o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
anuvākaṃ 1
saha vai devānā-ñcāsṷrāṇā-ñca yajñau prata̭tāvāstāṃ-va~yagg svargaṃ-lo~kameṣyāmo vayameṣyāma iti te-'sṷrā-ssannahya saha̭saivāca̭ra-nbrahmacaryḙṇa tapa̭saiva devāste-'sṷrā amuhyaggste na prājā̭naggste parā̭bhavante na svargaṃ-lo~kamā̭yan, prasṛ̭tena vai yajñena̭ devā-ssvargaṃ-lo~kamā̭ya-nna prasṛ̭tenāsṷrā-nparā̭-'bhāvayan ,prasṛ̭to ha vai ya̭jñopavītino̭ yajño-'pra̭sṛto-'nṷpavītino yatkiñca̭ brāhmaṇo ya̭jñopavītyadhī̭te yaja̭ta eva ta-ttasmā-dyajñopavītyḙvādhī̭yīta yājaye-dyajḙta vā yajñasya prasṛ̭tyā , aji̭naṃ-vā~so̭ vā dakṣiṇata ṷpavīya dakṣi̭ṇa-mbāhumuddha̭rate-'va̭ dhatte savyamiti̭ yajñopavītametadeva vipa̭rīta-mprācīnāvītagṃ saṃvī~ta̭-mmānuṣam || 1 ||
rakṣāgṃ̭si havā̭ puronuvāke tapo-'gra̭matiṣṭhanta tā-nprajāpa̭ti-rvareṇopāma̭ntrayata tāni vara̭mavṛṇītādityo no yoddhā iti tā-nprajāpa̭ti-rabravī-dyodha̭yaddhvamiti tasmādutti̭ṣṭhantagṃ havā tāni rakṣāg̭syādityaṃ-yo~dha̭yanti yāva̭dastamanva̭gā-ttāni̭ ha vā etāni rakṣāgṃ̭si gāyatriyā 'bhi̭mantritenāmbha̭sā śāmyanti tadṷ ha vā ete bra̭hmavādinaḥ̭ pūrvābhi̭mukhā-ssandhyāyā-ṅgāyatriyā-'bhi̭mantritā āpa̭ ūrdhvaṃ-vi~kṣi̭panti tā etā āpo̭ vajrībhūtvā tāni rakṣāgṃ̭si
mandehā-'rṷṇe dvīpe prakṣi̭panti ya-tpra̭dakṣiṇa-mprakra̭manti tena̭ pāpmānamava̭ dhūnvantyudyanta̭mastaṃ-ya~nta̭māditya-ma̭bhiddhyāyan kurva-nbrāhmaṇo vidvān-thsakala̭-mbhadrama̭śnute 'sāvā̭dityo brahmeti brahmaiva sa-nbrahmāpyeti ya evaṃ-ve~da̭ || 2 ||
ya-ddḙvā devaheḍa̭naṃ (devahela̭naṃ) devā̭saścakṛmā vayam |
ādi̭tyāstasmānmā muñcatartasyartena māmita ||
devā̭ jīvanakāmyā ya-dvācā-'nṛ̭tamūdima |
tasmānna iha mṷñcata viśvḙ devā-ssajoṣa̭saḥ ||
ṛtena̭ dyāvāpṛthivī ṛtena tvagṃ sa̭rasvati |
kṛtānnaḥ̭ pāhyena̭so ya-tkiñcānṛ̭tamūdima ||
indrāgnī mitrāvarṷṇau somo̭ dhātā bṛhaspatiḥ̭ |
te no̭ muñcantvena̭so yadanyakṛ̭tamārima ||
sajātaśagṃsāduta jā̭miśagṃ sājjyāya̭sa-śśagṃsā̭duta vā kanī̭yasaḥ |
anā̭dhṛṣṭa-ndevakṛ̭taṃ-ya~denastasmā-ttvamasmā-ñjā̭tavedo mumugdhi ||
yadvācā ya-nmana̭sā bāhubhyā̭-mūrubhyā̭maṣṭhīvadbhyā̭ śiśnairyadanṛ̭ta-ñcakṛmā vayam |
agnirmā tasmādena̭sā gārha̭patyaḥ pramṷñcatu cakṛma yāni̭ duṣkṛtā ||
yena̭ trito a̭rṇavā-nni̭rbabhūva yena sūrya-ntama̭so nirmumoca̭ |
yenendro viśvā aja̭hādarā̭tīstenāha-ñjyoti̭ṣā jyoti̭rānaśāna ākṣi ||
ya-tkusī̭damapra̭tītta-mmayeha yena̭ yamasya̭ nidhinā carā̭mi |
etattada̭gne anṛṇo bha̭vāmi jīva̭nneva prati tattḙ dadhāmi ||
yanmayi̭ mātā garbhḙ sati | ena̭ścakāra yatpitā | agnirmā tasmādena̭saḥ || yadā̭ pipeṣa̭ mātara̭-mpitaram | putraḥ pramṷdito dhayanṋ | ahigṃ̭sitau pitarau mayā tat | tada̭gne anṛṇo bha̭vāmi || yadantari̭kṣa-mpṛthivīmuta dyām | yanmātara̭-mpitaraṃ̭-vā~ jihigṃsima | agnirmā tasmādena̭saḥ ||
yadāśasā̭ niśasā yatpa̭rāśasā | yadena̭śca kṛmā nūta̭naṃ-ya~tpṷrāṇam | agnirmā tasmādena̭saḥ || ati̭krāmāmi duritaṃ-ya~denaḥ̭ | jahā̭mi ripra-mpa̭rame sadhasthe | yatra yanti̭ sukṛto nāpi̭ duṣkṛtaḥ̭ | tamāro̭hāmi sukṛtā-nnu lokam || trite devā a̭mṛjatai-tadenaḥ̭ | trita etanma̭nuṣyḙṣu māmṛje | tato̭ mā yadi kiñci̭dānaśe | agnirmā tasmādena̭saḥ ||
divi jātā aphsu jātāḥ | yā jātā oṣa̭dhībhyaḥ | atho yā a̭gnijā āpaḥ̭ | tā naḥ̭ śundhantu śundha̭nīḥ || yadāpo nakta̭-ndurita-ñcarā̭ma | yadvā divā nūta̭naṃ-ya~tpṷrāṇam | hira̭ṇya-varṇāstata utpṷnīta naḥ || ima-mmḙ varuṇa śrudhī hava̭madyā ca̭ mṛḍaya | tvāma̭vasyurā ca̭ke ||
tattvā̭ yāmi brahma̭ṇā vanda̭māna-stadā śāste yaja̭māno havirbhiḥ̭ | ahḙḍamāno varuṇeha boddhyurṷśasa mā na āyuḥ pramo̭ṣīḥ || tva-nno̭ agne varṷṇasya vidvā-ndevasya heḍo-'va̭ yāsi sīṣṭhāḥ | yaji̭ṣṭho vahni̭ tama-śśośṷcāno viśvā dveṣā̭si pramṷmugdhyasmat || sa tvanno̭ agne-'vamo bha̭votī nedi̭ṣṭho asyā uṣaso vyṷṣṭau | ava̭ yakṣva no varṷṇa rarā̭ṇo vīhi mṛ̭ḍīka suhavo̭ na edhi || tvama̭gne ayā-'si̭ | ayā sanmana̭sā hitaḥ | ayā sanaḥavyamṷ̄hiṣe | ayā no̭ dhehi bheṣajam | iṣṭo agnirāhṷtaḥ | svāhā̭kṛtaḥ pipartu naḥ | svagā devebhya̭ ida-nnamaḥ̭ || 3 ||
anuvākaṃ 4
yadadīvyannṛṇamaha-mbabhūvādi̭-thsanvā sañjagara janebhyaḥ | agnirmā tasmādindra̭śca saṃvi~dānau pramṷñcatām || yaddhastābhyā-ñcakara kilbi̭ṣāṇyakṣāṇāṃ-va~gnumṷpajighna̭mānaḥ |
ugrampaśyā ca̭ rāṣṭrabhṛcca tānya̭phsarasā vanṷdattā-mṛṇāni̭ || ugra̭paṃśye rāṣṭra̭bhṛ-tkilbi̭ṣāṇi yadakṣavṛ̭ttamanṷdattametat |
nenna̭ ṛṇānṛṇava ithsa̭māno yamasya̭ loke adhi̭ rajjurāya̭ || ava̭ te heḍo̭ varuṇa namo̭bhirava̭ yajñebhi̭rīmahe havirbhiḥ̭ | kṣaya̭nnasmabhya̭masura praceto rājannenāgṃ̭si śiśrathaḥ kṛtāni̭ || udṷttamaṃ-va~̭ruṇa pāśa̭masmadavā̭-'dhamaṃ-vi~ma̭ddhyamagg śra̭thāya | athā̭ vayamā̭ditya vrate tavā-'nā̭gaso adi̭taye syāma || ima-mmḙ varuṇa śrudhī hava̭madyā ca̭ mṛḍaya | tvāma̭vasyurā ca̭ke ||
tattvā̭ yāmi brahma̭ṇā vanda̭māna-stadā śāste yaja̭māno havirbhiḥ̭ | ahḙḍamāno varuṇeha boddhyurṷśasa mā na āyuḥ pramo̭ṣīḥ || tva-nno̭ agne varṷṇasya vidvā-ndevasya heḍo-'va̭ yāsi sīṣṭhāḥ | yaji̭ṣṭho vahni̭ tama-śśośṷcāno viśvā dveṣā̭si pramṷmugdhyasmat || sa tvanno̭ agne-'vamo bha̭votī nedi̭ṣṭho asyā uṣaso vyṷṣṭau | ava̭ yakṣva no varṷṇa rarā̭ṇo vīhi mṛ̭ḍīka suhavo̭ na edhi || saṅkṷsuko vikṷsuko nir-ṛtho yaśca̭ nisvanaḥ | te-'(1)sma-dyakṣmamanā̭gaso dūrā-ddūrama̭cīcatam || nirya̭kṣmamacīcate kṛtyā-nnir-ṛ̭ti-ñca | tena yo-'(1)smathsamṛ̭cchātai tama̭smai prasṷvāmasi || duśśagṃsānuśagṃsābhyā-ṅghaṇenā̭nughaṇena̭ ca | tenānyo-'(1)sma-thsamṛ̭cchātai tama̭smai prasṷvāmasi ||
saṃva~rca̭sā paya̭sā santanūbhiraga̭nmahi mana̭sā sagṃ śivena̭ | tvaṣṭā̭ no atra vida̭dhātu rāyo-'nṷmārṣṭu tanvo(1) ya-dvili̭ṣṭam || 4 ||
anuvākaṃ 5
āyṷṣṭe viśvato̭ dadhadayamagnirvareṇyaḥ |
puna̭ste prāṇa āyā̭ti parā yakṣmagṃ̭ suvāmi te ||
āyurdā a̭gne haviṣo̭ juṣāṇo ghṛtapra̭tīko ghṛtayo̭niredhi | ghṛta-mpītvā madhu cāru gavya̭-mpiteva̭ putramabhi ra̭kṣatādimam ||
imama̭gna āyṷṣe varca̭se kṛdhi tigmamojo̭ varuṇa sagṃśi̭śādhi | mātevāsmā adite śarma̭ yaccha viśvḙ devā jara̭daṣṭi-ryathā-'sa̭t ||
agna āyūgṃ̭ṣi pavasa āsuvorjamiṣa̭-ñca naḥ |
āre bā̭dhasva ducchunām || agne pava̭sva svapā̭ asme varcaḥ̭ suvīryam | dadha̭-drayi-mmayi poṣam || 5.1a ||
agnir-ṛṣiḥ pava̭mānaḥ pāñca̭janyaḥ purohi̭taḥ | tamī̭mahe mahāgayam || agnḙ jātā-npraṇṷdā na-ssapatnā-npratyajā̭tāñjātavedo nudasva |
asme dī̭dihi sumanā ahḙḍañcharma̭nte (ahḙlañcharma̭nte) syāma trivarṷ̄tha udbhau ||
saha̭sā jātā-npraṇṷdā na-ssapatnā-npratyajā̭tāñjātavedo nudasva | adhi̭ no brūhi sumanasyamā̭no vayagg syā̭ma praṇṷdā na-ssapatnāṋ || agne yo no-'bhito jano vṛko vāro jighāgṃ̭sati | tāgstvaṃ-vṛ~̭trahañjahi vasvasmabhyamā bha̭ra || agne yo no̭-'bhidāsa̭ti samāno yaśca niṣṭyaḥ̭ | taṃ-va~yagṃ samidha̭-ṅkṛtvā tubhya̭magne-'pi̭daddhmasi || 5.1b ||
yo na-śśapādaśa̭pato yaśca̭ na-śśapa̭ta-śśapāt |
uṣāśca tasmai̭ nimrukca sarva̭-mpāpagṃ samṷ̄hatām ||
yo naḥ̭ sapatno yo raṇo marto̭-'bhidāsa̭ti devāḥ |
iddhmasyḙva prakṣāya̭to mā tasyocchḙṣi kiñcana || yo māndveṣṭi̭ jātavedo ya-ñcāha-ndveṣmi yaśca mām | sarvāgstāna̭gne sanda̭ha yāgścāha-ndveṣmi ye ca mām || yo asmabhya̭marātīyā-dyaśca̭ no dveṣa̭te janaḥ̭ | nindādyo asmā-ndiphsācca sarvāgstānma̭ṣmaṣā kṷru ||
sagṃśi̭ta-mme brahma sagṃśi̭taṃ-vī~ryām (1) balam | sagṃśi̭ta-ṅkṣatra-mmḙ jiṣṇu yasyāhamasmi̭ purohi̭taḥ ||
udḙṣā-mbāhū a̭tiramu-dvarco atho balam |
kṣiṇomi brahma̭ṇā-'mitrānunna̭yāmi svā~(2) aham || punarmanaḥ punarāyṷrma āgā-tpunaścakṣuḥ puna-śśrotra̭-mma āgāt
punaḥ̭ prāṇaḥ punarādhī̭ta-mma āgāt |
vaiśvānaro me-'da̭bdhastanūpā ava̭bādhatā-nduritāni viśvā || 5.1c ||
(poṣaṃ̭ - daddhmasi - purohi̭taścatvāri̭ ca) (a. 5)
anuvākaṃ 6
vaiśvānarāya prati̭vedayāmo yadī̭nṛṇagṃ sa̭ṅgaro devatā̭su | sa etā-npāśā-npramuca-npravḙda sa no̭ muñcātu duritādavadyāt ||
vaiśvānaraḥ pava̭yānnaḥ pavitrairya-thsa̭ṅgara-mabhidhāvāmyāśām | anā̭jāna-nmana̭sā yāca̭māno yadatraino ava ta-thsṷvāmi ||
amī ye subhagḙ divi vicṛtau nāma tāra̭ke |
prehāmṛta̭sya yacchatā-meta-dba̭ddhakamoca̭nam ||
viji̭hīrṣva lokān kṛ̭dhi bandhā-nmṷñcāsi baddha̭kam | yonḙriva pracyṷto garbha-ssarvā-npatho a̭nuṣva ||
sa pra̭jāna-nprati̭gṛbhṇīta vidvā-nprajāpa̭tiḥ prathamajā ṛtasya̭ | asmābhi̭rdatta-ñjarasaḥ̭ parastādacchi̭nna-ntantṷmanu sañca̭rema || 6.1a ||
tata-ntantumanveke anu sañca̭ranti yeṣā-ndatta-mpitryamāya̭navat | abandhveke dada̭taḥ prayacchā-ddātuñce-cchaknavāgṃ sa-ssvarga ḙṣām ||
āra̭bhethāmanu sagṃra̭bhethāgṃ samāna-mpanthā̭mavatho ghṛtena̭ | yadvā-mpūrta-mpari̭viṣṭaṃ-ya~dagnau tasmai gotrā̭yeha jāyā̭patī sagṃra̭bhethām || yadantari̭kṣa-mpṛthivīmuta dyāṃ-ya~nmātara̭-mpitaraṃ̭-vā~ jihigṃsima |
agnirmā tasmādena̭so gārha̭patya unno̭ neṣa-dduritā yāni̭ cakṛma || bhūmi̭rmātā-'di̭tirno janitra-mbhrātāntari̭kṣa-mabhiśa̭sta enaḥ |
dyaurnaḥ̭ pitā pi̭tṛyāccha-mbha̭vāsi jāmi mitvā mā vi̭vithsi lokāt || yatra̭ suhārdaḥ̭ sukṛto mada̭nte vihāya roga̭-ntanvā(1)gg svāyām |
aśloṇāṅgairahrṷtā-ssvarge tatra̭ paśyema pitara̭-ñca putram || yadannamadmyanṛ̭tena devā dāsyannadāsyannuta vā̭ kariṣyann |
ya-ddevānā-ñcakṣuṣyāgo asti yadeva kiñca̭ pratijagrāhamagnirmā tasmā̭danṛṇa-ṅkṛ̭ṇotu ||
yadannamadmi̭ bahudhā virṷ̄paṃ-vā~so hira̭ṇyamuta gāmajāmavim |
ya-ddevānā-ñcakṣuṣyāgo asti yadeva kiñca̭ pratijagrāhamagnirmā tasmā̭danṛṇa-ṅkṛ̭ṇotu ||
yanmayā̭ mana̭sā vācā kṛtamenaḥ̭ kadācana |
sarvasmā-nmeḍi̭to (mela̭tā) mogdhi tvagṃ hi
vettha̭ yathātatham || 6.1b ||
(carema - putragṃ ṣaṭca̭) (a. 6)
anuvākaṃ 7
vāta̭raśanā ha vā ṛṣa̭ya-śśramaṇā ūrdhvama̭nthino ba̭bhūvustā-nṛṣa̭yo-'rtha-mā̭yaggste nilāya̭-macaraggste-'nṷpraviśuḥ kūśmāṇḍāni tāg-steṣvanva̭vinda-ñchraddhayā̭ ca tapa̭sā ca , tānṛṣa̭yo-'bruvan kathā nilāya̭-ñcaratheti ta ṛṣī̭nabruvannamo̭ vo-'stu bhagavanto-'smi-ndhāmni kena̭ va-ssaparyāmeti tānṛṣa̭yo-'bruva-npavitra̭-nno brūta yenā̭repasaḥ̭ syāmeti ta etāni̭ sūktānya̭paśyan. ,
ya-ddḙvā devaheḍa̭naṃ (devahela̭naṃ) ~yadadīvyannṛṇamaha-mbabhūvāyṷṣṭe viśvato̭
dadhadityetairājya̭-ñjuhuta vaiśvānarāya prati̭vedayāma ityupa̭tiṣṭhata yada̭rvācīnameno bhrūṇahatyāyāstasmā-nmokṣyaddhva iti ,ta etaira̭juhavuste-'repaso̭-'bhavan karmādiṣvetai-rjṷhuyā-tpūto dḙvalokā-nthsama̭śnute || 7 ||
kūśmāṇḍai-rjṷhuyā-dyo-'pṷ̄ta iva manyḙta yathā steno yathā bhrūṇahaivameṣa bha̭vati yo-'yonau retaḥ̭ siñcati, yada̭rvācīnameno bhrūṇahatyāyāstasmā-nmucyate yāvadeno̭ dīkṣāmupai̭ti dīkṣita etai-ssa̭tati jṷhoti saṃva~thsara-ndīkṣito bha̭vati saṃva~thsarādevātmāna̭-mpunīte māsa̭-ndīkṣito bha̭vati yo māsa-ssa saṃ̭va~thsara-ssaṃ̭va~thsarādevātmāna̭-mpunīte catṷrvigṃśatigṃ rātrīrdīkṣito bha̭vati catṷrvigṃśati-rardhamāsā-ssaṃ̭va~thsara-ssaṃ̭va~thsarādevātmāna̭-mpunīte dvāda̭śa rātrīrdīkṣito bha̭vati dvāda̭śa māsā-ssaṃva~thsara-ssaṃ̭va~thsarādevātmāna̭-mpunīte ṣaḍrātrīrdīkṣito bha̭vati ṣaḍvā ṛtavaḥ̭ saṃva~thsara-ssaṃ̭va~thsarādevātmāna̭-mpunīte tisro rātrī-rdīkṣito bha̭vati tripadā̭ gāyatrī gā̭yatriyā evātmāna̭-mpunīte na māgṃsama̭śñīyānna striyamupḙyānnoparyā̭sīta jugṷphsetānṛ̭tātpayo brāhmaṇasya̭ vrataṃ-ya~̭vāgū rā̭janya̭syāmikṣā vaiśyasyātho̭ saumye-'pya̭ddhvara etadvrata-mbrṷ̄yā-dyadi manyḙ-topadasyāmītyo̭dana-ndhānā-ssaktū-ṅghṛtamityanṷvratayedātmano-'nṷpadāsāya || 8 ||
ajān. ha vai pṛśñīg̭stapasyamā̭nā-nbrahma̭ svayambhva̭bhyāna̭rṣatta ṛṣa̭yo-'bhava-ntadṛṣī̭ṇā-mṛṣitva-ntā-ndevatāmupā̭tiṣṭhanta yajñakā̭māsta eta-mbra̭hmayajña-ma̭paśyan-tamā-'ha̭ran-tenā̭yajanta yadṛco-'ddhyagī̭ṣata tāḥ paya̭ āhutayo devānā̭mabhavan. ya-dyajūgṃ̭ṣi ghṛtāhṷtayo ya-thsāmā̭ni somā̭hutayo yadatha̭rvāṅgiraso maddhvā̭hutayo yadbrāhmaṇānī̭tihāsān-pṷrāṇāni kalpā-ngāthā̭ nārāśagṃsīrmḙdāhutayo̭ devānā̭-mabhavantābhiḥ, kṣudha̭-mpāpmāna-mapāghna-nnapa̭hatapāpmāno devā-ssvargaṃ-lo~kamā̭ya-nbrahma̭ṇa-ssāyṷjya-mṛṣa̭yo-'gacchann || 9 ||
pañca vā ete ma̭hāyajñā-ssa̭tati pratā̭yante satati santi̭ṣṭhante devayajñaḥ pi̭tṛyajño bhṷ̄tayajño ma̭nuṣyayajño bra̭hmayajña iti yadagnau juhotyapi samidha-nta-ddḙvayajña-ssanti̭ṣṭhate ya-tpitṛbhyaḥ̭ svadhā karotyapyapasta-tpi̭tṛyajña-ssanti̭ṣṭhateya-dbhūtebhyo̭ baligṃ hara̭ti ta-dbhṷ̄tayajña-ssanti̭ṣṭhate yadbrāhmaṇebhyo-'nna-ndadā̭ti tanma̭nuṣyayajña-ssanti̭ṣṭhate yathsvāddhyāya-madhī̭yī-taikā̭mapyṛcaṃ-ya~juḥ-sāma̭ vā tadbra̭hmayajña-ssanti̭ṣṭhate yadṛco-'dhī̭te paya̭saḥ kūlyā̭ asya pitṝ-nthsvadhā abhiva̭hanti ya-dyajūgṃ̭ṣi ghṛtasya̭ kūlyā ya-thsāmā̭ni soma̭ ebhyaḥ pavate yadatha̭rvāṅgiraso madhoḥ kūlyā yadbrāhmaṇā-nī̭tihāsān-pṷrāṇāni kalpā-ngāthā̭ nārāśagṃsī-rmeda̭saḥ kūlyā̭ asya pitṝn-thsvadhā abhiva̭hanti yadṛco-'dhī̭te paya̭ āhutibhireva ta-ddevāgsta̭rpayati ya-dyajūgṃ̭ṣi ghṛtāhṷtibhirya-thsāmā̭ni somā̭hutibhi-ryadatha̭rvāṅgiraso maddhvā̭hutibhi-ryadbrāhmaṇā-nī̭tihāsān-pṷrāṇāni kalpā-ngāthā̭ nārāśagṃsī-rmḙdāhutibhi̭reva ta-ddevāgsta̭rpayati ta ḙna-ntṛptā āyṷṣā teja̭sā varca̭sā śriyā yaśa̭sā brahmavarcasenānnādyḙna ca tarpayanti || 10 ||
brahmayajñena̭ yakṣyamā̭ṇaḥ prācyā-ndiśi grāmādacha̭dirdarśa udīcyā-mprāgudīcyāṃ-vo~dita̭ āditye da̭kṣiṇata ṷpavīyo̭paviśya hastā̭vavanijya trirācā̭meddviḥ pa̭rimṛjya̭ sakṛdṷpaspṛśya śiraścakṣṷṣī nāsi̭ke śrotre hṛda̭yamālabhya ya-ttrirācāma̭ti tena ṛcaḥ̭ prīṇāti yaddviḥ pa̭rimṛja̭ti tena yajūgṃ̭ṣi ya-thsakṛdṷpaspṛśa̭ti tena sāmā̭ni (ya-thsavya-mpāṇi-mpādau prokṣati) yacchiraścakṣṷṣī nāsi̭ke śrotre hṛda̭yamālabha̭te tenātha̭rvāṅgiraso brāhmaṇā-nī̭tihāsā-npṷrāṇāni kalpā-ngāthā̭ nārāśagṃsīḥ prī̭ṇāti darbhā̭ṇā-mmahadṷpastīryopastha̭-ṅkṛtvā prāṃāsī̭na-ssvāddhyāyamadhī̭yītāpāṃ-vā~ eṣa oṣa̭dhīnāgṃ raso ya-ddarbhā-ssara̭samèva brahma̭ kurute dakṣiṇottarau pāṇī (pādau) kṛtvā sapavitrāvomiti prati̭padyata etadvai yajṷstrayīṃ-vi~dyā-mpratyeṣā vāgetatpa̭ramamakṣara-ntadetadṛcā-'bhyṷktamṛco akṣarḙ parame vyo̭man. yasmi̭-ndevā adhi viśvḙ niṣeduryastanna veda kimṛcā ka̭riṣyati ya ittadvidusta ime samā̭sata iti trīneva prāyṷṅkta bhūrbhuvassva̭rityā̭haitadvai vāca-ssatyaṃ-ya~deva vāca-ssatya-nta-tprāyuṅktātha̭ sāvitrī-ṅgā̭yatrī-ntriranvā̭ha paccho-'rdharca̭śo-'navānagṃ sa̭vitā śriyaḥ̭ prasavitā śriya̭mevāpnot yatho prajñāta̭yaiva pra̭tipadā chandāgṃ̭si prati̭padyate || 11 ||
grāme mana̭sā svāddhyāyamadhī̭yīta divā naktaṃ̭-ve~ti ha̭ smāha śauca āhneya utāra̭ṇye-'bala̭ uta vācota tiṣṭha̭nnuta vraja̭nnutāsī̭na uta śayā̭no-'dhīyī̭taiva svāddhyāya-ntapa̭svī puṇyo̭ bhavati ya evaṃ-vi~dvān-thsvāddhyāyamadhī̭te namo brahma̭ṇe namo̭ astvagnaye namaḥ̭ pṛthivyai nama oṣa̭dhībhyaḥ |
namo̭ vāce namo̭ vācaspata̭ye namo viṣṇa̭ve bṛhate ka̭romi || 12 ||
maddhyandi̭ne prabalamadhī̭yītāsau khalu vāvaiṣa ā̭dityo yadbrāhmaṇastasmāttarhi tekṣṇi̭ṣṭha-ntapati tadeṣā-'bhyṷktā ||
citra-ndevānāmuda̭gādanī̭ka-ñcakṣṷrmitrasya varṷṇasyāgneḥ |
ā-'prā dyāvā̭pṛthivī antari̭kṣagṃ sūrya̭ ātmā jaga̭tastasthuṣaśceti sa vā eṣa yajña-ssadyaḥ pratā̭yate sadya-ssanti̭ṣṭhate tasya prākhsāyama̭vabhṛtho namo brahma̭ṇa iti̭ paridhānīyā-ntriranvā̭hāpa ṷpaspṛśya̭ gṛhānḙti tato yatkiñca dadā̭ti sā dakṣi̭ṇā || 13 ||
tasya vā etasya̭ yajñasya megho̭ havirdhānaṃ̭-vi~dyudagnirvarṣagṃ havi-ssta̭nayitnu-rva̭ṣaṭkāro yada̭vasphūrja̭ti so-'nṷvaṣaṭkāro vāyurātmā-'mā̭vāsyā sviṣṭakṛdya evaṃ-vi~dvānmeghe varṣati̭ vidyota̭māne stanaya̭tyavasphūrja̭ti pava̭māne vāyāva̭māvāsyā̭yāg svāddhyāyamadhī̭te
tapa̭ eva tatta̭pyate tapo̭ hi svāddhyāya ityṷttama-nnākagṃ̭ rohatyuttama-ssa̭mānānā-mbhavati yāva̭ntagṃ ha vā imāṃ-vi~ttasya̭ pūrṇā-ndada̭thsvargaṃ-lo~ka-ñja̭yati tāva̭ntaṃ-lo~ka-ñja̭yati bhūyāgṃ̭sa-ñcākṣayya-ñcāpa̭ punarmṛtyu-ñja̭yati brahma̭ṇa-ssāyṷjya-ṅgacchati || 14 ||
tasya vā etasya̭ yajñasya dvāva̭naddhyāyau yadā-''tmā-'śuci-rya-ddeśa-ssamṛ̭ddhirdaivatāni ya evaṃ-vi~dvā-nma̭hārātra uṣasyudi̭te vrajaggstiṣṭha-nnāsī̭na-śśayā̭no-'raṇye grāme vā yāva̭ttarasagg̭ svāddhyāyamadhī̭te sarvān ~lokāñja̭yati sarvān ~lokāna̭nṛṇo-'nu sañca̭rati tadeṣā-'bhyṷktā || anṛṇā asminna̭nṛṇāḥ para̭smiggstṛtīyḙ loke a̭nṛṇā-ssyā̭ma | ye dḙvayānā̭ uta pi̭tṛyāṇā-ssarvā-npatho a̭nṛṇā ākṣī̭yemetyagniṃ-vai~ jāta-mpāpmā ja̭grāha tandevā āhṷtībhiḥ pāpmānamapāghna-nnāhṷtīnāṃ-ya~jñena̭ yajñasya dakṣi̭ṇābhi-rdakṣi̭ṇānā-mbrāhmaṇena̭ brāhmaṇasya chando̭bhi-śchanda̭sāg svāddhyāyenāpa̭hatapāpmā svāddhyāyo̭ devapa̭vitraṃ-vā~ etattaṃ-yo~-'nū-thsṛjatyabhā̭go vāci bha̭vatyabhā̭go nāke tadeṣā-'bhyṷktā || yastityāja̭ sakhividagṃ sakhā̭ya-nna tasya̭ vācyapi̭ bhāgo a̭sti | yadīgṃ̭ śṛṇotyalakagṃ̭ śṛṇoti na hi praveda̭ sukṛtasya panthāmiti tasmā-thsvāddhyāyo-'ddhyḙtavyo̭ yaṃ-ya~̭-ṅkratumadhī̭te tena̭ tenāsyeṣṭa-mbha̭vatyagne-rvāyo-rā̭dityasya sāyṷjya-ṅgacchati tadeṣā-'bhyṷktā ||
ye arvāṃuta vā̭ purāṇe vedaṃ-vi~dvāgṃsa̭mabhito̭ vadantyādityameva te pari̭vadanti sarvḙ agni-ndvitīya̭-ntṛtīya̭-ñca hagṃsamiti yāva̭tīrvai devatāstā-ssarvā̭ vedavidi̭ brāhmaṇe va̭santi tasmā-dbrāhmaṇebhyo̭ vedavidbhyo̭ divedi̭ve nama̭skuryānnāślīla-ṅkīrtayedetā eva devatāḥ prīṇāti || 15 ||
ricya̭ta iva vā eṣa preva ri̭cyate yo yājaya̭ti prati̭ vā gṛhṇāti̭ yājayi̭tvā pratigṛhya vā-'na̭śnantri-ssvāddhyāyaṃ-ve~damadhī̭yīta trirātraṃ-vā~̭ sāvitrī-ṅgā̭yatrī-manvāti̭recayati varo dakṣi̭ṇā varḙṇaiva varagg̭ spṛṇotyātmā hi varaḥ̭ || 16 ||
duhe ha vā eṣa chandāgṃ̭si yo yājaya̭ti sa yena̭ yajñakratunā̭ yājaye-thso-'ra̭ṇya-mparetya̭ śucau deśe svāddhyāya-mevaina-madhī̭yannāsīta tasyānaśa̭na-ndīkṣā sthānamṷpasada āsa̭nagṃ sutyā vāgjuhūrmana̭ upabhṛddhṛtirdhruvā prāṇo havi-ssāmāddhvaryu-ssa vā eṣa yajñaḥ
prāṇada̭kṣiṇo-'na̭ntadakṣiṇa-ssamṛ̭ddhataraḥ || 17 ||
katidhā-'va̭kīrṇī praviśati̭ caturdhetyā̭hu-rbrahmavādino̭ marutaḥ̭ prāṇairindra-mbalḙna bṛhaspati̭-mbrahmavarcasenāgnimeveta̭reṇa sarvḙṇa tasyaitā-mprāya̭ścittiṃ-vi~dāñca̭kāra sudevaḥ kāśyapo yo
bra̭hmacārya̭vakirḙdamāvāsyā̭yāgṃ rātryā̭magni-mpraṇīyo̭pasamādhāya dvirājya̭syopaghāta̭-ñjuhoti kāmāva̭kīrṇo-'smyava̭kīrṇo-'smi kāma kāmā̭ya svāhā kāmābhi̭drugdho-'smyabhi̭drugdho-'smi kāma kāmā̭ya svāhetyamṛtaṃ-vā~ ājya̭mamṛta̭mevātma-ndha̭tte hutvā praya̭tāñjaliḥ kavā̭tiryaṅṅagnimabhi ma̭ntrayeta sa-mmā̭ siñcantu maruta-ssamindra-ssambṛhaspatiḥ̭ |
sa-mmā-'yamagni-ssi̭ñcatvāyṷṣā ca balḙna cāyṷṣmanta-ṅkarota meti prati̭ hāsmai marutaḥ̭ prāṇā-nda̭dhati pratīndro bala-mprati bṛhaspati̭-rbrahmavarcasa-mpratyagniritarathsarvagṃ sarva̭tanurbhūtvā sarvamāyṷreti trirabhima̭ntrayeta triṣa̭tyā hi devā yo-'pṷ̄ta iva manyḙta sa ittha-ñjṷhuyādittha-mabhima̭ntrayeta punī̭ta evātmāna-māyṷrevātma-ndha̭tte varo dakṣi̭ṇā varḙṇaiva varagg̭ spṛṇotyātmā hi varaḥ̭ || 18 ||
bhūḥ prapa̭dye bhuvaḥ prapa̭dye svaḥ̭ prapa̭dye bhūrbhuvassvaḥ̭ prapa̭dye brahma prapa̭dye brahmakośa-mprapa̭dye-'mṛta-mprapa̭dye-'mṛtakośa-mprapa̭dye caturjāla-mbra̭hmakośaṃ-ya~-mmṛtyurnāvapaśya̭ti ta-mprapa̭dye devā-nprapa̭dye devapura-mprapa̭dye parī̭vṛto varī̭vṛto brahma̭ṇā varma̭ṇā-'ha-nteja̭sā kaśya̭pasya yasmai namastacchiro dharmo̭ mūrdhāna̭-mbrahmotta̭rā hanṷryajño-'dha̭rā viṣṇur hṛda̭yagṃ saṃva~thsaraḥ prajana̭namaśvinaṷ pūrvapādā̭vatrirmaddhya̭-mmitrāvarṷṇā vaparapādā̭vagniḥ puccha̭sya prathama-ṅkāṇḍa-ntata indrastataḥ̭ prajāpa̭tirabha̭ya-ñcaturthagṃ sa vā eṣa divya-śśākvara-śśiśṷmārastagṃ ha ya evaṃ-ve~dāpa̭ punarmṛtyu-ñja̭yati jaya̭ti svargaṃ-lo~ka-nnāddhvani pramī̭yate nāphsu pramī̭yate nāgnau pramī̭yate nānapatyaḥ̭ pramīyatḙ laghvānno̭ bhavati dhruvastvama̭si dhruvasya kṣi̭tamasi tva-mbhūtānāmadhi̭patirasi tva-mbhūtānāg śreṣṭho̭-'si tvā-mbhūtānyupa̭paryāva̭rtante nama̭ste nama-ssarva̭-nte namo namaḥ̭ ||
[phāṭa bhhedam - namo namaḥ̭ śiśukumārāya namaḥ̭ ] || 19 ||
namaḥ prācyai̭ diśe yāśca̭ devatā̭ etasyā-mprati̭vasantye tābhya̭śca namo namo dakṣi̭ṇāyai diśe yāśca̭ devatā̭ etasyā-mprati̭vasantye tābhya̭śca namo namaḥ pratīcyai diśe yāśca̭ devatā̭ etasyā-mprati̭vasantye tābhya̭śca namo nama udīcyai diśe yāśca̭ devatā̭ etasyā-mprati̭vasantye tābhya̭śca namo nama̭ ūrdhvāyai̭ diśe yāśca̭ devatā̭ etasyā-mprati̭vasantye tābhya̭śca namo namo-'dha̭rāyai diśe yāśca̭ devatā̭ etasyā-mprati̭vasantye tābhya̭śca namo namo̭-'vāntarāyai̭ diśe yāśca̭ devatā̭ etasyā-mprati̭vasantye tābhya̭śca namo namo gaṅgāyamunayormaddhye yḙ vasanti te me prasannātmānascira-ñjīvitaṃ-va~̭rdhayanti namo gaṅgāyamunayormuni̭bhyaśca namo namo gaṅgāyamunayormuni̭bhyaśca namaḥ || 20 ||
(saha - rakṣāgṃ̭si - ya-ddḙvā-ssaptada̭śa - yadadīvya-npañca̭daśa - yṷṣṭe catṷstrigṃśa-d- vaiśvānarāya ṣaḍvigṃ̭śati-rvāta̭raśanā ha - kuśmāṇḍai- rajān. ha - pañca̭ - brahmayajñena - grāmḙ - maddhyandi̭ne - tasya vai megha - stasya vai dvau - ricya̭te - duhe ha̭ - katidhā-'va̭kīrṇī - bhū--r namaḥ prācyai̭ vigṃśatiḥ )
(saha̭ vai - muni̭bhyaśca namaḥ )
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake dvitīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
