Lord Krishna

jñāneśvarī adhyāya 5

(Dnyaneshwari Adhyay 5 in English (IAST))

Sant Dnyaneshwar

Also known as Dnyaneshwari · Jnaneshwari · Jnaneshwari adhyay 5

Dnyaneshwari Adhyay 5. The Dnyaneshwari — Sant Dnyaneshwar's commentary on the Bhagavad Gita, composed at Nevasa in 1290 when he was in his teens. Its proper name is Bhavarthadipika, and it is the work that made Marathi a language of scripture: the Gita's Sanskrit opened out into ovis of extraordinary beauty, image piled on image, for listeners who knew no Sanskrit at all.

#of 208
arjuna uvācaḥ
saṃnyāsaṃ karmaṇāṃ kṛṣṇa punaryogaṃ ca śaṃsasi |
yat śreyaṃ etayorekeṃ tat me brūhi suniścitam || 1 ||
maga pārthu śrīkṛṣṇāteṃ mhaṇe | hāṃ ho heṃ kaiseṃ tumace bolaṇeṃ |
eka hoya tarī aṃtaḥkaraṇe | vicārūṃ ye || 1 ||
māgāṃ sakal̤a karmācā saṃnyāsu | tumhīṃci niropilā hotā bahuvasu |
tarī karmayogīṃ kevīṃ atirasu | pokhītasāṃ puḍhatī || 2 ||
aiseṃ dvyartha heṃ bolatāṃ | āmhāṃ neṇatayāṃciyā cittā |
āpuliye cāḍe anaṃtā | umajū nohe || 3 ||
ekeṃ ekasārāteṃ bodhije | tarī ekaniṣṭhaci bolije |
heṃ āṇikīṃ kāya sāṃgije | tumhāṃprati || 4 ||
tarī yācilāgīṃ tumateṃ | myāṃ rāūl̤āsī vinavile hote |
je hā paramārthu dhvaniteṃ | na bolāvā || 5 ||
parī māgīla aso devā | ātāṃ prastutīṃ ukalu dekhāvā |
sāṃge dohīṃmāji baravā | mārgu kavaṇa || 6 ||
jo pariṇāmīṃcā nirvāl̤ā | acuṃbitu ye phal̤ā |
āṇi anuṣṭhitā prāṃjal̤ā | sāviyāci || 7 ||
jaiseṃ nidrece sukha na moḍe | āṇi mārgu tarī bahusāla sāṃḍe |
taiseṃ sokāsanāṃ sāṃgaḍe | sohapeṃ hoya || 8 ||
yeṇeṃ arjunāceni bole | devo manīṃ rijhale |
maga hoīla aikeṃ mhaṇitale | saṃtoṣoniyāṃ || 9 ||
dekhā kāmadhenu aisī māye | sadaivā jayā hoye |
to caṃdruhi parī lāhe khel̤āvayā || 10 ||
pāheṃ pāṃ śaṃbhūcī prasannatā | tayā upamanyūciyā ārtā |
kāya kṣīrābdhi dūdhabhātā | deījecinā || 11 ||
taisā audāryācā kuruṭhā | kṛṣṇa āpu jāhaliyā subhaṭā |
kāṃ sarva sukhāṃcā vasauṭā | toci nohāvā || 12 ||
etha camatkāru kāyasā | gosāvī lakṣmīkāṃtāaisā |
ātāṃ āpuliyā savesā | māgāvā kīṃ || 13 ||
mhaṇoni arjune mhaṇitale | teṃ hāṃsoni yereṃ didhale |
teṃci sāṃgena bolile | kāya kṛṣṇeṃ || 14 ||
śrī bhagavānuvācaḥ saṃnyāsaṃ karmayogaśca niḥśreyasakarāvubhau |
tayostu karmasaṃnyāsāt karmayogo viśiṣyate || 2 ||
to mhaṇe gā kuṃtīsutā | he saṃnyāsayogu vicāritāṃ |
mokṣakara tatvatā | donīhi hotī || 15 ||
tarī jāṇāṃ neṇāṃ sakal̤āṃ | hā karmayogu kīra prāṃjal̤ā |
jaisī nāva striyāṃ bāl̤āṃ | toyataraṇīṃ || 16 ||
taiseṃ sārāsāra pāhije | tarī sohapā hāci dekhije |
yeṇeṃ saṃnyāsaphal̤a lāhije | anāyāseṃ || 17 ||
ātāṃ yācilāgīṃ sāṃgena | tuja saṃnyāsiyāce cinha |
maga sahajeṃ he abhinna | jāṇasī tūṃ || 18 ||
jñeyaḥ sa nityasaṃnyāsī yo na dveṣṭi na kāṅakṣati |
nirdvaṃdvo hi mahābāho sukhaṃ baṃdhāt pramucyate || 3 ||
tarī geliyāci se na karī | na pavatāṃ cāḍa na dharī |
jo suniścal̤u aṃtarīṃ | meru jaisā || 19 ||
āṇi mī mājheṃ aisī āṭhavaṇa | visarale jayāce aṃtaḥkaraṇa |
pārthā to saṃnyāsī jāṇa | niraṃtara || 20 ||
jo maneṃ aisā jāhalā | saṃgī toci sāṃḍilā |
mhaṇoni sukheṃ sukha pāvalā | akhaṃḍita || 21 ||
ātāṃ gṛhādika āghaveṃ | teṃ kāṃhīṃ nalage tyajāveṃ |
jeṃ gheteṃ jāhaleṃ svabhāveṃ | niḥsaṃgu mhaṇaūni || 22 ||
dekheṃ agni vijhoni jāye | maga je rāṃkhoṃḍī keval̤u hoye |
taiṃ te kāpuseṃ giṃvasūṃ ye | jiyāparī || 23 ||
taisā asateni upādhī | nākal̤ije jo karmabaṃdhīṃ |
jayācīce buddhī | saṃkalpu nāhīṃ || 24 ||
mhaṇoni kalpanā jaiṃ sāṃḍe | taiṃci gā saṃnyāsu ghaḍe |
yā kāraṇe donī sāṃgaḍe | saṃnyāsayogu || 25 ||
sāṃkhyayogau pṛthak bālāḥ pravadanti na paṃḍitāḥ |
ekamapyāsthitaḥ samyagubhayorvindate phalam || 4 ||
eṟhavīṃ tarī pārthā | je mūrkha hotī sarvathā |
te sāṃkhyakarmasaṃsthā | jāṇatī kevīṃ || 26 ||
sahajeṃ te ajñāna | mhaṇoni mhaṇatī he bhinna |
eṟhavī dīpāpratī kāī anāna | prakāśu āhātī || 27 ||
paiṃ samyak ekeṃ anubhaveṃ | jihīṃ dekhileṃ tatva āghaveṃ |
te donhīteṃhī aikyabhāveṃ | mānitī gā || 28 ||
yat sāṃkhyaiḥ prāpyate sthānaṃ tata yogairapi gamyate |
ekaṃ sāṃkhyaṃ ca yogaṃ ca yaḥ paśyati sa paśyati || 5 ||
āṇi sāṃkhyīṃ jeṃ pāvije | teṃci yogīṃ gamije |
mhaṇoni aikyatā dohīṃte sahajeṃ | iyāparī || 29 ||
dekheṃ ākāśā āṇi avakāśā | bhedu nāhīṃ jaisā |
taise aikya yogasaṃnyāsā | vol̤akhe jo || 30 ||
tayāsīci jagīṃ pāhaleṃ | āpaṇapeṃ teṇeṃci dekhileṃ |
jayā sāṃkhyayoga jāṇavale | bhedeṃviṇa || 31 ||
saṃnyāsastu mahābāho duḥkhamāptumayogataḥ |
yogayukto munirbrahma na cireṇādhicchati || 6 ||
jo yuktipaṃtheṃ pārthā | caḍhe mokṣaparvatā |
to mahāsukhācā nimathā | vahilā pāve || 32 ||
yerā yogasthiti jayā sāṃḍe | to vāyāṃci gā havyāsīṃ paḍe |
pari prāpti kahīṃ na ghaḍe | saṃnyāsācī || 33 ||
yogayukto viśudhdātmā vijitātmā jitedriyaḥ |
sarvabhūtātmabhūtātmā kurvannapi na lipyate || 7 ||
jeṇeṃ bhrāṃtīpāsūni hirataleṃ | guruvākyeṃ mana dhutaleṃ |
maga ātmasvarupīṃ ghātaleṃ | hārauniyāṃ || 34 ||
jaiseṃ samudrīṃ lavaṇa na paḍe | tavaṃ vegal̤e alpa āvaḍe |
maga hoya siṃdhūci evaḍheṃ | mil̤e tevhāṃ || 35 ||
taiseṃ saṃkalponi kāḍhileṃ | jayāceṃ manaci caitanya jāhaleṃ |
teṇeṃ ekadeśiyeṃ pari vyāpileṃ | lokatraya || 36 ||
ātāṃ kartā karma karāveṃ | heṃ khuṃṭaleṃ tayā svabhāveṃ |
āṇi karī jaṟhī āghaveṃ | taṟhī akartā to || 37 ||
naiva kiṃcit karomīti yukto manyeta tatvacit |
paścan śṛṇvan spṛśan jighrannaśnan gacchan svapan śvasan || 8 ||
pralapan visṛjan gṛṇhannunmiṣan nimiṣannapi |
iṃdriyāṇīndriyārtheṣu vartanta iti dhārayan || 9 ||
je pārthā tayā dehīṃ | mī aisā āṭhaū nāhīṃ |
tarī kartṛtva kaiceṃ kāī | ure sāṃge || 38 ||
aiseṃ tanutyāgeṃvīṇa | amūrtāce guṇa |
disatī saṃpūrṇa | yogayuktāṃ || 39 ||
eṟhavīṃ āṇikāṃciye parī | tohī eka śarīrī |
aśeṣāhī vyāpārīṃ | vartatu dise || 40 ||
tohī netrīṃ pāhe | śravaṇīṃ aikatu āhe |
pari tethīṃcā sarvathā nohe | navala dekheṃ || 41 ||
sparśāsi tarī jāṇe | parimal̤u sevī ghrāṇeṃ |
avasarocita bolaṇeṃ | tayāhi āthī || 42 ||
āhārāteṃ svīkārī | tyajāveṃ teṃ parihari |
nidreciyā avasarīṃ | nidije sukheṃ || 43 ||
āpuleni icchāvaśeṃ | tohī gā cālatu dise |
paiṃ sakal̤a karma aiseṃ | rahāṭe kīra || 44 ||
heṃ sāṃgoṃ kāī ekaika | dekheṃ śvāsocchāsādika |
āṇi nimiṣonnimiṣa | ādikaruni || 45 ||
pārthā tayāce ṭhāyīṃ | heṃ āghaveṃci āthi pāhīṃ |
pari to kartā navhe kāṃhī | pratītibal̤eṃ || 46 ||
jaiṃ bhrāṃtī seje sutalā | taiṃ svapnasukheṃ bhutalā |
maga to jñānodayī ceilā | mhaṇoniyāṃ || 47 ||
brahmaṇyādhāya karmāṇi saṃga tyaktvā karoti yaḥ |
lipyate na sa pāpena padmapatramivāmbhsā || 10 ||
ātāṃ adhiṣṭhānasaṃgatī | aśeṣāhī iṃdriyavṛttī |
āpulāliyā arthīṃ | vartata āhātī || 48 ||
dīpāceni prakāśeṃ | gṛhīṃce vyāpāra jaise |
dehīṃ karmajāta taise | yogayuktā || 49 ||
to karmeṃ karī sakal̤eṃ | parī karmabaṃdhā nākal̤e |
jaiseṃ na sipeṃ jal̤īṃ jal̤eṃ | padmapatra || 50 ||
kāyena manasā buddhyā kevalairindriyairapi |
yoginaḥ karma kurvanti saṃgaṃ tyakttvātmaśuddhaye || 11||
dekhe budhdīcī bhāṣa neṇije | manācā aṃkura nudaije |
aisā vyāpāru to bolije | śārīru gā || 51 ||
heṃca marāṭhe pariyeśīṃ | tarī bāl̤akācī ceṣṭā jaiśī |
yogiye karme karitī taiśīṃ | keval̤ā tanū || 52 ||
maga pāṃcabhautika saṃcaleṃ | jevhāṃ śarīra ase nideleṃ |
tetha manaci rāhāṭeṃ ekaleṃ | svapnīṃ jevīṃ || 53 ||
navala aikeṃ dhanurdharā | kaisā vāsanecā saṃsārā |
dehā hoūṃ nedī ujagarā | pari sukhaduḥkheṃ bhogī || 54 ||
iṃdriyāṃcāṃ gāṃvīṃ neṇije | aisā vyāpāru jo nipaje |
to keval̤u gā mhaṇije | mānasācā || 55 ||
yogiye tohī karitī | pari karmeṃ teṇeṃ na baṃdhijatī |
je sāṃḍilī āhe saṃgatī | aṃhabhāvācī || 56 ||
ātāṃ jāhāliyā bhramahata | jaiseṃ piśācāceṃ citta |
maga iṃdriyāṃce ceṣṭita | vikal̤u dise || 57 ||
svarūpa tarī dekhe | āl̤avileṃ āike |
śabdu bole mukheṃ | pari jñāna nāhī ||58 ||
heṃ aso kājeṃviṇa | jeṃ jeṃ kāhī kāraṇa |
teṃ keval̤a karma jāṇa | iṃdriyāṃce || 59 ||
maga sarvatra jeṃ jāṇateṃ | te buddhīceṃ karma nirūteṃ |
vol̤akha arjunāteṃ | mhaṇe hari || 60 ||
te buddhī dhure karunī | karma karitī citta deūnī |
pari te naiṣkamyāpāsunī | mukta disatī || 61 ||
jeṃ buddhīciye ṭhāvūni dehī | tayāṃ aṃhakārācī seci nāhīṃ |
mhaṇoni karma karitāṃ pāhī | cokhāl̤ale || 62 ||
agā karitenavīṇa karma | teṃci teṃ naiṣkarmya |
heṃ jāṇatī suvarma | gurugamya jeṃ || 63 ||
ātāṃ śāṃtarasāceṃ bhariteṃ | sāṃḍīta āhe pātrāteṃ |
jeṃ bolaṇeṃ bolāparauteṃ | bolavaleṃ || 64 ||
etha iṃdriyāṃcā pāṃgu | jayā phiṭalā āhe cāṃgu |
tayāsīci āthī lāgu | parisāvayā || 65 ||
hā aso atiprasaṃgu | na saṃḍī pāṃ kathālāgu |
hoīla ślokasaṃgati bhaṃgu | mhaṇoniyāṃ || 66 ||
jeṃ manā ākal̤itāṃ kuvāḍeṃ | ghāghusitāṃ buddhī nātuḍe |
teṃ daivāceni suravāḍeṃ | sāṃgavaleṃ tuja || 67 ||
jeṃ śabdātīta svabhāveṃ | teṃ bolīṃci jarī phāve |
tarī āṇikeṃ kāya karāveṃ | sāṃge kathā || 68 ||
hā ārtiviśeṣu śrotayāṃcā | jāṇoni dāsa nivṛtīcā |
mhaṇe saṃvādu doghāṃcā | parisoni parisā || 69 ||
maga kṛṣṇa mhaṇe pārthāteṃ | ātāṃ prāptāceṃ cinha purateṃ |
sāṃgena tuja niruteṃ | citta deī || 70 ||
yuktaḥ karmaphalaṃ tyaktvā śāntimāpnopti naiṣṭhīkīm |
ayuktaḥ kāmakāreṇa phale sakto nivadhyate || 12 ||
tarī ātmayogeṃ āthilā | jo karmaphal̤āśīṃ viṭalā |
to ghara righoni varilā | śāṃti jagīṃ || 71 ||
yeru karmabadheṃ kirīṭī | abhilāṣāciyā gāṃṭhīṃ |
kal̤āsalā khuṃṭī | phal̤abhogācāṃ || 72 ||
sarva karmāṇi manasā saṃnyasyāste sukhaṃ vaśī |
navadvāre pure dehī naiva kurvan na kārayan || 13 ||
jaisā phal̤āciyā hāṃve | taiseṃ karma kari āghaveṃ |
maga na kījeci yeṇeṃ bhāveṃ | upekṣī jo || 73 ||
to jayākaḍe vāsa pāhe | teutī sukhācī sṛṣṭī hoye |
to mhaṇe tetha rāhe | mahābodhu || 74 ||
navadvāreṃ dehīṃ | to asatuci pari nāhīṃ |
karituci na karī kāṃhī | phalatyāgī || 75 ||
na kartṛtvatvaṃ na karmāṇi lokasya sṛjati prabhuḥ |
na karmaphalasaṃyogaṃ svabhāvastu pravartate || 14 ||
jaisā kāṃ sarveśvaru | pāhije taṃva nirvyāpāru |
pari toci racī vistāru | tribhuvanācā || 76 ||
āṇi kartā aiseṃ mhaṇipe | tarī kavaṇeṃ karmīṃ na śiṃpeṃ |
je hātopāvo na liṃpe | udāsavṛtīcā || 77 ||
yoganidrā tarī na moḍe | akartepaṇā sal̤u na paḍe |
pari mahābhūtāṃce dal̤avāḍeṃ | ubhārī bhale || 78 ||
jagācā jīvīṃ āhe | pari kavaṇācā kahīṃ nohe |
jagaci heṃ hoya jāye | to śuddhīhi neṃṇe || 79 ||
nādatte kasyacit pāpaṃ na caiva sakṛtaṃ vibhuḥ |
ajñānenāvṛtaṃ jñāna tena muhyanti jantavaḥ || 15 ||
pāpapuṇyeṃ aśeṣeṃ | pāsīṃci asatu na dekheṃ |
āṇi sākṣīhī hoūṃ na ṭhake | yerī goṭhī kāyasī || 80 ||
pai mūrtīceni mel̤eṃ | to mūrtaci hoūni khel̤e |
pari amūrtapaṇa na mail̤e | dādulayāceṃ || 81 ||
to sṛjī pāl̤ī saṃhārī | aise bolatī je carācarīṃ |
te ajñāna gā avadhārīṃ | paṃḍukumarā || 82 ||
jñānena na tu tadajñānaṃ yeṣāṃ nāśitamātmanaḥ |
teṣāmādityavat jñāna prakāśayati tatparam || 16 ||
teṃ ajñāna jaiṃ samūl̤a tuṭe | taiṃ bhrāṃtīceṃ masaireṃ phiṭe |
maga akartṛtva pragaṭe | īśvarāceṃ || 83 ||
etha īśvaru eku akartā | aise mānale jarī cittā |
tarī toci mī heṃ svabhāvatā | ādīci āhe || 84 ||
aiseni vivekeṃ udo cittīṃ | tayāsī bhedu kaiṃcā trijagatīṃ |
dekheṃ āpuliyā pratīti | jagaci mukta || 85 ||
jaiśī pūrvadiśecyā rāul̤īṃ | udayāci sūrye divāl̤ī |
kī yerīhī diśāṃ tiyeci kāl̤ī | kāl̤imā nāhī || 86 ||
tad buddhayastadātmānastanniṣṭhāstatparāyaṇāḥ |
gacchantyapunarāvṛtti jñānanirdhūtakalmaṣāḥ || 17 ||
buddhiniścayeṃ ātmajñāna | brahmarupa bhāvī āpaṇā āpaṇa |
brahmaniṣṭhā rākhe pūrṇa | tatparāyaṇa aharniśīṃ || 87 ||
aiseṃ vyāpaka jñāna bhaleṃ | jayāṃciyā hṛdayāte giṃvasita āleṃ |
tayāṃcī samatā dṛṣṭi boleṃ | viśeṣūṃ kāī || 88 ||
eka āpaṇapeṃci pāṃ jaiseṃ | te dekhatīṃ viśva taise |
heṃ bolaṇeṃ kāyaseṃ | navalu etha || 89 ||
parī daiva jaiseṃ kavatikeṃ | kahīṃci dainya na dekhe |
kāṃ viveku hā nol̤akhe | bhrāṃtīteṃ jevīṃ || 90 ||
nātarī aṃdhakārācī vānī | jaisā sūryo na dekhe svapnīṃ |
amṛta nāyake kānī | mṛtyukathā || 91 ||
heṃ aso saṃtāpu kaisā | caṃdru na smare jaisā |
bhūtīṃ bhedu neṇatī taisā | jñāniye te || 92 ||
vidyāvinayasaṃpanne brāhmaṇe gavi hastini |
śuni caiva śvapāke ca paṇḍitāḥ samadarśinaḥ || 18 ||
maga hā maśaku hā gaju | kīṃ hā śvapacu hā dvipu |
paila itaru hā ātmaju | heṃ urela keṃ || 93 ||
nā tarī he dhenu heṃ śvāna | eka guru eka hīna |
heṃ aso kaiceṃ svapna | jāgatayā || 94 ||
etha bhedu tarī kīṃ dekhā | jari aṃhabhāvā uralā hoāvā |
to ādhīṃci nāhīṃ āghavā | ātāṃ viṣamu kāī || 95 ||
ihaiva tairjitaḥ sargo yeṣāṃ sāmye sthitaṃ manaḥ |
nirdoṣaṃ hi samaṃ brahma tasmād brahmaṇi te sthitāḥ || 19 ||
mhaṇoni sarvatra sadā sama | teṃ āpaṇaci advaya brahma |
heṃ saṃpūrṇa jāṇeṃ varma | samadṛṣṭīceṃ || 96 ||
jihīṃ viṣayasaṃgu na sāṃḍitā | iṃdriyāṃteṃ na daṃḍitāṃ |
pari bhogilī nisaṃgatā | kāmeṃviṇa || 97 ||
jihīṃ lokāṃceni ādhāreṃ | laukikeṃci vyāpāreṃ |
pari sāṃḍile nidasureṃ | laukiku heṃ || 98 ||
jaisā janāmājī khecaru | asatuci janā nohe gocaru |
taisā śarīrīṃ pari saṃsāru | nol̤akheṃ tayāṃteṃ || 99 ||
heṃ aso pavanāceni mel̤eṃ | jaiseṃ jal̤īṃci jal̤a lol̤e |
teṃ āṇikeṃ mhaṇatī vegal̤eṃ | kallol̤a he || 100 ||
taiseṃ nāma rupa tayāceṃ | eṟhavīṃ brahmaci to sāceṃ |
mana sāmyā āleṃ jayāceṃ | sarvatra gā || 101 ||
aiseni samadṛṣṭī jo hoye | tayā puruṣā lakṣaṇahī āhe |
arjunā saṃkṣepe sāṃgena pāheṃ | acyuta mhaṇe || 102 ||
na prahṛṣyet priyaṃ prāpya nodvijet prāpy cāpriyam |
sthirabudhdirasaṃmūḍho brahmavid brahmaṇi sthitaḥ || 20 ||
tarī mṛgajal̤āceni pūreṃ | jaiseṃ na loṭije kāṃ girivareṃ |
taisā śubhāśubhīṃ na vikare | pātalāṃ jo || 103 ||
toci to nirutā | samadṛṣṭī tatvatā |
hari mhaṇe paṃḍusutā | toci brahma || 104 ||
brāhyasparśeṣvasaktātmā vindatyātmani yat sukham |
sa brahmayogayuktātmā sukhamakṣayamaśnute || 21 ||
jo āpaṇape sāṃḍuni kahīṃ | iṃdriyagrāmāvarī yeṇeṃci nāhīṃ |
to viṣaya na sevī heṃ kāī | vicitra yetha || 105 ||
sahajeṃ svasukhāceni apāreṃ | suravāḍe aṃtareṃ |
racilā mhaṇaūni bāhireṃ | pāula na ghalī || 106 ||
sāṃge kumudadal̤āceni tāṭeṃ | jo jevilā caṃdrakiraṇeṃ cokhaṭe |
to cakoru kāī vāl̤uvaṃṭe | cuṃbitu āhe || 107 ||
taiseṃ ātmasukha upāileṃ | jayāsi āpaṇapeciṃ phāvaleṃ |
tayā viṣayo sahaje sāṃḍavale | mhaṇo kāī || 108||
eṟhavīṃ tarī kautukeṃ | vicāruni pāheṃ pāṃ nikeṃ |
yā viṣayāṃceni sukhe | jhakavitī kavaṇa || 109 ||
ye hi saṃsparśajā bhogā duḥkhayonaya eva te |
ādyantavantaḥ kaunteya na teṣu ramate budhaḥ || 22 ||
jihīṃ āpaṇapeṃ nāhīṃ dekhileṃ | teci ihīṃ iṃdriyārthīṃ raṃjale |
jaiseṃ raṃku kā āl̤ukaileṃ | tuṣāteṃ sevī || 110 ||
nātarī mṛgeṃ tṛṣāpīḍiteṃ | saṃbhrameṃ visaroni jal̤āṃte |
maga toyabuddhī baraḍīteṃ | ṭhākūni yetī || 111 ||
taiseṃ āpaṇapeṃ nāhīṃ diṭhe | jayāteṃ svasukhāce sadā kharāṃṭe |
tayāsīci viṣaya he gomaṭe | āvaḍatī || 112 ||
eṟhavīṃ viṣayīṃ kāi sukha āhe | he bolaṇeṃci sārikheṃ nohe |
tarī vidyutsphuraṇeṃ kāṃ na pāhe | jagāmājīṃ || 113 ||
sāṃgeṃ vātavarṣaātapu dhare | aise abhrachāyāci jarī sare |
tarī trimāl̤ikeṃ dhaval̤āreṃ | karāvīṃ kāṃ || 114 ||
mhaṇoni viṣayasukha jeṃ bolije | teṃ neṇatāṃ gā vāyāṃ jalpije |
jaiseṃ mahūra kāṃ mhaṇije | viṣakaṃdāteṃ || 115 ||
nātarī bhaumā nāma maṃgal̤u | rohiṇīteṃ mhaṇatī jal̤u |
taisā sukhapravādu baral̤u | viṣayiku hā || 116 ||
he aso āghavī bolī | sāṃga pā sarpaphaṇīcī sāulī |
te śītala hoīla ketulī | mūṣakāsī || 117 ||
jaisā āmiṣakaval̤u pāṃḍavā | mīnu na sevī taṃvaci baravā |
taisā viṣayasaṃgu āghavā | nibhrāṃta jāṇeṃ || 118 ||
he viraktāṃciye diṭhī | jaiṃ nyāhāl̤ije kirīṭī |
taiṃ pāṃḍurogāciye puṣṭi- |sārikheṃ dise || 119 ||
mhaṇoni viṣayabhogī jeṃ sukha | teṃ sādyaṃtaci jāṇa duḥkha |
pari kāya kīje mūrkha | na sevitāṃ na sare || 120 ||
teṃ aṃtara neṇatī bāpuḍe | mhaṇoni agatya sevaṇeṃ ghaḍe |
sāṃge pūyapaṃkīce kiḍe | kāya cil̤asī ghetī || 121 ||
tayāṃ duḥkhiyāṃ duḥkhaci jivhāra | te viṣayakardamīṃce dardura |
te bhogajal̤īṃce jalacara | sāṃḍitī kevī || 122 ||
āṇi duḥkhayoni jiyā āhātī | tiyā nirarthakā tarī navhatī |
jarī viṣayāṃvarī viraktī | dharitī jīva || 123 ||
nātarī garbhavāsādi saṃkaṭa | kāṃ janmamaraṇīṃce kaṣṭa |
he visāṃvevīṇa vāṭa | vāhāvī kavaṇeṃ || 124 ||
jarī viṣayīṃ viṣayo sāṃḍijela | tarī mahādoṣī keṃ vasijela |
āṇi saṃsāru hā śabdu navhela | laṭikā jagīṃ || 125 ||
mhaṇoni avidyājāta nāthileṃ | teṃ tihīṃci sāca dāvileṃ |
jihīṃ sukhabuddhī ghetaleṃ | viṣayaduḥkha || 126 ||
yā kāraṇeṃ gā subhaṭā | hā vicāritāṃ viṣaya vokhaṭā |
tūṃ jhaṇeṃ kahīṃ yā vāṭā | visaroni jāśī || 127 ||
pai yāteṃ virakta puruṣa | tyajitī kāṃ jaiseṃ viṣa |
nirāśā tayāṃ duḥkha | dāvileṃ nāvaḍe || 128 ||
śaknotīhaiva yaḥ soḍhuṃ prāk śarīravimokṣaṇāt |
kāmakrodhodbhavaṃ vegaṃ sa yuktaḥ sukhī naraḥ || 23 ||
jñāniyāṃcyā hana ṭhāyīṃ | yācī mātuhī kīra nāhīṃ |
dehīṃ dehabhāvo jihīṃ | svavaśa kele || 129 ||
jayāṃteṃ bāhyācī bhāṣa | neṇijeci niḥśeṣa |
aṃtarīṃ sukha | eka āthī || 130 ||
pari teṃ vegal̤epaṇeṃ bhogije | jaise pakṣiye phal̤a cuṃbije |
taiseṃ navhe tetha visarije | bhogitepaṇahī || 131 ||
bhogīṃ avasthā eka uṭhī | te aṃhakārācā acal̤u loṭī |
maga sukheṃsi āṃṭhī | gāḍhepaṇeṃ || 132 ||
tiye āliṃganamel̤īṃ | hoya āpeṃāpa kaval̤ī |
tetha jal̤a jaiseṃ jal̤ī | vegal̤eṃ na dise || 133 ||
kāṃ ākāśīṃ vāyu hārape | tetha donhī he bhāṣa lope |
taise sukhaci ure svarupeṃ | suratīṃ tiye || 134 ||
aisī dvaitācī bhāṣa jāya | maga mhaṇoṃ jarī ekaci hoya |
tarī tetha sākṣī kavaṇu āhe | jāṇateṃ je || 135 ||
yo'ntaḥsukho'ntarārāmastathāntarjyotireva yaḥ |
sa yogī brahmanirvāṇaṃ brahmabhūto'dhigacchati || 24 ||
labhante brahmanirvāṇamṛṣayaḥ kṣīṇakalmaṣāḥ |
chinnadvaidhā yatātmānaḥ sarvabhūtahite ratāḥ || 25 ||
mhaṇoni aso heṃ āghaveṃ | etha na bolaṇeṃ kāya bolāveṃ |
te khuṇāci pāvela svabhāveṃ | ātmārāma || 136 ||
je aiseni sukheṃ mātale | āpaṇapāṃci āpaṇa guṃtale |
te mī jāṇe nikhal̤a votale | sāmyarasāce || 137 ||
te ānaṃdāce anukāra | sukhāce aṃkura |
kīṃ mahābodheṃ vihāra | kele jaise || 138 ||
te vivekāceṃ gāṃva | kī parabrahmīce svabhāva |
nātarī al̤aṃkārale avayava | brahmavidyece || 139 ||
te sattvāce sāttvika | kī caitanyāce āṃgika |
heṃ bahu aso ekaika | vānisī kāī || 140 ||
tūṃ saṃtastavanī ratasī | tarī kathecī se na karisī |
kīṃ nirāl̤ī bola dekhasī | sanāgara || 141 ||
pari to rasātiśayo mukul̤īṃ | maga graṃthārthadīpu ujal̤īṃ |
karī sādhuhṛdayarāul̤īṃ | maṃgal̤a ukhā || 142 ||
aisā śrīgurucā uvāyilā | nivṛttidāsāsī pātalā |
maga to mhaṇe kṛṣṇa bolilā | teṃci āikā || 143 ||
arjunā aṃnata sukhācyā ḍohīṃ | ekasarā tal̤uci ghetalā jihīṃ |
maga sthirāūnī tehī | teṃci jāhale || 144 ||
athavā ātmaprakāśeṃ cokheṃ | jo āpaṇapeṃci viśva dekhe |
to deheṃci parabrahma sukheṃ | mānūṃ yeīla || 145 ||
jeṃ sācokāreṃ parama | nā teṃ akṣara niḥsīma |
jiye gāṃvīṃce niṣkāma | adhikāriye || 146 ||
je maharṣīṃ vāḍhale | viraktāṃ bhāgā phiṭaleṃ |
je niḥsaṃśayā pikaleṃ | niraṃtara || 147 ||
kāmakrodhaviyuktānāṃ yatīnāṃ yatacetasām |
abhito brahmanirvāṇaṃ vartate viditātmanām || 26 ||
jihīṃ viṣayāṃpāsoni hirataleṃ | citta āpuleṃ āpaṇa jiṃtile |
te niścita jetha sutale | cetīcinā || 148 ||
teṃ parabrahma nirvāṇa | jeṃ ātmavidāṃceṃ kāraṇa |
teci te puruṣa jāṇa | paṃḍukumarā || 149 ||
te aise kaiseni jāhale | je dehīṃci brahmatvā āle |
heṃ hī pusasī tarī bhaleṃ | saṃkṣepe sāṃgo || 150 ||
sparśān kṛtvā bahirbāhyāṃścakṣuścaivāntare bhravoḥ |
prāṇāpānau samau kṛtvā nāsābhyantaracāriṇau || 27 ||
tarī vairāgyaceni ādhāreṃ | jihīṃ viṣaya davaḍuni bāhireṃ |
śarīrīṃ ekaṃdareṃ | keleṃ mana || 151 ||
sahajeṃ tihīṃ saṃdhī bheṭī | jetha bhrupallavāṃ paḍe gāṃṭhī |
tetha pāṭhamorī diṭhī | pārukhoniyāṃ || 152 ||
sāṃḍūni dakṣiṇa vāma | prāṇāpānasama |
citteṃsīṃ vyoma- | gāmiye karitī || 153 ||
yatedniyamanobuddhirmunirmokṣaparāyaṇaḥ |
vigatecchābhayakrodho yaḥ sadā mukta eva saḥ || 28 ||
tetha jaisīṃ rathyodakeṃ sakal̤eṃ | gheūni gaṃgā samudrī mil̤e |
maga ekaika vegal̤eṃ | nivaḍu naye || 154 ||
taisī vāsanāṃtarācī vivaṃcanā | maga āpaisī pārukhe arjunā |
je vel̤ī gaganīṃ layo manā | pavaneṃ kīje || 155 ||
jetha heṃ saṃsāracitra umaṭe | to manorupu paṭu phāṭe |
jaiseṃ sarovara āṭe | maga pratimā nāhīṃ || 156 ||
taiseṃ manapaṇa mudala jāye | maga aṃhabhāvādika keṃ āhe |
mhaṇoni śarīreṃci brahma hoye | anubhavī to || 157 ||
bhoktāraṃ yajñatapasāṃ sarvalokamaheśvaram |
suhṛda sarvabhūtānāṃ jñātvā māṃ śāntimṛcchati || 29 ||
āmhī māgāṃ hana sāṃgitaleṃ | je dehīṃci brahmatva pāvale |
te yeṇeṃ mārge āle | mhaṇaūniyā || 158 ||
āṇi yamaniyamāṃce ḍoṃgara | abhyāsāce sāgara |
kramoni he pāra | pātale te || 159 ||
tihīṃ āpaṇapeṃ karuni nirlepa | praṃpacāceṃ ghetaleṃ māpa |
maga sācāceṃci rupa | hoūni ṭhele || 160 ||
aisā yogayuktīcā uddeśu | jetha bolilā hṛṣīkeśu |
tetha arjunu sudaṃśu | mhaṇoni camatkāralā || 161 ||
teṃ dekhiliyā kṛṣṇeṃ jāṇitaleṃ | maga hāṃsoni pārthāteṃ mhaṇitaleṃ |
teṃ kāī pāṃ citta uvāileṃ | iye bolīṃ tujhe || 162 ||
taṃva arjuna mhaṇe devo | paracittalakṣaṇāṃcā rāvo |
bhalā jāṇitalā jī bhāvo | mānasu mājhā || 163 ||
myāṃ jeṃ kāhīṃ vivaruni pusāveṃ | te ādhīṃci kal̤ale deveṃ |
tarī bolileṃ teṃci sāṃgāveṃ | vival̤a karuni || 164 ||
eṟhavīṃ tarī avadhārā | jo dāvilā tumhīṃ anusārā |
to pavhaṇyāhūni pāyautārā | sohapā jaisā || 165 ||
taisā sāṃkhyāhūni prāṃjal̤ā | tarī āmhāṃsārikhiyāṃ abhol̤āṃ |
etha āhāti kāṃhī pari kāl̤ā | to sāhoṃ ye vara || 166 ||
mhaṇoni eka vel̤a devā | toci paḍatāl̤ā gheyāvā |
vistarela tarī sāṃgāvā | sādyaṃtuci || 167 ||
taṃva kṛṣṇa mhaṇatī ho kāṃ | tuja hā mārga gamalā nikā |
tarī kāya jāhaleṃ aiṃkijo kāṃ | sukheṃ boloṃ || 168 ||
arjunā tu parisasī | parisoni anuṣṭhisī |
tarī āmhāṃsīci vānī kāyasī | sāṃgāvayācī || 169 ||
ādhīṃca citta māyeceṃ | varī miṣa jāhaleṃ paḍhiyaṃtāce |
ātāṃ teṃ adbhutapaṇa snehāceṃ | kavaṇa jāṇe || 170 ||
te mhaṇoṃ kāruṇyarasācī vṛṣṭi | kīṃ navayā snehācī sṛṣṭi |
heṃ ase neṇije dṛṣṭī | harīcī vānūṃ || 171 ||
je amṛtācī votalī | kīṃ premaci piūna mātalī |
mhaṇoni arjunamoheṃ guṃtalī | nighoṃ neṇe || 172 ||
heṃ bahu jeṃ jeṃ jalpijela | tetheṃ kathesi phāṃku hoīla |
pari sneha rupā nayela | bolavarī || 173 ||
mhaṇoni visurā kāya yeṇeṃ | to īśvaru ākal̤āvā kavaṇeṃ |
jo āpuleṃ māna neṇe | āpaṇaci || 174 ||
tarī māgīlā dhvanīāṃtu | maja gamalā sāviyāci mohitu |
je balātkāreṃ ase mhaṇatu | parisa bāpā || 175 ||
arjunā jeṇeṃ bhedeṃ | tujheṃ kāṃ citta bodhe |
taiseṃ taiseṃ vinodeṃ | nirupijela || 176 ||
to kāisayā nāma yogu | tayācā kavaṇa upegu |
athavā adhikāraprasaṃgu | kavaṇā yetha || 177 ||
aiseṃ jeṃ jeṃ kāṃhī | ukta ase iye ṭhāī |
teṃ āghaveṃci pāhīṃ | sāṃgena ātāṃ || 178 ||
tūṃ citta deūni avadhārīṃ | aiseṃ mhaṇoni śrīharī |
bolijela te puḍhārī | kathā āhe || 179 ||
śrīkṛṣṇa arjunāsī saṃgu | na sāṃḍoni sāṃgela yogu |
to vyakta karu prasaṃgu | mhaṇe nivṛttidāsu || 180 ||

Explore More