Brahman (The Absolute)

2 - svādhyāyabrāhmaṇaṃ - kṛṣṇa yajurveda taittirīya āraṇyaka pāṭhaḥ - saha vai

(Svadhyaya Brahmanam in English (IAST))

From Taittiriya Aranyaka, Krishna Yajurveda

The Svadhyaya Brahmanam is a sacred portion of the second Prapathaka of the Taittiriya Aranyaka, forming an essential part of the Krishna Yajurveda tradition. It explores the profound significance of Vedic study and the disciplined pursuit of spiritual knowledge. The text narrates the eternal struggle between the Devas and Asuras, highlighting how intellectual austerity, devotion, and the practice of Brahmacharya lead to the attainment of the heavenly realm. Chanting this hymn is believed to cleanse the intellect, instill deep focus, and align the seeker with the cosmic order, ultimately guiding them toward supreme consciousness and liberation.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ - svādhyāyabrāhmaṇaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
anuvākaṃ 1
saha vai devānā-ñcāsṷrāṇā-ñca yajñau prata̭tāvāstāṃ-va~yagg svargaṃ-lo~kameṣyāmo vayameṣyāma iti te-'sṷrā-ssannahya saha̭saivāca̭ra-nbrahmacaryḙṇa tapa̭saiva devāste-'sṷrā amuhyaggste na prājā̭naggste parā̭bhavante na svargaṃ-lo~kamā̭yan, prasṛ̭tena vai yajñena̭ devā-ssvargaṃ-lo~kamā̭ya-nna prasṛ̭tenāsṷrā-nparā̭-'bhāvayan ,prasṛ̭to ha vai ya̭jñopavītino̭ yajño-'pra̭sṛto-'nṷpavītino yatkiñca̭ brāhmaṇo ya̭jñopavītyadhī̭te yaja̭ta eva ta-ttasmā-dyajñopavītyḙvādhī̭yīta yājaye-dyajḙta vā yajñasya prasṛ̭tyā , aji̭naṃ-vā~so̭ vā dakṣiṇata ṷpavīya dakṣi̭ṇa-mbāhumuddha̭rate-'va̭ dhatte savyamiti̭ yajñopavītametadeva vipa̭rīta-mprācīnāvītagṃ saṃvī~ta̭-mmānuṣam || 1 ||
anuvākaṃ 2
rakṣāgṃ̭si havā̭ puronuvāke tapo-'gra̭matiṣṭhanta tā-nprajāpa̭ti-rvareṇopāma̭ntrayata tāni vara̭mavṛṇītādityo no yoddhā iti tā-nprajāpa̭ti-rabravī-dyodha̭yaddhvamiti tasmādutti̭ṣṭhantagṃ havā tāni rakṣāg̭syādityaṃ-yo~dha̭yanti yāva̭dastamanva̭gā-ttāni̭ ha vā etāni rakṣāgṃ̭si gāyatriyā 'bhi̭mantritenāmbha̭sā śāmyanti tadṷ ha vā ete bra̭hmavādinaḥ̭ pūrvābhi̭mukhā-ssandhyāyā-ṅgāyatriyā-'bhi̭mantritā āpa̭ ūrdhvaṃ-vi~kṣi̭panti tā etā āpo̭ vajrībhūtvā tāni rakṣāgṃ̭si
mandehā-'rṷṇe dvīpe prakṣi̭panti ya-tpra̭dakṣiṇa-mprakra̭manti tena̭ pāpmānamava̭ dhūnvantyudyanta̭mastaṃ-ya~nta̭māditya-ma̭bhiddhyāyan kurva-nbrāhmaṇo vidvān-thsakala̭-mbhadrama̭śnute 'sāvā̭dityo brahmeti brahmaiva sa-nbrahmāpyeti ya evaṃ-ve~da̭ || 2 ||
anuvākaṃ 3
ya-ddḙvā devaheḍa̭naṃ (devahela̭naṃ) devā̭saścakṛmā vayam |
ādi̭tyāstasmānmā muñcatartasyartena māmita ||
devā̭ jīvanakāmyā ya-dvācā-'nṛ̭tamūdima |
tasmānna iha mṷñcata viśvḙ devā-ssajoṣa̭saḥ ||
ṛtena̭ dyāvāpṛthivī ṛtena tvagṃ sa̭rasvati |
kṛtānnaḥ̭ pāhyena̭so ya-tkiñcānṛ̭tamūdima ||
indrāgnī mitrāvarṷṇau somo̭ dhātā bṛhaspatiḥ̭ |
te no̭ muñcantvena̭so yadanyakṛ̭tamārima ||
sajātaśagṃsāduta jā̭miśagṃ sājjyāya̭sa-śśagṃsā̭duta vā kanī̭yasaḥ |
anā̭dhṛṣṭa-ndevakṛ̭taṃ-ya~denastasmā-ttvamasmā-ñjā̭tavedo mumugdhi ||
yadvācā ya-nmana̭sā bāhubhyā̭-mūrubhyā̭maṣṭhīvadbhyā̭ śiśnairyadanṛ̭ta-ñcakṛmā vayam |
agnirmā tasmādena̭sā gārha̭patyaḥ pramṷñcatu cakṛma yāni̭ duṣkṛtā ||
yena̭ trito a̭rṇavā-nni̭rbabhūva yena sūrya-ntama̭so nirmumoca̭ |
yenendro viśvā aja̭hādarā̭tīstenāha-ñjyoti̭ṣā jyoti̭rānaśāna ākṣi ||
ya-tkusī̭damapra̭tītta-mmayeha yena̭ yamasya̭ nidhinā carā̭mi |
etattada̭gne anṛṇo bha̭vāmi jīva̭nneva prati tattḙ dadhāmi ||
yanmayi̭ mātā garbhḙ sati | ena̭ścakāra yatpitā | agnirmā tasmādena̭saḥ || yadā̭ pipeṣa̭ mātara̭-mpitaram | putraḥ pramṷdito dhayanṋ | ahigṃ̭sitau pitarau mayā tat | tada̭gne anṛṇo bha̭vāmi || yadantari̭kṣa-mpṛthivīmuta dyām | yanmātara̭-mpitaraṃ̭-vā~ jihigṃsima | agnirmā tasmādena̭saḥ ||
yadāśasā̭ niśasā yatpa̭rāśasā | yadena̭śca kṛmā nūta̭naṃ-ya~tpṷrāṇam | agnirmā tasmādena̭saḥ || ati̭krāmāmi duritaṃ-ya~denaḥ̭ | jahā̭mi ripra-mpa̭rame sadhasthe | yatra yanti̭ sukṛto nāpi̭ duṣkṛtaḥ̭ | tamāro̭hāmi sukṛtā-nnu lokam || trite devā a̭mṛjatai-tadenaḥ̭ | trita etanma̭nuṣyḙṣu māmṛje | tato̭ mā yadi kiñci̭dānaśe | agnirmā tasmādena̭saḥ ||
divi jātā aphsu jātāḥ | yā jātā oṣa̭dhībhyaḥ | atho yā a̭gnijā āpaḥ̭ | tā naḥ̭ śundhantu śundha̭nīḥ || yadāpo nakta̭-ndurita-ñcarā̭ma | yadvā divā nūta̭naṃ-ya~tpṷrāṇam | hira̭ṇya-varṇāstata utpṷnīta naḥ || ima-mmḙ varuṇa śrudhī hava̭madyā ca̭ mṛḍaya | tvāma̭vasyurā ca̭ke ||
tattvā̭ yāmi brahma̭ṇā vanda̭māna-stadā śāste yaja̭māno havirbhiḥ̭ | ahḙḍamāno varuṇeha boddhyurṷśasa mā na āyuḥ pramo̭ṣīḥ || tva-nno̭ agne varṷṇasya vidvā-ndevasya heḍo-'va̭ yāsi sīṣṭhāḥ | yaji̭ṣṭho vahni̭ tama-śśośṷcāno viśvā dveṣā̭si pramṷmugdhyasmat || sa tvanno̭ agne-'vamo bha̭votī nedi̭ṣṭho asyā uṣaso vyṷṣṭau | ava̭ yakṣva no varṷṇa rarā̭ṇo vīhi mṛ̭ḍīka suhavo̭ na edhi || tvama̭gne ayā-'si̭ | ayā sanmana̭sā hitaḥ | ayā sanaḥavyamṷ̄hiṣe | ayā no̭ dhehi bheṣajam | iṣṭo agnirāhṷtaḥ | svāhā̭kṛtaḥ pipartu naḥ | svagā devebhya̭ ida-nnamaḥ̭ || 3 ||
(mumugdhi sapta ca̭) (a. 3)
anuvākaṃ 4
yadadīvyannṛṇamaha-mbabhūvādi̭-thsanvā sañjagara janebhyaḥ | agnirmā tasmādindra̭śca saṃvi~dānau pramṷñcatām || yaddhastābhyā-ñcakara kilbi̭ṣāṇyakṣāṇāṃ-va~gnumṷpajighna̭mānaḥ |
ugrampaśyā ca̭ rāṣṭrabhṛcca tānya̭phsarasā vanṷdattā-mṛṇāni̭ || ugra̭paṃśye rāṣṭra̭bhṛ-tkilbi̭ṣāṇi yadakṣavṛ̭ttamanṷdattametat |
nenna̭ ṛṇānṛṇava ithsa̭māno yamasya̭ loke adhi̭ rajjurāya̭ || ava̭ te heḍo̭ varuṇa namo̭bhirava̭ yajñebhi̭rīmahe havirbhiḥ̭ | kṣaya̭nnasmabhya̭masura praceto rājannenāgṃ̭si śiśrathaḥ kṛtāni̭ || udṷttamaṃ-va~̭ruṇa pāśa̭masmadavā̭-'dhamaṃ-vi~ma̭ddhyamagg śra̭thāya | athā̭ vayamā̭ditya vrate tavā-'nā̭gaso adi̭taye syāma || ima-mmḙ varuṇa śrudhī hava̭madyā ca̭ mṛḍaya | tvāma̭vasyurā ca̭ke ||
tattvā̭ yāmi brahma̭ṇā vanda̭māna-stadā śāste yaja̭māno havirbhiḥ̭ | ahḙḍamāno varuṇeha boddhyurṷśasa mā na āyuḥ pramo̭ṣīḥ || tva-nno̭ agne varṷṇasya vidvā-ndevasya heḍo-'va̭ yāsi sīṣṭhāḥ | yaji̭ṣṭho vahni̭ tama-śśośṷcāno viśvā dveṣā̭si pramṷmugdhyasmat || sa tvanno̭ agne-'vamo bha̭votī nedi̭ṣṭho asyā uṣaso vyṷṣṭau | ava̭ yakṣva no varṷṇa rarā̭ṇo vīhi mṛ̭ḍīka suhavo̭ na edhi || saṅkṷsuko vikṷsuko nir-ṛtho yaśca̭ nisvanaḥ | te-'(1)sma-dyakṣmamanā̭gaso dūrā-ddūrama̭cīcatam || nirya̭kṣmamacīcate kṛtyā-nnir-ṛ̭ti-ñca | tena yo-'(1)smathsamṛ̭cchātai tama̭smai prasṷvāmasi || duśśagṃsānuśagṃsābhyā-ṅghaṇenā̭nughaṇena̭ ca | tenānyo-'(1)sma-thsamṛ̭cchātai tama̭smai prasṷvāmasi ||
saṃva~rca̭sā paya̭sā santanūbhiraga̭nmahi mana̭sā sagṃ śivena̭ | tvaṣṭā̭ no atra vida̭dhātu rāyo-'nṷmārṣṭu tanvo(1) ya-dvili̭ṣṭam || 4 ||
(kṛtyā-nnir-ṛ̭ti-ñca pañca̭ ca) (a. 4)
anuvākaṃ 5
āyṷṣṭe viśvato̭ dadhadayamagnirvareṇyaḥ |
puna̭ste prāṇa āyā̭ti parā yakṣmagṃ̭ suvāmi te ||
āyurdā a̭gne haviṣo̭ juṣāṇo ghṛtapra̭tīko ghṛtayo̭niredhi | ghṛta-mpītvā madhu cāru gavya̭-mpiteva̭ putramabhi ra̭kṣatādimam ||
imama̭gna āyṷṣe varca̭se kṛdhi tigmamojo̭ varuṇa sagṃśi̭śādhi | mātevāsmā adite śarma̭ yaccha viśvḙ devā jara̭daṣṭi-ryathā-'sa̭t ||
agna āyūgṃ̭ṣi pavasa āsuvorjamiṣa̭-ñca naḥ |
āre bā̭dhasva ducchunām || agne pava̭sva svapā̭ asme varcaḥ̭ suvīryam | dadha̭-drayi-mmayi poṣam || 5.1a ||
agnir-ṛṣiḥ pava̭mānaḥ pāñca̭janyaḥ purohi̭taḥ | tamī̭mahe mahāgayam || agnḙ jātā-npraṇṷdā na-ssapatnā-npratyajā̭tāñjātavedo nudasva |
asme dī̭dihi sumanā ahḙḍañcharma̭nte (ahḙlañcharma̭nte) syāma trivarṷ̄tha udbhau ||
saha̭sā jātā-npraṇṷdā na-ssapatnā-npratyajā̭tāñjātavedo nudasva | adhi̭ no brūhi sumanasyamā̭no vayagg syā̭ma praṇṷdā na-ssapatnāṋ || agne yo no-'bhito jano vṛko vāro jighāgṃ̭sati | tāgstvaṃ-vṛ~̭trahañjahi vasvasmabhyamā bha̭ra || agne yo no̭-'bhidāsa̭ti samāno yaśca niṣṭyaḥ̭ | taṃ-va~yagṃ samidha̭-ṅkṛtvā tubhya̭magne-'pi̭daddhmasi || 5.1b ||
yo na-śśapādaśa̭pato yaśca̭ na-śśapa̭ta-śśapāt |
uṣāśca tasmai̭ nimrukca sarva̭-mpāpagṃ samṷ̄hatām ||
yo naḥ̭ sapatno yo raṇo marto̭-'bhidāsa̭ti devāḥ |
iddhmasyḙva prakṣāya̭to mā tasyocchḙṣi kiñcana || yo māndveṣṭi̭ jātavedo ya-ñcāha-ndveṣmi yaśca mām | sarvāgstāna̭gne sanda̭ha yāgścāha-ndveṣmi ye ca mām || yo asmabhya̭marātīyā-dyaśca̭ no dveṣa̭te janaḥ̭ | nindādyo asmā-ndiphsācca sarvāgstānma̭ṣmaṣā kṷru ||
sagṃśi̭ta-mme brahma sagṃśi̭taṃ-vī~ryām (1) balam | sagṃśi̭ta-ṅkṣatra-mmḙ jiṣṇu yasyāhamasmi̭ purohi̭taḥ ||
udḙṣā-mbāhū a̭tiramu-dvarco atho balam |
kṣiṇomi brahma̭ṇā-'mitrānunna̭yāmi svā~(2) aham || punarmanaḥ punarāyṷrma āgā-tpunaścakṣuḥ puna-śśrotra̭-mma āgāt
punaḥ̭ prāṇaḥ punarādhī̭ta-mma āgāt |
vaiśvānaro me-'da̭bdhastanūpā ava̭bādhatā-nduritāni viśvā || 5.1c ||
(poṣaṃ̭ - daddhmasi - purohi̭taścatvāri̭ ca) (a. 5)
anuvākaṃ 6
vaiśvānarāya prati̭vedayāmo yadī̭nṛṇagṃ sa̭ṅgaro devatā̭su | sa etā-npāśā-npramuca-npravḙda sa no̭ muñcātu duritādavadyāt ||
vaiśvānaraḥ pava̭yānnaḥ pavitrairya-thsa̭ṅgara-mabhidhāvāmyāśām | anā̭jāna-nmana̭sā yāca̭māno yadatraino ava ta-thsṷvāmi ||
amī ye subhagḙ divi vicṛtau nāma tāra̭ke |
prehāmṛta̭sya yacchatā-meta-dba̭ddhakamoca̭nam ||
viji̭hīrṣva lokān kṛ̭dhi bandhā-nmṷñcāsi baddha̭kam | yonḙriva pracyṷto garbha-ssarvā-npatho a̭nuṣva ||
sa pra̭jāna-nprati̭gṛbhṇīta vidvā-nprajāpa̭tiḥ prathamajā ṛtasya̭ | asmābhi̭rdatta-ñjarasaḥ̭ parastādacchi̭nna-ntantṷmanu sañca̭rema || 6.1a ||
tata-ntantumanveke anu sañca̭ranti yeṣā-ndatta-mpitryamāya̭navat | abandhveke dada̭taḥ prayacchā-ddātuñce-cchaknavāgṃ sa-ssvarga ḙṣām ||
āra̭bhethāmanu sagṃra̭bhethāgṃ samāna-mpanthā̭mavatho ghṛtena̭ | yadvā-mpūrta-mpari̭viṣṭaṃ-ya~dagnau tasmai gotrā̭yeha jāyā̭patī sagṃra̭bhethām || yadantari̭kṣa-mpṛthivīmuta dyāṃ-ya~nmātara̭-mpitaraṃ̭-vā~ jihigṃsima |
agnirmā tasmādena̭so gārha̭patya unno̭ neṣa-dduritā yāni̭ cakṛma || bhūmi̭rmātā-'di̭tirno janitra-mbhrātāntari̭kṣa-mabhiśa̭sta enaḥ |
dyaurnaḥ̭ pitā pi̭tṛyāccha-mbha̭vāsi jāmi mitvā mā vi̭vithsi lokāt || yatra̭ suhārdaḥ̭ sukṛto mada̭nte vihāya roga̭-ntanvā(1)gg svāyām |
aśloṇāṅgairahrṷtā-ssvarge tatra̭ paśyema pitara̭-ñca putram || yadannamadmyanṛ̭tena devā dāsyannadāsyannuta vā̭ kariṣyann |
ya-ddevānā-ñcakṣuṣyāgo asti yadeva kiñca̭ pratijagrāhamagnirmā tasmā̭danṛṇa-ṅkṛ̭ṇotu ||
yadannamadmi̭ bahudhā virṷ̄paṃ-vā~so hira̭ṇyamuta gāmajāmavim |
ya-ddevānā-ñcakṣuṣyāgo asti yadeva kiñca̭ pratijagrāhamagnirmā tasmā̭danṛṇa-ṅkṛ̭ṇotu ||
yanmayā̭ mana̭sā vācā kṛtamenaḥ̭ kadācana |
sarvasmā-nmeḍi̭to (mela̭tā) mogdhi tvagṃ hi
vettha̭ yathātatham || 6.1b ||
(carema - putragṃ ṣaṭca̭) (a. 6)
anuvākaṃ 7
vāta̭raśanā ha vā ṛṣa̭ya-śśramaṇā ūrdhvama̭nthino ba̭bhūvustā-nṛṣa̭yo-'rtha-mā̭yaggste nilāya̭-macaraggste-'nṷpraviśuḥ kūśmāṇḍāni tāg-steṣvanva̭vinda-ñchraddhayā̭ ca tapa̭sā ca , tānṛṣa̭yo-'bruvan kathā nilāya̭-ñcaratheti ta ṛṣī̭nabruvannamo̭ vo-'stu bhagavanto-'smi-ndhāmni kena̭ va-ssaparyāmeti tānṛṣa̭yo-'bruva-npavitra̭-nno brūta yenā̭repasaḥ̭ syāmeti ta etāni̭ sūktānya̭paśyan. ,
ya-ddḙvā devaheḍa̭naṃ (devahela̭naṃ) ~yadadīvyannṛṇamaha-mbabhūvāyṷṣṭe viśvato̭
dadhadityetairājya̭-ñjuhuta vaiśvānarāya prati̭vedayāma ityupa̭tiṣṭhata yada̭rvācīnameno bhrūṇahatyāyāstasmā-nmokṣyaddhva iti ,ta etaira̭juhavuste-'repaso̭-'bhavan karmādiṣvetai-rjṷhuyā-tpūto dḙvalokā-nthsama̭śnute || 7 ||
anuvākaṃ 8
kūśmāṇḍai-rjṷhuyā-dyo-'pṷ̄ta iva manyḙta yathā steno yathā bhrūṇahaivameṣa bha̭vati yo-'yonau retaḥ̭ siñcati, yada̭rvācīnameno bhrūṇahatyāyāstasmā-nmucyate yāvadeno̭ dīkṣāmupai̭ti dīkṣita etai-ssa̭tati jṷhoti saṃva~thsara-ndīkṣito bha̭vati saṃva~thsarādevātmāna̭-mpunīte māsa̭-ndīkṣito bha̭vati yo māsa-ssa saṃ̭va~thsara-ssaṃ̭va~thsarādevātmāna̭-mpunīte catṷrvigṃśatigṃ rātrīrdīkṣito bha̭vati catṷrvigṃśati-rardhamāsā-ssaṃ̭va~thsara-ssaṃ̭va~thsarādevātmāna̭-mpunīte dvāda̭śa rātrīrdīkṣito bha̭vati dvāda̭śa māsā-ssaṃva~thsara-ssaṃ̭va~thsarādevātmāna̭-mpunīte ṣaḍrātrīrdīkṣito bha̭vati ṣaḍvā ṛtavaḥ̭ saṃva~thsara-ssaṃ̭va~thsarādevātmāna̭-mpunīte tisro rātrī-rdīkṣito bha̭vati tripadā̭ gāyatrī gā̭yatriyā evātmāna̭-mpunīte na māgṃsama̭śñīyānna striyamupḙyānnoparyā̭sīta jugṷphsetānṛ̭tātpayo brāhmaṇasya̭ vrataṃ-ya~̭vāgū rā̭janya̭syāmikṣā vaiśyasyātho̭ saumye-'pya̭ddhvara etadvrata-mbrṷ̄yā-dyadi manyḙ-topadasyāmītyo̭dana-ndhānā-ssaktū-ṅghṛtamityanṷvratayedātmano-'nṷpadāsāya || 8 ||
anuvākaṃ 9
ajān. ha vai pṛśñīg̭stapasyamā̭nā-nbrahma̭ svayambhva̭bhyāna̭rṣatta ṛṣa̭yo-'bhava-ntadṛṣī̭ṇā-mṛṣitva-ntā-ndevatāmupā̭tiṣṭhanta yajñakā̭māsta eta-mbra̭hmayajña-ma̭paśyan-tamā-'ha̭ran-tenā̭yajanta yadṛco-'ddhyagī̭ṣata tāḥ paya̭ āhutayo devānā̭mabhavan. ya-dyajūgṃ̭ṣi ghṛtāhṷtayo ya-thsāmā̭ni somā̭hutayo yadatha̭rvāṅgiraso maddhvā̭hutayo yadbrāhmaṇānī̭tihāsān-pṷrāṇāni kalpā-ngāthā̭ nārāśagṃsīrmḙdāhutayo̭ devānā̭-mabhavantābhiḥ, kṣudha̭-mpāpmāna-mapāghna-nnapa̭hatapāpmāno devā-ssvargaṃ-lo~kamā̭ya-nbrahma̭ṇa-ssāyṷjya-mṛṣa̭yo-'gacchann || 9 ||
anuvākaṃ 10
pañca vā ete ma̭hāyajñā-ssa̭tati pratā̭yante satati santi̭ṣṭhante devayajñaḥ pi̭tṛyajño bhṷ̄tayajño ma̭nuṣyayajño bra̭hmayajña iti yadagnau juhotyapi samidha-nta-ddḙvayajña-ssanti̭ṣṭhate ya-tpitṛbhyaḥ̭ svadhā karotyapyapasta-tpi̭tṛyajña-ssanti̭ṣṭhateya-dbhūtebhyo̭ baligṃ hara̭ti ta-dbhṷ̄tayajña-ssanti̭ṣṭhate yadbrāhmaṇebhyo-'nna-ndadā̭ti tanma̭nuṣyayajña-ssanti̭ṣṭhate yathsvāddhyāya-madhī̭yī-taikā̭mapyṛcaṃ-ya~juḥ-sāma̭ vā tadbra̭hmayajña-ssanti̭ṣṭhate yadṛco-'dhī̭te paya̭saḥ kūlyā̭ asya pitṝ-nthsvadhā abhiva̭hanti ya-dyajūgṃ̭ṣi ghṛtasya̭ kūlyā ya-thsāmā̭ni soma̭ ebhyaḥ pavate yadatha̭rvāṅgiraso madhoḥ kūlyā yadbrāhmaṇā-nī̭tihāsān-pṷrāṇāni kalpā-ngāthā̭ nārāśagṃsī-rmeda̭saḥ kūlyā̭ asya pitṝn-thsvadhā abhiva̭hanti yadṛco-'dhī̭te paya̭ āhutibhireva ta-ddevāgsta̭rpayati ya-dyajūgṃ̭ṣi ghṛtāhṷtibhirya-thsāmā̭ni somā̭hutibhi-ryadatha̭rvāṅgiraso maddhvā̭hutibhi-ryadbrāhmaṇā-nī̭tihāsān-pṷrāṇāni kalpā-ngāthā̭ nārāśagṃsī-rmḙdāhutibhi̭reva ta-ddevāgsta̭rpayati ta ḙna-ntṛptā āyṷṣā teja̭sā varca̭sā śriyā yaśa̭sā brahmavarcasenānnādyḙna ca tarpayanti || 10 ||
anuvākaṃ 11
brahmayajñena̭ yakṣyamā̭ṇaḥ prācyā-ndiśi grāmādacha̭dirdarśa udīcyā-mprāgudīcyāṃ-vo~dita̭ āditye da̭kṣiṇata ṷpavīyo̭paviśya hastā̭vavanijya trirācā̭meddviḥ pa̭rimṛjya̭ sakṛdṷpaspṛśya śiraścakṣṷṣī nāsi̭ke śrotre hṛda̭yamālabhya ya-ttrirācāma̭ti tena ṛcaḥ̭ prīṇāti yaddviḥ pa̭rimṛja̭ti tena yajūgṃ̭ṣi ya-thsakṛdṷpaspṛśa̭ti tena sāmā̭ni (ya-thsavya-mpāṇi-mpādau prokṣati) yacchiraścakṣṷṣī nāsi̭ke śrotre hṛda̭yamālabha̭te tenātha̭rvāṅgiraso brāhmaṇā-nī̭tihāsā-npṷrāṇāni kalpā-ngāthā̭ nārāśagṃsīḥ prī̭ṇāti darbhā̭ṇā-mmahadṷpastīryopastha̭-ṅkṛtvā prāṃāsī̭na-ssvāddhyāyamadhī̭yītāpāṃ-vā~ eṣa oṣa̭dhīnāgṃ raso ya-ddarbhā-ssara̭samèva brahma̭ kurute dakṣiṇottarau pāṇī (pādau) kṛtvā sapavitrāvomiti prati̭padyata etadvai yajṷstrayīṃ-vi~dyā-mpratyeṣā vāgetatpa̭ramamakṣara-ntadetadṛcā-'bhyṷktamṛco akṣarḙ parame vyo̭man. yasmi̭-ndevā adhi viśvḙ niṣeduryastanna veda kimṛcā ka̭riṣyati ya ittadvidusta ime samā̭sata iti trīneva prāyṷṅkta bhūrbhuvassva̭rityā̭haitadvai vāca-ssatyaṃ-ya~deva vāca-ssatya-nta-tprāyuṅktātha̭ sāvitrī-ṅgā̭yatrī-ntriranvā̭ha paccho-'rdharca̭śo-'navānagṃ sa̭vitā śriyaḥ̭ prasavitā śriya̭mevāpnot yatho prajñāta̭yaiva pra̭tipadā chandāgṃ̭si prati̭padyate || 11 ||
anuvākaṃ 12
grāme mana̭sā svāddhyāyamadhī̭yīta divā naktaṃ̭-ve~ti ha̭ smāha śauca āhneya utāra̭ṇye-'bala̭ uta vācota tiṣṭha̭nnuta vraja̭nnutāsī̭na uta śayā̭no-'dhīyī̭taiva svāddhyāya-ntapa̭svī puṇyo̭ bhavati ya evaṃ-vi~dvān-thsvāddhyāyamadhī̭te namo brahma̭ṇe namo̭ astvagnaye namaḥ̭ pṛthivyai nama oṣa̭dhībhyaḥ |
namo̭ vāce namo̭ vācaspata̭ye namo viṣṇa̭ve bṛhate ka̭romi || 12 ||
anuvākaṃ 13
maddhyandi̭ne prabalamadhī̭yītāsau khalu vāvaiṣa ā̭dityo yadbrāhmaṇastasmāttarhi tekṣṇi̭ṣṭha-ntapati tadeṣā-'bhyṷktā ||
citra-ndevānāmuda̭gādanī̭ka-ñcakṣṷrmitrasya varṷṇasyāgneḥ |
ā-'prā dyāvā̭pṛthivī antari̭kṣagṃ sūrya̭ ātmā jaga̭tastasthuṣaśceti sa vā eṣa yajña-ssadyaḥ pratā̭yate sadya-ssanti̭ṣṭhate tasya prākhsāyama̭vabhṛtho namo brahma̭ṇa iti̭ paridhānīyā-ntriranvā̭hāpa ṷpaspṛśya̭ gṛhānḙti tato yatkiñca dadā̭ti sā dakṣi̭ṇā || 13 ||
anuvākaṃ 14
tasya vā etasya̭ yajñasya megho̭ havirdhānaṃ̭-vi~dyudagnirvarṣagṃ havi-ssta̭nayitnu-rva̭ṣaṭkāro yada̭vasphūrja̭ti so-'nṷvaṣaṭkāro vāyurātmā-'mā̭vāsyā sviṣṭakṛdya evaṃ-vi~dvānmeghe varṣati̭ vidyota̭māne stanaya̭tyavasphūrja̭ti pava̭māne vāyāva̭māvāsyā̭yāg svāddhyāyamadhī̭te
tapa̭ eva tatta̭pyate tapo̭ hi svāddhyāya ityṷttama-nnākagṃ̭ rohatyuttama-ssa̭mānānā-mbhavati yāva̭ntagṃ ha vā imāṃ-vi~ttasya̭ pūrṇā-ndada̭thsvargaṃ-lo~ka-ñja̭yati tāva̭ntaṃ-lo~ka-ñja̭yati bhūyāgṃ̭sa-ñcākṣayya-ñcāpa̭ punarmṛtyu-ñja̭yati brahma̭ṇa-ssāyṷjya-ṅgacchati || 14 ||
anuvākaṃ 15
tasya vā etasya̭ yajñasya dvāva̭naddhyāyau yadā-''tmā-'śuci-rya-ddeśa-ssamṛ̭ddhirdaivatāni ya evaṃ-vi~dvā-nma̭hārātra uṣasyudi̭te vrajaggstiṣṭha-nnāsī̭na-śśayā̭no-'raṇye grāme vā yāva̭ttarasagg̭ svāddhyāyamadhī̭te sarvān ~lokāñja̭yati sarvān ~lokāna̭nṛṇo-'nu sañca̭rati tadeṣā-'bhyṷktā || anṛṇā asminna̭nṛṇāḥ para̭smiggstṛtīyḙ loke a̭nṛṇā-ssyā̭ma | ye dḙvayānā̭ uta pi̭tṛyāṇā-ssarvā-npatho a̭nṛṇā ākṣī̭yemetyagniṃ-vai~ jāta-mpāpmā ja̭grāha tandevā āhṷtībhiḥ pāpmānamapāghna-nnāhṷtīnāṃ-ya~jñena̭ yajñasya dakṣi̭ṇābhi-rdakṣi̭ṇānā-mbrāhmaṇena̭ brāhmaṇasya chando̭bhi-śchanda̭sāg svāddhyāyenāpa̭hatapāpmā svāddhyāyo̭ devapa̭vitraṃ-vā~ etattaṃ-yo~-'nū-thsṛjatyabhā̭go vāci bha̭vatyabhā̭go nāke tadeṣā-'bhyṷktā || yastityāja̭ sakhividagṃ sakhā̭ya-nna tasya̭ vācyapi̭ bhāgo a̭sti | yadīgṃ̭ śṛṇotyalakagṃ̭ śṛṇoti na hi praveda̭ sukṛtasya panthāmiti tasmā-thsvāddhyāyo-'ddhyḙtavyo̭ yaṃ-ya~̭-ṅkratumadhī̭te tena̭ tenāsyeṣṭa-mbha̭vatyagne-rvāyo-rā̭dityasya sāyṷjya-ṅgacchati tadeṣā-'bhyṷktā ||
ye arvāṃuta vā̭ purāṇe vedaṃ-vi~dvāgṃsa̭mabhito̭ vadantyādityameva te pari̭vadanti sarvḙ agni-ndvitīya̭-ntṛtīya̭-ñca hagṃsamiti yāva̭tīrvai devatāstā-ssarvā̭ vedavidi̭ brāhmaṇe va̭santi tasmā-dbrāhmaṇebhyo̭ vedavidbhyo̭ divedi̭ve nama̭skuryānnāślīla-ṅkīrtayedetā eva devatāḥ prīṇāti || 15 ||
anuvākaṃ 16
ricya̭ta iva vā eṣa preva ri̭cyate yo yājaya̭ti prati̭ vā gṛhṇāti̭ yājayi̭tvā pratigṛhya vā-'na̭śnantri-ssvāddhyāyaṃ-ve~damadhī̭yīta trirātraṃ-vā~̭ sāvitrī-ṅgā̭yatrī-manvāti̭recayati varo dakṣi̭ṇā varḙṇaiva varagg̭ spṛṇotyātmā hi varaḥ̭ || 16 ||
anuvākaṃ 17
duhe ha vā eṣa chandāgṃ̭si yo yājaya̭ti sa yena̭ yajñakratunā̭ yājaye-thso-'ra̭ṇya-mparetya̭ śucau deśe svāddhyāya-mevaina-madhī̭yannāsīta tasyānaśa̭na-ndīkṣā sthānamṷpasada āsa̭nagṃ sutyā vāgjuhūrmana̭ upabhṛddhṛtirdhruvā prāṇo havi-ssāmāddhvaryu-ssa vā eṣa yajñaḥ
prāṇada̭kṣiṇo-'na̭ntadakṣiṇa-ssamṛ̭ddhataraḥ || 17 ||
anuvākaṃ 18
katidhā-'va̭kīrṇī praviśati̭ caturdhetyā̭hu-rbrahmavādino̭ marutaḥ̭ prāṇairindra-mbalḙna bṛhaspati̭-mbrahmavarcasenāgnimeveta̭reṇa sarvḙṇa tasyaitā-mprāya̭ścittiṃ-vi~dāñca̭kāra sudevaḥ kāśyapo yo
bra̭hmacārya̭vakirḙdamāvāsyā̭yāgṃ rātryā̭magni-mpraṇīyo̭pasamādhāya dvirājya̭syopaghāta̭-ñjuhoti kāmāva̭kīrṇo-'smyava̭kīrṇo-'smi kāma kāmā̭ya svāhā kāmābhi̭drugdho-'smyabhi̭drugdho-'smi kāma kāmā̭ya svāhetyamṛtaṃ-vā~ ājya̭mamṛta̭mevātma-ndha̭tte hutvā praya̭tāñjaliḥ kavā̭tiryaṅṅagnimabhi ma̭ntrayeta sa-mmā̭ siñcantu maruta-ssamindra-ssambṛhaspatiḥ̭ |
sa-mmā-'yamagni-ssi̭ñcatvāyṷṣā ca balḙna cāyṷṣmanta-ṅkarota meti prati̭ hāsmai marutaḥ̭ prāṇā-nda̭dhati pratīndro bala-mprati bṛhaspati̭-rbrahmavarcasa-mpratyagniritarathsarvagṃ sarva̭tanurbhūtvā sarvamāyṷreti trirabhima̭ntrayeta triṣa̭tyā hi devā yo-'pṷ̄ta iva manyḙta sa ittha-ñjṷhuyādittha-mabhima̭ntrayeta punī̭ta evātmāna-māyṷrevātma-ndha̭tte varo dakṣi̭ṇā varḙṇaiva varagg̭ spṛṇotyātmā hi varaḥ̭ || 18 ||
anuvākaṃ 19
bhūḥ prapa̭dye bhuvaḥ prapa̭dye svaḥ̭ prapa̭dye bhūrbhuvassvaḥ̭ prapa̭dye brahma prapa̭dye brahmakośa-mprapa̭dye-'mṛta-mprapa̭dye-'mṛtakośa-mprapa̭dye caturjāla-mbra̭hmakośaṃ-ya~-mmṛtyurnāvapaśya̭ti ta-mprapa̭dye devā-nprapa̭dye devapura-mprapa̭dye parī̭vṛto varī̭vṛto brahma̭ṇā varma̭ṇā-'ha-nteja̭sā kaśya̭pasya yasmai namastacchiro dharmo̭ mūrdhāna̭-mbrahmotta̭rā hanṷryajño-'dha̭rā viṣṇur hṛda̭yagṃ saṃva~thsaraḥ prajana̭namaśvinaṷ pūrvapādā̭vatrirmaddhya̭-mmitrāvarṷṇā vaparapādā̭vagniḥ puccha̭sya prathama-ṅkāṇḍa-ntata indrastataḥ̭ prajāpa̭tirabha̭ya-ñcaturthagṃ sa vā eṣa divya-śśākvara-śśiśṷmārastagṃ ha ya evaṃ-ve~dāpa̭ punarmṛtyu-ñja̭yati jaya̭ti svargaṃ-lo~ka-nnāddhvani pramī̭yate nāphsu pramī̭yate nāgnau pramī̭yate nānapatyaḥ̭ pramīyatḙ laghvānno̭ bhavati dhruvastvama̭si dhruvasya kṣi̭tamasi tva-mbhūtānāmadhi̭patirasi tva-mbhūtānāg śreṣṭho̭-'si tvā-mbhūtānyupa̭paryāva̭rtante nama̭ste nama-ssarva̭-nte namo namaḥ̭ ||
[phāṭa bhhedam - namo namaḥ̭ śiśukumārāya namaḥ̭ ] || 19 ||
anuvākaṃ 20
namaḥ prācyai̭ diśe yāśca̭ devatā̭ etasyā-mprati̭vasantye tābhya̭śca namo namo dakṣi̭ṇāyai diśe yāśca̭ devatā̭ etasyā-mprati̭vasantye tābhya̭śca namo namaḥ pratīcyai diśe yāśca̭ devatā̭ etasyā-mprati̭vasantye tābhya̭śca namo nama udīcyai diśe yāśca̭ devatā̭ etasyā-mprati̭vasantye tābhya̭śca namo nama̭ ūrdhvāyai̭ diśe yāśca̭ devatā̭ etasyā-mprati̭vasantye tābhya̭śca namo namo-'dha̭rāyai diśe yāśca̭ devatā̭ etasyā-mprati̭vasantye tābhya̭śca namo namo̭-'vāntarāyai̭ diśe yāśca̭ devatā̭ etasyā-mprati̭vasantye tābhya̭śca namo namo gaṅgāyamunayormaddhye yḙ vasanti te me prasannātmānascira-ñjīvitaṃ-va~̭rdhayanti namo gaṅgāyamunayormuni̭bhyaśca namo namo gaṅgāyamunayormuni̭bhyaśca namaḥ || 20 ||
(saha - rakṣāgṃ̭si - ya-ddḙvā-ssaptada̭śa - yadadīvya-npañca̭daśa - yṷṣṭe catṷstrigṃśa-d- vaiśvānarāya ṣaḍvigṃ̭śati-rvāta̭raśanā ha - kuśmāṇḍai- rajān. ha - pañca̭ - brahmayajñena - grāmḙ - maddhyandi̭ne - tasya vai megha - stasya vai dvau - ricya̭te - duhe ha̭ - katidhā-'va̭kīrṇī - bhū--r namaḥ prācyai̭ vigṃśatiḥ )
(saha̭ vai - muni̭bhyaśca namaḥ )
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake dvitīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

Explore More