ధ్యానమ్ ।
శతమఖమణి నీలా చారుకల్హారహస్తా
స్తనభరనమితాఙ్గీ సాన్ద్రవాత్సల్యసిన్ధుః ।
అలకవినిహితాభిః స్రగ్భిరాకృష్టనాథా
విలసతు హృది గోదా విష్ణుచిత్తాత్మజా నః ॥
స్తనభరనమితాఙ్గీ సాన్ద్రవాత్సల్యసిన్ధుః ।
అలకవినిహితాభిః స్రగ్భిరాకృష్టనాథా
విలసతు హృది గోదా విష్ణుచిత్తాత్మజా నః ॥
- śatamakha-maṇi = gem of Śatamakha (Indra), i.e., sapphire | nīlā = blue-dark complexioned | kalhāra = blue water-lily (Nymphaea stellata) | stana-bhara = weight of bosom | namitāṅgī = body gently bowed | sāndra-vātsalya = intense maternal affection | sindhu = ocean | alaka = tresses | sragbhiḥ = with garlands | ākṛṣṭa-nāthā = having drawn her Lord to herself
అథ స్తోత్రమ్ ।
శ్రీరఙ్గనాయకీ గోదా విష్ణుచిత్తాత్మజా సతీ ।
గోపీవేషధరా దేవీ భూసుతా భోగశాలినీ ॥ 1 ॥
శ్రీరఙ్గనాయకీ గోదా విష్ణుచిత్తాత్మజా సతీ ।
గోపీవేషధరా దేవీ భూసుతా భోగశాలినీ ॥ 1 ॥
- śrī-raṅga-nāyakī = queen/mistress of Śrīraṅgam | gōdā = gift of/to the earth (name of Āṇḍāḷ) | viṣṇu-chitta-ātmajā = daughter of Viṣṇuchitta | satī = chaste, true | gōpī-vēṣa-dharā = one who wears the dress of a Gopī | devī = goddess | bhū-sutā = earth's daughter | bhōga-śālinī = endowed with divine enjoyment/splendour
తులసీకాననోద్భూతా శ్రీధన్విపురవాసినీ ।
భట్టనాథప్రియకరీ శ్రీకృష్ణహితభోగినీ ॥ 2 ॥
భట్టనాథప్రియకరీ శ్రీకృష్ణహితభోగినీ ॥ 2 ॥
- tulasī-kānana = tulasī grove | udbhūtā = arisen from, born in | śrī-dhanvi-pura = Śrīvilliputtur (ancient name
- dhanvin = the bow-wielder, i.e., Viṣṇu's city) | bhaṭṭanātha = title of Periyāḷvār ("lord of the learned") | priya-karī = one who does what is dear | śrī-kṛṣṇa-hita = what is beneficial/pleasing to Śrī Kṛṣṇa | bhōginī = enjoyer
ఆముక్తమాల్యదా బాలా రఙ్గనాథప్రియా పరా ।
విశ్వమ్భరా కలాలాపా యతిరాజసహోదరీ ॥ 3 ॥
విశ్వమ్భరా కలాలాపా యతిరాజసహోదరీ ॥ 3 ॥
- āmukta-mālyada = giver of the worn garland (āmukta = that which one has worn
- mālya = garland
- da = giver) | bālā = young girl, eternal maiden | raṅganātha-priyā = beloved of Raṅganātha | parā = Supreme, transcendent | viśvam-bharā = bearer/sustainer of the universe | kalā-lāpā = one whose speech is full of artistic grace (lāpa = speech
- kalā = arts) | yatirāja = king of ascetics (title of Rāmānuja) | sahōdarī = sister
కృష్ణానురక్తా సుభగా సులభశ్రీః సులక్షణా ।
లక్ష్మీప్రియసఖీ శ్యామా దయాఞ్చితదృగఞ్చలా ॥ 4 ॥
లక్ష్మీప్రియసఖీ శ్యామా దయాఞ్చితదృగఞ్చలా ॥ 4 ॥
- kṛṣṇa-anuraktā = deeply attached/devoted to Kṛṣṇa (anurakta = enamoured) | subhagā = endowed with su-bhāgya (good fortune) | su-labha-śrī = she in whom Śrī (Lakṣmī's grace) is easily gained | su-lakṣaṇā = bearing auspicious lakṣaṇas (marks) | lakṣmī-priya-sakhī = dear friend of Lakṣmī | śyāmā = dark-complexioned | dayā = compassion | añchita = filled with | dṛk-añchala = corner/edge of the gaze
ఫల్గున్యావిర్భవా రమ్యా ధనుర్మాసకృతవ్రతా ।
చమ్పకాశోకపున్నాగమాలతీవిలసత్కచా ॥ 5 ॥
చమ్పకాశోకపున్నాగమాలతీవిలసత్కచా ॥ 5 ॥
- phālgunī = Uttarāphalgunī nakṣatra (asterism) | āvirbhavā = she who appeared/manifested | ramyā = beautiful, delightful | dhanurmāsa = the Tamil month Mārgazhi (December–January) when the Dhanus/Sagittarius sun rises | kṛtavratā = one who observed the vow | champaka = Magnolia champaca | aśōka = Saraca asoca | punnāga = Calophyllum inophyllum | mālatī = Jasminum grandiflorum | vilasat = shining, playing | kacha = tresses
ఆకారత్రయసమ్పన్నా నారాయణపదాశ్రితా ।
శ్రీమదష్టాక్షరీమన్త్రరాజస్థితమనోరథా ॥ 6 ॥
శ్రీమదష్టాక్షరీమన్త్రరాజస్థితమనోరథా ॥ 6 ॥
- ākāra-traya = three forms (rūpa, kānti, aiśvaryabeauty, grace, sovereignty
- or the three bodies) | sampannā = endowed with, possessing | nārāyaṇa-pada = at Nārāyaṇa's feet | āśritā = one who has taken refuge | śrīmat-aṣṭākṣarī = the glorious eight-syllabled (Oṃ Namō Nārāyaṇāya) | mantra-rāja = king of mantras | sthita = resting in, abiding in | manō-ratha = heart's desire/chariot
మోక్షప్రదాననిపుణా మనురత్నాధిదేవతా ।
బ్రహ్మణ్యా లోకజననీ లీలామానుషరూపిణీ ॥ 7 ॥
బ్రహ్మణ్యా లోకజననీ లీలామానుషరూపిణీ ॥ 7 ॥
- mōkṣa-pradāna = the giving of liberation | nipuṇā = expert, skilled | manu-ratna = jewel among mantras | adhidēvatā = presiding deity | brahmaṇyā = devoted to Brahman and Vedic dharma | lōka-jananī = mother of all worlds | līlā = divine sport/play | mānuṣa-rūpiṇī = she who has taken on human form
బ్రహ్మజ్ఞానప్రదా మాయా సచ్చిదానన్దవిగ్రహా ।
మహాపతివ్రతా విష్ణుగుణకీర్తనలోలుపా ॥ 8 ॥
మహాపతివ్రతా విష్ణుగుణకీర్తనలోలుపా ॥ 8 ॥
- brahma-jñāna = knowledge of Brahman | pradā = giver | māyā = divine creative energy | sat = pure being | chit = consciousness | ānanda = bliss | vigraha = form, embodiment | mahā-pati-vratā = great devoted wife | viṣṇu-guṇa = the qualities/glories of Viṣṇu | kīrtana = singing/chanting | lōlupā = absorbed in, eager for
ప్రపన్నార్తిహరా నిత్యా వేదసౌధవిహారిణీ ।
శ్రీరఙ్గనాథమాణిక్యమఞ్జరీ మఞ్జుభాషిణీ ॥ 9 ॥
శ్రీరఙ్గనాథమాణిక్యమఞ్జరీ మఞ్జుభాషిణీ ॥ 9 ॥
- prapanna = one who has surrendered (śaraṇāgati) | ārti = suffering, affliction | harā = remover | nityā = eternal | vēda-saudha = the palace of the Vedas | vihāriṇī = one who roams/dwells in | māṇikya = ruby | mañjarī = cluster of blossoms, bouquet | mañju = sweet, charming | bhāṣiṇī = speaker
పద్మప్రియా పద్మహస్తా వేదాన్తద్వయబోధినీ ।
సుప్రసన్నా భగవతీ శ్రీజనార్దనదీపికా ॥ 10 ॥
సుప్రసన్నా భగవతీ శ్రీజనార్దనదీపికా ॥ 10 ॥
- padma-priyā = she who loves the lotus | padma-hastā = lotus-handed | vēdānta = the end/culmination of the Vedas (Upaniṣads) | dvaya = dual (referring to Dvaya rahasya or Viśiṣṭādvaita) | bōdhinī = illuminer, teacher | su-prasannā = most gracious, most pleased | bhagavatī = the Goddess | janārdana = Viṣṇu (he who agitates/is prayed to by all) | dīpikā = lamp, light
సుగన్ధావయవా చారురఙ్గమఙ్గలదీపికా ।
ధ్వజవజ్రాఙ్కుశాబ్జాఙ్కమృదుపాదలతాఞ్చితా ॥ 11 ॥
ధ్వజవజ్రాఙ్కుశాబ్జాఙ్కమృదుపాదలతాఞ్చితా ॥ 11 ॥
- sugandha = fragrance | avayava = limb | chāru = beautiful | raṅga = Śrīraṅgam | maṅgala = auspicious | dīpikā = lamp | dhvaja = flag | vajra = thunderbolt | aṅkuśa = elephant goad | abja = lotus | aṅka = mark | mṛdu = tender, soft | pāda-latā = foot-creeper (poetic: slender feet) | añchitā = adorned with
తారకాకారనఖరా ప్రవాలమృదులాఙ్గులీ ।
కూర్మోపమేయపాదోర్ధ్వభాగా శోభనపార్ష్ణికా ॥ 12 ॥
కూర్మోపమేయపాదోర్ధ్వభాగా శోభనపార్ష్ణికా ॥ 12 ॥
- tārakā = star | ākāra = shaped like | nakharā = nails | pravāla = coral (Corallium rubrum) | mṛdula = tender, soft | aṅguḻī = toe/finger | kūrma = tortoise | upamēya = comparable to | pāda-ūrdhva-bhāga = upper/dorsal part of the foot | śōbhana = beautiful | pārṣṇikā = relating to the heel
వేదార్థభావతత్త్వజ్ఞా లోకారాధ్యాఙ్ఘ్రిపఙ్కజా ।
ఆనన్దబుద్బుదాకారసుగుల్ఫా పరమాణుకా ॥ 13 ॥
ఆనన్దబుద్బుదాకారసుగుల్ఫా పరమాణుకా ॥ 13 ॥
- vēda-artha = meaning of the Vedas | bhāva = inner feeling, living essence | tattva = truth, reality | jñā = knower | lōka = world | ārādhya = worthy of worship | aṅghri-paṅkaja = lotus feet | ānanda = bliss | budbuda = bubble | ākāra = shape | su-gulpha = beautiful ankle | paramāṇu = atom (the subtlest particle) | kā = one who is
తేజఃశ్రియోజ్జ్వలధృతపాదాఙ్గులిసుభూషితా ।
మీనకేతనతూణీరచారుజఙ్ఘావిరాజితా ॥ 14 ॥
మీనకేతనతూణీరచారుజఙ్ఘావిరాజితా ॥ 14 ॥
- tējas = radiance, lustre | śrī = divine splendour | ujjvala = blazing | dhṛta = borne, worn | pāda-aṅguḻi = toe | su-bhūṣita = beautifully adorned | mīna-kētana = fish-bannered (epithet of Kāmadēva) | tūṇīra = quiver | chāru = beautiful | jaṅghā = calf | virājitā = shining, resplendent
కకుద్వజ్జానుయుగ్మాఢ్యా స్వర్ణరమ్భాభసక్థికా ।
విశాలజఘనా పీనసుశ్రోణీ మణిమేఖలా ॥ 15 ॥
విశాలజఘనా పీనసుశ్రోణీ మణిమేఖలా ॥ 15 ॥
- kakud = the hump of a bull (Bos indicus) | vaj = like, resembling | jānu-yugma = pair of knees | āḍhyā = endowed with | svarṇa = gold | rambhā = plantain/banana plant | ābha = resembling | sakthikā = thighs | viśāla = wide, broad | jaghanā = hips | pīna = full, rounded | su-śrōṇī = beautiful buttocks | maṇi = gem | mēkhalā = girdle, belt
ఆనన్దసాగరావర్తగమ్భీరామ్భోజనాభికా ।
భాస్వద్వలిత్రికా చారుజగత్పూర్ణమహోదరీ ॥ 16 ॥
భాస్వద్వలిత్రికా చారుజగత్పూర్ణమహోదరీ ॥ 16 ॥
- ānanda-sāgara = ocean of bliss | āvarta = whirlpool | gambhīra = deep | ambhoja = lotus | nābhi = navel | bhāsvat = radiant, luminous | vali-trikā = three folds (trivali, a classical sign of beauty) | chāru = beautiful | jagat-pūrṇa = full of the universe | mahā-udarī = one of great belly
నవవల్లీరోమరాజీ సుధాకుమ్భాయితస్తనీ ।
కల్పమాలానిభభుజా చన్ద్రఖణ్డనఖాఞ్చితా ॥ 17 ॥
కల్పమాలానిభభుజా చన్ద్రఖణ్డనఖాఞ్చితా ॥ 17 ॥
- nava-vallī = freshly sprouted creeper | roma-rājī = line of body hair | sudhā = nectar, amṛta | kumbha = pot, pitcher | āyita = resembling | stanī = one with breasts | kalpa-mālā = wish-fulfilling garland (from the kalpa tree) | nibha = resembling | bhujā = arm | chandra-khaṇḍa = crescent moon | nakha = nail | añchitā = adorned with
సుప్రవాశాఙ్గులీన్యస్తమహారత్నాఙ్గులీయకా ।
నవారుణప్రవాలాభపాణిదేశసమఞ్చితా ॥ 18 ॥
నవారుణప్రవాలాభపాణిదేశసమఞ్చితా ॥ 18 ॥
- su-pravāśa = well-shaped, beautiful (well-articulated) | aṅguḻī = finger | nyasta = placed upon | mahā-ratna = great gem | aṅguḻīyaka = ring | nava-aruṇa = newly risen (dawn-red) | pravāla = coral | ābha = glow, colour | pāṇi-dēśa = the region of the palm | samañchitā = beautifully adorned
కమ్బుకణ్ఠీ సుచుబుకా బిమ్బోష్ఠీ కున్దదన్తయుక్ ।
కారుణ్యరసనిష్యన్దనేత్రద్వయసుశోభితా ॥ 19 ॥
కారుణ్యరసనిష్యన్దనేత్రద్వయసుశోభితా ॥ 19 ॥
- kambu = conch shell | kaṇṭhī = one with that neck | su-chubuka = beautiful chin | bimba = Coccinia grandis (a red berry) | ōṣṭhī = one with those lips | kunda = Jasminum multiflorum (small white flowers) | danta = tooth | yuk = possessing | kāruṇya = compassion | rasa = nectar, juice, essence | niṣyanda = flowing, dripping | nētra-dvaya = pair of eyes | su-śōbhita = beautifully adorned
ముక్తాశుచిస్మితా చారుచామ్పేయనిభనాసికా ।
దర్పణాకారవిపులకపోలద్వితయాఞ్చితా ॥ 20 ॥
దర్పణాకారవిపులకపోలద్వితయాఞ్చితా ॥ 20 ॥
- muktā = pearl | śuchi = pure, clean | smitā = smiling | chāru = beautiful | chāmpēya = of/relating to the champaka flower | nibha = resembling | nāsikā = nose | darpaṇa = mirror | ākāra = form, appearance | vipula = broad, wide | kapōla = cheek | dvitaya = pair | añchitā = adorned
అనన్తార్కప్రకాశోద్యన్మణితాటఙ్కశోభితా ।
కోటిసూర్యాగ్నిసఙ్కాశనానాభూషణభూషితా ॥ 21 ॥
కోటిసూర్యాగ్నిసఙ్కాశనానాభూషణభూషితా ॥ 21 ॥
- ananta = infinite, countless | arka = sun | prakāśa = radiance | udyan = rising | maṇi = gem | tāṭaṅka = earring | śōbhita = adorned | kōṭi = ten million, crore | sūrya = sun | agni = fire | saṅkāśa = resembling | nānā = various, many | bhūṣaṇa = ornament | bhūṣita = adorned
సుగన్ధవదనా సుభ్రూ అర్ధచన్ద్రలలాటికా ।
పూర్ణచన్ద్రాననా నీలకుటిలాలకశోభితా ॥ 22 ॥
పూర్ణచన్ద్రాననా నీలకుటిలాలకశోభితా ॥ 22 ॥
- su-gandha = fragrance | vadana = face | su-bhrū = beautiful brow | ardha-chandra = half-moon, crescent | lalāṭikā = relating to the forehead | pūrṇa-chandra = full moon | ānana = face | nīla = blue-black, dark | kuṭila = wavy, curling | alaka = tress, lock of hair | śōbhita = adorned
సౌన్దర్యసీమా విలసత్కస్తూరీతిలకోజ్జ్వలా ।
ధగద్ధగాయమానోద్యన్మణిసీమన్తభూషణా ॥ 23 ॥
ధగద్ధగాయమానోద్యన్మణిసీమన్తభూషణా ॥ 23 ॥
- saundarya = beauty | sīmā = limit, boundary, summit | vilasat = sparkling, playing | kastūrī = musk | tilaka = forehead mark | ujjvalā = radiant | dhagaddhagāyamāna = blazing (onomatopoeic: "dhag dhag" = crackling blaze) | udyan = rising | maṇi = gem | sīmanta = hair-parting | bhūṣaṇa = ornament
జాజ్వల్యమానసద్రత్నదివ్యచూడావతంసకా ।
సూర్యార్ధచన్ద్రవిలసత్ భూషణాఞ్చితవేణికా ॥ 24 ॥
సూర్యార్ధచన్ద్రవిలసత్ భూషణాఞ్చితవేణికా ॥ 24 ॥
- jājvalyamāna = perpetually blazing (intensive form of jval, to blaze) | sat-ratna = true/excellent gems | divya = divine | chūḍā = crown, top of head | avataṃsaka = ornament worn on the head | sūrya = sun | ardha-chandra = crescent moon | vilasat = luminous, playing | bhūṣaṇa = ornament | añchita = adorned | vēṇikā = braid, plait of hair
అత్యర్కానలతేజోధిమణికఞ్చుకధారిణీ ।
సద్రత్నాఞ్చితవిద్యోతవిద్యుత్కుఞ్జాభశాటికా ॥ 25 ॥
సద్రత్నాఞ్చితవిద్యోతవిద్యుత్కుఞ్జాభశాటికా ॥ 25 ॥
- ati-arka = exceeding the sun | anala = fire | tējas = brilliance | adhi = above, exceeding | maṇi = gem | kañchuka = bodice, blouse | dhāriṇī = one who wears | sat-ratna = true/genuine gems | añchita = adorned | vidyōta = brilliance, shining | vidyut = lightning | kuñja = bower, grove | ābha = resembling | śāṭikā = silk sari/garment
నానామణిగణాకీర్ణహేమాఙ్గదసుభూషితా ।
కుఙ్కుమాగరుకస్తూరీదివ్యచన్దనచర్చితా ॥ 26 ॥
కుఙ్కుమాగరుకస్తూరీదివ్యచన్దనచర్చితా ॥ 26 ॥
- nānā = various | maṇi-gaṇa = clusters of gems | ākīrṇa = studded with, scattered with | hēma = gold | aṅgada = armlet worn on the upper arm | su-bhūṣitā = beautifully adorned | kuṅkuma = saffron/red powder | agaru = agarwood (Aquilaria malaccensis) | kastūrī = musk | divya-chandana = divine sandalwood | charchitā = anointed, rubbed
స్వోచితౌజ్జ్వల్యవివిధవిచిత్రమణిహారిణీ ।
అసఙ్ఖ్యేయసుఖస్పర్శసర్వాతిశయభూషణా ॥ 27 ॥
అసఙ్ఖ్యేయసుఖస్పర్శసర్వాతిశయభూషణా ॥ 27 ॥
- sva-uchita = befitting oneself | ōjjvalya = lustre, brilliance | vividha = various | vichitra = wonderful | maṇi = gem | hāriṇī = one who wears a hāra (necklace) | asaṅkhyēya = innumerable, beyond count | sukha-sparśa = pleasant to touch | sarva-atiśaya = surpassing everything | bhūṣaṇā = adorned with ornaments
మల్లికాపారిజాతాదిదివ్యపుష్పస్రగఞ్చితా ।
శ్రీరఙ్గనిలయా పూజ్యా దివ్యదేశసుశోభితా ॥ 28 ॥
శ్రీరఙ్గనిలయా పూజ్యా దివ్యదేశసుశోభితా ॥ 28 ॥
- mallikā = Arabian jasmine (Jasminum sambac) | pārijāta = night-jasmine/coral tree (Nyctanthes arbor-tristis
- also the divine tree of heaven) | ādi = and others | divya-puṣpa = divine flowers | sraj = garland | añchitā = adorned | śrī-raṅga = Śrīraṅgam | nilayā = one who abides in, dweller | pūjyā = worthy of worship | divya-dēśa = divine shrines (the 108 temples of the Āḷvārs) | su-śōbhitā = beautifully gracing
ఇతి శ్రీగోదాష్టోత్తరశతనామస్తోత్రమ్ ।
