ধ্যানম্ ।
শতমখমণি নীলা চারুকল্হারহস্তা
স্তনভরনমিতাঙ্গী সান্দ্রবাত্সল্যসিন্ধুঃ ।
অলকবিনিহিতাভিঃ স্রগ্ভিরাকৃষ্টনাথা
বিলসতু হৃদি গোদা বিষ্ণুচিত্তাত্মজা নঃ ॥
স্তনভরনমিতাঙ্গী সান্দ্রবাত্সল্যসিন্ধুঃ ।
অলকবিনিহিতাভিঃ স্রগ্ভিরাকৃষ্টনাথা
বিলসতু হৃদি গোদা বিষ্ণুচিত্তাত্মজা নঃ ॥
- śatamakha-maṇi = gem of Śatamakha (Indra), i.e., sapphire | nīlā = blue-dark complexioned | kalhāra = blue water-lily (Nymphaea stellata) | stana-bhara = weight of bosom | namitāṅgī = body gently bowed | sāndra-vātsalya = intense maternal affection | sindhu = ocean | alaka = tresses | sragbhiḥ = with garlands | ākṛṣṭa-nāthā = having drawn her Lord to herself
অথ স্তোত্রম্ ।
শ্রীরঙ্গনাযকী গোদা বিষ্ণুচিত্তাত্মজা সতী ।
গোপীবেষধরা দেবী ভূসুতা ভোগশালিনী ॥ 1 ॥
শ্রীরঙ্গনাযকী গোদা বিষ্ণুচিত্তাত্মজা সতী ।
গোপীবেষধরা দেবী ভূসুতা ভোগশালিনী ॥ 1 ॥
- śrī-raṅga-nāyakī = queen/mistress of Śrīraṅgam | gōdā = gift of/to the earth (name of Āṇḍāḷ) | viṣṇu-chitta-ātmajā = daughter of Viṣṇuchitta | satī = chaste, true | gōpī-vēṣa-dharā = one who wears the dress of a Gopī | devī = goddess | bhū-sutā = earth's daughter | bhōga-śālinī = endowed with divine enjoyment/splendour
তুলসীকাননোদ্ভূতা শ্রীধন্বিপুরবাসিনী ।
ভট্টনাথপ্রিযকরী শ্রীকৃষ্ণহিতভোগিনী ॥ 2 ॥
ভট্টনাথপ্রিযকরী শ্রীকৃষ্ণহিতভোগিনী ॥ 2 ॥
- tulasī-kānana = tulasī grove | udbhūtā = arisen from, born in | śrī-dhanvi-pura = Śrīvilliputtur (ancient name
- dhanvin = the bow-wielder, i.e., Viṣṇu's city) | bhaṭṭanātha = title of Periyāḷvār ("lord of the learned") | priya-karī = one who does what is dear | śrī-kṛṣṇa-hita = what is beneficial/pleasing to Śrī Kṛṣṇa | bhōginī = enjoyer
আমুক্তমাল্যদা বালা রঙ্গনাথপ্রিযা পরা ।
বিশ্বম্ভরা কলালাপা যতিরাজসহোদরী ॥ 3 ॥
বিশ্বম্ভরা কলালাপা যতিরাজসহোদরী ॥ 3 ॥
- āmukta-mālyada = giver of the worn garland (āmukta = that which one has worn
- mālya = garland
- da = giver) | bālā = young girl, eternal maiden | raṅganātha-priyā = beloved of Raṅganātha | parā = Supreme, transcendent | viśvam-bharā = bearer/sustainer of the universe | kalā-lāpā = one whose speech is full of artistic grace (lāpa = speech
- kalā = arts) | yatirāja = king of ascetics (title of Rāmānuja) | sahōdarī = sister
কৃষ্ণানুরক্তা সুভগা সুলভশ্রীঃ সুলক্ষণা ।
লক্ষ্মীপ্রিযসখী শ্যামা দযাঞ্চিতদৃগঞ্চলা ॥ 4 ॥
লক্ষ্মীপ্রিযসখী শ্যামা দযাঞ্চিতদৃগঞ্চলা ॥ 4 ॥
- kṛṣṇa-anuraktā = deeply attached/devoted to Kṛṣṇa (anurakta = enamoured) | subhagā = endowed with su-bhāgya (good fortune) | su-labha-śrī = she in whom Śrī (Lakṣmī's grace) is easily gained | su-lakṣaṇā = bearing auspicious lakṣaṇas (marks) | lakṣmī-priya-sakhī = dear friend of Lakṣmī | śyāmā = dark-complexioned | dayā = compassion | añchita = filled with | dṛk-añchala = corner/edge of the gaze
ফল্গুন্যাবির্ভবা রম্যা ধনুর্মাসকৃতব্রতা ।
চম্পকাশোকপুন্নাগমালতীবিলসত্কচা ॥ 5 ॥
চম্পকাশোকপুন্নাগমালতীবিলসত্কচা ॥ 5 ॥
- phālgunī = Uttarāphalgunī nakṣatra (asterism) | āvirbhavā = she who appeared/manifested | ramyā = beautiful, delightful | dhanurmāsa = the Tamil month Mārgazhi (December–January) when the Dhanus/Sagittarius sun rises | kṛtavratā = one who observed the vow | champaka = Magnolia champaca | aśōka = Saraca asoca | punnāga = Calophyllum inophyllum | mālatī = Jasminum grandiflorum | vilasat = shining, playing | kacha = tresses
আকারত্রযসম্পন্না নারাযণপদাশ্রিতা ।
শ্রীমদষ্টাক্ষরীমন্ত্ররাজস্থিতমনোরথা ॥ 6 ॥
শ্রীমদষ্টাক্ষরীমন্ত্ররাজস্থিতমনোরথা ॥ 6 ॥
- ākāra-traya = three forms (rūpa, kānti, aiśvaryabeauty, grace, sovereignty
- or the three bodies) | sampannā = endowed with, possessing | nārāyaṇa-pada = at Nārāyaṇa's feet | āśritā = one who has taken refuge | śrīmat-aṣṭākṣarī = the glorious eight-syllabled (Oṃ Namō Nārāyaṇāya) | mantra-rāja = king of mantras | sthita = resting in, abiding in | manō-ratha = heart's desire/chariot
মোক্ষপ্রদাননিপুণা মনুরত্নাধিদেবতা ।
ব্রহ্মণ্যা লোকজননী লীলামানুষরূপিণী ॥ 7 ॥
ব্রহ্মণ্যা লোকজননী লীলামানুষরূপিণী ॥ 7 ॥
- mōkṣa-pradāna = the giving of liberation | nipuṇā = expert, skilled | manu-ratna = jewel among mantras | adhidēvatā = presiding deity | brahmaṇyā = devoted to Brahman and Vedic dharma | lōka-jananī = mother of all worlds | līlā = divine sport/play | mānuṣa-rūpiṇī = she who has taken on human form
ব্রহ্মজ্ঞানপ্রদা মাযা সচ্চিদানন্দবিগ্রহা ।
মহাপতিব্রতা বিষ্ণুগুণকীর্তনলোলুপা ॥ 8 ॥
মহাপতিব্রতা বিষ্ণুগুণকীর্তনলোলুপা ॥ 8 ॥
- brahma-jñāna = knowledge of Brahman | pradā = giver | māyā = divine creative energy | sat = pure being | chit = consciousness | ānanda = bliss | vigraha = form, embodiment | mahā-pati-vratā = great devoted wife | viṣṇu-guṇa = the qualities/glories of Viṣṇu | kīrtana = singing/chanting | lōlupā = absorbed in, eager for
প্রপন্নার্তিহরা নিত্যা বেদসৌধবিহারিণী ।
শ্রীরঙ্গনাথমাণিক্যমঞ্জরী মঞ্জুভাষিণী ॥ 9 ॥
শ্রীরঙ্গনাথমাণিক্যমঞ্জরী মঞ্জুভাষিণী ॥ 9 ॥
- prapanna = one who has surrendered (śaraṇāgati) | ārti = suffering, affliction | harā = remover | nityā = eternal | vēda-saudha = the palace of the Vedas | vihāriṇī = one who roams/dwells in | māṇikya = ruby | mañjarī = cluster of blossoms, bouquet | mañju = sweet, charming | bhāṣiṇī = speaker
পদ্মপ্রিযা পদ্মহস্তা বেদান্তদ্বযবোধিনী ।
সুপ্রসন্না ভগবতী শ্রীজনার্দনদীপিকা ॥ 10 ॥
সুপ্রসন্না ভগবতী শ্রীজনার্দনদীপিকা ॥ 10 ॥
- padma-priyā = she who loves the lotus | padma-hastā = lotus-handed | vēdānta = the end/culmination of the Vedas (Upaniṣads) | dvaya = dual (referring to Dvaya rahasya or Viśiṣṭādvaita) | bōdhinī = illuminer, teacher | su-prasannā = most gracious, most pleased | bhagavatī = the Goddess | janārdana = Viṣṇu (he who agitates/is prayed to by all) | dīpikā = lamp, light
সুগন্ধাবযবা চারুরঙ্গমঙ্গলদীপিকা ।
ধ্বজবজ্রাঙ্কুশাব্জাঙ্কমৃদুপাদলতাঞ্চিতা ॥ 11 ॥
ধ্বজবজ্রাঙ্কুশাব্জাঙ্কমৃদুপাদলতাঞ্চিতা ॥ 11 ॥
- sugandha = fragrance | avayava = limb | chāru = beautiful | raṅga = Śrīraṅgam | maṅgala = auspicious | dīpikā = lamp | dhvaja = flag | vajra = thunderbolt | aṅkuśa = elephant goad | abja = lotus | aṅka = mark | mṛdu = tender, soft | pāda-latā = foot-creeper (poetic: slender feet) | añchitā = adorned with
তারকাকারনখরা প্রবালমৃদুলাঙ্গুলী ।
কূর্মোপমেযপাদোর্ধ্বভাগা শোভনপার্ষ্ণিকা ॥ 12 ॥
কূর্মোপমেযপাদোর্ধ্বভাগা শোভনপার্ষ্ণিকা ॥ 12 ॥
- tārakā = star | ākāra = shaped like | nakharā = nails | pravāla = coral (Corallium rubrum) | mṛdula = tender, soft | aṅguḻī = toe/finger | kūrma = tortoise | upamēya = comparable to | pāda-ūrdhva-bhāga = upper/dorsal part of the foot | śōbhana = beautiful | pārṣṇikā = relating to the heel
বেদার্থভাবতত্ত্বজ্ঞা লোকারাধ্যাঙ্ঘ্রিপঙ্কজা ।
আনন্দবুদ্বুদাকারসুগুল্ফা পরমাণুকা ॥ 13 ॥
আনন্দবুদ্বুদাকারসুগুল্ফা পরমাণুকা ॥ 13 ॥
- vēda-artha = meaning of the Vedas | bhāva = inner feeling, living essence | tattva = truth, reality | jñā = knower | lōka = world | ārādhya = worthy of worship | aṅghri-paṅkaja = lotus feet | ānanda = bliss | budbuda = bubble | ākāra = shape | su-gulpha = beautiful ankle | paramāṇu = atom (the subtlest particle) | kā = one who is
তেজঃশ্রিযোজ্জ্বলধৃতপাদাঙ্গুলিসুভূষিতা ।
মীনকেতনতূণীরচারুজঙ্ঘাবিরাজিতা ॥ 14 ॥
মীনকেতনতূণীরচারুজঙ্ঘাবিরাজিতা ॥ 14 ॥
- tējas = radiance, lustre | śrī = divine splendour | ujjvala = blazing | dhṛta = borne, worn | pāda-aṅguḻi = toe | su-bhūṣita = beautifully adorned | mīna-kētana = fish-bannered (epithet of Kāmadēva) | tūṇīra = quiver | chāru = beautiful | jaṅghā = calf | virājitā = shining, resplendent
ককুদ্বজ্জানুযুগ্মাঢ্যা স্বর্ণরম্ভাভসক্থিকা ।
বিশালজঘনা পীনসুশ্রোণী মণিমেখলা ॥ 15 ॥
বিশালজঘনা পীনসুশ্রোণী মণিমেখলা ॥ 15 ॥
- kakud = the hump of a bull (Bos indicus) | vaj = like, resembling | jānu-yugma = pair of knees | āḍhyā = endowed with | svarṇa = gold | rambhā = plantain/banana plant | ābha = resembling | sakthikā = thighs | viśāla = wide, broad | jaghanā = hips | pīna = full, rounded | su-śrōṇī = beautiful buttocks | maṇi = gem | mēkhalā = girdle, belt
আনন্দসাগরাবর্তগম্ভীরাম্ভোজনাভিকা ।
ভাস্বদ্বলিত্রিকা চারুজগত্পূর্ণমহোদরী ॥ 16 ॥
ভাস্বদ্বলিত্রিকা চারুজগত্পূর্ণমহোদরী ॥ 16 ॥
- ānanda-sāgara = ocean of bliss | āvarta = whirlpool | gambhīra = deep | ambhoja = lotus | nābhi = navel | bhāsvat = radiant, luminous | vali-trikā = three folds (trivali, a classical sign of beauty) | chāru = beautiful | jagat-pūrṇa = full of the universe | mahā-udarī = one of great belly
নববল্লীরোমরাজী সুধাকুম্ভাযিতস্তনী ।
কল্পমালানিভভুজা চন্দ্রখণ্ডনখাঞ্চিতা ॥ 17 ॥
কল্পমালানিভভুজা চন্দ্রখণ্ডনখাঞ্চিতা ॥ 17 ॥
- nava-vallī = freshly sprouted creeper | roma-rājī = line of body hair | sudhā = nectar, amṛta | kumbha = pot, pitcher | āyita = resembling | stanī = one with breasts | kalpa-mālā = wish-fulfilling garland (from the kalpa tree) | nibha = resembling | bhujā = arm | chandra-khaṇḍa = crescent moon | nakha = nail | añchitā = adorned with
সুপ্রবাশাঙ্গুলীন্যস্তমহারত্নাঙ্গুলীযকা ।
নবারুণপ্রবালাভপাণিদেশসমঞ্চিতা ॥ 18 ॥
নবারুণপ্রবালাভপাণিদেশসমঞ্চিতা ॥ 18 ॥
- su-pravāśa = well-shaped, beautiful (well-articulated) | aṅguḻī = finger | nyasta = placed upon | mahā-ratna = great gem | aṅguḻīyaka = ring | nava-aruṇa = newly risen (dawn-red) | pravāla = coral | ābha = glow, colour | pāṇi-dēśa = the region of the palm | samañchitā = beautifully adorned
কম্বুকণ্ঠী সুচুবুকা বিম্বোষ্ঠী কুন্দদন্তযুক্ ।
কারুণ্যরসনিষ্যন্দনেত্রদ্বযসুশোভিতা ॥ 19 ॥
কারুণ্যরসনিষ্যন্দনেত্রদ্বযসুশোভিতা ॥ 19 ॥
- kambu = conch shell | kaṇṭhī = one with that neck | su-chubuka = beautiful chin | bimba = Coccinia grandis (a red berry) | ōṣṭhī = one with those lips | kunda = Jasminum multiflorum (small white flowers) | danta = tooth | yuk = possessing | kāruṇya = compassion | rasa = nectar, juice, essence | niṣyanda = flowing, dripping | nētra-dvaya = pair of eyes | su-śōbhita = beautifully adorned
মুক্তাশুচিস্মিতা চারুচাম্পেযনিভনাসিকা ।
দর্পণাকারবিপুলকপোলদ্বিতযাঞ্চিতা ॥ 20 ॥
দর্পণাকারবিপুলকপোলদ্বিতযাঞ্চিতা ॥ 20 ॥
- muktā = pearl | śuchi = pure, clean | smitā = smiling | chāru = beautiful | chāmpēya = of/relating to the champaka flower | nibha = resembling | nāsikā = nose | darpaṇa = mirror | ākāra = form, appearance | vipula = broad, wide | kapōla = cheek | dvitaya = pair | añchitā = adorned
অনন্তার্কপ্রকাশোদ্যন্মণিতাটঙ্কশোভিতা ।
কোটিসূর্যাগ্নিসঙ্কাশনানাভূষণভূষিতা ॥ 21 ॥
কোটিসূর্যাগ্নিসঙ্কাশনানাভূষণভূষিতা ॥ 21 ॥
- ananta = infinite, countless | arka = sun | prakāśa = radiance | udyan = rising | maṇi = gem | tāṭaṅka = earring | śōbhita = adorned | kōṭi = ten million, crore | sūrya = sun | agni = fire | saṅkāśa = resembling | nānā = various, many | bhūṣaṇa = ornament | bhūṣita = adorned
সুগন্ধবদনা সুভ্রূ অর্ধচন্দ্রললাটিকা ।
পূর্ণচন্দ্রাননা নীলকুটিলালকশোভিতা ॥ 22 ॥
পূর্ণচন্দ্রাননা নীলকুটিলালকশোভিতা ॥ 22 ॥
- su-gandha = fragrance | vadana = face | su-bhrū = beautiful brow | ardha-chandra = half-moon, crescent | lalāṭikā = relating to the forehead | pūrṇa-chandra = full moon | ānana = face | nīla = blue-black, dark | kuṭila = wavy, curling | alaka = tress, lock of hair | śōbhita = adorned
সৌন্দর্যসীমা বিলসত্কস্তূরীতিলকোজ্জ্বলা ।
ধগদ্ধগাযমানোদ্যন্মণিসীমন্তভূষণা ॥ 23 ॥
ধগদ্ধগাযমানোদ্যন্মণিসীমন্তভূষণা ॥ 23 ॥
- saundarya = beauty | sīmā = limit, boundary, summit | vilasat = sparkling, playing | kastūrī = musk | tilaka = forehead mark | ujjvalā = radiant | dhagaddhagāyamāna = blazing (onomatopoeic: "dhag dhag" = crackling blaze) | udyan = rising | maṇi = gem | sīmanta = hair-parting | bhūṣaṇa = ornament
জাজ্বল্যমানসদ্রত্নদিব্যচূডাবতংসকা ।
সূর্যার্ধচন্দ্রবিলসত্ ভূষণাঞ্চিতবেণিকা ॥ 24 ॥
সূর্যার্ধচন্দ্রবিলসত্ ভূষণাঞ্চিতবেণিকা ॥ 24 ॥
- jājvalyamāna = perpetually blazing (intensive form of jval, to blaze) | sat-ratna = true/excellent gems | divya = divine | chūḍā = crown, top of head | avataṃsaka = ornament worn on the head | sūrya = sun | ardha-chandra = crescent moon | vilasat = luminous, playing | bhūṣaṇa = ornament | añchita = adorned | vēṇikā = braid, plait of hair
অত্যর্কানলতেজোধিমণিকঞ্চুকধারিণী ।
সদ্রত্নাঞ্চিতবিদ্যোতবিদ্যুত্কুঞ্জাভশাটিকা ॥ 25 ॥
সদ্রত্নাঞ্চিতবিদ্যোতবিদ্যুত্কুঞ্জাভশাটিকা ॥ 25 ॥
- ati-arka = exceeding the sun | anala = fire | tējas = brilliance | adhi = above, exceeding | maṇi = gem | kañchuka = bodice, blouse | dhāriṇī = one who wears | sat-ratna = true/genuine gems | añchita = adorned | vidyōta = brilliance, shining | vidyut = lightning | kuñja = bower, grove | ābha = resembling | śāṭikā = silk sari/garment
নানামণিগণাকীর্ণহেমাঙ্গদসুভূষিতা ।
কুঙ্কুমাগরুকস্তূরীদিব্যচন্দনচর্চিতা ॥ 26 ॥
কুঙ্কুমাগরুকস্তূরীদিব্যচন্দনচর্চিতা ॥ 26 ॥
- nānā = various | maṇi-gaṇa = clusters of gems | ākīrṇa = studded with, scattered with | hēma = gold | aṅgada = armlet worn on the upper arm | su-bhūṣitā = beautifully adorned | kuṅkuma = saffron/red powder | agaru = agarwood (Aquilaria malaccensis) | kastūrī = musk | divya-chandana = divine sandalwood | charchitā = anointed, rubbed
স্বোচিতৌজ্জ্বল্যবিবিধবিচিত্রমণিহারিণী ।
অসঙ্খ্যেযসুখস্পর্শসর্বাতিশযভূষণা ॥ 27 ॥
অসঙ্খ্যেযসুখস্পর্শসর্বাতিশযভূষণা ॥ 27 ॥
- sva-uchita = befitting oneself | ōjjvalya = lustre, brilliance | vividha = various | vichitra = wonderful | maṇi = gem | hāriṇī = one who wears a hāra (necklace) | asaṅkhyēya = innumerable, beyond count | sukha-sparśa = pleasant to touch | sarva-atiśaya = surpassing everything | bhūṣaṇā = adorned with ornaments
মল্লিকাপারিজাতাদিদিব্যপুষ্পস্রগঞ্চিতা ।
শ্রীরঙ্গনিলযা পূজ্যা দিব্যদেশসুশোভিতা ॥ 28 ॥
শ্রীরঙ্গনিলযা পূজ্যা দিব্যদেশসুশোভিতা ॥ 28 ॥
- mallikā = Arabian jasmine (Jasminum sambac) | pārijāta = night-jasmine/coral tree (Nyctanthes arbor-tristis
- also the divine tree of heaven) | ādi = and others | divya-puṣpa = divine flowers | sraj = garland | añchitā = adorned | śrī-raṅga = Śrīraṅgam | nilayā = one who abides in, dweller | pūjyā = worthy of worship | divya-dēśa = divine shrines (the 108 temples of the Āḷvārs) | su-śōbhitā = beautifully gracing
ইতি শ্রীগোদাষ্টোত্তরশতনামস্তোত্রম্ ।
