ધ્યાનમ્ ।
શતમખમણિ નીલા ચારુકલ્હારહસ્તા
સ્તનભરનમિતાઙ્ગી સાન્દ્રવાત્સલ્યસિન્ધુઃ ।
અલકવિનિહિતાભિઃ સ્રગ્ભિરાકૃષ્ટનાથા
વિલસતુ હૃદિ ગોદા વિષ્ણુચિત્તાત્મજા નઃ ॥
સ્તનભરનમિતાઙ્ગી સાન્દ્રવાત્સલ્યસિન્ધુઃ ।
અલકવિનિહિતાભિઃ સ્રગ્ભિરાકૃષ્ટનાથા
વિલસતુ હૃદિ ગોદા વિષ્ણુચિત્તાત્મજા નઃ ॥
- śatamakha-maṇi = gem of Śatamakha (Indra), i.e., sapphire | nīlā = blue-dark complexioned | kalhāra = blue water-lily (Nymphaea stellata) | stana-bhara = weight of bosom | namitāṅgī = body gently bowed | sāndra-vātsalya = intense maternal affection | sindhu = ocean | alaka = tresses | sragbhiḥ = with garlands | ākṛṣṭa-nāthā = having drawn her Lord to herself
અથ સ્તોત્રમ્ ।
શ્રીરઙ્ગનાયકી ગોદા વિષ્ણુચિત્તાત્મજા સતી ।
ગોપીવેષધરા દેવી ભૂસુતા ભોગશાલિની ॥ 1 ॥
શ્રીરઙ્ગનાયકી ગોદા વિષ્ણુચિત્તાત્મજા સતી ।
ગોપીવેષધરા દેવી ભૂસુતા ભોગશાલિની ॥ 1 ॥
- śrī-raṅga-nāyakī = queen/mistress of Śrīraṅgam | gōdā = gift of/to the earth (name of Āṇḍāḷ) | viṣṇu-chitta-ātmajā = daughter of Viṣṇuchitta | satī = chaste, true | gōpī-vēṣa-dharā = one who wears the dress of a Gopī | devī = goddess | bhū-sutā = earth's daughter | bhōga-śālinī = endowed with divine enjoyment/splendour
તુલસીકાનનોદ્ભૂતા શ્રીધન્વિપુરવાસિની ।
ભટ્ટનાથપ્રિયકરી શ્રીકૃષ્ણહિતભોગિની ॥ 2 ॥
ભટ્ટનાથપ્રિયકરી શ્રીકૃષ્ણહિતભોગિની ॥ 2 ॥
- tulasī-kānana = tulasī grove | udbhūtā = arisen from, born in | śrī-dhanvi-pura = Śrīvilliputtur (ancient name
- dhanvin = the bow-wielder, i.e., Viṣṇu's city) | bhaṭṭanātha = title of Periyāḷvār ("lord of the learned") | priya-karī = one who does what is dear | śrī-kṛṣṇa-hita = what is beneficial/pleasing to Śrī Kṛṣṇa | bhōginī = enjoyer
આમુક્તમાલ્યદા બાલા રઙ્ગનાથપ્રિયા પરા ।
વિશ્વમ્ભરા કલાલાપા યતિરાજસહોદરી ॥ 3 ॥
વિશ્વમ્ભરા કલાલાપા યતિરાજસહોદરી ॥ 3 ॥
- āmukta-mālyada = giver of the worn garland (āmukta = that which one has worn
- mālya = garland
- da = giver) | bālā = young girl, eternal maiden | raṅganātha-priyā = beloved of Raṅganātha | parā = Supreme, transcendent | viśvam-bharā = bearer/sustainer of the universe | kalā-lāpā = one whose speech is full of artistic grace (lāpa = speech
- kalā = arts) | yatirāja = king of ascetics (title of Rāmānuja) | sahōdarī = sister
કૃષ્ણાનુરક્તા સુભગા સુલભશ્રીઃ સુલક્ષણા ।
લક્ષ્મીપ્રિયસખી શ્યામા દયાઞ્ચિતદૃગઞ્ચલા ॥ 4 ॥
લક્ષ્મીપ્રિયસખી શ્યામા દયાઞ્ચિતદૃગઞ્ચલા ॥ 4 ॥
- kṛṣṇa-anuraktā = deeply attached/devoted to Kṛṣṇa (anurakta = enamoured) | subhagā = endowed with su-bhāgya (good fortune) | su-labha-śrī = she in whom Śrī (Lakṣmī's grace) is easily gained | su-lakṣaṇā = bearing auspicious lakṣaṇas (marks) | lakṣmī-priya-sakhī = dear friend of Lakṣmī | śyāmā = dark-complexioned | dayā = compassion | añchita = filled with | dṛk-añchala = corner/edge of the gaze
ફલ્ગુન્યાવિર્ભવા રમ્યા ધનુર્માસકૃતવ્રતા ।
ચમ્પકાશોકપુન્નાગમાલતીવિલસત્કચા ॥ 5 ॥
ચમ્પકાશોકપુન્નાગમાલતીવિલસત્કચા ॥ 5 ॥
- phālgunī = Uttarāphalgunī nakṣatra (asterism) | āvirbhavā = she who appeared/manifested | ramyā = beautiful, delightful | dhanurmāsa = the Tamil month Mārgazhi (December–January) when the Dhanus/Sagittarius sun rises | kṛtavratā = one who observed the vow | champaka = Magnolia champaca | aśōka = Saraca asoca | punnāga = Calophyllum inophyllum | mālatī = Jasminum grandiflorum | vilasat = shining, playing | kacha = tresses
આકારત્રયસમ્પન્ના નારાયણપદાશ્રિતા ।
શ્રીમદષ્ટાક્ષરીમન્ત્રરાજસ્થિતમનોરથા ॥ 6 ॥
શ્રીમદષ્ટાક્ષરીમન્ત્રરાજસ્થિતમનોરથા ॥ 6 ॥
- ākāra-traya = three forms (rūpa, kānti, aiśvaryabeauty, grace, sovereignty
- or the three bodies) | sampannā = endowed with, possessing | nārāyaṇa-pada = at Nārāyaṇa's feet | āśritā = one who has taken refuge | śrīmat-aṣṭākṣarī = the glorious eight-syllabled (Oṃ Namō Nārāyaṇāya) | mantra-rāja = king of mantras | sthita = resting in, abiding in | manō-ratha = heart's desire/chariot
મોક્ષપ્રદાનનિપુણા મનુરત્નાધિદેવતા ।
બ્રહ્મણ્યા લોકજનની લીલામાનુષરૂપિણી ॥ 7 ॥
બ્રહ્મણ્યા લોકજનની લીલામાનુષરૂપિણી ॥ 7 ॥
- mōkṣa-pradāna = the giving of liberation | nipuṇā = expert, skilled | manu-ratna = jewel among mantras | adhidēvatā = presiding deity | brahmaṇyā = devoted to Brahman and Vedic dharma | lōka-jananī = mother of all worlds | līlā = divine sport/play | mānuṣa-rūpiṇī = she who has taken on human form
બ્રહ્મજ્ઞાનપ્રદા માયા સચ્ચિદાનન્દવિગ્રહા ।
મહાપતિવ્રતા વિષ્ણુગુણકીર્તનલોલુપા ॥ 8 ॥
મહાપતિવ્રતા વિષ્ણુગુણકીર્તનલોલુપા ॥ 8 ॥
- brahma-jñāna = knowledge of Brahman | pradā = giver | māyā = divine creative energy | sat = pure being | chit = consciousness | ānanda = bliss | vigraha = form, embodiment | mahā-pati-vratā = great devoted wife | viṣṇu-guṇa = the qualities/glories of Viṣṇu | kīrtana = singing/chanting | lōlupā = absorbed in, eager for
પ્રપન્નાર્તિહરા નિત્યા વેદસૌધવિહારિણી ।
શ્રીરઙ્ગનાથમાણિક્યમઞ્જરી મઞ્જુભાષિણી ॥ 9 ॥
શ્રીરઙ્ગનાથમાણિક્યમઞ્જરી મઞ્જુભાષિણી ॥ 9 ॥
- prapanna = one who has surrendered (śaraṇāgati) | ārti = suffering, affliction | harā = remover | nityā = eternal | vēda-saudha = the palace of the Vedas | vihāriṇī = one who roams/dwells in | māṇikya = ruby | mañjarī = cluster of blossoms, bouquet | mañju = sweet, charming | bhāṣiṇī = speaker
પદ્મપ્રિયા પદ્મહસ્તા વેદાન્તદ્વયબોધિની ।
સુપ્રસન્ના ભગવતી શ્રીજનાર્દનદીપિકા ॥ 10 ॥
સુપ્રસન્ના ભગવતી શ્રીજનાર્દનદીપિકા ॥ 10 ॥
- padma-priyā = she who loves the lotus | padma-hastā = lotus-handed | vēdānta = the end/culmination of the Vedas (Upaniṣads) | dvaya = dual (referring to Dvaya rahasya or Viśiṣṭādvaita) | bōdhinī = illuminer, teacher | su-prasannā = most gracious, most pleased | bhagavatī = the Goddess | janārdana = Viṣṇu (he who agitates/is prayed to by all) | dīpikā = lamp, light
સુગન્ધાવયવા ચારુરઙ્ગમઙ્ગલદીપિકા ।
ધ્વજવજ્રાઙ્કુશાબ્જાઙ્કમૃદુપાદલતાઞ્ચિતા ॥ 11 ॥
ધ્વજવજ્રાઙ્કુશાબ્જાઙ્કમૃદુપાદલતાઞ્ચિતા ॥ 11 ॥
- sugandha = fragrance | avayava = limb | chāru = beautiful | raṅga = Śrīraṅgam | maṅgala = auspicious | dīpikā = lamp | dhvaja = flag | vajra = thunderbolt | aṅkuśa = elephant goad | abja = lotus | aṅka = mark | mṛdu = tender, soft | pāda-latā = foot-creeper (poetic: slender feet) | añchitā = adorned with
તારકાકારનખરા પ્રવાલમૃદુલાઙ્ગુલી ।
કૂર્મોપમેયપાદોર્ધ્વભાગા શોભનપાર્ષ્ણિકા ॥ 12 ॥
કૂર્મોપમેયપાદોર્ધ્વભાગા શોભનપાર્ષ્ણિકા ॥ 12 ॥
- tārakā = star | ākāra = shaped like | nakharā = nails | pravāla = coral (Corallium rubrum) | mṛdula = tender, soft | aṅguḻī = toe/finger | kūrma = tortoise | upamēya = comparable to | pāda-ūrdhva-bhāga = upper/dorsal part of the foot | śōbhana = beautiful | pārṣṇikā = relating to the heel
વેદાર્થભાવતત્ત્વજ્ઞા લોકારાધ્યાઙ્ઘ્રિપઙ્કજા ।
આનન્દબુદ્બુદાકારસુગુલ્ફા પરમાણુકા ॥ 13 ॥
આનન્દબુદ્બુદાકારસુગુલ્ફા પરમાણુકા ॥ 13 ॥
- vēda-artha = meaning of the Vedas | bhāva = inner feeling, living essence | tattva = truth, reality | jñā = knower | lōka = world | ārādhya = worthy of worship | aṅghri-paṅkaja = lotus feet | ānanda = bliss | budbuda = bubble | ākāra = shape | su-gulpha = beautiful ankle | paramāṇu = atom (the subtlest particle) | kā = one who is
તેજઃશ્રિયોજ્જ્વલધૃતપાદાઙ્ગુલિસુભૂષિતા ।
મીનકેતનતૂણીરચારુજઙ્ઘાવિરાજિતા ॥ 14 ॥
મીનકેતનતૂણીરચારુજઙ્ઘાવિરાજિતા ॥ 14 ॥
- tējas = radiance, lustre | śrī = divine splendour | ujjvala = blazing | dhṛta = borne, worn | pāda-aṅguḻi = toe | su-bhūṣita = beautifully adorned | mīna-kētana = fish-bannered (epithet of Kāmadēva) | tūṇīra = quiver | chāru = beautiful | jaṅghā = calf | virājitā = shining, resplendent
કકુદ્વજ્જાનુયુગ્માઢ્યા સ્વર્ણરમ્ભાભસક્થિકા ।
વિશાલજઘના પીનસુશ્રોણી મણિમેખલા ॥ 15 ॥
વિશાલજઘના પીનસુશ્રોણી મણિમેખલા ॥ 15 ॥
- kakud = the hump of a bull (Bos indicus) | vaj = like, resembling | jānu-yugma = pair of knees | āḍhyā = endowed with | svarṇa = gold | rambhā = plantain/banana plant | ābha = resembling | sakthikā = thighs | viśāla = wide, broad | jaghanā = hips | pīna = full, rounded | su-śrōṇī = beautiful buttocks | maṇi = gem | mēkhalā = girdle, belt
આનન્દસાગરાવર્તગમ્ભીરામ્ભોજનાભિકા ।
ભાસ્વદ્વલિત્રિકા ચારુજગત્પૂર્ણમહોદરી ॥ 16 ॥
ભાસ્વદ્વલિત્રિકા ચારુજગત્પૂર્ણમહોદરી ॥ 16 ॥
- ānanda-sāgara = ocean of bliss | āvarta = whirlpool | gambhīra = deep | ambhoja = lotus | nābhi = navel | bhāsvat = radiant, luminous | vali-trikā = three folds (trivali, a classical sign of beauty) | chāru = beautiful | jagat-pūrṇa = full of the universe | mahā-udarī = one of great belly
નવવલ્લીરોમરાજી સુધાકુમ્ભાયિતસ્તની ।
કલ્પમાલાનિભભુજા ચન્દ્રખણ્ડનખાઞ્ચિતા ॥ 17 ॥
કલ્પમાલાનિભભુજા ચન્દ્રખણ્ડનખાઞ્ચિતા ॥ 17 ॥
- nava-vallī = freshly sprouted creeper | roma-rājī = line of body hair | sudhā = nectar, amṛta | kumbha = pot, pitcher | āyita = resembling | stanī = one with breasts | kalpa-mālā = wish-fulfilling garland (from the kalpa tree) | nibha = resembling | bhujā = arm | chandra-khaṇḍa = crescent moon | nakha = nail | añchitā = adorned with
સુપ્રવાશાઙ્ગુલીન્યસ્તમહારત્નાઙ્ગુલીયકા ।
નવારુણપ્રવાલાભપાણિદેશસમઞ્ચિતા ॥ 18 ॥
નવારુણપ્રવાલાભપાણિદેશસમઞ્ચિતા ॥ 18 ॥
- su-pravāśa = well-shaped, beautiful (well-articulated) | aṅguḻī = finger | nyasta = placed upon | mahā-ratna = great gem | aṅguḻīyaka = ring | nava-aruṇa = newly risen (dawn-red) | pravāla = coral | ābha = glow, colour | pāṇi-dēśa = the region of the palm | samañchitā = beautifully adorned
કમ્બુકણ્ઠી સુચુબુકા બિમ્બોષ્ઠી કુન્દદન્તયુક્ ।
કારુણ્યરસનિષ્યન્દનેત્રદ્વયસુશોભિતા ॥ 19 ॥
કારુણ્યરસનિષ્યન્દનેત્રદ્વયસુશોભિતા ॥ 19 ॥
- kambu = conch shell | kaṇṭhī = one with that neck | su-chubuka = beautiful chin | bimba = Coccinia grandis (a red berry) | ōṣṭhī = one with those lips | kunda = Jasminum multiflorum (small white flowers) | danta = tooth | yuk = possessing | kāruṇya = compassion | rasa = nectar, juice, essence | niṣyanda = flowing, dripping | nētra-dvaya = pair of eyes | su-śōbhita = beautifully adorned
મુક્તાશુચિસ્મિતા ચારુચામ્પેયનિભનાસિકા ।
દર્પણાકારવિપુલકપોલદ્વિતયાઞ્ચિતા ॥ 20 ॥
દર્પણાકારવિપુલકપોલદ્વિતયાઞ્ચિતા ॥ 20 ॥
- muktā = pearl | śuchi = pure, clean | smitā = smiling | chāru = beautiful | chāmpēya = of/relating to the champaka flower | nibha = resembling | nāsikā = nose | darpaṇa = mirror | ākāra = form, appearance | vipula = broad, wide | kapōla = cheek | dvitaya = pair | añchitā = adorned
અનન્તાર્કપ્રકાશોદ્યન્મણિતાટઙ્કશોભિતા ।
કોટિસૂર્યાગ્નિસઙ્કાશનાનાભૂષણભૂષિતા ॥ 21 ॥
કોટિસૂર્યાગ્નિસઙ્કાશનાનાભૂષણભૂષિતા ॥ 21 ॥
- ananta = infinite, countless | arka = sun | prakāśa = radiance | udyan = rising | maṇi = gem | tāṭaṅka = earring | śōbhita = adorned | kōṭi = ten million, crore | sūrya = sun | agni = fire | saṅkāśa = resembling | nānā = various, many | bhūṣaṇa = ornament | bhūṣita = adorned
સુગન્ધવદના સુભ્રૂ અર્ધચન્દ્રલલાટિકા ।
પૂર્ણચન્દ્રાનના નીલકુટિલાલકશોભિતા ॥ 22 ॥
પૂર્ણચન્દ્રાનના નીલકુટિલાલકશોભિતા ॥ 22 ॥
- su-gandha = fragrance | vadana = face | su-bhrū = beautiful brow | ardha-chandra = half-moon, crescent | lalāṭikā = relating to the forehead | pūrṇa-chandra = full moon | ānana = face | nīla = blue-black, dark | kuṭila = wavy, curling | alaka = tress, lock of hair | śōbhita = adorned
સૌન્દર્યસીમા વિલસત્કસ્તૂરીતિલકોજ્જ્વલા ।
ધગદ્ધગાયમાનોદ્યન્મણિસીમન્તભૂષણા ॥ 23 ॥
ધગદ્ધગાયમાનોદ્યન્મણિસીમન્તભૂષણા ॥ 23 ॥
- saundarya = beauty | sīmā = limit, boundary, summit | vilasat = sparkling, playing | kastūrī = musk | tilaka = forehead mark | ujjvalā = radiant | dhagaddhagāyamāna = blazing (onomatopoeic: "dhag dhag" = crackling blaze) | udyan = rising | maṇi = gem | sīmanta = hair-parting | bhūṣaṇa = ornament
જાજ્વલ્યમાનસદ્રત્નદિવ્યચૂડાવતંસકા ।
સૂર્યાર્ધચન્દ્રવિલસત્ ભૂષણાઞ્ચિતવેણિકા ॥ 24 ॥
સૂર્યાર્ધચન્દ્રવિલસત્ ભૂષણાઞ્ચિતવેણિકા ॥ 24 ॥
- jājvalyamāna = perpetually blazing (intensive form of jval, to blaze) | sat-ratna = true/excellent gems | divya = divine | chūḍā = crown, top of head | avataṃsaka = ornament worn on the head | sūrya = sun | ardha-chandra = crescent moon | vilasat = luminous, playing | bhūṣaṇa = ornament | añchita = adorned | vēṇikā = braid, plait of hair
અત્યર્કાનલતેજોધિમણિકઞ્ચુકધારિણી ।
સદ્રત્નાઞ્ચિતવિદ્યોતવિદ્યુત્કુઞ્જાભશાટિકા ॥ 25 ॥
સદ્રત્નાઞ્ચિતવિદ્યોતવિદ્યુત્કુઞ્જાભશાટિકા ॥ 25 ॥
- ati-arka = exceeding the sun | anala = fire | tējas = brilliance | adhi = above, exceeding | maṇi = gem | kañchuka = bodice, blouse | dhāriṇī = one who wears | sat-ratna = true/genuine gems | añchita = adorned | vidyōta = brilliance, shining | vidyut = lightning | kuñja = bower, grove | ābha = resembling | śāṭikā = silk sari/garment
નાનામણિગણાકીર્ણહેમાઙ્ગદસુભૂષિતા ।
કુઙ્કુમાગરુકસ્તૂરીદિવ્યચન્દનચર્ચિતા ॥ 26 ॥
કુઙ્કુમાગરુકસ્તૂરીદિવ્યચન્દનચર્ચિતા ॥ 26 ॥
- nānā = various | maṇi-gaṇa = clusters of gems | ākīrṇa = studded with, scattered with | hēma = gold | aṅgada = armlet worn on the upper arm | su-bhūṣitā = beautifully adorned | kuṅkuma = saffron/red powder | agaru = agarwood (Aquilaria malaccensis) | kastūrī = musk | divya-chandana = divine sandalwood | charchitā = anointed, rubbed
સ્વોચિતૌજ્જ્વલ્યવિવિધવિચિત્રમણિહારિણી ।
અસઙ્ખ્યેયસુખસ્પર્શસર્વાતિશયભૂષણા ॥ 27 ॥
અસઙ્ખ્યેયસુખસ્પર્શસર્વાતિશયભૂષણા ॥ 27 ॥
- sva-uchita = befitting oneself | ōjjvalya = lustre, brilliance | vividha = various | vichitra = wonderful | maṇi = gem | hāriṇī = one who wears a hāra (necklace) | asaṅkhyēya = innumerable, beyond count | sukha-sparśa = pleasant to touch | sarva-atiśaya = surpassing everything | bhūṣaṇā = adorned with ornaments
મલ્લિકાપારિજાતાદિદિવ્યપુષ્પસ્રગઞ્ચિતા ।
શ્રીરઙ્ગનિલયા પૂજ્યા દિવ્યદેશસુશોભિતા ॥ 28 ॥
શ્રીરઙ્ગનિલયા પૂજ્યા દિવ્યદેશસુશોભિતા ॥ 28 ॥
- mallikā = Arabian jasmine (Jasminum sambac) | pārijāta = night-jasmine/coral tree (Nyctanthes arbor-tristis
- also the divine tree of heaven) | ādi = and others | divya-puṣpa = divine flowers | sraj = garland | añchitā = adorned | śrī-raṅga = Śrīraṅgam | nilayā = one who abides in, dweller | pūjyā = worthy of worship | divya-dēśa = divine shrines (the 108 temples of the Āḷvārs) | su-śōbhitā = beautifully gracing
ઇતિ શ્રીગોદાષ્ટોત્તરશતનામસ્તોત્રમ્ ।
