ન કળે બોલિલી । યેથાર્થ આહે ॥ ૧૫ ॥
મહિમા ન કળે બોલિલી । યેથાર્થ આહે ॥ ૧૫ ॥
દ્રષ્ટા મ્હણિજે પાહાતા । સાક્ષી મ્હણિજે જાણતા ।
અનંતરૂપી અનંતા । વોળખાવેં ॥ ૧૬ ॥
અનંતરૂપી અનંતા । વોળખાવેં ॥ ૧૬ ॥
સંગતી અસાવી ભલ્યાંચી । ધાટી કથા નિરૂપણાચી ।
કાંહીં યેક મનાચી । વિશ્રાંતી આહે ॥ ૧૭ ॥
કાંહીં યેક મનાચી । વિશ્રાંતી આહે ॥ ૧૭ ॥
ત્યાહિમધેં પ્રત્યયેજ્ઞાન । જાળૂન ટાકિલા અનુમાન ।
પ્રચિતીવિણ સમાધાન । પાવિજેલ કૈંચેં ॥ ૧૮ ॥
પ્રચિતીવિણ સમાધાન । પાવિજેલ કૈંચેં ॥ ૧૮ ॥
મૂળસંકલ્પ તો હરિસંકલ્પ । મૂળમાયેમધીલ સાક્ષેપ ।
જગદાંતરીં તેંચિ રૂપ । દેખિજેતેં ॥ ૧૯ ॥
જગદાંતરીં તેંચિ રૂપ । દેખિજેતેં ॥ ૧૯ ॥
ઉપાસના જ્ઞાનસ્વરૂપ । જ્ઞાનીં ચૌથા દેહ આરોપ ।
યાકારણેં સર્વ સંકલ્પ । સોડૂન દ્યાવા ॥ ૨૦ ॥
યાકારણેં સર્વ સંકલ્પ । સોડૂન દ્યાવા ॥ ૨૦ ॥
પુઢેં પરબ્રહ્મ વિશાળ । ગગનાસારિખેં પોકળ ।
ઘન પાતળ કોમળ । કાયે મ્હણાવેં ॥ ૨૧ ॥
ઘન પાતળ કોમળ । કાયે મ્હણાવેં ॥ ૨૧ ॥
ઉપાસના મ્હણિજે જ્ઞાન । જ્ઞાનેં પાવિજે નિરંજન ।
યોગિયાંચેં સમાધાન । યેણેં રિતીં ॥ ૨૨ ॥
યોગિયાંચેં સમાધાન । યેણેં રિતીં ॥ ૨૨ ॥
વિચાર નેહટૂનસા પાહે । તરી ઉપાસના આપણચિ આહે ।
યેક જાયે એક આહે । દેહ ધરુની ॥ ૨૩ ॥
યેક જાયે એક આહે । દેહ ધરુની ॥ ૨૩ ॥
અખંડ ઐસી ઘાલમેલી । પૂર્વાપાર હોત ગેલી ।
આતાં હિ તૈસીચ ચાલિલી । ઉત્પત્તિ સ્થિતી ॥ ૨૪ ॥
આતાં હિ તૈસીચ ચાલિલી । ઉત્પત્તિ સ્થિતી ॥ ૨૪ ॥
બનાવરી બનચરાંચી સત્તા । જળાવરી જળચરાંચી સત્તા ।
ભૂમંડળીં ભૂપાળાં સમસ્તાં । યેણેંચિ ન્યાયેં ॥ ૨૫ ॥
ભૂમંડળીં ભૂપાળાં સમસ્તાં । યેણેંચિ ન્યાયેં ॥ ૨૫ ॥
સામર્થ્ય આહે ચળવળેચેં । જો જો કરીલ તયાચેં ।
પરંતુ યેથેં ભગવંતાચેં । અધિષ્ઠાન પાહિજે ॥ ૨૬ ॥
પરંતુ યેથેં ભગવંતાચેં । અધિષ્ઠાન પાહિજે ॥ ૨૬ ॥
કર્તા જગદીશ હેં તોં ખરેં । પરી વિભાગ આલા પૃથકાકારેં ।
તેથેં અહંતેચેં કાવિરેં । બાધિજેના ॥ ૨૭ ॥
તેથેં અહંતેચેં કાવિરેં । બાધિજેના ॥ ૨૭ ॥
હરિર્દાતા હરિર્ભોક્તા । ઐસેં ચાલતેં તત્વતા ।
યે ગોષ્ટીચા આતાં । વિચાર પાહાવા ॥ ૨૮ ॥
યે ગોષ્ટીચા આતાં । વિચાર પાહાવા ॥ ૨૮ ॥
સકળ કર્તા પરમેશ્વરુ । આપલા માઇક વિચારુ ।
જૈસેં કળેલ તૈસેં કરૂં । જગદાંતરેં ॥ ૨૯ ॥
જૈસેં કળેલ તૈસેં કરૂં । જગદાંતરેં ॥ ૨૯ ॥
દેવાયેવઢેં ચપળ નાહીં । બ્રહ્માયેવઢેં નિશ્ચળ નાહીં ।
પાઇરી ચઢોન પાહીં । મૂળપરિયંત ॥ ૩૦ ॥
પાઇરી ચઢોન પાહીં । મૂળપરિયંત ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે આત્માનિરૂપણનામ સમાસ ચૌથા ॥
સમાસ પાંચવા : ચત્વારજિન્નસનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
યેથૂન પાહાતાં તેથવરી । ચત્વાર જીનસ અવધારીં ।
યેક ચૌદા પાંચ ચ્યારી । ઐસેં આહે ॥ ૧ ॥
યેક ચૌદા પાંચ ચ્યારી । ઐસેં આહે ॥ ૧ ॥
પરબ્રહ્મ સકળાંહૂન વેગળેં । પરબ્રહ્મ સકળાંહૂન આગળેં ।
નાના કલ્પનેનિરાળેં । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨ ॥
નાના કલ્પનેનિરાળેં । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૨ ॥
પરબ્રહ્માચા વિચાર । નાના કલ્પનેહૂન પર ।
નિર્મળ નિશ્ચળ નિર્વિકાર । અખંડ આહે ॥ ૩ ॥
નિર્મળ નિશ્ચળ નિર્વિકાર । અખંડ આહે ॥ ૩ ॥
પરબ્રહ્માસ કાંહીંચ તુળેના । હા યેક મુખ્ય જિનસાના ।
દુસરા જિનસ નાના કલ્પના । મૂળમાયા ॥ ૪ ॥
દુસરા જિનસ નાના કલ્પના । મૂળમાયા ॥ ૪ ॥
નાના સૂક્ષ્મરૂપ । સૂક્ષ્મ આણી કર્દમરૂપ ।
મુળીંચ્યા સંકલ્પાચા આરોપ । મૂળમાયા ॥ ૫ ॥
મુળીંચ્યા સંકલ્પાચા આરોપ । મૂળમાયા ॥ ૫ ॥
હરિસંકલ્પ મુળીંચા । આત્મારામ સકળાંચા ।
સંકેત નામાભિધાનાચા । યેણેં પ્રકારેં ॥ ૬ ॥
સંકેત નામાભિધાનાચા । યેણેં પ્રકારેં ॥ ૬ ॥
નિશ્ચળીં ચંચળ ચેતલેં । મ્હણૌનિ ચૈતન્ય બોલિલેં ।
ગુણસામાનત્વેં જાલેં । ગુણસામ્ય ઐસેં ॥ ૭ ॥
ગુણસામાનત્વેં જાલેં । ગુણસામ્ય ઐસેં ॥ ૭ ॥
અર્ધનારીનટેશ્વર । તોચિ શડ્ગુણૈશ્વર ।
પ્રકૃતિપુરુષાચા વિચાર । શિવશક્તી ॥ ૮ ॥
પ્રકૃતિપુરુષાચા વિચાર । શિવશક્તી ॥ ૮ ॥
સુદ્ધસત્વગુણાચી માંડણી । અર્ધમાત્રા ગુણક્ષોભિણી ।
પુઢેં તિહી ગુણાંચી કરણી । પ્રગટ જાલી ॥ ૯ ॥
પુઢેં તિહી ગુણાંચી કરણી । પ્રગટ જાલી ॥ ૯ ॥
મન માયા અંતરાત્મા । ચૌદા જિનસાંચી સીમા ।
વિદ્યમાન જ્ઞાનાત્મા । ઇતુકે ઠાઇં ॥ ૧૦ ॥
વિદ્યમાન જ્ઞાનાત્મા । ઇતુકે ઠાઇં ॥ ૧૦ ॥
ઐસા દુસરા જિનસ । અભિધાનેં ચતુર્દશ ।
આતાં તિસરા જિનસ । પંચમાહાભૂતેં ॥ ૧૧ ॥
આતાં તિસરા જિનસ । પંચમાહાભૂતેં ॥ ૧૧ ॥
યેથેં પાહાતાં જાણીવ થોડી । આદિઅંત હે રોકડી ।
ખાણી નિરોપિલ્યા તાંતડી । તો ચૌથા જિનસ ॥ ૧૨ ॥
ખાણી નિરોપિલ્યા તાંતડી । તો ચૌથા જિનસ ॥ ૧૨ ॥
ચ્યારી ખાણી અનંત પ્રાણી । જાણીવેચી જાલી દાટણી ।
ચ્યારી જિનસ યેથૂની । સંપૂર્ણ જાલે ॥ ૧૩ ॥
ચ્યારી જિનસ યેથૂની । સંપૂર્ણ જાલે ॥ ૧૩ ॥
બીજ થોડેં પેરિજેતેં । પુઢેં ત્યાચેં ઉદંડ હોતેં ।
તૈસેં જાલેં આત્મયાતેં । ખાણી વાણી પ્રગટતાં ॥ ૧૪ ॥
તૈસેં જાલેં આત્મયાતેં । ખાણી વાણી પ્રગટતાં ॥ ૧૪ ॥
ઐસી સત્તા પ્રબળલી । થોડે સત્તેચિ ઉદંડ જાલી ।
મનુષ્યવેષેં સૃષ્ટી ભોગિલી । નાન પ્રકારેં ॥ ૧૫ ॥
મનુષ્યવેષેં સૃષ્ટી ભોગિલી । નાન પ્રકારેં ॥ ૧૫ ॥
પ્રાણી મારૂન સ્વાપદ પળે । વરકડ ત્યાસ કાયે કળે ।
નાના ભોગ તો નિવળે । મનુષ્યદેહીં ॥ ૧૬ ॥
નાના ભોગ તો નિવળે । મનુષ્યદેહીં ॥ ૧૬ ॥
નાના શબ્દ નાના સ્પર્શ । નાના રૂપ નાના રસ ।
નાના ગંધ તે વિશેષ । નરદેહ જાણે ॥ ૧૭ ॥
નાના ગંધ તે વિશેષ । નરદેહ જાણે ॥ ૧૭ ॥
અમોલ્ય રત્નેં નાના વસ્ત્રેં । નાના યાનેં નાના શસ્ત્રેં ।
નાના વિદ્યા કળા શાસ્ત્રેં । નરદેહ જાણે ॥ ૧૮ ॥
નાના વિદ્યા કળા શાસ્ત્રેં । નરદેહ જાણે ॥ ૧૮ ॥
પૃથ્વી સત્તેનેં વ્યાપિલી । સ્થળોસ્થળીં આટોપિલી ।
નાના વિદ્યા કળા કેલી । નાના ધારણા ॥ ૧૯ ॥
નાના વિદ્યા કળા કેલી । નાના ધારણા ॥ ૧૯ ॥
દૃશ્ય અવઘેંચિ પાહાવેં । સ્થાનમાન સા।મ્ભાળાવેં ।
સારાસાર વિચારાવેં । નરદેહે જાલિયાં ॥ ૨૦ ॥
સારાસાર વિચારાવેં । નરદેહે જાલિયાં ॥ ૨૦ ॥
યેહલોક આણી પરલોક । નાના પ્રકારીંચા વિવેક ।
વિવેક આણી અવિવેક । મનુષ્ય જાણે ॥ ૨૧ ॥
વિવેક આણી અવિવેક । મનુષ્ય જાણે ॥ ૨૧ ॥
નાના પિંડીં બ્રહ્માંડરચના । નાના મુળીંચી કલ્પના ।
નાના પ્રકારીં ધારણા । મનુષ્ય જાણે ॥ ૨૨ ॥
નાના પ્રકારીં ધારણા । મનુષ્ય જાણે ॥ ૨૨ ॥
અષ્ટભોગ નવરસ । નાના પ્રકારીંચા વિળાસ ।
વાચ્યાંશ લક્ષ્યાંશ સારાંશ । મનુષ્ય જાણે ॥ ૨૩ ॥
વાચ્યાંશ લક્ષ્યાંશ સારાંશ । મનુષ્ય જાણે ॥ ૨૩ ॥
મનુષ્યેં સકળાંસ આળિલેં । ત્યા મનુષ્યાસ દેવેં પાળિલેં ।
ઐસેં હેં અવઘેં કળલેં । નરદેહયોગેં ॥ ૨૪ ॥
ઐસેં હેં અવઘેં કળલેં । નરદેહયોગેં ॥ ૨૪ ॥
નરદેહ પરમ દુલ્લભ । યેણેં ઘડે અલભ્ય લાભ ।
દુલ્લભ તેં સુલ્લભ । હોત આહે ॥ ૨૫ ॥
દુલ્લભ તેં સુલ્લભ । હોત આહે ॥ ૨૫ ॥
બરકડ દેહે હેં કાબાડ । નરદેહ મોઠેં ઘબાડ ।
પરંતુ પાહિજે જાડ । વિવેકરચના ॥ ૨૬ ॥
પરંતુ પાહિજે જાડ । વિવેકરચના ॥ ૨૬ ॥
યેથેં જેણેં આળસ કેલા । તો સર્વસ્વેં બુડાલા ।
દેવ નાહીં વોળખિલા । વિવેકબળેં ॥ ૨૭ ॥
દેવ નાહીં વોળખિલા । વિવેકબળેં ॥ ૨૭ ॥
નર તોચિ નારાયેણ । જરી પ્રત્યયેં કરી શ્રવણ ।
મનનશીળ અંતઃકર્ણ । સર્વકાળ ॥ ૨૮ ॥
મનનશીળ અંતઃકર્ણ । સર્વકાળ ॥ ૨૮ ॥
જેણેં સ્વયેંચિ પોહાવેં । ત્યાસ કાસેસ નલગે લાગાવેં ।
સ્વતંત્રપણેં શોધાવેં । સકળ કાંહીં ॥ ૨૯ ॥
સ્વતંત્રપણેં શોધાવેં । સકળ કાંહીં ॥ ૨૯ ॥
સકળ શોધૂન રાહિલા । સંદેહ કૈચા તયાલા ।
પુઢેં વિચાર કૈસા જાલા । ત્યાચા તોચિ જાણે ॥ ૩૦ ॥
પુઢેં વિચાર કૈસા જાલા । ત્યાચા તોચિ જાણે ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે ચત્વારજિનસનામ સમાસ પાંચવા ॥
સમાસ સહાવા : આત્માગુણનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
પાહોં જાતાં ભૂમંડળ । ઠાઈં ઠાઈં આહે જળ ।
કિત્તેક તેં નિર્મળ માળ । જળેંવિણ પૃથ્વી ॥ ૧ ॥
કિત્તેક તેં નિર્મળ માળ । જળેંવિણ પૃથ્વી ॥ ૧ ॥
તૈસેં દૃશ્ય વિસ્તારલેં । કાંહીંયેક જાણિવેનેં શોભલેં ।
જાણીવરહિત ઉરલેં । કીતીયેક દૃશ્ય ॥ ૨ ॥
જાણીવરહિત ઉરલેં । કીતીયેક દૃશ્ય ॥ ૨ ॥
ચ્યારી ખાણી ચ્યારી વાણી । ચૌર્યાસી લક્ષ જીવયોની ।
શાસ્ત્રીં અવઘેં નેમુની । બોલિલેં અસે ॥ ૩ ॥
શાસ્ત્રીં અવઘેં નેમુની । બોલિલેં અસે ॥ ૩ ॥
શ્લોક ॥
જલજા નવલક્ષાશ્ચ દશલક્ષાશ્ચ પક્ષિણઃ ।
કૃમયો રુદ્રલક્ષાશ્ચ વિંશલ્લક્ષા ગવાદયઃ ॥
કૃમયો રુદ્રલક્ષાશ્ચ વિંશલ્લક્ષા ગવાદયઃ ॥
સ્થાવરા સ્ત્રિંશલ્લક્ષાશ્ચ ચતુર્લક્ષાશ્ચ માનવાઃ ।
પાપપુણ્યં સમં કૃત્વા નરયોનિષુ જાયતે ॥
પાપપુણ્યં સમં કૃત્વા નરયોનિષુ જાયતે ॥
મનુષ્યેં ચ્યારી લક્ષ । પશુ વીસ લક્ષ ।
ક્રિમ આક્રા લક્ષ । બોલિલેં શાસ્ત્રીં ॥ ૪ ॥
ક્રિમ આક્રા લક્ષ । બોલિલેં શાસ્ત્રીં ॥ ૪ ॥
દાહા લક્ષ તે ખેચર । નવ લક્ષ જળચર ।
તીસ લક્ષ સ્થાવર । બોલિલેં શાસ્ત્રીં ॥ ૫ ॥
તીસ લક્ષ સ્થાવર । બોલિલેં શાસ્ત્રીં ॥ ૫ ॥
ઐસી ચૌર્યાસી લક્ષ યોની । જિતુકા તિતુકા જાણતા પ્રાણી ।
અનંત દેહ્યાચી માંડણી । મર્યાદા કૈંચી ॥ ૬ ॥
અનંત દેહ્યાચી માંડણી । મર્યાદા કૈંચી ॥ ૬ ॥
અનંત પ્રાણી હોત જાતી । ત્યાંચેં અધિષ્ઠાન જગતી ।
જગતીવેગળી સ્થિતી । ત્યાસ કૈંચી ॥ ૭ ॥
જગતીવેગળી સ્થિતી । ત્યાસ કૈંચી ॥ ૭ ॥
પુઢેં પાહાતાં પંચભૂતેં । પાવલીં પષ્ટદશેતેં ।
કોણી વિદ્યમાન કોણી તેં । ઉગીચ અસતી ॥ ૮ ॥
કોણી વિદ્યમાન કોણી તેં । ઉગીચ અસતી ॥ ૮ ॥
અંતરાત્મ્યાચી વોળખણ । તેચિ જેથેં ચપળપણ ।
જાણીવેચેં અધિષ્ઠાન । સાવધ ઐકા ॥ ૯ ॥
જાણીવેચેં અધિષ્ઠાન । સાવધ ઐકા ॥ ૯ ॥
સુખદુખ જાણતા જીવ । તૈસાચિ જાણાવા સદ શિવ ।
અંતઃકર્ણપંચક અપૂર્વ । અંશ આત્મયાચા ॥ ૧૦ ॥
અંતઃકર્ણપંચક અપૂર્વ । અંશ આત્મયાચા ॥ ૧૦ ॥
સ્થુળીં આકાશાચે ગુણ । અંશ આત્મયાચે જાણ ।
સત્વ રજ તમોગુણ । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૧૧ ॥
સત્વ રજ તમોગુણ । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૧૧ ॥
નાના ચાળણા નાના ધૃતી । નવવિધા ભક્તિ ચતુર્વિધા મુક્તી ।
અલિપ્તપણ સહજસ્થિતી । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૧૨ ॥
અલિપ્તપણ સહજસ્થિતી । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૧૨ ॥
દ્રષ્ટા સાક્ષી જ્ઞાનઘન । સત્તા ચૈતન્ય પુરાતન ।
શ્રવણ મનન વિવરણ । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૧૩ ॥
શ્રવણ મનન વિવરણ । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૧૩ ॥
દૃશ્ય દ્રષ્ટા દર્શન । ધ્યેય ધ્યાતા ધ્યાન ।
જ્ઞેય જ્ઞાતા જ્ઞાન । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૧૪ ॥
જ્ઞેય જ્ઞાતા જ્ઞાન । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૧૪ ॥
વેદશાસ્ત્રપુરાણાર્થ । ગુપ્ત ચાલિલા પરમાર્થ ।
સર્વજ્ઞપણેં સમર્થ । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૧૫ ॥
સર્વજ્ઞપણેં સમર્થ । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૧૫ ॥
બદ્ધ મુમુક્ષુ સાધક સિદ્ધ । વિચાર પાહાણેં શુદ્ધ ।
બોધ આણી પ્રબોધ । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૧૬ ॥
બોધ આણી પ્રબોધ । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૧૬ ॥
જાગૃતિ સ્વપ્ન સુષુપ્તિ તુર્યા । પ્રકૃતિપુરુષ મૂળમાયા ।
પિંડ બ્રહ્માંડ અષ્ટકાયા । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૧૭ ॥
પિંડ બ્રહ્માંડ અષ્ટકાયા । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૧૭ ॥
પરમાત્મા આણિ પરમેશ્વરી । જગદાત્મા આણીઈ જગદેશ્વરી ।
મહેશ આણી માહેશ્વરી । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૧૮ ॥
મહેશ આણી માહેશ્વરી । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૧૮ ॥
સૂક્ષ્મ જિતુકેં નામરૂપ । તિતુકેં આત્મયાચેં સ્વરૂપ ।
સંકેતનામાભિધાનેં અમૂપ । સીમા નાહીં ॥ ૧૯ ॥
સંકેતનામાભિધાનેં અમૂપ । સીમા નાહીં ॥ ૧૯ ॥
આદિશક્તી શિવશક્તી । મુખ્ય મૂળમાયા સર્વશક્તી ।
નાના જીનસ ઉત્પતી સ્થિતી । તિતુકે ગુણ આત્મયાચે ॥ ૨૦ ॥
નાના જીનસ ઉત્પતી સ્થિતી । તિતુકે ગુણ આત્મયાચે ॥ ૨૦ ॥
પૂર્વપક્ષ આણી સિદ્ધાંત । ગાણેં વાજવણેં સંગીત ।
નાના વિદ્યા અદ્ભુત । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૨૧ ॥
નાના વિદ્યા અદ્ભુત । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૨૧ ॥
જ્ઞાન અજ્ઞાન વિપરીતજ્ઞાન । અસદ્વૃતિ સદ્વૃતિ જાણ ।
જ્ઞેપ્તિમાત્ર અલિપ્તપણ । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૨૨ ॥
જ્ઞેપ્તિમાત્ર અલિપ્તપણ । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૨૨ ॥
પિંડ બ્રહ્માંડ તત્વઝાડા । નાના તત્વાંચા નિવાડા ।
વિચાર પાહાણેં ઉઘડા । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૨૩ ॥
વિચાર પાહાણેં ઉઘડા । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૨૩ ॥
નાના ધ્યાનેં અનુસંધાનેં । નાના સ્થિતિ નાના જ્ઞાનેં ।
અનન્ય આત્મનિવેદનેં । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૨૪ ॥
અનન્ય આત્મનિવેદનેં । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૨૪ ॥
તેતીસ કોટી સુરવર । આઠ્યાસી સહશ્ર ઋષેશ્વર ।
ભૂત ખેચર અપાર । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૨૫ ॥
ભૂત ખેચર અપાર । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૨૫ ॥
ભૂતાવળી ઔટ કોટી । ચ્યામુંડા છપન્ન કોટી ।
કાત્યાયેણી નવ કોટી । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૨૬ ॥
કાત્યાયેણી નવ કોટી । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૨૬ ॥
ચંદ્ર સૂર્ય તારામંડળેં । નાના નક્ષત્રેં ગ્રહમંડળેં ।
શેષ કૂર્મ મેઘમંડળેં । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૨૭ ॥
શેષ કૂર્મ મેઘમંડળેં । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૨૭ ॥
દેવ દાનવ માનવ । નાના પ્રકારીચે જીવ ।
પાહાતાં સકળ ભાવાભાવ । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૨૮ ॥
પાહાતાં સકળ ભાવાભાવ । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૨૮ ॥
આત્મયાચે નાના ગુણ । બ્રહ્મ નિર્વિકાર નિર્ગુણ ।
જાણણેં યેકદેસી પૂર્ણ । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૨૯ ॥
જાણણેં યેકદેસી પૂર્ણ । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૨૯ ॥
આત્મરામૌપાસના । તેણેં પાવલે નિરંજના ।
નિસંદેહે અનુષ્ઠના । ઠાવચિ નાહીં ॥ ૩૦ ॥
નિસંદેહે અનુષ્ઠના । ઠાવચિ નાહીં ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે આત્માગુણનિરૂપણનામ સમાસ સહાવા ॥
સમાસ સાતવા : આત્માનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
અનુર્વાચ્ય સમાધાન જાલેં । તેં પાહિજે બોલિલેં ।
બોલિલ્યાસાઠીં સમાધાન ગેલેં । હેં તોં ઘડેના ॥ ૧ ॥
બોલિલ્યાસાઠીં સમાધાન ગેલેં । હેં તોં ઘડેના ॥ ૧ ॥
કાંહીં સાંડાવેં લાગત નાહીં । કાંહીં માંડાવેં લાગત નાહીં ।
યેક વિચાર શોધૂન પાહીં । મ્હણિજે કળે ॥ ૨ ॥
યેક વિચાર શોધૂન પાહીં । મ્હણિજે કળે ॥ ૨ ॥
મુખ્ય કાસીવિશ્વેશ્વર । શ્વેતબંદ રામેશ્વર ।
મલકાર્જુન ભીમાશંકર । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૩ ॥
મલકાર્જુન ભીમાશંકર । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૩ ॥
જૈસીં મુખ્ય બારા લિંગેં । યાવેગળીં અનંત લિંગેં ।
પ્રચિત જાણિજેત જગેં । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૪ ॥
પ્રચિત જાણિજેત જગેં । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૪ ॥
ભૂમંડળીં અનંત શક્તિ । નાના સાક્ષાત્કાર ચમત્કાર હોતી ।
નાના દેવાંચ્યા સામર્થ્યમૂર્તી । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૫ ॥
નાના દેવાંચ્યા સામર્થ્યમૂર્તી । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૫ ॥
નાના સિદ્ધાંચીં સામર્થ્યેં । નાના મંત્રાંચીં સામર્થ્યેં ।
નાનામોહરેવલ્લીંત સામર્થ્યેં । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૬ ॥
નાનામોહરેવલ્લીંત સામર્થ્યેં । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૬ ॥
નાના તીર્થાંચીં સામર્થ્યેં । નાના ક્ષેત્રાંચીં સામર્થ્યેં ।
નાના ભૂમંડળીં સામર્થ્યેં । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૭ ॥
નાના ભૂમંડળીં સામર્થ્યેં । ગુણ આત્મયાચે ॥ ૭ ॥
જિતુકે કાંહીં ઉત્તમ ગુણ । તિતુકેં આત્મયાચેં લક્ષણ ।
બરેં વાઈટ તિતુકેં જાણ । આત્મ્યાચકરિતાં ॥ ૮ ॥
બરેં વાઈટ તિતુકેં જાણ । આત્મ્યાચકરિતાં ॥ ૮ ॥
શુદ્ધ આત્મા ઉત્તમ ગુણી । સબળ આત્મા અવલક્ષણી ।
બરી વાઈટ આવઘી કરણી । આત્મયાચી ॥ ૯ ॥
બરી વાઈટ આવઘી કરણી । આત્મયાચી ॥ ૯ ॥
નાના સાભિમાન ધરણેં । નાના પ્રતિસૃષ્ટી કરણેં ।
નાના શ્રાપૌશ્રાપલક્ષણેં આત્મયાચેની ॥ ૧૦ ॥
નાના શ્રાપૌશ્રાપલક્ષણેં આત્મયાચેની ॥ ૧૦ ॥
પિંડાચા બરા શોધ ઘ્યાવા । તત્વાંચા પિંડ શોધાવા ।
તત્વેં શોધિતાં પિંડ આઘવા । કળોં યેતો ॥ ૧૧ ॥
તત્વેં શોધિતાં પિંડ આઘવા । કળોં યેતો ॥ ૧૧ ॥
જડ દેહ ભૂતાંચા । ચંચળ ગુણ આત્મયાચા ।
નિશ્ચળ બ્રહ્માવેગળા ઠાવ કૈચા । જેથેં તેથેં ॥ ૧૨ ॥
નિશ્ચળ બ્રહ્માવેગળા ઠાવ કૈચા । જેથેં તેથેં ॥ ૧૨ ॥
નિશ્ચળ ચંચળ આણી જડ । પિંડીં કરાવા નિવાડ ।
પ્રત્યયવેગળેં જાડ । બોલણેં નાહીં ॥ ૧૩ ॥
પ્રત્યયવેગળેં જાડ । બોલણેં નાહીં ॥ ૧૩ ॥
પિંડામધૂન આત્મા જાતો । તેવ્હાં નિવાડા કળોં યેતો ।
દેહે જડ હા પડતો । દેખતદેખતાં ॥ ૧૪ ॥
દેહે જડ હા પડતો । દેખતદેખતાં ॥ ૧૪ ॥
જડ તિતુકેં પડિલેં । ચંચળ તિતુકેં નિઘોની ગેલેં ।
જડચંચળાચેં રૂપ આલેં । પ્રત્યયાસી ॥ ૧૫ ॥
જડચંચળાચેં રૂપ આલેં । પ્રત્યયાસી ॥ ૧૫ ॥
નિશ્ચળ આહે સકળાં ઠાઈં । હેં તોં પાહાણેં નલગે કાંહીં ।
ગુણવિકાર તેથેં નાહીં । નિશ્ચળાસી ॥ ૧૬ ॥
ગુણવિકાર તેથેં નાહીં । નિશ્ચળાસી ॥ ૧૬ ॥
જૈસેં પિંડ તૈસેં બ્રહ્માંડ । વિચાર દિસતો ઉઘડ ।
જડ ચંચળ જાતાં જાડ । પરબ્રહ્મચિ આહે ॥ ૧૭ ॥
જડ ચંચળ જાતાં જાડ । પરબ્રહ્મચિ આહે ॥ ૧૭ ॥
માહાંભૂતાંચા ખંબીર કેલા । આત્મા ઘાલૂન પુતળા જાલા ।
ચાલિલા સૃષ્ટીચા ગલ્બલા । યેણેં રિતીં ॥ ૧૮ ॥
ચાલિલા સૃષ્ટીચા ગલ્બલા । યેણેં રિતીં ॥ ૧૮ ॥
આત્મા માયા વિકાર કરી । આળ ઘાલિતી બ્રહ્માવરી ।
પ્રત્યયેં સકળ કાંહીં વિવરી । તોચિ ભલા ॥ ૧૯ ॥
પ્રત્યયેં સકળ કાંહીં વિવરી । તોચિ ભલા ॥ ૧૯ ॥
બ્રહ્મ વ્યાપક અખંડ । વરકડ વ્યાપકતા ખંડ ।
શોધૂન પાહાતં જડ । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૨૦ ॥
શોધૂન પાહાતં જડ । કાંહીંચ નાહીં ॥ ૨૦ ॥
ગગનાસી ખંડતા નયે । ગગનાચેં નાસેલ કાયે ।
જરી જાલા માહાંપ્રળયે । સૃષ્ટીસંવ્હાર ॥ ૨૧ ॥
જરી જાલા માહાંપ્રળયે । સૃષ્ટીસંવ્હાર ॥ ૨૧ ॥
જેં સંવ્હારામધ્યેં સાપડલે । તેં સહજચિ નાસિવંત જાલેં ।
જાણતે લોકીં ઉગવિલેં । પાહિજે કોડેં ॥ ૨૨ ॥
જાણતે લોકીં ઉગવિલેં । પાહિજે કોડેં ॥ ૨૨ ॥
ન કળતાં વાટે કોડેં । કળતાં આવઘેં દિસેં ઉઘડેં ।
મ્હણોની યેકાંતીં નિવાડે । વિચાર પાહાવા ॥ ૨૩ ॥
મ્હણોની યેકાંતીં નિવાડે । વિચાર પાહાવા ॥ ૨૩ ॥
મિળતા પ્રત્યયાચે સંત । યેકાંપરીસ યેકાંત ।
કેલી પાહિજે સાવચિત । નાના ચર્ચા ॥ ૨૪ ॥
કેલી પાહિજે સાવચિત । નાના ચર્ચા ॥ ૨૪ ॥
પાહિલ્યાવેગળેં કળત નાહીં । કળતાં કળતાં સંદેહ નાહીં ।
વિવેક પાહાતાં કોઠેંચિ નાહીં । માયાજાળ ॥ ૨૫ ॥
વિવેક પાહાતાં કોઠેંચિ નાહીં । માયાજાળ ॥ ૨૫ ॥
ગગનીં આભાળ આલેં । માગુતી સવેંચિ ઉડાલેં ।
આત્મ્યાકરિતાં દૃશ્ય જાલેં । ઉડેલ તૈસેં ॥ ૨૬ ॥
આત્મ્યાકરિતાં દૃશ્ય જાલેં । ઉડેલ તૈસેં ॥ ૨૬ ॥
મુળાપાસૂન સેવટવરી । વિવેકી વિવેકેં વિવરી ।
તોચિ નિશ્ચય થાવરી । ચળેના ઐસા ॥ ૨૭ ॥
તોચિ નિશ્ચય થાવરી । ચળેના ઐસા ॥ ૨૭ ॥
વરકડ નિશ્ચય અનુમાનાચે । અનુમાનેં બોલતાં કાયે વેંચે ।
જાણતે પુરુષ પ્રચિતીચે । તે તોં માનીતના ॥ ૨૮ ॥
જાણતે પુરુષ પ્રચિતીચે । તે તોં માનીતના ॥ ૨૮ ॥
ઉગેંચ બોલણેં અનુમાનાચેં । અનુમાનાચેં કોણ્યા કામાચેં ।
યેથેં સગટ વિચારાચેં । કામ નાહીં ॥ ૨૯ ॥
યેથેં સગટ વિચારાચેં । કામ નાહીં ॥ ૨૯ ॥
સગટ વિચાર તો અવિચાર । કિત્યેક મ્હણતી યેકંકાર ।
યેકંકાર ભ્રષ્ટાકાર । કરૂં નયે ॥ ૩૦ ॥
યેકંકાર ભ્રષ્ટાકાર । કરૂં નયે ॥ ૩૦ ॥
કૃત્રિમ અવઘેં સાંડાવેં । કાંહીં યેક શુદ્ધ ઘ્યાવેં ।
જાણજાણોં નિવડાવેં । સારાસાર ॥ ૩૧ ॥
જાણજાણોં નિવડાવેં । સારાસાર ॥ ૩૧ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે આત્માનિરૂપણનામ સમાસ સતવા ॥
સમાસ આઠવા : દેહેક્ષેત્રનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
વિધીપ્રપંચતરુ વાઢલા । વાઢતાં વાઢતાં વિસ્તીર્ણ જાલા ।
ફળેં યેતાં વિશ્રાંતી પાવલા । બહુત ગુણી ॥ ૧ ॥
ફળેં યેતાં વિશ્રાંતી પાવલા । બહુત ગુણી ॥ ૧ ॥
નાના ફળેં રસાળેં લાગલીં । નાના જિનસી ગોડીસ આલીં ।
ગોડી પાહાવયા નિર્માણ કેલીં । નાના શરીરેં ॥ ૨ ॥
ગોડી પાહાવયા નિર્માણ કેલીં । નાના શરીરેં ॥ ૨ ॥
નિર્માણ જાલે ઉત્તમ વિષયે । શરીરેંવિણ ભોગિતાં નયે ।
મ્હણોની નિર્મિલા ઉપાયે । નાના શરીરેં ॥ ૩ ॥
મ્હણોની નિર્મિલા ઉપાયે । નાના શરીરેં ॥ ૩ ॥
જ્ઞાનૈંદ્રિયેં નિર્માણ કેલીં । ભિન્ન ભિન્ન ગુણાંચીં નિર્મિલીં ।
યેકા શરીરાસી લાગલીં । પરી વેગળાલીં ॥ ૪ ॥
યેકા શરીરાસી લાગલીં । પરી વેગળાલીં ॥ ૪ ॥
શ્રોત્રૈંદ્રિંઈ શબ્દ પડિલા । ત્યાચા ભેદ પાહિજે કળલા ।
ઐસા ઉપાયે નિર્માણ કેલા । ઇંદ્રિયાંમધેં ॥ ૫ ॥
ઐસા ઉપાયે નિર્માણ કેલા । ઇંદ્રિયાંમધેં ॥ ૫ ॥
ત્વચેઇંદ્રિયેં સીતોષ્ણ ભાસે । ચક્ષુઇંદ્રિયેં સકળ દિસે ।
ઇંદ્રિયાંમધેં ગુણ ઐસે । વેગળાલે ॥ ૬ ॥
ઇંદ્રિયાંમધેં ગુણ ઐસે । વેગળાલે ॥ ૬ ॥
જિવ્હેમધેં રસ ચાખણેં । ઘ્રાણામધેં પરિમળ ઘેણેં ।
ઇંદ્રિયાંમધેં વેગળાલ્યા ગુણેં । ભેદ કેલે ॥ ૭ ॥
ઇંદ્રિયાંમધેં વેગળાલ્યા ગુણેં । ભેદ કેલે ॥ ૭ ॥
વાયોપંચકીં અંતઃકર્ણપંચક । મિસળોનિ ફિરે નિશંક ।
જ્ઞાનૈંદ્રિયેં કર્મૈંદ્રિયેં સકળિક । સાવકાસ પાહે ॥ ૮ ॥
જ્ઞાનૈંદ્રિયેં કર્મૈંદ્રિયેં સકળિક । સાવકાસ પાહે ॥ ૮ ॥
કર્મૈંદ્રિયેં લાગવેગીં । જીવ ભોગીં વિષયાંલાગીં ।
ઐસા હા ઉપાયે જગીં । ઈશ્વરેં કેલા ॥ ૯ ॥
ઐસા હા ઉપાયે જગીં । ઈશ્વરેં કેલા ॥ ૯ ॥
નિષય નિર્માણ જાલે બરવે । શરીરેંવિણ કૈસેં ભોગાવે ।
નાના શરીરાચે ગોવે । યાકારણેં ॥ ૧૦ ॥
નાના શરીરાચે ગોવે । યાકારણેં ॥ ૧૦ ॥
અસ્તીમાંશાચે શરીર । ત્યામધેં ગુણપ્રકાર ।
શરીરાસારિખેં યંત્ર । આણીક નાહીં ॥ ૧૧ ॥
શરીરાસારિખેં યંત્ર । આણીક નાહીં ॥ ૧૧ ॥
ઐસીં શરીરેં નિર્માણ કેલીં । વિષયભોગેં વાઢવિલીં ।
લાહાનથોર નિર્માણ જાલીં । યેણેં પ્રકારેં ॥ ૧૨ ॥
લાહાનથોર નિર્માણ જાલીં । યેણેં પ્રકારેં ॥ ૧૨ ॥
અસ્તીમાંશાંચીં શરીરેં । નિર્માણ કેલી જગદેશ્વરેં ।
વિવેકેં ગુણવિચારેં । કરૂનિયાં ॥ ૧૩ ॥
વિવેકેં ગુણવિચારેં । કરૂનિયાં ॥ ૧૩ ॥
અસ્તિમૌંશાચા પુતળા । જેણેં જ્ઞાનેં સકળ કળા ।
શરીરભેદ વેગળા । ઠાઈં ઠાઈં ॥ ૧૪ ॥
શરીરભેદ વેગળા । ઠાઈં ઠાઈં ॥ ૧૪ ॥
તો ભેદ કાર્યાકારણ । ત્યાચા ઉદંડ આહે ગુણ ।
સકળ તીક્ષ્ણ બુદ્ધીવિણ । કાયે કળે ॥ ૧૫ ॥
સકળ તીક્ષ્ણ બુદ્ધીવિણ । કાયે કળે ॥ ૧૫ ॥
સકળ કરણેં ઈશ્વરાલા । મ્હણોની ભેદ નિર્માણ જાલા ।
ઊર્ધમુખ હોતાં ભેદાલા । ઠાવ કૈંચા ॥ ૧૬ ॥
ઊર્ધમુખ હોતાં ભેદાલા । ઠાવ કૈંચા ॥ ૧૬ ॥
સૃષ્ટિકર્ણીં આગત્ય ભેદ । સંવ્હારેં સહજચિ અભેદ ।
ભેદ અભેદ હા સંવાદ । માયાગુણેં ॥ ૧૭ ॥
ભેદ અભેદ હા સંવાદ । માયાગુણેં ॥ ૧૭ ॥
માયેમધેં અંતરાત્મા । નકળે તયાચા મહિમા ।
જાલા ચતુર્મુખ બ્રહ્મા । તોહિ સંદેહીં પડે ॥ ૧૮ ॥
જાલા ચતુર્મુખ બ્રહ્મા । તોહિ સંદેહીં પડે ॥ ૧૮ ॥
પીળ પેંચ કડોવિકડીં । તર્ક તીક્ષણ ઘડીનેં ઘડી ।
મનાસી હોયે તાંતડી । વિવરણ કરિતાં ॥ ૧૯ ॥
મનાસી હોયે તાંતડી । વિવરણ કરિતાં ॥ ૧૯ ॥
આત્મત્વેં લાગતેં સકળ કાંહીં । નિરંજનીં હે કાંહીંચ નાહીં ।
યેકાંતકાળીં સમજોન પાહીં । મ્હણિજે બરેં ॥ ૨૦ ॥
યેકાંતકાળીં સમજોન પાહીં । મ્હણિજે બરેં ॥ ૨૦ ॥
દેહે સામર્થ્યાનુસાર । સકળ કરી જગદેશ્વર ।
થોર સામર્થ્યેં અવતાર । બોલિજેતી ॥ ૨૧ ॥
થોર સામર્થ્યેં અવતાર । બોલિજેતી ॥ ૨૧ ॥
શેષ કૂર્મ વર઼્હાવ જાલે । યેવઢે દેહે વિશાળ ધરિલે ।
તેણેં કરિતાં રચના ચાલે । સકળ સૃષ્ટીચી ॥ ૨૨ ॥
તેણેં કરિતાં રચના ચાલે । સકળ સૃષ્ટીચી ॥ ૨૨ ॥
ઈશ્વરેં કેવઢેં સૂત્ર કેલેં । સૂર્યબિંબ ધાવાયા લાવિલેં ।
ધુકટાકરવીં ધરવિલેં । અગાધ પાણી ॥ ૨૩ ॥
ધુકટાકરવીં ધરવિલેં । અગાધ પાણી ॥ ૨૩ ॥
પર્વતાઐસે ઢગ ઉચલિતી । સૂર્યબિંબાસી અછ્યાદિતિ ।
તેથેં સવેંચિ વાયોચી ગતી । પ્રગટ હોયે ॥ ૨૪ ॥
તેથેં સવેંચિ વાયોચી ગતી । પ્રગટ હોયે ॥ ૨૪ ॥
ઝિડકઝિડકું ધાંવે વારા । જૈસા કાળાચા મ્હણિયારા ।
ઢગ મારુની દિનકરા । મોકળે કરી ॥ ૨૫ ॥
ઢગ મારુની દિનકરા । મોકળે કરી ॥ ૨૫ ॥
બૈસતી વિજાંચે તડાખે । પ્રાણીમાત્ર અવચિતા ધાકે ।
ગગન કડકડૂન તડકે । સ્થળાંવરી ॥ ૨૬ ॥
ગગન કડકડૂન તડકે । સ્થળાંવરી ॥ ૨૬ ॥
યેહલોકાસી યેક વર્મ કેલેં । મહદ્ભૂતેં મહદ્ભૂત આળિલેં ।
સકળાં સમભાગેં ચાલિલેં । સૃષ્ટિરચનેસી ॥ ૨૭ ॥
સકળાં સમભાગેં ચાલિલેં । સૃષ્ટિરચનેસી ॥ ૨૭ ॥
ઐસે અનંત ભેદ આત્મયાચે । સકળ જાણતી ઐસે કૈંચેં ।
વિવરતાં વિવરતાં મનાચે । ફડકે હોતી ॥ ૨૮ ॥
વિવરતાં વિવરતાં મનાચે । ફડકે હોતી ॥ ૨૮ ॥
ઐસી માઝી ઉપાસના । ઉપાસકીં આણાવી મના ।
અગાધ મહિમા ચતુરાનના । કાયે કળે ॥ ૨૯ ॥
અગાધ મહિમા ચતુરાનના । કાયે કળે ॥ ૨૯ ॥
આવાહન વિસર્જન । હેં ચિ ભજનાચેં લક્ષણ ।
સકળ જાણતી સજ્જન । મી કાય સાંગોં ॥ ૩૦ ॥
સકળ જાણતી સજ્જન । મી કાય સાંગોં ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે દેહેક્ષેત્રનિરૂપણનામ સમાસ આઠવા ॥
સમાસ નવવા : સ્ય્ય્ક્ષ્મનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
મૃતિકાપૂજન કરાવેં । આણી સવેંચિ વિસર્જાવેં ।
હેં માનેના સ્વભાવેં । અંતઃકર્ણાસી ॥ ૧ ॥
હેં માનેના સ્વભાવેં । અંતઃકર્ણાસી ॥ ૧ ॥
દેવ પૂજાવા આણી ટાકાવા । હેં પ્રશસ્ત ન વટે જીવા ।
યાચા વિચાર પાહાવા । અંતર્યામીં ॥ ૨ ॥
યાચા વિચાર પાહાવા । અંતર્યામીં ॥ ૨ ॥
દેવ કરિજે ઐસા નાહીં । દેવ ટાકિજે ઐસા નાહીં ।
મ્હણોનિ યાચા કાંહીં । વિચાર પાહાવા ॥ ૩ ॥
મ્હણોનિ યાચા કાંહીં । વિચાર પાહાવા ॥ ૩ ॥
દેવ નાના શરીરેં ધરિતો । ધરુની માગુતી સોડિતો ।
તરી તો દેવ કૈસા આહે તો । વિવેકેં વોળખાવા ॥ ૪ ॥
તરી તો દેવ કૈસા આહે તો । વિવેકેં વોળખાવા ॥ ૪ ॥
નાના સાધનેં નિરૂપણેં । દેવ શોધાયાકારણેં ।
સકળ આપુલે અંતઃકર્ણેં । સમજલેં પાહિજે ॥ ૫ ॥
સકળ આપુલે અંતઃકર્ણેં । સમજલેં પાહિજે ॥ ૫ ॥
બ્રહ્મજ્ઞાચા ઉપાયે । સમજલ્યાવિણ દેતાં નયે ।
પદાર્થ આહે મા ઘે જાયે । ઐસેં મ્હણાવેં ॥ ૬ ॥
પદાર્થ આહે મા ઘે જાયે । ઐસેં મ્હણાવેં ॥ ૬ ॥
સગટ લોકાંચે અંતરીંચા ભાવ । મજ પ્રતક્ષ ભેટવાવા દેવ ।
પરંતુ વિવેકાચા ઉપાવ । વેગળાચિ આહે ॥ ૭ ॥
પરંતુ વિવેકાચા ઉપાવ । વેગળાચિ આહે ॥ ૭ ॥
વિચાર પાહાતાં તગેના । ત્યાસ દેવ ઐસેં મ્હણાવેના ।
પરંતુ જન રાહેના । કાયે કરાવેં ॥ ૮ ॥
પરંતુ જન રાહેના । કાયે કરાવેં ॥ ૮ ॥
થોર લોક મરોનિ જાતી । ત્યાંચ્યા સુરતા કરુની પાહાતી ।
તૈસીચ આહે હેહિ ગતી । ઉપાસનેચી ॥ ૯ ॥
તૈસીચ આહે હેહિ ગતી । ઉપાસનેચી ॥ ૯ ॥
થોર વ્યાપાર ઠાકેના જનીં । મ્હણોનિ કેલી રખતવાની ।
રાજસંપદા તયાચેની । પ્રાપ્ત કૈચી ॥ ૧૦ ॥
રાજસંપદા તયાચેની । પ્રાપ્ત કૈચી ॥ ૧૦ ॥
મ્હણોનિ જિતુકા ભોળા ભાવ । તિતુકા અજ્ઞાનાચા સ્વભાવ ।
અજ્ઞાનેં તરી દેવાધિદેવ । પાવિજેલ કૈચા ॥ ૧૧ ॥
અજ્ઞાનેં તરી દેવાધિદેવ । પાવિજેલ કૈચા ॥ ૧૧ ॥
અજ્ઞાસી જ્ઞાન ન માને । જ્ઞાત્યાસ અનુમાન ન માને ।
મ્હણોનિ સિદ્ધાંચિયે ખુણેં । પાવલેં પાહિજે ॥ ૧૨ ॥
મ્હણોનિ સિદ્ધાંચિયે ખુણેં । પાવલેં પાહિજે ॥ ૧૨ ॥
માયા સાંડૂન મુળાસ જાવેં । તરીચ સમાધાન પાવાવેં ।
ઐસેં ન હોતાં ભરંગળાવેં । ભલતીકડે ॥ ૧૩ ॥
ઐસેં ન હોતાં ભરંગળાવેં । ભલતીકડે ॥ ૧૩ ॥
માયા ઉલંઘાયાકારણેં । દેવાસી નાના ઉપાય કરણેં ।
અધ્યાત્મશ્રવણપંથેંચિ જાણેં । પ્રત્યયાનેં ॥ ૧૪ ॥
અધ્યાત્મશ્રવણપંથેંચિ જાણેં । પ્રત્યયાનેં ॥ ૧૪ ॥
ઐસેં ન કરિતાં લોકિકીં । અવઘીચ હોતે ચુકામુકી ।
સ્થિતિ ખરી આણિ લટકી । ઐસી વોળખાવી ॥ ૧૫ ॥
સ્થિતિ ખરી આણિ લટકી । ઐસી વોળખાવી ॥ ૧૫ ॥
ખોટ્યાચે વાટે જાઊં નયે । ખોટ્યાચી સંગતી ધરૂં નયે ।
ખોટેં સંગ્રહીં કરૂં નયે । કાંહીંયેક ॥ ૧૬ ॥
ખોટેં સંગ્રહીં કરૂં નયે । કાંહીંયેક ॥ ૧૬ ॥
ખોટેં તેં ખોટેંચિ ખોટેં । ખર્યાસી તગેનાત બાલટેં ।
મન અધોમુખ ઉફરાટેં । કેલેં પાહિજે ॥ ૧૭ ॥
મન અધોમુખ ઉફરાટેં । કેલેં પાહિજે ॥ ૧૭ ॥
અધ્યાત્મશ્રવણ કરીત જાવેં । મ્હણિજે સકળ કાંહીં ફાવે ।
નાના પ્રકારીચે ગોવે । તુટોની જાતી ॥ ૧૮ ॥
નાના પ્રકારીચે ગોવે । તુટોની જાતી ॥ ૧૮ ॥
સૂત ગુંતલેં તેં ઉકલાવેં । તૈસે મન ઉગવાવેં ।
માનત માનત ઘાલાવેં । મુળાકડે ॥ ૧૯ ॥
માનત માનત ઘાલાવેં । મુળાકડે ॥ ૧૯ ॥
સકળ કાંહીં કાલવલેં । ત્યા સકળાચેં સકળ જાલેં ।
શરીરીં વિભાગલે । સકળ કાંહીં ॥ ૨૦ ॥
શરીરીં વિભાગલે । સકળ કાંહીં ॥ ૨૦ ॥
કાયે તેં યેથેંચિ પાહાવેં । કૈસેં તેં યેથેંચિ શોધાવેં ।
સૂક્ષ્માચીં ચૌદા નાંવેં । યેથેંચિ સમજાવી ॥ ૨૧ ॥
સૂક્ષ્માચીં ચૌદા નાંવેં । યેથેંચિ સમજાવી ॥ ૨૧ ॥
નિર્ગુણ નિર્વિકારી યેક । તેં સર્વાં ઠાઈં વ્યાપક ।
દેહ્યામધેં તેં નિષ્કળંક । આહે કીં નાહીં ॥ ૨૨ ॥
દેહ્યામધેં તેં નિષ્કળંક । આહે કીં નાહીં ॥ ૨૨ ॥
મૂળમાયા સંકલ્પરૂપ । તેં અંતઃકર્ણાચેં સ્વરૂપ ।
જડ ચેતવી ચૈતન્યરૂપ । તેં હિ શરીરીં આહે ॥ ૨૩ ॥
જડ ચેતવી ચૈતન્યરૂપ । તેં હિ શરીરીં આહે ॥ ૨૩ ॥
સમાનગુણ ગુણસામ્ય । સૂક્ષ્મ વિચાર તો અગમ્ય ।
સૂક્ષ્મ સાધુ જાણતે પ્રણમ્ય । તયા સમસ્તાંસી ॥ ૨૪ ॥
સૂક્ષ્મ સાધુ જાણતે પ્રણમ્ય । તયા સમસ્તાંસી ॥ ૨૪ ॥
દ્વિધા ભાસતેં શરીર । વામાંગ દક્ષિણાંગ વિચાર ।
તોંચિ અર્ધનારીનટેશ્વર । પિંડીં વોળખાવા ॥ ૨૫ ॥
તોંચિ અર્ધનારીનટેશ્વર । પિંડીં વોળખાવા ॥ ૨૫ ॥
તોચિ પ્રકૃતિપુરુષ જાણિજે । શિવશક્તી વોળખિજે ।
શડગુણઈશ્વર બોલિજે । તયા કર્દમાસી ॥ ૨૬ ॥
શડગુણઈશ્વર બોલિજે । તયા કર્દમાસી ॥ ૨૬ ॥
તયાસીચ મ્હણિજે મહત્તત્ત્વ । જેથેં ત્રિગુણાચેં ગૂઢત્વ ।
અર્ધમાત્રા શુદ્ધસત્વ । ગુણક્ષોભિણા ॥ ૨૭ ॥
અર્ધમાત્રા શુદ્ધસત્વ । ગુણક્ષોભિણા ॥ ૨૭ ॥
ત્રિગુણેં ચાલતેં શરીર । પ્રતક્ષ દિસતો વિચાર ।
મુળીંચ્યા કર્દમાચેં શરીર । ઐસેં જાણાવેં ॥ ૨૮ ॥
મુળીંચ્યા કર્દમાચેં શરીર । ઐસેં જાણાવેં ॥ ૨૮ ॥
મન માયા આણિ જીવ । હાહિ દિસતો સ્વભાવ ।
ચૌદા નામાંચા અભિપ્રાવ । પિંડીં પાહાવા ॥ ૨૯ ॥
ચૌદા નામાંચા અભિપ્રાવ । પિંડીં પાહાવા ॥ ૨૯ ॥
પિંડ પડતાં અવઘેંચિ જાતેં । પરંતુ પરબ્રહ્મ રાહાતેં ।
શાશ્વત સમજોન મગ તેં । દૃઢ ધરાવેં ॥ ૩૦ ॥
શાશ્વત સમજોન મગ તેં । દૃઢ ધરાવેં ॥ ૩૦ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે સૂક્ષ્મનિરૂપણનામ સમાસ નવવા ॥
સમાસ દહાવા : વિમલબ્રહ્મનિરૂપણ ॥ શ્રીરામ ॥
ધરૂં જાતાં ધરિતાં ન યે । ટાકૂં જાતાં ટાકિતાં ન યે ।
જેથેં તેથેં આહેચ આહે । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૧ ॥
જેથેં તેથેં આહેચ આહે । પરબ્રહ્મ તેં ॥ ૧ ॥
જિકડે તિકડે જેથેં તેથેં । વિન્મુખ હોતાં સન્મુખ હોતેં ।
સન્મુખપણ ચુકેના તેં । કાંહીં કેલ્યા। ॥ ૨ ॥
સન્મુખપણ ચુકેના તેં । કાંહીં કેલ્યા। ॥ ૨ ॥
બૈસલેં માણૂસ ઉઠોન ગેલેં । તેથેં આકાશચિ રાહિલેં ।
આકાશ ચહુંકડે પાહિલેં । તરી સન્મુખચિ આહે ॥ ૩ ॥
આકાશ ચહુંકડે પાહિલેં । તરી સન્મુખચિ આહે ॥ ૩ ॥
જિકડેતિકડે પ્રાણી પળોન જાતેં । તિકડે આકાશચિ ભોવતેં ।
બળેં આકાશાબાહેર । કૈસેં જાવેં ॥ ૪ ॥
બળેં આકાશાબાહેર । કૈસેં જાવેં ॥ ૪ ॥
જિકડેતિકડે પ્રાણી પાહે । તિકડે તેં સન્મુખચિ આહે ।
સમસ્તાંચેં મસ્તકીં રાહે । માધ્યાનીં માર્તંડ જૈસા ॥ ૫ ॥
સમસ્તાંચેં મસ્તકીં રાહે । માધ્યાનીં માર્તંડ જૈસા ॥ ૫ ॥
પરી તો આહે યેકદેસી । દૃષ્ટાંત ન ઘડે વસ્તુસી ।
કાંહીં યેક ચમત્કારાસી । દેઉની પાહિલેં ॥ ૬ ॥
કાંહીં યેક ચમત્કારાસી । દેઉની પાહિલેં ॥ ૬ ॥
નાના તીર્થેં નાના દેસીં । કષ્ટત જાવેં પાહાવ્યાસી ।
તૈસેં ન લગે પરબ્રહ્માસી । બૈસલેં ઠાઈં ॥ ૭ ॥
તૈસેં ન લગે પરબ્રહ્માસી । બૈસલેં ઠાઈં ॥ ૭ ॥
પ્રાણી બૈસોનીચ રાહાતાં । અથવા બહુત પળોન જાતાં ।
પરબ્રહ્મ તેં તત્વતાં । સમાગમેં ॥ ૮ ॥
પરબ્રહ્મ તેં તત્વતાં । સમાગમેં ॥ ૮ ॥
પક્ષી અંતરાળીં ગેલાં । ભોવતેં આકાશચિ તયાલા ।
તૈસે બ્રહ્મ પ્રાણીયાલા । વ્યાપૂન આહે ॥ ૯ ॥
તૈસે બ્રહ્મ પ્રાણીયાલા । વ્યાપૂન આહે ॥ ૯ ॥
પરબ્રહ્મ પોકળ ઘનદાટ । બ્રહ્મ સેવટાચા સેવટ ।
જ્યાસી ત્યાસી બ્રહ્મ નીટ । સર્વકાળ ॥ ૧૦ ॥
જ્યાસી ત્યાસી બ્રહ્મ નીટ । સર્વકાળ ॥ ૧૦ ॥
દૃશ્યા સબાહે અંતરીં । બ્રહ્મ દાટલેં બ્રહ્માંડોદરીં ।
આરે ત્યા વિમળાચી સરી । કોણાસ દ્યાવી ॥ ૧૧ ॥
આરે ત્યા વિમળાચી સરી । કોણાસ દ્યાવી ॥ ૧૧ ॥
વૈકુંઠકૈળાસસ્વર્ગલોકીં । ઇંદ્રલોકીં ચૌદા લોકીં ।
પન્નગાદિકપાતાળલોકીં । તેથેંચિ આહે ॥ ૧૨ ॥
પન્નગાદિકપાતાળલોકીં । તેથેંચિ આહે ॥ ૧૨ ॥
કાસીપાસૂન રામેશ્વર । આવઘેં દાટલેં અપાર ।
પરતા પરતા પારાવાર । ત્યાસ નાહીં ॥ ૧૩ ॥
પરતા પરતા પારાવાર । ત્યાસ નાહીં ॥ ૧૩ ॥
પરબ્રહ્મ તેં યેકલેં । યેકદાંચિ સકળાંસી વ્યાપિલે ।
સકળાંસ સ્પર્શોન રાહિલેં । સકળાં ઠાઈં ॥ ૧૪ ॥
સકળાંસ સ્પર્શોન રાહિલેં । સકળાં ઠાઈં ॥ ૧૪ ॥
પરબ્રહ્મ પાઉસેં ભિજેના । અથવા ચિખલાનેં ભરેના ।
પુરામધેં પરી વાહેના । પુરાસમાગમેં ॥ ૧૫ ॥
પુરામધેં પરી વાહેના । પુરાસમાગમેં ॥ ૧૫ ॥
યેકસરેં સન્મુક વિમુખ । વામ સવ્ય દોહિંકડે યેક ।
આર્ધઊર્ધ પ્રાણી સકળીક । વ્યાપૂન આહે ॥ ૧૬ ॥
આર્ધઊર્ધ પ્રાણી સકળીક । વ્યાપૂન આહે ॥ ૧૬ ॥
આકાશાચા ડોહો ભરલા । કદાપી નાહીં ઉચંબળલા ।
અસંભાવ્ય પસરલા । જિકડે તિકડે ॥ ૧૭ ॥
અસંભાવ્ય પસરલા । જિકડે તિકડે ॥ ૧૭ ॥
યેકજિનસિ ગગન ઉદાસ । જેથેં નાહીં દૃશ્યભાસ ।
ભાસેંવિણ નિરાભાસ । પરબ્રહ્મ જાણાવેં ॥ ૧૮ ॥
ભાસેંવિણ નિરાભાસ । પરબ્રહ્મ જાણાવેં ॥ ૧૮ ॥
સંતસાધુમહાનુભાવાં । દેવદાનવમાનવાં ।
બ્રહ્મ સકળાંસી વિસાંવા । વિશ્રાંતિઠાવ ॥ ૧૯ ॥
બ્રહ્મ સકળાંસી વિસાંવા । વિશ્રાંતિઠાવ ॥ ૧૯ ॥
કોણેકડે સેવટા જાવેં । કોણેકડે કાયે પાહાવેં ।
અસંભાવ્ય તેં નેમાવેં । કાયે મ્હણોની ॥ ૨૦ ॥
અસંભાવ્ય તેં નેમાવેં । કાયે મ્હણોની ॥ ૨૦ ॥
સ્થૂળ નવ્હે સૂક્ષ્મ નવ્હે । કાંહીં યેકાસારિખેં નવ્હે ।
જ્ઞાનદૃષ્ટીવિણ નવ્હે સમધાન ॥ ૨૧ ॥
જ્ઞાનદૃષ્ટીવિણ નવ્હે સમધાન ॥ ૨૧ ॥
પિંડબ્રહ્માંડનિરાસ । મગ તેં બ્રહ્મ નિરાભાસ ।
યેથૂન તેથવરી અવકાસ । ભકાસરૂપ ॥ ૨૨ ॥
યેથૂન તેથવરી અવકાસ । ભકાસરૂપ ॥ ૨૨ ॥
બ્રહ્મ વ્યાપક હેં તો ખરેં । દૃશ્ય આહે તોં હેં ઉત્તરેં ।
વ્યાપેંવિણ કોણ્યા પ્રકારેં । વ્યાપક મ્હણાવેં ॥ ૨૩ ॥
વ્યાપેંવિણ કોણ્યા પ્રકારેં । વ્યાપક મ્હણાવેં ॥ ૨૩ ॥
બ્રહ્માસી શબ્દચિ લાગેના । કલ્પના કલ્પૂં શકેના ।
કલ્પનેતીત નિરંજના । વિવેકેં વોળખાવેં ॥ ૨૪ ॥
કલ્પનેતીત નિરંજના । વિવેકેં વોળખાવેં ॥ ૨૪ ॥
શુદ્ધ સાર શ્રવણ । શુદ્ધ પ્રત્યયાચેં મનન ।
વિજ્ઞાની પાવતાં ઉન્મન । સહજચિ હોતેં ॥ ૨૫ ॥
વિજ્ઞાની પાવતાં ઉન્મન । સહજચિ હોતેં ॥ ૨૫ ॥
જાલેં સાધનાચેં ફળ । સંસાર જાલા સફળ ।
નિર્ગુણ બ્રહ્મ તેં નિશ્ચળ । અંતરીં બિંબલેં ॥ ૨૬ ॥
નિર્ગુણ બ્રહ્મ તેં નિશ્ચળ । અંતરીં બિંબલેં ॥ ૨૬ ॥
હિસેબ જાલા માયેચા । જાલા નિવાડા તત્વાંચા ।
સાધ્ય હોતાં સાધનાચા । ઠાવ નાહીં ॥ ૨૭ ॥
સાધ્ય હોતાં સાધનાચા । ઠાવ નાહીં ॥ ૨૭ ॥
સ્વપ્નીં જેં જેં દેખિલેં । તેં તેં જાગૃતીસ ઉડાલેં ।
સહજચિ અનુર્વાચ્ય જાલેં । બોલતાં ન યે ॥ ૨૮ ॥
સહજચિ અનુર્વાચ્ય જાલેં । બોલતાં ન યે ॥ ૨૮ ॥
ઐસેં હેં વિવેકેં જાણાવેં । પ્રત્યયેં ખુણેંસી બાણાવેં ।
જન્મમૃત્યાચ્યા નાંવેં । સુન્યાકાર ॥ ૨૯ ॥
જન્મમૃત્યાચ્યા નાંવેં । સુન્યાકાર ॥ ૨૯ ॥
ભક્તાંચેનિ સાભિમાનેં । કૃપા કેલી દાશરથીનેં ।
સમર્થકૃપેચીં વચનેં । તો હા દાસબોધ ॥ ૩૦ ॥
સમર્થકૃપેચીં વચનેં । તો હા દાસબોધ ॥ ૩૦ ॥
વીસ દશક દાસબોધ । શ્રવણદ્વારેં ઘેતાં શોધ ।
મનકર્ત્યાસ વિશદ । પરમાર્થ હોતો ॥ ૩૧ ॥
મનકર્ત્યાસ વિશદ । પરમાર્થ હોતો ॥ ૩૧ ॥
વીસ દશક દોનીસેં સમાસ । સાધકેં પાહાવેં સાવકાસ ।
વિવરતં વિશેષાવિશેષ । કળોં લાગે ॥ ૩૨ ॥
વિવરતં વિશેષાવિશેષ । કળોં લાગે ॥ ૩૨ ॥
ગ્રંથાચેં કરાવેંસ્તવન । સ્તવનાચેં કાયે પ્રયોજન ।
યેથેં પ્રત્યયાસ કારણ । પ્રત્યયો પાહાવા ॥ ૩૩ ॥
યેથેં પ્રત્યયાસ કારણ । પ્રત્યયો પાહાવા ॥ ૩૩ ॥
દેહે તંવ પાંચા ભૂતાંચા । કર્તા આત્મા તેથીંચા ।
આણી કવિત્વપ્રકાર મનુશાચા । કાશાવરુની ॥ ૩૪ ॥
આણી કવિત્વપ્રકાર મનુશાચા । કાશાવરુની ॥ ૩૪ ॥
સકળ કરણેં જગદીશાચેં । આણી કવિત્વચિ કાય માનુશાચેં ।
ઐશા અપ્રમાણ બોલણ્યાચેં કાયે ઘાવેં ॥ ૩૫ ॥
ઐશા અપ્રમાણ બોલણ્યાચેં કાયે ઘાવેં ॥ ૩૫ ॥
સકળ દેહ્યાચા ઝાડા કેલા । તત્વસમુદાવ ઉડાલા ।
તેથેં કોણ્યા પદાર્થાલા । આપુલેં મ્હણાવેં ॥ ૩૬ ॥
તેથેં કોણ્યા પદાર્થાલા । આપુલેં મ્હણાવેં ॥ ૩૬ ॥
ઐસીં હેં વિચારાચીં કામેં । ઉગેંચ ભ્રમોં નયે ભ્રમેં ।
જગદેશ્વરેં અનુક્રમેં । સકળ કેલેં ॥ ૩૭ ॥
જગદેશ્વરેં અનુક્રમેં । સકળ કેલેં ॥ ૩૭ ॥
ઇતિ શ્રીદાસબોધે ગુરુશિષ્યસંવાદે વિમળબ્રહ્મનિરૂપણનામ સમાસ દહાવા ॥ ॥
દશક વિસાવા સમાપ્ત ॥