આજિ શ્રવણેંદ્રિયા પિકલેં । જે યેણેં ગીતાનિધાન દેખિલેં ।
આતા સ્વપ્નચિ હેં તુકલેં । સાચાસરિસેં ॥ ૧ ॥
આતા સ્વપ્નચિ હેં તુકલેં । સાચાસરિસેં ॥ ૧ ॥
આધી વિવેકાચી ગોઠી । વરી પ્રતિપાદી કૃષ્ણ જગજેઠી ।
આણિ ભક્તરાજુ કિરીટી । પરિસત અસે ॥ ૨ ॥
આણિ ભક્તરાજુ કિરીટી । પરિસત અસે ॥ ૨ ॥
જૈસા પંચમાલાપુ સુગંધુ । કીં પરિમળ આણિ સુસ્વાદુ ।
તં ભલા જાહલા વિનોદુ । કથેચા ઇયે ॥ ૩ ॥
તં ભલા જાહલા વિનોદુ । કથેચા ઇયે ॥ ૩ ॥
કૈસી આગળિક દૈવાચી । જે ગંગા વોળલી અમૃતાચી ।
હો કાં જપતપેં શ્રોતયાંચી । ફળા આલી ॥ ૪ ॥
હો કાં જપતપેં શ્રોતયાંચી । ફળા આલી ॥ ૪ ॥
આતાં ઇંદ્રિયજાત આઘવેં । તિહીં શ્રવણાચે ઘર રિઘાવેં ।
મગ સંવાદસુખ ભોગાવેં । ગીતાખ્ય હેં ॥ ૫ ॥
મગ સંવાદસુખ ભોગાવેં । ગીતાખ્ય હેં ॥ ૫ ॥
હા અતિસો અતિપ્રસંગે । સાંડૂનિ કથાચિ તે સાંગે ।
જે કૃષ્ણાર્જુન દોઘે । બોલત હોતે ॥ ૬ ॥
જે કૃષ્ણાર્જુન દોઘે । બોલત હોતે ॥ ૬ ॥
તે વેળી સંજયોં રાયાતેં મ્હણે । અર્જુન અધિષ્ઠિલા દૈવગુણેં ।
જે અતિપ્રીતી નારાયણેં । બોલિજતુ અસે ॥ ૭ ॥
જે અતિપ્રીતી નારાયણેં । બોલિજતુ અસે ॥ ૭ ॥
જેં ન સંગેચિ પિતયા વસુદેવાસી । જેં ન સંગે માતે દેવકીસી ।
જેં ન સંગેચિ બળિભદ્રાસી । તેં ગુહ્ય અર્જુનેંસી બોલત ॥ ૮ ॥
જેં ન સંગેચિ બળિભદ્રાસી । તેં ગુહ્ય અર્જુનેંસી બોલત ॥ ૮ ॥
દેવી લક્ષ્મીયેવઢી જવળીક । તેહી ન દેખે યા પ્રેમાચે સુખ ।
આણિ કૃષ્ણસ્નેહાચેં પિક । યાંતેચિ આથી ॥ ૯ ॥
આણિ કૃષ્ણસ્નેહાચેં પિક । યાંતેચિ આથી ॥ ૯ ॥
સનકાદિકાંચ્યા આશા । વાઢિનલ્યા હોત્યા કીર બહુવસા ।
પરી ત્યાહી યેણેં માને યશા । યેતીચિના ॥ ૧૦ ॥
પરી ત્યાહી યેણેં માને યશા । યેતીચિના ॥ ૧૦ ॥
યા જગદીશ્વરાચેં પ્રેમ । એથ દિસતસે નિરુપમ ।
કૈસેં પાર્થેં યેણેં સર્વોત્તમ । પુણ્ય કેલેં ॥ ૧૧ ॥
કૈસેં પાર્થેં યેણેં સર્વોત્તમ । પુણ્ય કેલેં ॥ ૧૧ ॥
હો કાં જયાચિયા પ્રીતી । અમૂર્ત હા આલા વ્યક્તી ।
મજ એકવંકી યાચી સ્થિતી । આવડતુ અસે ॥ ૧૨ ॥
મજ એકવંકી યાચી સ્થિતી । આવડતુ અસે ॥ ૧૨ ॥
એર્હવીં હા યોગિયા નાડળે । વેદાર્થાસી નાકળે ।
જેથ ધ્યાનાચેહી ડોળે । પાવતીના ॥ ૧૩ ॥
જેથ ધ્યાનાચેહી ડોળે । પાવતીના ॥ ૧૩ ॥
તેં હા નિજસ્વરૂપ । અનાદિ નિષ્કંપ ।
પરી યેણે માનેં સકૃપ । જાહલા અસે ॥ ૧૪ ॥
પરી યેણે માનેં સકૃપ । જાહલા અસે ॥ ૧૪ ॥
હા ત્રૈલોક્યપટાચિ ઘડી । આકારાચી પૈલથડી ।
કૈસા યાચિયે આવડી । આવરલા અસે ॥ ૧૫ ॥
કૈસા યાચિયે આવડી । આવરલા અસે ॥ ૧૫ ॥
શ્રીભગનાનુવાચઃ ઇમં વિવસ્વતે યોગં પ્રોક્તવાનહમવ્યયમ્ ।
વિવસ્વાન્ મનવે પ્રાહ મનુરિક્ષ્વાકવેઽબ્રવીત્ ॥ ૧ ॥
વિવસ્વાન્ મનવે પ્રાહ મનુરિક્ષ્વાકવેઽબ્રવીત્ ॥ ૧ ॥
મગ દેવ મ્હણે અગા પંડુસુતા । હાચિ યોગુ આમ્હીં વિવસ્વતા ।
કથિલા પરી તે વાર્તા । બહુવાં દિવસાંચી ॥ ૧૬ ॥
કથિલા પરી તે વાર્તા । બહુવાં દિવસાંચી ॥ ૧૬ ॥
મગ તેણેં વિવસ્વતેં રવી । હે યોગસ્થિતિ આઘવી ।
નિરૂપિલી બરવી । મનૂપ્રતી ॥ ૧૭ ॥
નિરૂપિલી બરવી । મનૂપ્રતી ॥ ૧૭ ॥
મનૂનેં આપણ અનુષ્ઠિલી । મગ ઇક્ષ્વાકુવા ઉપદેશિલી ।
ઐસી પરંપરા વિસ્તારિલી । આદ્ય હે ગા ॥ ૧૮ ॥
ઐસી પરંપરા વિસ્તારિલી । આદ્ય હે ગા ॥ ૧૮ ॥
એવં પરંપરાપ્રાપ્તમિમં રાજર્ષયો વિદુઃ ।
સ કાલેનેહ મહતા યોગો નષ્ટઃ પરંતપ ॥ ૨ ॥
સ કાલેનેહ મહતા યોગો નષ્ટઃ પરંતપ ॥ ૨ ॥
મગ આણિકહી યા યોગાતે । રાજર્ષિ જાહલે જાણતે ।
પરી તેથોનિ આતાં સાંપ્રતેં । નેણિજે કોણી ॥ ૧૯ ॥
પરી તેથોનિ આતાં સાંપ્રતેં । નેણિજે કોણી ॥ ૧૯ ॥
જે પ્રાણિયાં કામી ભરૂ । દેહાચિવરી આદરુ ।
મ્હણોનિ પડલા વિસરુ । આત્મબોધાચા ॥ ૨૦ ॥
મ્હણોનિ પડલા વિસરુ । આત્મબોધાચા ॥ ૨૦ ॥
અવ્હાંટલિયા આસ્થાબુદ્ધિ । વિષયસુખચિ પરમાવધિ ।
જીવુ તૈસા ઉપાધિ । આવડે લોકાં ॥ ૨૧ ॥
જીવુ તૈસા ઉપાધિ । આવડે લોકાં ॥ ૨૧ ॥
એર્હવીં તરી ખવણેયાંચ્યા ગાંવીં । પાટાઊવેં કાય કરાવીં ।
સાંગે જાત્યંધા રવી । કાય આથી ॥ ૨૨ ॥
સાંગે જાત્યંધા રવી । કાય આથી ॥ ૨૨ ॥
કાં બહિરયાંચાં આસ્થાનીં । કવણે ગીતાતેં માની ।
કીં કોલ્હેયા ચાંદણીં । આવડી ઉપજે ॥ ૨૩ ॥
કીં કોલ્હેયા ચાંદણીં । આવડી ઉપજે ॥ ૨૩ ॥
પૈં ચંદ્રોદયા આરૌતેં । જયાંચે ડોળે ફુટતી અસતે ।
તે કાઊળે કેવીં ચંદ્રાતેં । ઓળખતી ॥ ૨૪ ॥
તે કાઊળે કેવીં ચંદ્રાતેં । ઓળખતી ॥ ૨૪ ॥
તૈસે વૈરાગ્યાચી શિંવ ન દેખતી । જે વિવેકાચી ભાષા નેણતી ।
તે મૂર્ખ કેંવીં પાવતી । મજ ઈશ્વરાતે ॥ ૨૫ ॥
તે મૂર્ખ કેંવીં પાવતી । મજ ઈશ્વરાતે ॥ ૨૫ ॥
કૈસા નેણોં મોહો વાઢીનલા । તેણેં બહુતેક કાળુ વ્યર્થ ગેલા ।
મ્હણોનિ યોગુ હા લોપલા । લોકીં ઇયે ॥ ૨૬ ॥
મ્હણોનિ યોગુ હા લોપલા । લોકીં ઇયે ॥ ૨૬ ॥
સ એવાયં મયા તેઽદ્ય યોગઃ પ્રોક્તઃ પુરાતનઃ ।
ભક્તોઽસિ મે સખા ચેતિ રહસ્યં હ્યેતદુત્તમમ્ ॥ ૩ ॥
ભક્તોઽસિ મે સખા ચેતિ રહસ્યં હ્યેતદુત્તમમ્ ॥ ૩ ॥
તોચિ હા આજિ આતાં । તુજપ્રતી કુંતીસુતા ।
સાંગિતલા આમ્હીં તત્વતા । ભ્રાંતિ ન કરીં ॥ ૨૭ ॥
સાંગિતલા આમ્હીં તત્વતા । ભ્રાંતિ ન કરીં ॥ ૨૭ ॥
હેં જીવીંચે નિજ ગુજ । પરી કેવીં રાખોં તુજ ।
જે પઢિયેસી તૂં મજ । મ્હણઊનિયાં ॥ ૨૮ ॥
જે પઢિયેસી તૂં મજ । મ્હણઊનિયાં ॥ ૨૮ ॥
તૂં પ્રેમાચા પુતળા । ભક્તીચા જિવ્હાળા ।
મૈત્રિયેચી ચિત્કળા । ધનુર્ધરા ॥ ૨૯ ॥
મૈત્રિયેચી ચિત્કળા । ધનુર્ધરા ॥ ૨૯ ॥
તૂં અનુસંગાચા ઠાવો । આતાં તુજ કાય વંચૂં જાવોં ।
જરી સંગ્રામારૂઢ આહોં । જાહલોં આમ્હી ॥ ૩૦ ॥
જરી સંગ્રામારૂઢ આહોં । જાહલોં આમ્હી ॥ ૩૦ ॥
તરી નાવેક હેં સહાવેં । ગાજાબજ્યહી ન ધરાવેં ।
પરી તુઝેં અજ્ઞાનત્વ હરાવેં । લાગે આધીં ॥ ૩૧ ॥
પરી તુઝેં અજ્ઞાનત્વ હરાવેં । લાગે આધીં ॥ ૩૧ ॥
અર્જુન ઉવાચ: અપરં ભવતો જન્મં પરં જન્મ વિવસ્વતઃ ।
કથમેતદ્ વિજાનીયાં ત્વમાદૌ પ્રોક્તવાનિતિ ॥ ૪ ॥
કથમેતદ્ વિજાનીયાં ત્વમાદૌ પ્રોક્તવાનિતિ ॥ ૪ ॥
તંવ અર્જુન મ્હણે હરી । માય આપુલેયાચા સ્નેહો કરી ।
એથ વિસ્મો કાય અવધારીં । કૃપાનિધી ॥ ૩૨ ॥
એથ વિસ્મો કાય અવધારીં । કૃપાનિધી ॥ ૩૨ ॥
તૂં સંસારશ્રાંતાંચી સાઊલી । અનાથ જીવાંચી માઊલી ।
આમુતેં કીર પ્રસવલી । તુઝીચ કૃપા ॥ ૩૩ ॥
આમુતેં કીર પ્રસવલી । તુઝીચ કૃપા ॥ ૩૩ ॥
દેવા પાંગુળ એકાદેં વિઈજે । તરી જન્મોનિ જોજારૂ સાહિજે ।
હેં બોલોં કાય તુઝેં । તુજચિ પુઢાં ॥ ૩૪ ॥
હેં બોલોં કાય તુઝેં । તુજચિ પુઢાં ॥ ૩૪ ॥
આતાં પુસેન જેં મી કાંહી । તેથ નિકેં ચિત્ત દેઈં ।
તેવીંચિ દેવેં કોપાવેં ના કાંહી । બોલા એકા ॥ ૩૫ ॥
તેવીંચિ દેવેં કોપાવેં ના કાંહી । બોલા એકા ॥ ૩૫ ॥
તરી માગીલ જે વાર્તા । તુવાં સાંગિતલી હોતી અનંતા ।
તે નાવેક મજ ચિત્તા । માનેચિના ॥ ૩૬ ॥
તે નાવેક મજ ચિત્તા । માનેચિના ॥ ૩૬ ॥
જે તો વિવસ્વતુ મ્હણજે કાયી । ઐસેં હેં વડિલાં ઠાઊવેં નાહીં ।
તરી તુવાંચિ કેવીં પાહીં । ઉપદેશિલા ॥ ૩૭ ॥
તરી તુવાંચિ કેવીં પાહીં । ઉપદેશિલા ॥ ૩૭ ॥
તો તરી આઇકિજે બહુતાં કાળાંચા । આણિ તૂં તંવ કૃષ્ણ સાંપેચા ।
મ્હણોનિ ગા ઇયે માતુચા । વિસંવાદુ ॥ ૩૮ ॥
મ્હણોનિ ગા ઇયે માતુચા । વિસંવાદુ ॥ ૩૮ ॥
તેવીંચિ દેવા ચરિત્ર તુઝેં । આપણ કાંહી કાય જાણિજે ।
હેં લટિકે કેવીં મ્હણિજે । એકિહેળાં ॥ ૩૯ ॥
હેં લટિકે કેવીં મ્હણિજે । એકિહેળાં ॥ ૩૯ ॥
પરી હેચિ માતુ આઘવી । મી પરિયેસેં તૈશી સાંગાવી ।
જે તુવાંચિ તયા રવીં કેવીં । ઉપદેશુ કેલા ॥ ૪૦ ॥
જે તુવાંચિ તયા રવીં કેવીં । ઉપદેશુ કેલા ॥ ૪૦ ॥
શ્રી ભગવાનુવાચઃ બહૂનિ મે વ્યતીતાનિ જન્માનિ તવ ચાર્જુન ।
તાન્યહં વેદ સર્વાણિ ન ત્વં વેત્થ પરંતપ ॥ ૫ ॥
તાન્યહં વેદ સર્વાણિ ન ત્વં વેત્થ પરંતપ ॥ ૫ ॥
તંવ કૃષ્ણ મ્હણે પંડુસુતા । તો વિવસ્વતુ જૈં હોતા ।
તૈં આમ્હી નસોં ઐસી ચિત્તા । ભ્રાંતિ જરી તુજ ॥ ૪૧ ॥
તૈં આમ્હી નસોં ઐસી ચિત્તા । ભ્રાંતિ જરી તુજ ॥ ૪૧ ॥
તરી તૂં ગા હેં નેણસી । પૈં જન્મેં આમ્હાં તુમ્હાંસી ।
બહુતેં ગેલીં પરી તિયેં ન સ્મરસી । આપલી તૂં ॥ ૪૨ ॥
બહુતેં ગેલીં પરી તિયેં ન સ્મરસી । આપલી તૂં ॥ ૪૨ ॥
મી જેણેં જેણેં અવસરેં । જેં જેં હોઊનિ અવતરેં ।
તે સમસ્તહી સ્મરેં । ધનુર્ધરા ॥ ૪૩ ॥
તે સમસ્તહી સ્મરેં । ધનુર્ધરા ॥ ૪૩ ॥
અજોઽપિ સન્નવ્યયાત્મા ભૂતામામિશ્વરોઽપિ સન્ ।
પ્રકૃતિં સ્વામધિષ્ઠાય સંભવામ્યાત્મમાયયા ॥ ૬ ॥
પ્રકૃતિં સ્વામધિષ્ઠાય સંભવામ્યાત્મમાયયા ॥ ૬ ॥
મ્હણોનિ આઘવેં । મજ માગીલ આઠવેં ।
મી અજુહી પરિ સંભવે । પ્રકૃતિસંગે ॥ ૪૪ ॥
મી અજુહી પરિ સંભવે । પ્રકૃતિસંગે ॥ ૪૪ ॥
માઝેં અવ્યયત્વ તરી ન નસે । પરી હોણેં જાણેં એક દિસે ।
તે પ્રતિબિંબે માયાવશેં । માઝાંચિ ઠાયીં ॥ ૪૫ ॥
તે પ્રતિબિંબે માયાવશેં । માઝાંચિ ઠાયીં ॥ ૪૫ ॥
માઝી સ્વતંત્રતા તરી ન મોડે । પરી કર્માધીનુ ઐસા આવડે ।
તેંહી ભ્રાંતિબુદ્ધિ તરી ઘડે । એર્હવીં નાહીં ॥ ૪૬ ॥
તેંહી ભ્રાંતિબુદ્ધિ તરી ઘડે । એર્હવીં નાહીં ॥ ૪૬ ॥
કીં એકચિ દિસે દુસરેં । તેં દર્પણાચેનિ આધારેં ।
એર્હવીં કાય વસ્તુવિચારેં । દુજેં આહે ॥ ૪૭ ॥
એર્હવીં કાય વસ્તુવિચારેં । દુજેં આહે ॥ ૪૭ ॥
તૈસા અમૂર્તચિ મી કિરીટી । પરી પ્રકૃતિ જૈં અધિષ્ઠીં ।
તૈં સાકારપણે નટેં નટીં । કાર્યાલાગીં ॥ ૪૮ ॥
તૈં સાકારપણે નટેં નટીં । કાર્યાલાગીં ॥ ૪૮ ॥
યદા યદા હિ ધર્મસ્ય ગ્લાનિર્ભવતિ ભારત ।
અભ્યુત્થાનમધર્મસ્ય તદાત્માનં સૃજામ્યહમ્ ॥ ૭ ॥
અભ્યુત્થાનમધર્મસ્ય તદાત્માનં સૃજામ્યહમ્ ॥ ૭ ॥
તે વેળી આપુલ્યાચેનિ કૈવારેં । મી સાકારુ હોઊનિ અવતરેં ।
મગ અજ્ઞાનાચેં આંધારેં । ગિળૂનિ ઘાલીં ॥ ૪૯ ॥
મગ અજ્ઞાનાચેં આંધારેં । ગિળૂનિ ઘાલીં ॥ ૪૯ ॥
અધર્માચિ અવધી તોડીં । દોષાંચીં લિહિલીં ફાડીં ।
સજ્જનાંકરવી ગુઢી । સુખાચી ઉભવીં ॥ ૫૦ ॥
સજ્જનાંકરવી ગુઢી । સુખાચી ઉભવીં ॥ ૫૦ ॥
પરિત્રાણાય સાધૂનાં વિનાશાય ચ દુષ્કૃતામ્ ।
ધર્મસંસ્થાપનાર્થાય સંભવામિ યુગે યુગે ॥ ૮ ॥
ધર્મસંસ્થાપનાર્થાય સંભવામિ યુગે યુગે ॥ ૮ ॥
તે વેળી આપુલ્યાચેનિ કૈવારેં । મી સાકારુ હોઊનિ અવતરેં ।
મગ અજ્ઞાનાચેં આંધારેં । ગિળૂનિ ઘાલીં ॥ ૫૧ ॥
મગ અજ્ઞાનાચેં આંધારેં । ગિળૂનિ ઘાલીં ॥ ૫૧ ॥
અધર્માચિ અવધી તોડીં । દોષાંચીં લિહિલીં ફાડીં ।
સજ્જનાંકરવી ગુઢી । સુખાચી ઉભવીં ॥ ૫૨ ॥
સજ્જનાંકરવી ગુઢી । સુખાચી ઉભવીં ॥ ૫૨ ॥
દૈત્યાંચીં કુળેં નાશીં । સાધૂંચા માનૂ ગિંવશીં ।
ધર્માસી નીતીશી । શેંજ ભરી ॥ ૫૩ ॥
ધર્માસી નીતીશી । શેંજ ભરી ॥ ૫૩ ॥
મી અવિવેકાચી કાજળી । ફેડૂની વિવેકદીપ ઉજળીં ।
તૈં યોગિયાં પાહે દિવાળી । નિરંતર ॥ ૫૪ ॥
તૈં યોગિયાં પાહે દિવાળી । નિરંતર ॥ ૫૪ ॥
સ્વસુખે વિશ્વ કોંદે । ધર્મચિ જગીં નાંદે ।
ભક્તાં નિઘતી દોંદેં । સાત્વિકાચીં ॥ ૫૫ ॥
ભક્તાં નિઘતી દોંદેં । સાત્વિકાચીં ॥ ૫૫ ॥
તૈં પાપાચા અચળુ ફિટે । પુણ્યાચી પહાટ ફુટે ।
જૈં મૂર્તિ માઝી પ્રગટે । પંડુકુમરા ॥ ૫૬ ॥
જૈં મૂર્તિ માઝી પ્રગટે । પંડુકુમરા ॥ ૫૬ ॥
ઐસેયા કાજાલાગી । અવતરેં મી યુગીં યુગીં ।
પરિ હેંચિ વોળખે જો જગીં । તો વિવેકિયા ॥ ૫૭ ॥
પરિ હેંચિ વોળખે જો જગીં । તો વિવેકિયા ॥ ૫૭ ॥
જન્મ કર્મ ચ ને દિવ્યમેવં યો વેત્તિ તત્વતઃ ।
ત્યક્ત્વા દેહં પુનર્જન્મ નૈતિ મામેતિ સોઽર્જુન ॥ ૯ ॥
ત્યક્ત્વા દેહં પુનર્જન્મ નૈતિ મામેતિ સોઽર્જુન ॥ ૯ ॥
માઝે અજત્વેં જન્મણેં । અક્રિયતાચિ કર્મ કરણેં ।
હેં અવિકાર જો જાણે । તો પરમમુક્ત ॥ ૫૮ ॥
હેં અવિકાર જો જાણે । તો પરમમુક્ત ॥ ૫૮ ॥
તો ચાલિલા સંગે ન ચળે । દેહીંચા દેહા નાકળે ।
મગ પંચત્વીં તંવ મિળે । માઝાંચિ રૂપીં ॥ ૫૯ ॥
મગ પંચત્વીં તંવ મિળે । માઝાંચિ રૂપીં ॥ ૫૯ ॥
વીતરાગભયક્રોધા મન્મયા મામુપાશ્રિતાઃ ।
બહવો જ્ઞાનતપસા પૂતા મદ્ભાવમાગતાઃ ॥ ૧૦ ॥
બહવો જ્ઞાનતપસા પૂતા મદ્ભાવમાગતાઃ ॥ ૧૦ ॥
એર્હવીં પરાપર ન શોચિતી । જે કામનાશૂન્ય હોતી ।
વાટા કેવેળીં ન વચતી । ક્રોધાચિયા ॥ ૬૦ ॥
વાટા કેવેળીં ન વચતી । ક્રોધાચિયા ॥ ૬૦ ॥
જે સદા મિયાંચિ આથિલે । માઝિયા સેવા જિયાલે ।
કાં આત્મબોધે તોષલે । વીતરાગ જે ॥ ૬૧ ॥
કાં આત્મબોધે તોષલે । વીતરાગ જે ॥ ૬૧ ॥
જે તપોતેજાચિયા રાશી । કાં એકાયતન જ્ઞાનાસી ।
જે પવિત્રતા તીર્થાંસી । તીર્થરૂપ ॥ ૬૨ ॥
જે પવિત્રતા તીર્થાંસી । તીર્થરૂપ ॥ ૬૨ ॥
તે મદ્ભાવા સહજેં આલે । મી તેચિ તે હોઊનિ ઠેલે ।
જે મજ તયાં ઉરલે । પદર નાહીં ॥ ૬૩ ॥
જે મજ તયાં ઉરલે । પદર નાહીં ॥ ૬૩ ॥
સાંગે પિતળેચી ગંધિકાળિક । જે ફિટલી હોય નિઃશેખ ।
તૈં સુવર્ણ કાઈ આણિક । જોડૂં જાઈજે ॥ ૬૪ ॥
તૈં સુવર્ણ કાઈ આણિક । જોડૂં જાઈજે ॥ ૬૪ ॥
તૈસે યમનિયમીં કડસલે । તે તપોજ્ઞાનીં ચોખળલે ।
મી તેચિ તે જાહલે । એથ સંશયો કાયસા ॥ ૬૫ ॥
મી તેચિ તે જાહલે । એથ સંશયો કાયસા ॥ ૬૫ ॥
યે યથા માં પ્રપદ્યન્તે તાંસ્તથૈવ ભજામ્યહમ્ ।
મમ વર્ત્માનુવર્તન્તે મનુષ્યાઃ પાર્થ સર્વશઃ ॥ ૧૧ ॥
મમ વર્ત્માનુવર્તન્તે મનુષ્યાઃ પાર્થ સર્વશઃ ॥ ૧૧ ॥
એર્હવીં તરી પાહીં । જે જૈસે માઝાં ઠાઈં ।
ભજતી તયા મીહી । તૈસાચિ ભજે ॥ ૬૬ ॥
ભજતી તયા મીહી । તૈસાચિ ભજે ॥ ૬૬ ॥
દેખેં મનુષ્યજાત સકળ । હેં સ્વભાવતા ભજનસીળ ।
જાહલેં અસે કેવળ । માઝાં ઠાયીં ॥ ૬૭ ॥
જાહલેં અસે કેવળ । માઝાં ઠાયીં ॥ ૬૭ ॥
પરી જ્ઞાનેંવીણ નાશિલે । જે બુદ્ધિભેદાસિ આલે ।
તેણેંચિ યા કલ્પિલેં । અનેકત્વ ॥ ૬૮ ॥
તેણેંચિ યા કલ્પિલેં । અનેકત્વ ॥ ૬૮ ॥
મ્હણઊનિ અભેદીં ભેદુ દેખતી । યયા અનામ્યા નામેં ઠેવિતી ॥
દેવી દેવો મ્હણતી । અચર્ચાતેં ॥ ૬૯ ॥
જેં સર્વત્ર સદા સમ । તેથે વિભાગ અધમોત્તમ ।
મતિવશેં સંભ્રમ । વિવંચિતી ॥ ૭૦ ॥
મતિવશેં સંભ્રમ । વિવંચિતી ॥ ૭૦ ॥
કાઙક્ષન્તઃ કર્મણાં સિદ્ધિં યજન્ત ઇહ દેવતાઃ ।
ક્ષિપ્રં હિ માનુષે લોકે સિદ્ધિર્ભવતિ કર્મજા ॥ ૧૨ ॥
ક્ષિપ્રં હિ માનુષે લોકે સિદ્ધિર્ભવતિ કર્મજા ॥ ૧૨ ॥
મગ નાનાહેતુપ્રકારેં । યથોચિતેં ઉપચારેં ।
માનિલીં દેવતાંતરેં । ઉપાસિતી ॥ ૭૧ ॥
માનિલીં દેવતાંતરેં । ઉપાસિતી ॥ ૭૧ ॥
તેથ જેં જેં અપેક્ષિત । તેં તૈસેંચિ પાવતિ સમસ્ત ।
પરી તે કર્મફળ નિશ્ચિત । વોળખ તૂં ॥ ૭૨ ॥
પરી તે કર્મફળ નિશ્ચિત । વોળખ તૂં ॥ ૭૨ ॥
વાચૂંનિ દેતેં ઘેતેં આણિક । નિભ્રાંત નાહી સમ્યક ।
એથ કર્મચિ ફળસૂચક । મનુષ્યલોકીં ॥ ૭૩ ॥
એથ કર્મચિ ફળસૂચક । મનુષ્યલોકીં ॥ ૭૩ ॥
જૈસેં ક્ષેત્રીં જેં પેરિજે । તેંવાંચૂનિ આન ન નિપજે ।
કાં પાહિજે તેંચિ દેખિજે । દર્પણાધારેં ॥ ૭૪ ॥
કાં પાહિજે તેંચિ દેખિજે । દર્પણાધારેં ॥ ૭૪ ॥
ના તરી કડેયાતળવટીં । જૈસા આપુલાચિ બોલુ કિરીટી ।
પડિસાદુ હોઊનિ ઉઠી । નિમિત્તયોગેં ॥ ૭૫ ॥
પડિસાદુ હોઊનિ ઉઠી । નિમિત્તયોગેં ॥ ૭૫ ॥
તૈસા સમસ્તાં યાં ભજનાં । મી સાક્ષિભૂતુ પૈં અર્જુના ।
એથ પ્રતિફળે ભાવના । આપુલાલી ॥ ૭૬ ॥
એથ પ્રતિફળે ભાવના । આપુલાલી ॥ ૭૬ ॥
ચાતુર્વર્ણ્યં મયા સૃષ્ટં ગુણકર્મવિભાગશઃ ।
તસ્ય કર્તારમપિ માં વિધ્યકર્તારમવ્યમ્ ॥ ૧૩ ॥
તસ્ય કર્તારમપિ માં વિધ્યકર્તારમવ્યમ્ ॥ ૧૩ ॥
આતાં યાચિપરી જાણ । ચાર્હી આહેતી હે વર્ણ ।
સૃજિલે મ્યાં ગુણ – । કર્મભાગેં ॥ ૭૭ ॥
સૃજિલે મ્યાં ગુણ – । કર્મભાગેં ॥ ૭૭ ॥
જે પ્રકૃતીચેનિ આધારેં । ગુણાચેનિ વ્યભિચારેં ।
કર્મેં તદનુસારેં । વિવંચિલી ॥ ૭૮ ॥
કર્મેં તદનુસારેં । વિવંચિલી ॥ ૭૮ ॥
એથ એકચિ હે ધનુષ્યપાણી । પરીં જાહલે ગા ચહૂં વર્ણીં ।
ઐસી ગુણકર્મીં કડસણી । કેલી સહજેં ॥ ૭૯ ॥
ઐસી ગુણકર્મીં કડસણી । કેલી સહજેં ॥ ૭૯ ॥
મ્હણોનિ આઈકેં પાર્થા । હે વર્ણભેદસંસ્થા ।
મી કર્તા નવ્હે સર્વથા । યાચિલાગીં ॥ ૮૦ ॥
મી કર્તા નવ્હે સર્વથા । યાચિલાગીં ॥ ૮૦ ॥
ન માં કર્માણિ લિમ્પન્તિ ન મે કર્મફલે સ્પૃહા ।
ઇતિ માં યોઽભિજાનાતિ કર્મભિર્ન સ બધ્યતે ॥ ૧૪ ॥
ઇતિ માં યોઽભિજાનાતિ કર્મભિર્ન સ બધ્યતે ॥ ૧૪ ॥
હેં મજચિસ્તવ જાહલેં । પરી મ્યાં નાહીં કેલેં ।
ઐસે જેણે જાણિતલેં । તો સુટલા ગા ॥ ૮૧ ॥
ઐસે જેણે જાણિતલેં । તો સુટલા ગા ॥ ૮૧ ॥
એવં જ્ઞાત્વા કૃતં કર્મ પૂર્વેરપિ મુમુક્ષુભિઃ ।
કુરુ કર્મેવ તસ્માત્ ત્વં પૂર્વૈઃ પૂર્વતરં કૃતમ્ ॥ ૧૫ ॥
કુરુ કર્મેવ તસ્માત્ ત્વં પૂર્વૈઃ પૂર્વતરં કૃતમ્ ॥ ૧૫ ॥
માગીલ મુમુક્ષુ જે હોતે । તિહીં ઐશિયાચિ જાણોનિ માતેં ।
કર્મે કેલીં સમસ્તેં । ધર્નુધરા ॥ ૮૨ ॥
કર્મે કેલીં સમસ્તેં । ધર્નુધરા ॥ ૮૨ ॥
પરી તેં બીજેં જૈસીં દગ્ધલીં । નુગવતીચિ પેરલીં ।
તૈશીં કર્મેંચિ પરિ તયાં જાહલી । મોક્ષહેતુ ॥ ૮૩ ॥
તૈશીં કર્મેંચિ પરિ તયાં જાહલી । મોક્ષહેતુ ॥ ૮૩ ॥
એથ આણિકહી એક અર્જુના । હે કર્માકર્મવિવંચના ।
આપુલિયે ચાડે સજ્ઞાના । યોગ્ય નોહે ॥ ૮૪ ॥
આપુલિયે ચાડે સજ્ઞાના । યોગ્ય નોહે ॥ ૮૪ ॥
કિં કર્મ કિમકર્મેતિ કવયોઽપ્યત્ર મોહિતાઃ ।
તત્ તે કર્મ પ્રવક્ષ્યામિ યજ્જ્ઞાત્વા મોક્ષ્યસેઽશુભાત્ ॥ ૧૬ ॥
તત્ તે કર્મ પ્રવક્ષ્યામિ યજ્જ્ઞાત્વા મોક્ષ્યસેઽશુભાત્ ॥ ૧૬ ॥
મર્મ મ્હણિજે તેં કવણ । અથવા અકર્મા કાય લક્ષણ ।
ઐસેં વિચારિતાં વિચક્ષણ । ગુંફોનિ ઠેલે ॥ ૮૫ ॥
ઐસેં વિચારિતાં વિચક્ષણ । ગુંફોનિ ઠેલે ॥ ૮૫ ॥
જૈસેં કા કુડેં નાણેં । ખર્યાચેનિ સારખેપણેં ।
ડોળ્યાંચેહિ દેખણેં । સંશયી ઘાલી ॥ ૮૬ ॥
ડોળ્યાંચેહિ દેખણેં । સંશયી ઘાલી ॥ ૮૬ ॥
તૈસે નૈષ્કર્મ્યતેચેનિ ભ્રમેં । ગિંવસિજત આહાતિ કર્મેં ।
જે દુજી સૃષ્ટિ મનોધર્મેં । કરૂં શકતી ॥ ૮૭ ॥
જે દુજી સૃષ્ટિ મનોધર્મેં । કરૂં શકતી ॥ ૮૭ ॥
વાચૂનિ મૂર્ખાચી ગોઠી કાયસી । એથ મોહલે ગા ક્રાંતદર્શી ।
મ્હણોનિ આતાં તેચિ પરિયેસીં । સાંગેન તુજ ॥ ૮૮ ॥
મ્હણોનિ આતાં તેચિ પરિયેસીં । સાંગેન તુજ ॥ ૮૮ ॥
કર્મણો હ્યપિ બોદ્ધવ્યં બોદ્ધવ્યં ચ વિકર્મણઃ ।
અકર્મણશ્ચ બોદ્ધવ્યં ગહના કર્મણો ગતિઃ ॥ ૧૭ ॥
અકર્મણશ્ચ બોદ્ધવ્યં ગહના કર્મણો ગતિઃ ॥ ૧૭ ॥
તરી કર્મ મ્હણજે સ્વભાવેં । જેથ વિશ્વાકારુ સંભવે ।
તે સમ્યક આધીં જાણાવેં । લાગે એથ ॥ ૮૯ ॥
તે સમ્યક આધીં જાણાવેં । લાગે એથ ॥ ૮૯ ॥
મગ વર્ણાશ્રમાસિ ઉચિત । જે વિશેષ કર્મ વિહિત ।
તેંહી વોળખાવેં નિશ્ચિત । ઉપયોગેંસીં ॥ ૯૦ ॥
તેંહી વોળખાવેં નિશ્ચિત । ઉપયોગેંસીં ॥ ૯૦ ॥
પાઠીં જેં નિષિદ્ધ મ્હણિપે । તેંહી બુઝાવેં સ્વરૂપેં ।
યેતુલેનિ યેથ કાંહી ન ગુંફે । આપૈસેંચિ ॥ ૯૧ ॥
યેતુલેનિ યેથ કાંહી ન ગુંફે । આપૈસેંચિ ॥ ૯૧ ॥
એર્હવીં જગ હેં કર્માધીન । ઐસી યાચી વ્યાપ્તી ગહન ।
પરિ તેં અસો આઇકેં ચિન્હ । પ્રાપ્તાચેં ગા ॥ ૯૨ ॥
પરિ તેં અસો આઇકેં ચિન્હ । પ્રાપ્તાચેં ગા ॥ ૯૨ ॥
કર્મણ્ય કર્મ યઃ પશ્યેદકર્મણિ ચ કર્મ યઃ ।
સ બુદ્ધિમાન્ મનુષ્યેષુ સ યુક્તઃ કૃત્સ્નકર્મકૃત્ ॥ ૧૮ ॥
સ બુદ્ધિમાન્ મનુષ્યેષુ સ યુક્તઃ કૃત્સ્નકર્મકૃત્ ॥ ૧૮ ॥
જો સકળકર્મીં વર્તતાં । દેખે આપુલી નૈષ્કર્મ્યતા ।
કર્મસંગે નિરાશતા । ફળાચિયા ॥ ૯૩ ॥
કર્મસંગે નિરાશતા । ફળાચિયા ॥ ૯૩ ॥
આણિ કર્તવ્યતેલાગીં । જયા દુસરેં નાહીં જગીં ।
ઐસિયા નૈષ્કર્મતા તરી ચાંગી । બોધલા અસે ॥ ૯૪ ॥
ઐસિયા નૈષ્કર્મતા તરી ચાંગી । બોધલા અસે ॥ ૯૪ ॥
પરિ ક્રિયાકલાપુ આઘવા । આચરતુ દિસે બરવા ।
તરી તો ઇહીં ચિન્હીં જાણાવા । જ્ઞાનિયા ગા ॥ ૯૫ ॥
તરી તો ઇહીં ચિન્હીં જાણાવા । જ્ઞાનિયા ગા ॥ ૯૫ ॥
જૈસા કાં જળાપાશીં ઉભા ઠાકે । તો જરી આપણપેં જળામાજિં દેખે ।
તરી તો નિભ્રાંત વોળખે । મ્હણે મી વેગળા આહે ॥ ૯૬ ॥
તરી તો નિભ્રાંત વોળખે । મ્હણે મી વેગળા આહે ॥ ૯૬ ॥
અથવા નાવે હન જો રિગે । તો થડિયેચે રુખ જાતાં દેખે વેગેં ।
તેચિ સાચોકારેં જોં પાહોં લાગે । તંવ રુખ મ્હણે અચળ ॥ ૯૭ ॥
તેચિ સાચોકારેં જોં પાહોં લાગે । તંવ રુખ મ્હણે અચળ ॥ ૯૭ ॥
તૈસે સર્વ કર્મીં અસણેં । તેં ફુડેં માનૂનિ વાયાણેં ।
મગ આપણપેં જો જાણે । નૈષ્કર્મ્યુ ઐસા ॥ ૯૮ ॥
મગ આપણપેં જો જાણે । નૈષ્કર્મ્યુ ઐસા ॥ ૯૮ ॥
આણિ ઉદોઅસ્તાચેનિ પ્રમાણેં । જૈસે ન ચલતાં સૂર્યાચેં ચાલણેં ।
તૈસેં નૈષ્કર્મ્યત્વ જાણે । કર્મીચિ અસતાં ॥ ૯૯ ॥
તૈસેં નૈષ્કર્મ્યત્વ જાણે । કર્મીચિ અસતાં ॥ ૯૯ ॥
તો મનુષ્યાસારિખા તરી આવડે । પરી મનુષ્યત્વ તયા ન ઘડે ।
જૈસેં જળીં જળામાજીં ન બુડે । ભાનુબિંબ ॥ ૧૦૦ ॥
જૈસેં જળીં જળામાજીં ન બુડે । ભાનુબિંબ ॥ ૧૦૦ ॥
તેણેં ન પાહતાં વિશ્વ દેખિલેં । ન કરિતાં સર્વ કેલે ।
ન ભોગિતાં ભોગિલેં । ભોગ્યજાત ॥ ૧૦૧ ॥
ન ભોગિતાં ભોગિલેં । ભોગ્યજાત ॥ ૧૦૧ ॥
એકેચિ ઠાયીં બૈસલા । પરિ સર્વત્ર તોચિ ગેલા ।
હેં અસો વિશ્વ જાહલા । આંગેંચિ તો ॥ ૧૦૨ ॥
હેં અસો વિશ્વ જાહલા । આંગેંચિ તો ॥ ૧૦૨ ॥
યસ્ય સર્વે સમારમ્ભાઃ કામસંકલ્પવર્જિતાઃ ।
જ્ઞાનાગ્નિદગ્ધકર્માણં તમાહુઃ પંડિતં બુધાઃ ॥ ૧૯ ॥
જ્ઞાનાગ્નિદગ્ધકર્માણં તમાહુઃ પંડિતં બુધાઃ ॥ ૧૯ ॥
જયા પુરુષાચાં ઠાયીં । કર્માચા તરી ખેદુ નાહીં ।
પરી ફળાપેક્ષા કહીં । સંચરેના ॥ ૧૦૩ ॥
પરી ફળાપેક્ષા કહીં । સંચરેના ॥ ૧૦૩ ॥
આણિ હેં કર્મ મી કરીન । અથવા આદરિલે સિદ્ધી નેઈન ।
યેણેં સંકલ્પેંહી જયાચેં મન । વિટાળેના ॥ ૧૦૪ ॥
યેણેં સંકલ્પેંહી જયાચેં મન । વિટાળેના ॥ ૧૦૪ ॥
જ્ઞાનાગ્નિચેનિ મુખેં । જેણેં જાળિલી કર્મેં અશેખેં ।
તો બ્રહ્મચિ મનુષ્યવેખેં । વોળખ તૂં ॥ ૧૦૫ ॥
તો બ્રહ્મચિ મનુષ્યવેખેં । વોળખ તૂં ॥ ૧૦૫ ॥
ત્યક્ત્વા કર્મફલાસંગં નિત્યતૃપ્તો નિરાશ્રયઃ ।
કર્મણ્યભિપ્રવૃત્તોઽપિ નૈવ કિંચિત્ કરોતિ સઃ ॥ ૨૦ ॥
કર્મણ્યભિપ્રવૃત્તોઽપિ નૈવ કિંચિત્ કરોતિ સઃ ॥ ૨૦ ॥
જો શરીરીં ઉદાસુ । ફળભોગીં નિરાસુ ।
નિત્યતા ઉલ્હાસુ । હોઊનિ અસે ॥ ૧૦૬ ॥
નિત્યતા ઉલ્હાસુ । હોઊનિ અસે ॥ ૧૦૬ ॥
જો સંતોષાચાં ગાભારાં । આત્મબોધાચિયા વોગરા ।
પુરે ન મ્હણેચિ ધનુર્ધરા । આરોગિતાં ॥ ૧૦૭ ॥
પુરે ન મ્હણેચિ ધનુર્ધરા । આરોગિતાં ॥ ૧૦૭ ॥
નિરાશીર્યતચિત્તાત્મા ત્યક્તસર્વપરિગ્રહઃ ।
શારીરં કેવલં કર્મ કુર્વન્નાપ્નોતિ કિલ્બિશમ્ ॥ ૨૧ ॥
શારીરં કેવલં કર્મ કુર્વન્નાપ્નોતિ કિલ્બિશમ્ ॥ ૨૧ ॥
યદૃચ્છા લાભ સંતુષ્ટો દ્વંદ્વાતીતો વિમત્સરઃ ।
સમ સિદ્ધાવસિદ્ધૌચ કૃત્વાઽપિ ન નિબધ્યતે ॥ ૨૨ ॥
સમ સિદ્ધાવસિદ્ધૌચ કૃત્વાઽપિ ન નિબધ્યતે ॥ ૨૨ ॥
કૈસા અધિકાધિક આવડી । ઘેત મહાસુખાચી ગોડી ।
સાંડોનિયાં આશા કુરોંડી । અહંભાવેસીં ॥ ૧૦૮ ॥
સાંડોનિયાં આશા કુરોંડી । અહંભાવેસીં ॥ ૧૦૮ ॥
મ્હણોનિ અવસરેં જેં જેં પાવે । તેણેચિ તો સુખાવે ।
જયા આપુલે આણિ પરાવેં । દોન્હી નાહીં ॥ ૧૦૯ ॥
જયા આપુલે આણિ પરાવેં । દોન્હી નાહીં ॥ ૧૦૯ ॥
તો દિઠી જેં પાહે । તે આપણચિ હોઊનિ જાયે ।
આઇકેં તેં આહે । તોચિ જાહાલા ॥ ૧૧૦ ॥
આઇકેં તેં આહે । તોચિ જાહાલા ॥ ૧૧૦ ॥
ચરણીં હન ચાલે । મુખેં જેં જેં બોલે ।
ઐસેં ચેષ્ટાજાત તેતુલેં । આપણચિ જો ॥ ૧૧૧ ॥
ઐસેં ચેષ્ટાજાત તેતુલેં । આપણચિ જો ॥ ૧૧૧ ॥
હેં અસો વિશ્વ પાહીં । જયાસિ આપણપેવાંચૂનિ નાહીં ।
આતા કવણ તેં કર્મ કાયી । બાધી તયાતેં ॥ ૧૧૨ ॥
આતા કવણ તેં કર્મ કાયી । બાધી તયાતેં ॥ ૧૧૨ ॥
હા મત્સરુ જેથ ઉપજે । તેતુલે નુરેચિ જયા દુજેં ।
તો નિર્મત્સરુ કાઇ મ્હણિજે । બોલવરી ॥ ૧૧૩ ॥
તો નિર્મત્સરુ કાઇ મ્હણિજે । બોલવરી ॥ ૧૧૩ ॥
મ્હણોનિ સર્વાંપરી મુક્તુ । તો સકર્મુચિ તો કર્મરહિતુ ।
સગુણ પરિ ગુણાતીતુ । એથ ભ્રાંતિ નાહીં ॥ ૧૧૪ ॥
સગુણ પરિ ગુણાતીતુ । એથ ભ્રાંતિ નાહીં ॥ ૧૧૪ ॥
ગતસંગસ્ય મુક્તસ્ય જ્ઞાનાવસ્થિત્ચેતસઃ ।
યજ્ઞાયાચરતઃ કર્મ સમગ્રં પ્રવિલીયતે ॥ ૨૩ ॥
યજ્ઞાયાચરતઃ કર્મ સમગ્રં પ્રવિલીયતે ॥ ૨૩ ॥
તો દેહસંગે તરી અસે । પરી ચૈતન્યાસારિખા દિસે ।
પાહતાં પરબ્રહ્માચેનિ કસેં । ચોખાળુ ભલા ॥ ૧૧૫ ॥
પાહતાં પરબ્રહ્માચેનિ કસેં । ચોખાળુ ભલા ॥ ૧૧૫ ॥
ઐસાહી પરી કૌતુકેં । જરી કર્મે કરી યજ્ઞાદિકેં ।
તરી તિયેં લયા જાતી અશેખેં । તયાચાંચિ ઠાયીં ॥ ૧૧૬ ॥
તરી તિયેં લયા જાતી અશેખેં । તયાચાંચિ ઠાયીં ॥ ૧૧૬ ॥
અકાળીંચી અભ્રેં જૈસી । ઉર્મીવિણ આકાશીં ।
હારપતી આપૈશીં । ઉદયલીં સાંતી ॥ ૧૧૭ ॥
હારપતી આપૈશીં । ઉદયલીં સાંતી ॥ ૧૧૭ ॥
તૈશીં વિધીવિધાન વિહિતેં જરી આચરે તો સમસ્તેં ।
તરી તિયેં ઐક્યભાવેં ઐક્યાતેં । પાવતીચિ ગા ॥ ૧૧૮ ॥
તરી તિયેં ઐક્યભાવેં ઐક્યાતેં । પાવતીચિ ગા ॥ ૧૧૮ ॥
બ્રહ્માર્પણં બ્રહ્મહવિર્ બ્રહ્માગ્નૌ બ્રહ્મણા હુતમ્ ।
બ્રહ્મૈવ તેન ગન્તવ્યં બ્રહ્મકર્મસ્માધિના ॥ ૨૪ ॥
બ્રહ્મૈવ તેન ગન્તવ્યં બ્રહ્મકર્મસ્માધિના ॥ ૨૪ ॥
જેં હેં હવન મી હોતા । કાં ઇયે યજ્ઞીં હા ભોક્તા ।
ઐસીયા બુદ્ધીસિ નાહી ભંગતા । મ્હણઊનિયાં ॥ ૧૧૯ ॥
ઐસીયા બુદ્ધીસિ નાહી ભંગતા । મ્હણઊનિયાં ॥ ૧૧૯ ॥
જે ઇષ્ટયજ્ઞ યજાવે । તેં હવિર્મંત્રાદિ આઘવેં ।
તો દેખતસે અવિનાશભાવેં । આત્મબુદ્ધિ ॥ ૧૨૦ ॥
તો દેખતસે અવિનાશભાવેં । આત્મબુદ્ધિ ॥ ૧૨૦ ॥
મ્હણઊનિ બ્રહ્મ તેંચિ કર્મ । ઐસેં બોધા આલે જયા સમ ।
તયા કર્તવ્ય તેં નૈષ્કર્મ્ય । ધનુર્ધરા ॥ ૧૨૧ ॥
તયા કર્તવ્ય તેં નૈષ્કર્મ્ય । ધનુર્ધરા ॥ ૧૨૧ ॥
આતાં અવિવેકકુમારત્વા મુકલે । જયાં વિરક્તીચે પાણિગ્રહણ જાહલેં ।
મગ ઉપાસન જિહીં આણિલેં । યોગાગ્નીચેં ॥ ૧૨૨ ॥
મગ ઉપાસન જિહીં આણિલેં । યોગાગ્નીચેં ॥ ૧૨૨ ॥
દૈવમેવાપરે યજ્ઞં યોગિનઃ પર્યુપાસતે ।
બ્રહ્માગ્નાવપરે યજ્ઞં યજ્ઞેનૈવોપજુહ્વતિ ॥ ૨૫ ॥
બ્રહ્માગ્નાવપરે યજ્ઞં યજ્ઞેનૈવોપજુહ્વતિ ॥ ૨૫ ॥
જે યજનશીલ અહર્નિશીં । જિહીં અવિદ્યા હવિલી મનેંસી ।
ગુરુવાક્યહુતાશીં । હવન કેલેં ॥ ૧૨૩ ॥
ગુરુવાક્યહુતાશીં । હવન કેલેં ॥ ૧૨૩ ॥
તિહીં યોગાગ્નિકીં યજિજે । તો દૈવયજ્ઞુ મ્હણિજે ।
જેણે આત્મસુખ કામિજે । પંડુકુમરા ॥ ૧૨૪ ॥
જેણે આત્મસુખ કામિજે । પંડુકુમરા ॥ ૧૨૪ ॥
દૈવાસ્તવ દેહાચે પાળણ । ઐસા નિશ્ચયો પરિપૂર્ણ ।
જો ચિંતીના દેહભરણ । તો મહાયોગી જાણ દૈવયોગેં ॥ ૧૨૫ ॥
જો ચિંતીના દેહભરણ । તો મહાયોગી જાણ દૈવયોગેં ॥ ૧૨૫ ॥
આતાં અવધારીં સાંગેન આણિક । જે બ્રહ્માગ્ની સાગ્નિક ।
તયાંતે યજ્ઞેંચિ યજ્ઞુ દેખ । ઉપાસિજે ॥ ૧૨૬ ॥
તયાંતે યજ્ઞેંચિ યજ્ઞુ દેખ । ઉપાસિજે ॥ ૧૨૬ ॥
શ્રોત્રાદીનીંદ્રિયાણ્યન્યે સંયમાગ્નિષુ જુહ્વતિ ।
શબ્દાદીન્ વિષયાનન્ય । ઇંદ્રિયાગ્નિષુ જુહ્વતિ ॥ ૨૬ ॥
શબ્દાદીન્ વિષયાનન્ય । ઇંદ્રિયાગ્નિષુ જુહ્વતિ ॥ ૨૬ ॥
એથ સંયમાગ્નિહોત્રી । જે યુક્તિત્રયાંચ્યાં મંત્રીં ।
યજન કરિતી પવિત્રીં । ઇંદ્રિયદ્રવ્યીં ॥ ૧૨૭ ॥
યજન કરિતી પવિત્રીં । ઇંદ્રિયદ્રવ્યીં ॥ ૧૨૭ ॥
એકાં વૈરાગ્યરવિ વિવળે । તંવ સંયતી વિહાર કેલે ।
તેથ અપાવૃત્ત જાહલે । ઇંદ્રિયાનળ ॥ ૧૨૮ ॥
તેથ અપાવૃત્ત જાહલે । ઇંદ્રિયાનળ ॥ ૧૨૮ ॥
તિહીં વિરક્તીચી જ્વાળા ઘેતલી । તંવ વિકારાંચી ઇંધને પળિપલીં ।
તેથ આશાધૂમેં સાંડિલીં । પાંચહી કુંડેં ॥ ૧૨૯ ॥
તેથ આશાધૂમેં સાંડિલીં । પાંચહી કુંડેં ॥ ૧૨૯ ॥
મગ વાક્યવિધીચિયા નિરવડી । વિષયઆહુતિ ઉદંડી ।
હવન કેલેં કુંડી । ઇંદ્રિયાગ્નીચાં ॥ ૧૩૦ ॥
હવન કેલેં કુંડી । ઇંદ્રિયાગ્નીચાં ॥ ૧૩૦ ॥
સર્વાણીન્દ્રિયકર્માણિ પ્રાણકર્માણિ ચાપરે ।
આત્મસંયમયોગાગ્નૌ જુહ્વતિ જ્ઞાનદીપિતે ॥ ૨૭ ॥
આત્મસંયમયોગાગ્નૌ જુહ્વતિ જ્ઞાનદીપિતે ॥ ૨૭ ॥
એકીં યયાપરી પાર્થા । દોષુ ક્ષાળિલે સર્વથા ।
આણિકીં હૃદયારણીં મંથા । વિવેકુ કેલા ॥ ૧૩૧ ॥
આણિકીં હૃદયારણીં મંથા । વિવેકુ કેલા ॥ ૧૩૧ ॥
તો ઉપશમેં નિહટિલા । ધૈર્યેં વરી દાટિલા ।
ગુરુવાક્યેં કાઢિલા । બળકટપણેં ॥ ૧૩૨ ॥
ગુરુવાક્યેં કાઢિલા । બળકટપણેં ॥ ૧૩૨ ॥
ઐસે સમરસેં મંથન કેલેં । તેથ ઝડકરી કાજા આલેં ।
જે ઉજ્જીવન જહાલેં । જ્ઞાનાગ્નીચેં ॥ ૧૩૩ ॥
જે ઉજ્જીવન જહાલેં । જ્ઞાનાગ્નીચેં ॥ ૧૩૩ ॥
પહિલા ઋદ્ધિસિદ્ધીચા સંભ્રમુ । તો નિવર્તોનિ ગેલા ધૂમુ ।
મગ પ્રગટલા સૂક્ષ્મુ । વિસ્ફુલિંગુ ॥ ૧૩૪ ॥
મગ પ્રગટલા સૂક્ષ્મુ । વિસ્ફુલિંગુ ॥ ૧૩૪ ॥
મન તયાચે મોકળેં । તેચિ પેટવણ ઘાતલેં ।
જેં યમદમીં હળુવારલેં । આઇતેં હોતેં ॥ ૧૩૫ ॥
જેં યમદમીં હળુવારલેં । આઇતેં હોતેં ॥ ૧૩૫ ॥
તેણેં સાદુકપણેં જ્વાળા સમૃદ્ધા । મગ વાસનાંતરાચિયા સમિધા ।
સ્નેહેંસી નાનાવિધા । જાળિલિયા ॥ ૧૩૬ ॥
સ્નેહેંસી નાનાવિધા । જાળિલિયા ॥ ૧૩૬ ॥
તેથ સોહંમંત્રેં દીક્ષિતીં । ઇંદ્રિયકર્માંચિયા આહુતી ।
તિયે જ્ઞાનાનળીં પ્રદીપ્તીં । દિધલિયા ॥ ૧૩૭ ॥
તિયે જ્ઞાનાનળીં પ્રદીપ્તીં । દિધલિયા ॥ ૧૩૭ ॥
પાઠીં પ્રાણક્રિચેનિ સ્રુવેનિશીં । પૂર્ણાહુતી પડલી હુતાશીં ।
તેથ અવભૃત સમરસીં । સહજેં જાહલેં ॥ ૧૩૮ ॥
તેથ અવભૃત સમરસીં । સહજેં જાહલેં ॥ ૧૩૮ ॥
મગ આત્મબોધીંચે સુખ । જે સંયમાગ્નીચેં હુતશેષ ।
તોચિ પુરોડાશુ દેખ । ઘેતલા તિહીં ॥ ૧૩૯ ॥
તોચિ પુરોડાશુ દેખ । ઘેતલા તિહીં ॥ ૧૩૯ ॥
એક ઐશિયા ઇહીં યજનીં । મુક્ત તે જાહલે ત્રિભુવનીં ।
યા યજ્ઞક્રિયા તરી આનાની । પરિ પ્રાપ્ય તેં એક ॥ ૧૪૦ ॥
યા યજ્ઞક્રિયા તરી આનાની । પરિ પ્રાપ્ય તેં એક ॥ ૧૪૦ ॥
દ્રવ્યયજ્ઞાસ્તપોયજ્ઞા યોગયજ્ઞાસ્તથાપરે ।
સ્વાધ્યાયજ્ઞાનયજ્ઞાશ્ચ યતયઃ સંશિતવ્રતાઃ ॥ ૨૮ ॥
સ્વાધ્યાયજ્ઞાનયજ્ઞાશ્ચ યતયઃ સંશિતવ્રતાઃ ॥ ૨૮ ॥
એક દ્રવ્યયજ્ઞુ મ્હણિપતી । એક તપસામગ્રિયા નિપજતી ।
એક યોગયાગુહી આહાતી । જે સાંગિતલે ॥ ૧૪૧ ॥
એક યોગયાગુહી આહાતી । જે સાંગિતલે ॥ ૧૪૧ ॥
એકીં શબ્દીં શબ્દુ યજિજે । તો વાગ્યજ્ઞુ મ્હણિજે ।
જ્ઞાને જ્ઞેય ગમિજે । તો જ્ઞાનયજ્ઞુ ॥ ૧૪૨ ॥
જ્ઞાને જ્ઞેય ગમિજે । તો જ્ઞાનયજ્ઞુ ॥ ૧૪૨ ॥
હેં અર્જુના સકળ કુવાડેં । જે અનુષ્ઠિતાં અતિસાંકડે ।
પરી જિતેંદ્રિયાસીચિ ઘડે । યોગ્યતાવશેં ॥ ૧૪૩ ॥
પરી જિતેંદ્રિયાસીચિ ઘડે । યોગ્યતાવશેં ॥ ૧૪૩ ॥
તે પ્રવીણ તેથ ભલે । આણિ યોગસમૃદ્ધી આથિલે ।
મ્હણોનિ આપણપાં તિહીં કેલે । આત્મહવન ॥ ૧૪૪ ॥
મ્હણોનિ આપણપાં તિહીં કેલે । આત્મહવન ॥ ૧૪૪ ॥
અપાને જુહ્વતિ પ્રાણં પ્રાણેઽપાઽનં તથાપરે ।
પ્રાણાપાનગતિ રુદ્ધ્વા પ્રાણાયામપરાયણાઃ ॥ ૨૯ ॥
પ્રાણાપાનગતિ રુદ્ધ્વા પ્રાણાયામપરાયણાઃ ॥ ૨૯ ॥
મગ અપાગ્નીચાં મુખી । પ્રાણદ્રવ્યેં દેખી ।
હવન કેલેં એકીં । અભ્યાસયોગેં ॥ ૧૪૫ ॥
હવન કેલેં એકીં । અભ્યાસયોગેં ॥ ૧૪૫ ॥
એકુ અપાનુ પ્રાણીં અર્પિતી । એક દોહીંતેંહી નિરુંધિતી ।
તે પ્રાણાયામી મ્હણિપતી । પંડુકુમરા ॥ ૧૪૬ ॥
તે પ્રાણાયામી મ્હણિપતી । પંડુકુમરા ॥ ૧૪૬ ॥
અપરે નિયતાહારાઃ પ્રાણાન્ પ્રાણેષુ જુહ્વતિ ।
સર્વેપ્યેતે યજ્ઞવિદો યજ્ઞક્ષપિતકલ્મષાઃ ॥ ૩૦ ॥
સર્વેપ્યેતે યજ્ઞવિદો યજ્ઞક્ષપિતકલ્મષાઃ ॥ ૩૦ ॥
એક વજ્રયોગક્રમેં । સર્વાહારસંયમેં ।
પ્રાણીં પ્રાણુ સંભ્રમેં । હવન કરિતી ॥ ૧૪૭ ॥
પ્રાણીં પ્રાણુ સંભ્રમેં । હવન કરિતી ॥ ૧૪૭ ॥
ઐસે મોક્ષકામ સકળ । સમસ્ત હે યજનશીળ ।
જિહીં યજ્ઞદ્વારા મનોમળ । ક્ષાળણ કેલે ॥ ૧૪૮ ॥
જિહીં યજ્ઞદ્વારા મનોમળ । ક્ષાળણ કેલે ॥ ૧૪૮ ॥
જયા અવિદ્યાજાત જાળિતાં । જે ઉરલેં નિજસ્વભાવતા ।
જેથ અગ્નિ આણિ હોતા । ઉરેચિના ॥ ૧૪૯ ॥
જેથ અગ્નિ આણિ હોતા । ઉરેચિના ॥ ૧૪૯ ॥
જેથ યજિતયાચા કામુ પુરે । યજ્ઞીંચેં વિધાન સરે ।
માગુતે જેથૂનિ વોસરે । ક્રિયાજાત ॥ ૧૫૦ ॥
માગુતે જેથૂનિ વોસરે । ક્રિયાજાત ॥ ૧૫૦ ॥
વિચાર જેથ ન રિગે । હેતુ જેથ ન નિગે ।
જેં દ્વૈતદોષસંગેં । સિંપેચિના ॥ ૧૫૧ ॥
જેં દ્વૈતદોષસંગેં । સિંપેચિના ॥ ૧૫૧ ॥
યજ્ઞશિષ્ટામૃતભુજો યાન્તિ બ્રહ્મ સનાતનમ્ ।
નાયં લોકોઽસ્ત્યયજ્ઞસ્ય કુતોઽન્યઃ કુરુસત્તમ ॥ ૩૧ ॥
નાયં લોકોઽસ્ત્યયજ્ઞસ્ય કુતોઽન્યઃ કુરુસત્તમ ॥ ૩૧ ॥
ઐસેં અનાદિસિદ્ધ ચોખટ । જેં જ્ઞાન યજ્ઞાવશિષ્ટ ।
તેં સેવિતી બ્રહ્મનિષ્ઠ । બ્રહ્માહંમંત્રે ॥ ૧૫૨ ॥
તેં સેવિતી બ્રહ્મનિષ્ઠ । બ્રહ્માહંમંત્રે ॥ ૧૫૨ ॥
ઐસે શેષામૃતે ધાલે । કીં અમર્ત્યભાવા આલે ।
મ્હણોનિ બ્રહ્મ તે જહાલે । અનાયાસે ॥ ૧૫૩ ॥
મ્હણોનિ બ્રહ્મ તે જહાલે । અનાયાસે ॥ ૧૫૩ ॥
યેરાં વિરક્તિ માળ ન ઘાલીચિ । જયાં સંયમાગ્નીચી સેવા ન ઘડેચિ ।
જેં યોગયાગુ ન કરિતીચિ । જન્મલે સાંતે ॥ ૧૫૪ ॥
જેં યોગયાગુ ન કરિતીચિ । જન્મલે સાંતે ॥ ૧૫૪ ॥
જયાં ઐહિક ધડ નાહીં । તયાંચેં પરત્ર પુસસી કાઈ ।
મ્હણોનિ સાંગોં કાં વાંઈ । પંડુકુમરા ॥ ૧૫૫ ॥
મ્હણોનિ સાંગોં કાં વાંઈ । પંડુકુમરા ॥ ૧૫૫ ॥
એવં બહુવિધા યજ્ઞા વિતતા બ્રહ્મણો મુખે ।
કર્મજાન્ વિદ્ધિ તાન્ સર્વાનેવં જ્ઞાત્વા વિમોક્ષસે ॥ ૩૨ ॥
કર્મજાન્ વિદ્ધિ તાન્ સર્વાનેવં જ્ઞાત્વા વિમોક્ષસે ॥ ૩૨ ॥
ઐસે બહુતીં પરીં અનેગ । જે સાંગિતલે તુજ કાં યાગ ।
તે વિસ્તારુનિ વેદેંચિ ચાંગ । મ્હણિતલે આહાતી ॥ ૧૫૬ ॥
તે વિસ્તારુનિ વેદેંચિ ચાંગ । મ્હણિતલે આહાતી ॥ ૧૫૬ ॥
પરિ તેણેં વિસ્તારેં કાય કરાવેં । હેંચિ કર્મસિદ્ધ જાણાવેં ।
યેતુલેનિ કર્મબંધુ સ્વભાવેં । પાવેલ ના ॥ ૧૫૭ ॥
યેતુલેનિ કર્મબંધુ સ્વભાવેં । પાવેલ ના ॥ ૧૫૭ ॥
શ્રેયાન્ દ્રવ્યમયાદ્ યજ્ઞાન્ જ્ઞાનયજ્ઞઃ પરંતપ ।
સર્વં કર્માખિલં પાર્થ જ્ઞાને પરિસમાપ્યતે ॥ ૩૩ ॥
સર્વં કર્માખિલં પાર્થ જ્ઞાને પરિસમાપ્યતે ॥ ૩૩ ॥
અર્જુના વેદુ જયાંચે મૂળ । જે ક્રિયાવિશેષેં સ્થૂળ ।
જયાં નવ્હાળિયેચે ફળ । સ્વર્ગસુખ ॥ ૧૫૮ ॥
જયાં નવ્હાળિયેચે ફળ । સ્વર્ગસુખ ॥ ૧૫૮ ॥
તે દ્રવ્યાદિયાગુ કીર હોતી । પરી જ્ઞાનયજ્ઞાચી સરી ન પવતી ।
જૈશી તારાતેજસંપત્તી । દિનકરાપાશીં ॥ ૧૫૯ ॥
જૈશી તારાતેજસંપત્તી । દિનકરાપાશીં ॥ ૧૫૯ ॥
દેખેં પરમાત્મસુખનિધાન । સાધાવયા યોગીજન ।
જેં ન વિસંબિતી અંજન । ઉન્મેષનેત્રીં ॥ ૧૬૦ ॥
જેં ન વિસંબિતી અંજન । ઉન્મેષનેત્રીં ॥ ૧૬૦ ॥
જેં ધાંવતયા કર્માચી લાણી । નૈષ્કર્મ્યબોધાચી ખાણી ।
જેં ભુકેલિયા ધણી । સાધનાચી ॥ ૧૬૧ ॥
જેં ભુકેલિયા ધણી । સાધનાચી ॥ ૧૬૧ ॥
જેથ પ્રવૃત્તિ પાંગુળ જાહલી । તર્કાચી દિઠી ગેલી ।
જેણેં ઇંદ્રિયે વિસરલીં । ઇંદ્રિયસંગુ ॥ ૧૬૨ ॥
જેણેં ઇંદ્રિયે વિસરલીં । ઇંદ્રિયસંગુ ॥ ૧૬૨ ॥
મનાચે મનપણ ગેલેં । જેથ બોલાચે બોલપણ ઠેલેં ।
જયામાજિ સાંપડલેં । જ્ઞેય દિસેં ॥ ૧૬૩ ॥
જયામાજિ સાંપડલેં । જ્ઞેય દિસેં ॥ ૧૬૩ ॥
જેથ વૈરાગ્યાચા પાંગુ ફિટે । વિવેકાચાહી સોસુ તુટે ।
જેથ ન પાહતા સહજ ભેટે । આપણપેં ॥ ૧૬૪ ॥
જેથ ન પાહતા સહજ ભેટે । આપણપેં ॥ ૧૬૪ ॥
તદ્ વિદ્ધિ પ્રણિપાતેન પરિપ્રશ્નેન સેવયા ।
ઉપદેક્ષ્યન્તિ તે જ્ઞાનં જ્ઞાનિનસ્તત્વદર્શિનઃ ॥ ૩૪ ॥
ઉપદેક્ષ્યન્તિ તે જ્ઞાનં જ્ઞાનિનસ્તત્વદર્શિનઃ ॥ ૩૪ ॥
તેં જ્ઞાન પૈં ગા બરવેં । જરી મનીં આથિ આણાવેં ।
તરી સંતાં યાં ભજાવેં । સર્વસ્વેંશીં ॥ ૧૬૫ ॥
તરી સંતાં યાં ભજાવેં । સર્વસ્વેંશીં ॥ ૧૬૫ ॥
જે જ્ઞાનાચા કુરુઠા । તેથ સેવા હા દારવંટા ।
તૂ સ્વાધીન કરી સુભટા । વોળગોની ॥ ૧૬૬ ॥
તૂ સ્વાધીન કરી સુભટા । વોળગોની ॥ ૧૬૬ ॥
તરી તનુમનુજીવેં । ચરણાસી લાગાવેં ।
આણિ અગર્વતા કરાવેં । દાસ્ય સકળ ॥ ૧૬૭ ॥
આણિ અગર્વતા કરાવેં । દાસ્ય સકળ ॥ ૧૬૭ ॥
મગ અપેક્ષિત જેં આપુલેં । તેંહી સાંગતી પુસિલેં ।
જેણે અંતઃકરણ બોધલેં । સંકલ્પા ન યે ॥ ૧૬૮ ॥
જેણે અંતઃકરણ બોધલેં । સંકલ્પા ન યે ॥ ૧૬૮ ॥
યજ્ જ્ઞાત્વા ન પુનર્મોહમેવં યાસ્યસિ પાંડવ ।
યેન ભૂતાન્યશેષેણ દ્રક્ષ્યસ્યાત્મન્યથો મયિ ॥ ૩૫ ॥
યેન ભૂતાન્યશેષેણ દ્રક્ષ્યસ્યાત્મન્યથો મયિ ॥ ૩૫ ॥
જયાચેનિ વાક્યઉજિવડેં । જાહલેં ચિત્ત નિધડેં ।
બ્રહ્માચેનિ પાડે । નિઃશંકુ હોય ॥ ૧૬૯ ॥
બ્રહ્માચેનિ પાડે । નિઃશંકુ હોય ॥ ૧૬૯ ॥
તે વેળીં આપણપેયા સહિતેં । ઇયે અશેષેંહી ભૂતેં ।
માઝાં સ્વરૂપીં અખંડિતેં । દેખસી તૂં ॥ ૧૭૦ ॥
માઝાં સ્વરૂપીં અખંડિતેં । દેખસી તૂં ॥ ૧૭૦ ॥
ઐસેં જ્ઞાનપ્રકાશેં પાહેલ । તૈં મોહાંધકારૂ જાઈલ ।
જૈં ગુરુકૃપા હોઈલ । પાર્થા ગા ॥ ૧૭૧ ॥
જૈં ગુરુકૃપા હોઈલ । પાર્થા ગા ॥ ૧૭૧ ॥
અપિ ચેદસી પાપેભ્યઃ સર્વેભ્યઃ પાપકૃત્તમઃ ।
સર્વ જ્ઞાનપ્લવેનૈવ વૃજિનં સંતરિષ્યસિ ॥ ૩૬ ॥
સર્વ જ્ઞાનપ્લવેનૈવ વૃજિનં સંતરિષ્યસિ ॥ ૩૬ ॥
જરી કલ્મષાંચા આગરુ । તૂં ભ્રાંતીચા સાગરુ ।
વ્યામોહાચા ડોંગરુ । હોઊનિ અસસી ॥ ૧૭૨ ॥
વ્યામોહાચા ડોંગરુ । હોઊનિ અસસી ॥ ૧૭૨ ॥
તર્હી જ્ઞાનશક્તીચેનિ પાડેં । હેં આઘવેંચી ગા થોકડેં ।
ઐસે સામર્થ્ય અસે ચોખડેં । જ્ઞાની ઇયે ॥ ૧૭૩ ॥
ઐસે સામર્થ્ય અસે ચોખડેં । જ્ઞાની ઇયે ॥ ૧૭૩ ॥
દેખેં વિશ્વભ્રમાઐસા । જો અમૂર્તાચા કવડસા ।
તો જયાચિયા પ્રકાશા । પુરેચિના ॥ ૧૭૪ ॥
તો જયાચિયા પ્રકાશા । પુરેચિના ॥ ૧૭૪ ॥
તયા કાયસેં હેં મનોમળ । હેં બોલતાંચિ અતિ કિડાળ ।
નાહીં યેણેં પાડેં હે ઢિસાળ । દુજેં જગીં ॥ ૧૭૫ ॥
નાહીં યેણેં પાડેં હે ઢિસાળ । દુજેં જગીં ॥ ૧૭૫ ॥
યથૈધાંસિ સમિદ્ધોઽગ્નિર્ભસ્મસાત્ કુરુતેઽર્જુન ।
જ્ઞાનાગ્નિઃ સર્વકર્માણિ ભસ્મસાત્ કુરુતે તથા ॥ ૩૭ ॥
જ્ઞાનાગ્નિઃ સર્વકર્માણિ ભસ્મસાત્ કુરુતે તથા ॥ ૩૭ ॥
સાંગે ભુવનત્રયાચી કાજળી । જે ગગનામાજિ ઉધવલી ।
તિયે પ્રળયીંચે વાહુટળી । કાય અભ્ર પુરે ॥ ૧૭૬ ॥
તિયે પ્રળયીંચે વાહુટળી । કાય અભ્ર પુરે ॥ ૧૭૬ ॥
કીં પવનાચેનિ કોંપેં । પાણિયેંચિ જો પળિપેં ।
તો પ્રળયાનળુ દડપે । તૃણેં કાષ્ઠે કાઇ ॥ ૧૭૭ ॥
તો પ્રળયાનળુ દડપે । તૃણેં કાષ્ઠે કાઇ ॥ ૧૭૭ ॥
ન હિ જ્ઞાનેન સદૃશં પવિત્રમિહ વિદ્યતે ।
તત્ સ્વયં યોગસંસિદ્ધઃ કાલેનાત્મનિ વિન્દતિ ॥ ૩૮ ॥
તત્ સ્વયં યોગસંસિદ્ધઃ કાલેનાત્મનિ વિન્દતિ ॥ ૩૮ ॥
મ્હણોનિ અસે હેં ન ઘડે । તેં વિચારિતાંચિ અસંગડે ।
પુઢતી જ્ઞાનાચેનિ પાડેં । પવિત્ર ન દિસે ॥ ૧૭૮ ॥
પુઢતી જ્ઞાનાચેનિ પાડેં । પવિત્ર ન દિસે ॥ ૧૭૮ ॥
એથ જ્ઞાન હેં ઉત્તમ હોયે । આણિકહી એક તૈસેં કે આહે ।
જૈસેં ચૈતન્ય કાં નોહે । દુસરે ગા ॥ ૧૭૯ ॥
જૈસેં ચૈતન્ય કાં નોહે । દુસરે ગા ॥ ૧૭૯ ॥
યા મહાતેજાચેનિ કસેં । જરી ચોખાળુ પ્રતિબિંબ દિસે ।
કાં ગિંવસિલેં ગિંવસે । આકાશ હેં ॥ ૧૮૦ ॥
કાં ગિંવસિલેં ગિંવસે । આકાશ હેં ॥ ૧૮૦ ॥
ના તરી પૃથ્વીચેનિ પાડેં । કાંટાળેં જરી જોડે ।
તરી ઉપમા જ્ઞાની ઘડે । પંડુકુમરા ॥ ૧૮૧ ॥
તરી ઉપમા જ્ઞાની ઘડે । પંડુકુમરા ॥ ૧૮૧ ॥
મ્હણૂની બહુતીં પરીં પાહતાં । પુઢતપુઢતી નિર્ધારિતા ।
હે જ્ઞાનાચી પવિત્રતા । જ્ઞાનીંચિ આથિ ॥ ૧૮૨ ॥
હે જ્ઞાનાચી પવિત્રતા । જ્ઞાનીંચિ આથિ ॥ ૧૮૨ ॥
જરી અમૃતાચિ ચવી નિવડિજે । તરી અમૃતાસારખી મ્હણિજે ।
તૈસેં જ્ઞાન હેં ઉપમિજે । જ્ઞાનેસીંચિ ॥ ૧૮૩ ॥
તૈસેં જ્ઞાન હેં ઉપમિજે । જ્ઞાનેસીંચિ ॥ ૧૮૩ ॥
આતાં યાવરિ જે બોલણે । તે વાયાં વેળુ ફેડણેં ।
તંવ સાંચચિ જી હે પાર્થુ મ્હણે । જેં બોલત અસાં ॥ ૧૮૪ ॥
તંવ સાંચચિ જી હે પાર્થુ મ્હણે । જેં બોલત અસાં ॥ ૧૮૪ ॥
પરિ તેંચિ જ્ઞાન કેવીં જાણાવેં । ઐસેં અર્જુનેં જંવ પુસાવેં
તંવ તેં મનોગત દેવેં । જાણિતલેં ॥ ૧૮૫ ॥
તંવ તેં મનોગત દેવેં । જાણિતલેં ॥ ૧૮૫ ॥
મગ મ્હણતસે કિરીટી । આતાં ચિત્ત દેયીં ગોઠી ।
સાંગેન જ્ઞાનાચિયે ભેટી । ઉપાય તુજ ॥ ૧૮૬ ॥
સાંગેન જ્ઞાનાચિયે ભેટી । ઉપાય તુજ ॥ ૧૮૬ ॥
શ્રદ્ધાવાન્ લભતે જ્ઞાનં તત્પરઃ સંયતેન્દ્રિયઃ ।
જ્ઞાનં લબ્ધ્વા પરાં શાન્તિમચિરેણાધિગચ્છતિ ॥ ૩૯ ॥
જ્ઞાનં લબ્ધ્વા પરાં શાન્તિમચિરેણાધિગચ્છતિ ॥ ૩૯ ॥
તરી આત્મસુખાચિયા ગોડિયા । વિટે જો કાં સકળ વિષયાં ।
જયાં ઠાયીં ઇંદ્રિયાં । માનુ નાહી ॥ ૧૮૭ ॥
જયાં ઠાયીં ઇંદ્રિયાં । માનુ નાહી ॥ ૧૮૭ ॥
જો મનાચિ ચાડ ન સાંગે । જો પ્રકૃતીચે કેલેં નેઘે ।
જો શ્રદ્ધેચેનિ સંભોગેં । સુખિયા જાહલા ॥ ૧૮૮ ॥
જો શ્રદ્ધેચેનિ સંભોગેં । સુખિયા જાહલા ॥ ૧૮૮ ॥
તયાતેંચિ ગિંવસિત । હેંહેં જ્ઞાન પાંવે નિશ્ચિત ।
જયામાજિ અચુંબિત । શાંતિ અસે ॥ ૧૮૯ ॥
જયામાજિ અચુંબિત । શાંતિ અસે ॥ ૧૮૯ ॥
તેં હૃદયીં પ્રતિષ્ઠે । આણિ શાંતીચા અંકુર ફુટે ।
મગ વિસ્તાર બહુ પ્રકટે । આત્મબોધાચા ॥ ૧૯૦ ॥
મગ વિસ્તાર બહુ પ્રકટે । આત્મબોધાચા ॥ ૧૯૦ ॥
મગ જેઊતિ વાસ પાહિજે । તેઊતિ શાંતીચિ દેખિજે ।
તેથ અપારા પારુ નેણિજે । નિર્ધારિતાં ॥ ૧૯૧ ॥
તેથ અપારા પારુ નેણિજે । નિર્ધારિતાં ॥ ૧૯૧ ॥
ઐસા હા ઉત્તરોત્તરુ । જ્ઞાનબીજાચા વિસ્તારુ ।
સાંગતા અસે અપારુ । પરિ અસો આતાં ॥ ૧૯૨ ॥
સાંગતા અસે અપારુ । પરિ અસો આતાં ॥ ૧૯૨ ॥
અજ્ઞાશ્ચાશ્રદ્દધાનશ્ચ સંશયાત્મા વિનશ્યતિ ।
માયં લોકોઽસ્તિ ન પરો ન સુખં સંશયાત્મનઃ ॥ ૪0॥
માયં લોકોઽસ્તિ ન પરો ન સુખં સંશયાત્મનઃ ॥ ૪0॥
ઐકેં જયા પ્રાણિયાચાં ઠાયીં । ઇયા જ્ઞાનાચી આવડી નાહીં ।
તયાચેં જિયાલેં મ્હણોં કાઈ । વરી મરણ ચાંગ ॥ ૧૯૩ ॥
તયાચેં જિયાલેં મ્હણોં કાઈ । વરી મરણ ચાંગ ॥ ૧૯૩ ॥
શૂન્ય જૈસેં ગૃહ । કાં ચૈતન્યેંવીણ દેહ ।
તૈસેં જીવિત તેં સંમોહ । જ્ઞાનહીના ॥ ૧૯૪ ॥
તૈસેં જીવિત તેં સંમોહ । જ્ઞાનહીના ॥ ૧૯૪ ॥
અથવા જ્ઞાન કીર આપુ નોહે । પરી તે ચાડ એકી જરી વાહે ।
તરી તેથ જિવ્હાળા કાંહી આહે । પ્રાપ્તીચા પૈં ॥ ૧૯૫ ॥
તરી તેથ જિવ્હાળા કાંહી આહે । પ્રાપ્તીચા પૈં ॥ ૧૯૫ ॥
વાંચૂનિ જ્ઞાનાચી ગોઠી કાયસી । પરી તે આસ્થાહી ન ધરી માનસીં ।
તરી તો સંશયરૂપ હુતાશીં । પડિલા જાણ ॥ ૧૯૬ ॥
તરી તો સંશયરૂપ હુતાશીં । પડિલા જાણ ॥ ૧૯૬ ॥
જે અમૃતહી પરિ નાવડે । ઐસેં સાવિયાચિ આરોચકુ જૈં પડે ।
તૈં મરણ આલે આલેં અસે ફુડેં । જાણોં યે કીં ॥ ૧૯૭ ॥
તૈં મરણ આલે આલેં અસે ફુડેં । જાણોં યે કીં ॥ ૧૯૭ ॥
તૈસા વિષયસુખેં રંજે । જો જ્ઞાનેંસીંચિ માજે ।
તો સંશયે અંગીકારિજે । એથ ભ્રાંતિ નાહીં ॥ ૧૯૮ ॥
તો સંશયે અંગીકારિજે । એથ ભ્રાંતિ નાહીં ॥ ૧૯૮ ॥
મગ સંશયી જરી પડલા । તરી નિભ્રાંત જરી નાસલા ।
તિ ઐહિકપરત્રા મુકલા । સુખાસી ગા ॥ ૧૯૯ ॥
તિ ઐહિકપરત્રા મુકલા । સુખાસી ગા ॥ ૧૯૯ ॥
જયા કાળજ્વરુ આંગી બાણે । તો શીતોષ્ણેં જૈશીં નેણે ।
આગી આણિ ચાંદિણેં । સરિસેંચિ માની ॥ ૨૦૦ ॥
આગી આણિ ચાંદિણેં । સરિસેંચિ માની ॥ ૨૦૦ ॥
તૈસે સાચ આણિ લટિકેં । વિરુદ્ધ આણિ નિકેં ।
સંશયી તો નોળખે । હિતાહિત ॥ ૨૦૧ ॥
સંશયી તો નોળખે । હિતાહિત ॥ ૨૦૧ ॥
હા રાત્રિદિવસુ પાહીં જૈસા । જાત્યંધા ઠાઉવા નાહીં ।
તૈસે સંશયીં અસતાં કાહીં । મના ન યે ॥ ૨૦૨ ॥
તૈસે સંશયીં અસતાં કાહીં । મના ન યે ॥ ૨૦૨ ॥
મ્હણઊનિ સંશયાહુનિ થોર । આણિક નાહી પાપ ઘોર ।
હા વિનાશાચી વાગુર । પ્રાણિયાસી ॥ ૨૦૩ ॥
હા વિનાશાચી વાગુર । પ્રાણિયાસી ॥ ૨૦૩ ॥
યેણેં કારણે તુવા ત્યજાવા । આધી હાચિ એકુ જિણાવા ।
જો જ્ઞાનાચિયા અભાવા- । માજી અસે ॥ ૨૦૪ ॥
જો જ્ઞાનાચિયા અભાવા- । માજી અસે ॥ ૨૦૪ ॥
જૈં અજ્ઞાનાચે ગડદ પડે । તૈં હા બહુવસ મનીં વાઢે ।
મ્હણોનિ સર્વથા માગુ મોડે । વિશ્વાસાચા ॥ ૨૦૫ ॥
મ્હણોનિ સર્વથા માગુ મોડે । વિશ્વાસાચા ॥ ૨૦૫ ॥
હૃદયી હાચિ ન સમાયે । બુદ્ધીંતે ગિંવસૂનિ ઠાયે ।
તેથ સંશયાત્મક હોયે । લોકત્રય ॥ ૨૦૬ ॥
તેથ સંશયાત્મક હોયે । લોકત્રય ॥ ૨૦૬ ॥
યોગસંન્યસ્તકર્માણિ જ્ઞાનસંછિન્નસંશયમ્ ।
આત્મવંતં ન કર્માણિ નિબધ્નન્તિ ધનંજયઃ ॥ ૪૧ ॥
આત્મવંતં ન કર્માણિ નિબધ્નન્તિ ધનંજયઃ ॥ ૪૧ ॥
ઐસે જરી થોરાવે । તરી ઉપાયેં એકેં આંગવે ।
જરી હાતી હોય બરવેં । જ્ઞાનખડ્ગ ॥ ૨૦૭ ॥
જરી હાતી હોય બરવેં । જ્ઞાનખડ્ગ ॥ ૨૦૭ ॥
તરી તેણેં જ્ઞાનશસ્ત્રેં તિખટેં । નિખળુ હા નિવટે ।
મગ નિઃશેષ ખતા ફિટે । માનસીંચા ॥ ૨૦૮ ॥
મગ નિઃશેષ ખતા ફિટે । માનસીંચા ॥ ૨૦૮ ॥
તસ્માદજ્ઞાનસંભૂતં હૃત્સ્થં જ્ઞાનાસિનાત્મનઃ ।
છિત્વૈનં સંશયં યોગમાતિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ભારત ॥ ૪૨ ॥
છિત્વૈનં સંશયં યોગમાતિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ભારત ॥ ૪૨ ॥
યાકારણે પાર્થા । ઉઠીં વેગીં વરૌતા ।
નાશુ કરોનિ હૃદયસ્થા । સંશયાસી ॥ ૨૦૯ ॥
નાશુ કરોનિ હૃદયસ્થા । સંશયાસી ॥ ૨૦૯ ॥
ઐસે સર્વજ્ઞાનાચા બાપુ । જો કૃષ્ણ જ્ઞાનદીપુ ।
તો મ્હણતસે સકૃપુ । ઐકેં રાયા ॥ ૨૧૦ ॥
તો મ્હણતસે સકૃપુ । ઐકેં રાયા ॥ ૨૧૦ ॥
તંવ યા પૂર્વાપર બોલાચા । વિચારુનિ કુમરુ પંડૂચા ।
કૈસા પ્રશ્નુ હન અવસરીંચા । કરિતા હોઈલ ॥ ૨૧૧ ॥
કૈસા પ્રશ્નુ હન અવસરીંચા । કરિતા હોઈલ ॥ ૨૧૧ ॥
તે કથેચી સંગતિ । ભાવાચી સંપત્તિ ।
રસાચિ ઉન્નતિ । મ્હણિપેલ પુઢાં ॥ ૨૧૨ ॥
રસાચિ ઉન્નતિ । મ્હણિપેલ પુઢાં ॥ ૨૧૨ ॥
જયાચિયા બરવેપણીં । કીજે આઠાં રસાંચી ઓવાળણી ।
સજ્જનાચિયે આયણી । વિસાંવા જગી ॥ ૨૧૩ ॥
સજ્જનાચિયે આયણી । વિસાંવા જગી ॥ ૨૧૩ ॥
તો શાંતુચિ અભિનવેલ । તે પરિયેસા મર઼્હાઠે બોલ ।
જે સમુદ્રાહૂનિ ખોલ । અર્થભરિત ॥ ૨૧૪ ॥
જે સમુદ્રાહૂનિ ખોલ । અર્થભરિત ॥ ૨૧૪ ॥
જૈસેં બિંબ તરી બચકેં એવઢેં । પરિ પ્રકાશા ત્રૈલોક્ય થોકડેં ।
શબ્દાચી વ્યાપ્તી તેણેં પાડેં । અનુભવાવી ॥ ૨૧૫ ॥
શબ્દાચી વ્યાપ્તી તેણેં પાડેં । અનુભવાવી ॥ ૨૧૫ ॥
ના તરી કામિતયાચિયા ઇચ્છા । ફળે કલ્પવૃક્ષુ જૈસા ।
બોલ વ્યાપકુ હોય તૈસા । તરી અવધાન દ્યાવે ॥૨૧૬ ॥
બોલ વ્યાપકુ હોય તૈસા । તરી અવધાન દ્યાવે ॥૨૧૬ ॥
હેં અસો કાય મ્હણાવેં । સર્વજ્ઞુ જાણતીં સ્વભાવેં ।
તરી નિકેં ચિત્ત દ્યાવેં । હેં વિનંતી માઝી ॥ ૨૧૭ ॥
તરી નિકેં ચિત્ત દ્યાવેં । હેં વિનંતી માઝી ॥ ૨૧૭ ॥
જેથ સાહિત્ય આણિ શાંતિ । હે રેખા દિસે બોલતી ।
જૈસી લાવણ્યગુણકુળવતી । આણિ પતિવ્રતા ॥૨૧૮ ॥
જૈસી લાવણ્યગુણકુળવતી । આણિ પતિવ્રતા ॥૨૧૮ ॥
આધીંચિ સાખર આવડે । આણિ તેચિ જરી ઓખદીં જોડે ।
તરી સેવાવી ના કાં કોડેં । નાવાનાવા ॥ ૨૧૯ ॥
તરી સેવાવી ના કાં કોડેં । નાવાનાવા ॥ ૨૧૯ ॥
સહજે મલયાનિળુ મંદ સુગંધુ । તયા અમૃતાચા હોય સ્વાદુ ।
આણિ તેથેંચિ જોડે નાદુ । જરી દૈવગત્યા ॥ ૨૨૦ ॥
આણિ તેથેંચિ જોડે નાદુ । જરી દૈવગત્યા ॥ ૨૨૦ ॥
તરી સ્પર્શેં સર્વાંગ નિવવી । સ્વાદેં જિવ્હેતેં નાચવી ।
તેવીચિ કાનાકરવીં । મ્હણવી બાપુ માઝા ॥ ૨૨૧ ॥
તેવીચિ કાનાકરવીં । મ્હણવી બાપુ માઝા ॥ ૨૨૧ ॥
તૈસે કથેચેં ઇયે ઐકણેં । એક શ્રવણાસિ હોય પારણેં ।
મગ સંસારદુઃખ મૂળવણેં । વિકૃતીવિણેં ॥ ૨૨૨ ॥
મગ સંસારદુઃખ મૂળવણેં । વિકૃતીવિણેં ॥ ૨૨૨ ॥
જરી મંત્રેચિ વૈરી મરે । તરી વાયાંચિ કાં બાંધાવીં કટારેં ।
રોગ જાયે દુધેં સાખરે । તરી નિંબ કાં પિયાવા ॥ ૨૨૩ ॥
રોગ જાયે દુધેં સાખરે । તરી નિંબ કાં પિયાવા ॥ ૨૨૩ ॥
તૈસા મનાચા મારુ ન કરિતાં । આણિ ઇંદ્રિયાં દુઃખ ન દેતાં ।
એથ મોક્ષુ અસે આયતા । શ્રવણાચિમાજી ॥ ૨૨૪ ॥
એથ મોક્ષુ અસે આયતા । શ્રવણાચિમાજી ॥ ૨૨૪ ॥
મ્હણોનિ આથિલિયા આરાણુકા । ગીતાર્થુ હા નિકા ।
જ્ઞાનદેવો મ્હણે આઇકા । નિવૃત્તીદાસુ ॥ ૨૨૫ ॥
જ્ઞાનદેવો મ્હણે આઇકા । નિવૃત્તીદાસુ ॥ ૨૨૫ ॥