Lord Indra

1.7 - rājasūyānubrāhmaṇaṃ - kṛṣṇa yajurveda taittirīya brāhmaṇa pāṭhaḥ - etad brāhmaṇānyeva

(Rajasuyanubrahmanam (Taittiriya Brahmana 1.7) in English (IAST))

From Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana

The Rajasuyanubrahmanam is a significant section from the first ashtaka of the Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana. It elaborates on the intricate Vedic rituals associated with the Rajasuya sacrifice, specifically focusing on the Shunaseeriyam offerings dedicated to Lord Indra. By invoking Indra as the personification of the year, these mantras establish cosmic harmony and ensure the abundance of food and spiritual prosperity. Chanting these Vedic hymns is believed to bestow royal authority, ensure societal stability, and align the practitioner with the rhythmic cycles of nature and divine cosmic order, fostering both material and spiritual growth.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe prathamāṣṭake saptamaḥ prapāṭhakaḥ - rājasūyānubrāhmaṇaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
anuvākaṃ 1 - śunāsīrīyendraturīyapañcāvattīyāpāmārgahomāḥ
eta-dbrāhmaṇānyeva pañca̭ havīgṃṣi̭ | athendrā̭ya śunāsīrā̭ya puroḍāśa-ndvāda̭śakapāla-nnirva̭pati | saṃva~thsaro vā indrā śunāsīraḥ̭ | saṃva~thsareṇaivāsmā annamava̭ rundhe | vāyavya̭-mpayo̭ bhavati | vāyurvai vṛṣṭyai pradāpayitā | sa evāsmai vṛṣṭi-mpradā̭payati | saurya̭ eka̭kapālo bhavati | sūryḙṇa vā amuṣmi̭~lloke vṛṣṭi̭rdhṛtā | sa evāsmai vṛṣṭi-nni ya̭cchati || 1 ||
dvādaśagavagṃ sīra-ndakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai | devāsurā-ssaṃya~̭ttā āsann | te devā agnima̭bruvann | tvayā̭ vīreṇāsṷrāna-bhibha̭vāmeti̭ | so-'bravīt | tredhā-'hamātmānaṃ-vi~ka̭riṣya iti̭ | sa tredhā ''tmānaṃ-vya~̭kuruta | agni-ntṛtī̭yam | rudra-ntṛtī̭yam | varṷṇa-ntṛtī̭yam || 2 ||
so-'bravīt | ka ida-nturīyamiti̭ | ahamitīndro-'bravīt |
sa-ntu sṛ̭jāvahā iti̭ | tau sama̭sṛjetām | sa indra̭sturīya̭-mabhavat | yadindra̭-sturīya-mabha̭vat | tadi̭ndra-turīyasyendra-turīyatvam | tato vai devā vya̭jayanta | yadi̭ndraturīya-nni̭rupyate viji̭tyai || 3 ||
vahinī̭ dhenu-rdakṣi̭ṇā | ya-dvahinī | tenāgneyī |
ya-dgauḥ | tena̭ raudrī | ya-ddhenuḥ | tenaindrī | yathstrī satī dāntā | tena̭ vāruṇī samṛ̭ddhyai | prajāpa̭ti-ryajñama̭sṛjata || 4 ||
tagṃ sṛṣṭagṃ rakṣāg̭syajighāgṃsann | sa etāḥ prajāpa̭ti-rātmano̭ devatā nira̭mimīta | tābhirvai sa digbhyo rakṣāgṃ̭si prāṇṷdata | ya-tpa̭ñcāvattīya̭-ñjuhoti̭ | digbhya eva ta-dyaja̭māno rakṣāgṃ̭si praṇṷdate | samṷ̄ḍhagṃ rakṣa-ssanda̭gdhagṃ rakṣa ityā̭ha | rakṣāg̭syeva sanda̭hati | agnayḙ rakṣoghne svāhetyā̭ha | devatābhya eva vi̭jigyānābhyo̭ bhāgadheya̭-ṅkaroti | praṣṭivāhī ratho dakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai || 5 ||
indro̭ vṛtragṃ hatvā | asṷrā-nparābhāvya̭ | namṷcimāsura-nnāla̭bhata | tagṃ śacyā̭-'gṛhṇāt | tau sama̭labhetām | so-'smā-dabhiśṷnataro-'bhavat | so-'bravīt | sadhāṃgṃ sanda̭dhāvahai | atha tvā-'va̭ srakṣyāmi | na mā śuṣkḙṇa nārdreṇa̭ hanaḥ || 6 ||
na divā na naktamiti̭ | sa etamapā-mphena̭masiñcat | na vā eṣa śuṣko nārdro vyṷṣṭā ''sīt | anṷdita-ssūryaḥ̭ | na vā eta-ddivā na naktam | tasyaitasmi̭n ~loke | apā-mphenḙna śira uda̭vartayat | tadḙnamanva̭vartata | mitra̭drugiti̭ || 7 ||
sa etāna̭pāmārgāna̭janayat | tāna̭juhot | tairvai sa rakṣāgsyapā̭hata | yada̭pāmārga homo bhava̭ti | rakṣa̭sā-mapa̭hatyai | ekol mukena̭ yanti | taddhi rakṣa̭sā-mbhāgadheyam | imā-ndiśaṃ̭-ya~nti | eṣā vai rakṣa̭sā-ndik | svāyā̭meva diśi rakṣāgṃ̭si hanti || 8 ||
svakṛ̭ta iri̭ṇe juhoti pradare vā | eta-dvai rakṣa̭sāmāyata̭nam | sva evāyata̭ne rakṣāgṃ̭si hanti | parṇamayḙna sruveṇa̭ juhoti | brahma vai parṇaḥ | brahma̭ṇaiva rakṣāgṃ̭si hanti | devasya̭ tvā savituḥ pra̭sava ityā̭ha | savitṛpra̭sūta eva rakṣāgṃ̭si hanti | hatagṃ rakṣo 'va̭dhiṣma rakṣa ityā̭ha | rakṣa̭sāg stṛtyai | yadvaste ta-ddakṣi̭ṇā nirava̭ttyai | apra̭tīkṣamā ya̭nti | rakṣa̭sā-mantarhi̭tyai || 9 ||
(yacchati - varṷṇa-ntṛtī̭yaṃ - ~viji̭tyā - asṛjata - samṛ̭ddhyai - hano - mitra̭drugiti̭ - hanti - stṛtyai trīṇi̭ ca) (a. 1)
anuvākaṃ 2 - devikāvahavīṃṣi
dhātre pṷroḍāśa-ndvāda̭śakapāla-nnirva̭pati | saṃva~thsaro vai dhātā | saṃva~thsareṇaivāsmai prajāḥ praja̭nayati | anvevāsmā anṷmatirmanyate | rāte rākā | pra si̭nīvālī ja̭nayati | prajāsveva prajā̭tāsu kuhvā̭ vāca̭-ndadhāti | mithunau gāvau dakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai | āgnāvaiṣṇava-mekā̭daśakapāla-nnirva̭pati | aindrāvaiṣṇava-mekā̭daśakapālam || 10 ||
vaiṣṇava-ntri̭kapālam | vīryaṃ̭-vā~ agniḥ | vīrya̭mindraḥ̭ | vīryaṃ̭-vi~ṣṇuḥ̭ | prajā eva prajā̭tā vīrye prati̭ṣṭhāpayati | tasmā-tprajā vīryā̭vatīḥ | vāmana ṛ̭ṣabho vahī dakṣi̭ṇā | yadvahī | tenāgneyaḥ | yadṛ̭ṣabhaḥ || 11 ||
tenaindraḥ | yadvā̭manaḥ | tena̭ vaiṣṇava-ssamṛ̭ddhyai | agnīṣomīya-mekā̭daśakapāla-nnirva̭pati | indrāsomīya-mekā̭daśakapālam | saumya-ñcarum | somo vai rḙtodhāḥ | agniḥ prajānā-mprajanayitā | vṛddhānāmindraḥ̭ pradāpayitā | soma̭ evāsmai reto dadhā̭ti || 12 ||
agniḥ prajā-mpraja̭nayati | vṛddhāmindraḥ praya̭cchati | babhru-rdakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai | somāpauṣṇa-ñcaru-nnirva̭pati | aindrāpauṣṇa-ñcarum | somo vai rḙtodhāḥ | pūṣā pa̭śūnā-mpra̭janayitā | vṛddhānāmindraḥ̭ pradāpayitā | soma̭ evāsmai reto dadhā̭ti | pūṣā paśū-npraja̭nayati || 13 ||
vṛddhānindraḥ praya̭cchati | pauṣṇaścaru-rbha̭vati | iyaṃ-vai~ pūṣā | asyāmeva prati̭ tiṣṭhati | śyāmo dakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai | bahu vai purṷṣo-'meddhya-mupa̭gacchati | vaiśvānara-ndvāda̭śakapāla-nnirva̭pati | saṃva~thsaro vā agni-rvaiśvānaraḥ | saṃva~thsareṇaivainagg̭ svadayati | hira̭ṇya-ndakṣi̭ṇā || 14 ||
pavitraṃ-vai~ hira̭ṇyam | punātyevainam | bahu vai rā̭janyo 'nṛ̭ta-ṅkaroti | upa̭ jāmyai hara̭te | jināti̭ brāhmaṇam | vadatyanṛ̭tam | anṛ̭te khalu vai kriyamā̭ṇe varṷṇo gṛhṇāti | vāruṇaṃ-ya~̭vamaya̭-ñcaru-nnirva̭pati | varuṇapāśādevaina̭-mmuñcati | aśvo dakṣi̭ṇā | vāruṇo hi devatayā-'śva-ssamṛ̭ddhyai || 15 ||
(aindrāvaiṣṇāvamekā̭daśakapālaṃ-~yadṛ̭ṣabho- dadhā̭ti-pūṣā paśū-npraja̭nayati-hira̭ṇyaṃ dakṣi̭ṇā-dakṣiṇaikaṃ̭ ca) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - ratnināṃ havīṃṣi
ratninā̭metāni̭ havīgṃṣi̭ bhavanti | ete vai rāṣṭrasya̭ pradātāraḥ̭ | etḙ-'pādātāraḥ̭ | ya eva rāṣṭrasya̭ pradātāraḥ̭ | yḙ-'pādātāraḥ̭ | ta evāsmai̭ rāṣṭra-mpraya̭cchanti | rāṣṭrameva bha̭vati | ya-thsa̭māhṛtya̭ nirvapet | ara̭tnina-ssyuḥ | yathāyatha-nnirva̭pati ratnitvāya̭ || 16 ||
ya-thsadyo nirvapet | yāva̭tīmekḙna haviṣā-''śiṣa̭mava rundhe | tāva̭tīmava̭ rundhīta | anvaha-nnirva̭pati | bhūya̭sīmevāśiṣamava̭ rundhe | bhūya̭so yajñakratūnupai̭ti | bārhaspatya-ñcaru-nnirva̭pati brahmaṇo̭ gṛhe | mukhata evāsmai brahma saggśya̭ti | atho brahma̭nneva kṣatra-manvāra̭mbhayati | śitipṛṣṭho dakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai || 17 ||
aindra-mekā̭daśakapālagṃ rājanya̭sya gṛhe | indriyamevāva̭ rundhe | ṛṣabho dakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai | āditya-ñcaru-mmahi̭ṣyai gṛhe | iyaṃ-vā~ adi̭tiḥ | asyāmeva prati̭tiṣṭhati | dhenu-rdakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai | bhagā̭ya caruṃ-vā~vātā̭yai gṛhe | bhaga̭mevāsmi̭-ndadhāti | vici̭ttagarbhā paṣṭhauhī dakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai || 18 ||
nairṛta-ñcaru-mpa̭rivṛktyai̭ gṛhe kṛṣṇānāṃ-vrī~hīṇā-nnakhani̭rbhinnam | pāpmāna̭meva nir-ṛ̭ti-nnirava̭dayate | kṛṣṇā kūṭā dakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai | āgneya-maṣṭāka̭pālagṃ senānyo̭ gṛhe | senā̭mevāsya saggśya̭ti | hira̭ṇya-ndakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai | vāruṇa-ndaśa̭kapālagṃ sūtasya̭ gṛhe | varuṇasavamevāva̭-rundhe | mahāni̭raṣṭo dakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai | mārutagṃ saptaka̭pāla-ṅgrāmaṇyo̭ gṛhe || 19 ||
annaṃ-vai~ marutaḥ̭ | anna̭mevāva̭-rundhe | pṛśñi-rdakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai | sāvitra-ndvāda̭śakapāla-ṅkṣatturgṛhe prasūtyai | upaddhvasto dakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai | āśvina-ndvi̭kapālagṃ sa̭graṃhīturgṛhe | aśvinau vai devānā-mbhiṣajau | tābhyā̭mevāsmai̭ bheṣaja-ṅka̭roti | savātyaṷ dakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai | pauṣṇa-ñcaru-mbhā̭gadughasya̭ gṛhe || 20 ||
annaṃ-vai~ pūṣā | anna̭mevāva̭ rundhe | śyāmo dakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai | raudra-ṅgā̭vīdhuka-ñcaruma̭kṣāvāpasya̭ gṛhe | antata eva rudra-nnirava̭dayate | śabala udvā̭ro dakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai | dvāda̭śaitāni̭ havīgṃṣi̭ bhavanti | dvāda̭śa māsā-ssaṃva~thsaraḥ | saṃva~thsareṇaivāsmai̭ rāṣṭramava̭-rundhe | rāṣṭrameva bha̭vati || 21 ||
yanna pra̭ti nirvapet | ratnina̭ āśiṣo-'va̭rundhīrann | prati nirva̭pati | indrā̭ya sutrāmṇḙ puroḍāśa-mekā̭daśakapālam | indrā̭yāgṃhomuce | āśiṣa̭ evāva̭rundhe | aya-nno rājā̭ vṛtrahā rājā̭ bhūtvā vṛtraṃ-va~̭ddhyādityā̭ha | āśiṣa̭mevaitāmāśāste | maitrā-bārhaspatya-mbha̭vati | śvetāyai śvetava̭thsāyai dugdhe || 22 ||
bārhaspatye maitramapi̭ dadhāti | brahma̭ caivāsmai kṣatra-ñca̭ samīcī̭ dadhāti | atho brahma̭nneva kṣatra-mprati̭ṣṭhāpayati | bārhaspatyena pūrvḙṇa praca̭rati | mukhata evāsmai brahma saggśya̭ti | atho brahma̭nneva kṣatra-manvāra̭mbhayati | svaya-ṅkṛtā vedi̭rbhavati | svayadinna-mbarhiḥ | svayakṛnta iddhmaḥ | ana̭bhijitasyā-bhiji̭tyai | tasmā-drājñāmara̭ṇya-mabhiji̭tam | saiva śvetā śvetava̭thsā dakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai || 23 ||
(ratnitvāya - samṛ̭ddhyai - paṣṭhauhi dakṣi̭ṇā samṛ̭ddhyai - grāmaṇyo̭ gṛhe - bhā̭gadughasya̭ gṛhe-bha̭vati - dugdhḙ - 'bhiji̭tyai dve ca̭) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - devasuvāṃ havīṃṣi
devasuvāmetāni̭ havīgṃṣi̭ bhavanti | etāva̭nto vai devānāgṃ̭ savāḥ | ta evāsmai̭ savā-npraya̭cchanti | ta ḙnagṃ suvante | agnirevaina̭-ṅgṛhapa̭tīnāgṃ suvate | somo vanaspatī̭nām | rudraḥ pa̭śūnām | bṛhaspati̭-rvācām | indro jyeṣṭhānām | mitra-ssatyānām || 24 ||
varṷṇo dharma̭patīnām | etadeva sarva̭-mbhavati | savitā tvā prasavānāgṃ̭ suvatāmiti hasta̭-ṅgṛhṇāti prasūtyai | ye dḙvā devasuva-ssthetyā̭ha | yathā yajurevai tat | mahate kṣatrāya̭ mahata ādhi̭patyāya mahate jāna̭rājyāyetyā̭ha | āśiṣa̭mevaitāmāśāste | eṣa vo̭ bharatā rājā somo-'smāka̭-mbrāhmaṇānāgṃ rājetyā̭ha | tasmā-thsoma̭rājāno brāhmaṇāḥ | prati tyannāma̭ rājyama̭dhāyītyā̭ha || 25 ||
rājyamevāsmi-nprati̭ dadhāti | svā-ntanuvaṃ-va~rṷṇo aśiśredityā̭ha | varuṇasavamevā-va̭rundhe | śucermitrasya vratyā̭ abhūmetyā̭ha | śuci̭mevainaṃ-vra~tya̭-ṅkaroti | ama̭nmahi mahata ṛtasya nāmetyā̭ha | manuta evainam | sarve vrātā varṷṇasyā bhūvannityā̭ha | sarva̭vrātamevaina̭-ṅkaroti | vi mitra evairarā̭ti-matārīdityā̭ha || 26 ||
arā̭timevaina̭-ntārayati | asṷ̄ṣudanta yajñiyā̭ ṛtenetyā̭ha | svadaya̭tyevainam | vyṷ trito ja̭rimāṇa̭-nna ānaḍityā̭ha | āyṷrevāsmi̭-ndadhāti | dvābhyāṃ-vi~mṛ̭ṣṭe | dvipā-dyaja̭mānaḥ prati̭ṣṭhityai | agnīṣomīya̭sya caikā̭daśakapālasya devasuvā-ñca̭ haviṣā̭magnaye sviṣṭakṛtḙ samava̭dyati | devatā̭bhirevaina̭-mubhayataḥ pari̭gṛhṇāti | viṣṇukramān kra̭mate( ) | viṣṇṷreva bhūtvemā~llokā-nabhija̭yati || 27 ||
(satyānā̭-madhāyītyā̭-hātārīdityā̭ha-kramata eka̭-ñca) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - abhiṣekārthamapāṅgrahagrahaṇam
artheta-sstheti̭ juhoti | āhṷtyaivainā̭ niṣkrīya̭ gṛhṇāti | atho̭ haviṣkṛ̭tānāmevābhighṛ̭tānā-ṅgṛhṇāti | vaha̭ntīnā-ṅgṛhṇāti | etā vā apāgṃ rāṣṭram | rāṣṭramevāsmai̭ gṛhṇāti | atho śriya̭mevaina̭mabhi va̭hanti | apā-mpati̭rasītyā̭ha | mithunamevākaḥ̭ | vṛṣā-'syūrmirityā̭ha || 28 ||
ūrmimanta̭mevaina̭-ṅkaroti | vṛṣaseno̭-'sītyā̭ha | senā̭mevāsya saggśya̭ti | vrajakṣita-ssthetyā̭ha | etā vā apāṃ-vi~śaḥ̭ | viśa̭mevāsmai paryṷ̄hati | marutāmoja-ssthetyā̭ha | annaṃ-vai~ marutaḥ̭ | anna̭mevā va̭rundhe | sūrya̭varcasa-ssthetyā̭ha || 29 ||
rāṣṭrameva va̭rcasvya̭kaḥ | sūrya̭tvacasa-ssthetyā̭ha | satyaṃ-vā~ etat | ya-dvarṣa̭ti | anṛ̭taṃ-ya~dātapa̭ti varṣa̭ti | satyānṛte evāva̭rundhe | nainagṃ̭ satyānṛte ṷdite higg̭staḥ | ya evaṃ-ve~da̭ | māndā-ssthetyā̭ha | rāṣṭrameva bra̭hmavarcasya̭kaḥ || 30 ||
vāśā-ssthetyā̭ha | rāṣṭrameva vaśya̭kaḥ | śakva̭rī-ssthetyā̭ha | paśavo vai śakva̭rīḥ | paśūnevāva̭ rundhe | viśvabhṛta-ssthetyā̭ha | rāṣṭrameva pa̭yasvya̭kaḥ | janabhṛta-ssthetyā̭ha | rāṣṭramevendri̭yāvya̭kaḥ | agnestḙjasyā-ssthetyā̭ha || 31 ||
rāṣṭrameva tḙjasvya̭kaḥ | apāmoṣa̭dhīnāgṃ rasa-ssthetyā̭ha | rāṣṭrameva ma̭dhavya̭makaḥ | sārasvata-ṅgraha̭-ṅgṛhṇāti | eṣā vā apā-mpṛṣṭham | yathsara̭svatī | pṛṣṭhamevainagṃ̭ samānānā-ṅkaroti | ṣoḍaśabhi̭-rgṛhṇāti | ṣoḍa̭śakalo vai purṷṣaḥ | yāvā̭neva purṷṣaḥ | tasmi̭n vīrya̭-ndadhāti | ṣoḍaśabhi̭-rjuhoti̭ ṣoḍaśabhi̭-rgṛhṇāti | dvātrigṃ̭śa-thsampa̭dyante | dvātrigṃ̭śadakṣarā 'nuṣṭuk | vāga̭nuṣṭu-phsarvā̭ṇi chandāgṃ̭si | vācaivainagṃ sarvḙbhi-śchando̭bhi-rabhiṣi̭ñcati || 32 ||
(ūrmirityā̭ha - sūrya̭varcasa-ssthetyā̭ha - brahmavarcasya̭ka - stejasyā-ssthetyā̭haiva - purṷṣa-ṣṣaṭca̭) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - abhiṣekārthajalasaṃskāraḥ
devī̭rāpa-ssa-mmadhṷmatī-rmadhṷmatībhi-ssṛjyaddhvamityā̭ha | brahma̭ṇaivainā-ssagṃ sṛ̭jati | anā̭dhṛṣṭā-ssīdatetyā̭ha | brahma̭ṇaivainā-ssādayati | antarā hotṷśca dhiṣṇi̭ya-mbrāhmaṇācchagṃ sina̭śca sādayati | āgneyo vai hotā | aindro brāhmaṇācchagṃsī | teja̭sā caivendriyeṇa̭ cobhayato̭ rāṣṭra-mpari̭gṛhṇāti | hira̭ṇyeno-tpṷnāti | āhṷtyai hi pavitrābhyāmutpunanti vyāvṛ̭ttyai || 33 ||
śatamā̭na-mbhavati | śatāyuḥ purṷṣa-śśatendri̭yaḥ | āyṷṣyevendriye prati̭tiṣṭhati | ani̭bhṛṣṭamasītyā̭ha | ani̭bhṛṣṭagg hyḙtat | vāco bandhurityā̭ha | vāco hyḙṣa bandhuḥ̭ | tapojā ityā̭ha | tapojā hyḙtat | soma̭sya dātramasītyā̭ha || 34 ||
soma̭sya hyḙtaddātram | śukrā vaḥ̭ śukreṇotpṷnāmītyā̭ha | śukrā hyāpaḥ̭ | śukragṃ hira̭ṇyam | candrāścandreṇetyā̭ha | candrā hyāpaḥ̭ | candragṃ hira̭ṇyam | amṛtā̭ amṛtenetyā̭ha | amṛtā hyāpaḥ̭ | amṛtagṃ hira̭ṇyam || 35 ||
svāhā̭ rājasūyāyetyā̭ha | rājasūyā̭ya hyḙnā utpunāti̭ | sadhamādo dyumninīrūrja̭ etā iti̭ vāruṇyarcā gṛ̭hṇāti | varuṇasavamevā va̭rundhe | eka̭yā gṛhṇāti | ekadhaiva yaja̭māne vīrya̭-ndadhāti | kṣatrasyolba̭masi kṣatrasya yoni̭rasīti̭ tārpya-ñcoṣṇīṣa̭-ñca praya̭cchati sayonitvāya̭ | eka̭śatena darbhapuñjīlaiḥ pa̭vayati | śatāyurvai purṷṣa-śśatavīryaḥ | ātmaika̭śataḥ || 36 ||
yāvā̭neva purṷṣaḥ | tasmi̭n vīrya̭-ndadhāti | daddhyā̭śayati | indriyamevā-va̭rundhe | udumbara̭-māśayati | annādyasyāva̭ ruddhyai | śaṣpāṇyāśayati | surā̭bali-mevaina̭-ṅkaroti | āvida̭ etā bha̭vanti | āvida̭mevaina̭-ṅgamayanti || 37 ||
agnirevaina-ṅgārha̭patyenāvati | indra̭ indriyeṇa̭ | pūṣā paśubhiḥ̭ | mitrāvarṷṇau prāṇāpānābhyām | indro̭ vṛtrāya vajramuda̭yacchat | sa diva̭malikhat | so-'ryamṇaḥ panthā̭ abhavat | sa āvi̭nne dyāvā̭pṛthivī dhṛtavra̭te iti dyāvā̭pṛthivī upā̭dhāvat | sa ābhyāmeva prasṷ̄ta indro̭ vṛtrāya vajra-mprāha̭rat | āvi̭nne dyāvā̭pṛthivī dhṛtavra̭te iti yadāha̭ || 38 ||
ābhyāmeva prasṷ̄to yaja̭māno vajra-mbhrātṛ̭vyāya praha̭rati | āvi̭nnā devyadi̭ti-rviśvarūpītyā̭ha | iyaṃ-vai~ devyadi̭ti-rviśvarūpī | asyāmeva prati̭ tiṣṭhati | āvi̭nno-'yamasāvā̭muṣyāyaṇo-'syāṃ-vi~śya̭smi-nrāṣṭra ityā̭ha | viśaivainagṃ̭ rāṣṭreṇa sama̭rdhayati | mahate kṣatrāya̭ mahata ādhi̭patyāya mahate jāna̭rājyāyetyā̭ha | āśiṣa̭mevaitāmāśāste | eṣa vo̭ bharatā rājā somo-'smāka̭-mbrāhmaṇānāgṃ rājetyā̭ha | tasmā-thsoma̭rājāno brāhmaṇāḥ || 39 ||
indra̭sya vajro̭-'si vārtra̭ghna iti dhanuḥ praya̭cchati viji̭tyai | śatrubādha̭nā-ssthetīṣūṋ | śatrṷ̄nevāsya̭ bādhante | pāta mā pratyañca̭-mpāta mā̭ tiryañca̭manvañca̭-mmā pātetyā̭ha | tisro vai śa̭ravyāḥ | pratīcī̭ tiraścyanūcī | tābhya̭ evaina̭-mpānti | digbhyo mā̭ pātetyā̭ha | digbhya evaina̭-mpānti | viśvābhyo mā nāṣṭrābhyaḥ̭ pātetyā̭ha | apa̭rimitādevaina̭-mpānti | hira̭ṇyavarṇāvuṣasāṃ-vi~roka iti̭ triṣṭubhā̭ bāhū u-dgṛ̭hṇāti | indriyaṃ-vai~ vīrya̭-ntriṣṭuk | indriyameva vīrya̭-mupari̭ṣṭādātman-dha̭tte || 40 ||
(vyāvṛ̭ttyai-dātramasītyā̭hā-mṛtagṃ hira̭ṇya-mekaśato-ga̭mayan-tyāha̭-brāhmāṇā-nāṣṭrābhyaḥ̭ pātetyā̭ha catvāri̭ ca) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - digvyāsthāpanam
diśo vyāsthā̭payati | diśāmabhiji̭tyai | yada̭nu prakrāmet | abhi diśo̭ jayet | uttu mādyet | manasā-'nu prakrā̭mati | abhi diśo̭ jayati | nonmādyati | samidhamā tiṣṭhetyā̭ha | teja̭ evāva̭rundhe || 41 ||
ugrāmā tiṣṭhetyā̭ha | indriyamevāva̭ rundhe | virājamā tiṣṭhetyā̭ha | annādya̭mevāva̭ rundhe | udī̭cīmā tiṣṭhetyā̭ha | paśūnevāva̭ rundhe | ūrdhvāmā tiṣṭhetyā̭ha | suvargameva loka-mabhija̭yati | anūjji̭hīte | suvargasya̭ lokasya sama̭ṣṭyai || 42 ||
māruta eṣa bha̭vati | annaṃ-vai~ marutaḥ̭ | anna̭mevāva̭ rundhe | eka̭vigṃśatikapālo bhavati prati̭ṣṭhityai | yo̭-'raṇye 'nuvākyo̭ gaṇaḥ | ta-mma̭ddhyata upa̭dadhāti | grāmyaireva paśubhi̭-rāraṇyā-npaśū-npari̭gṛhṇāti | tasmā-dgrāmyaiḥ paśubhi̭rāraṇyāḥ paśavaḥ pari̭gṛhītāḥ | pṛthi̭rvainyaḥ | abhya̭ṣicyata || 43 ||
sa rāṣṭra-nnābha̭vat | sa etāni̭ pārthānya̭paśyat | tānya̭juhot | tairvai sa rāṣṭra-ma̭bhavat | yatpārthāni̭ juhoti̭ | rāṣṭrameva bha̭vati | bārhaspatya-mpūrvḙṣāmuttama-mbha̭vati | aindramutta̭reṣā-mprathamam | brahma̭ caivāsmai kṣatra-ñca̭ samīcī̭ dadhāti | atho brahma̭nneva kṣatra-mprati̭ṣṭhāpayati || 44 ||
ṣaṭpurastā̭-dabhiṣekasya̭ juhoti | ṣaḍupari̭ṣṭāt | dvāda̭śa sa-mpa̭dyante | dvāda̭śa māsā-ssaṃva~thsaraḥ | saṃva~thsaraḥ khalu vai devānā-mpūḥ | devānā̭meva pura̭-mmaddhyato vyava̭sarpati | tasya na kuta̭śca nopāvyādho bha̭vati | bhūtānā-maveṣṭī-rjuhoti | atrātra vai mṛtyu-rjā̭yate | yatra̭ yatraiva mṛtyu-rjāya̭te | tata̭ evainamava̭yajate | tasmā-drājasūyḙnejāna-ssarvamāyṷreti | sarve hya̭sya mṛtyavo-'veṣṭāḥ | tasmā-drājasūyḙnejāno nābhica̭ritavai | pratyagḙna-mabhicāra-sstṛ̭ṇute || 45 ||
(rundhe-sama̭ṣṭyā-asicyata-sthāpayati-jāya̭te pañca̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - abhiṣekaḥ
soma̭sya tviṣi̭rasi tavḙva me tviṣi̭rbhūyāditi̭ śārdūlacarmopa̭stṛṇāti | yaiva some tviṣiḥ̭ | yā śārdūle | tāmevāva̭ rundhe | mṛtyorvā eṣa varṇaḥ̭ | yacchārdūlaḥ | amṛtagṃ hira̭ṇyam | amṛta̭masi mṛtyormā̭ pāhīti hira̭ṇya-mupāsyati | amṛta̭meva mṛtyoranta-rdha̭tte | śatamā̭na-mbhavati || 46 ||
śatāyuḥ purṷṣa-śśatendri̭yaḥ | āyṷṣyevendriye prati̭ tiṣṭhati | didyonmā̭ pāhītyupari̭ṣṭādadhi nida̭dhāti | ubhayata̭ evāsmai śarma̭ dadhāti | aveṣṭā dandaśūkā iti̭ klībagṃ sīsḙna viddhyati | dandaśūkā̭-nevāva̭ yajate | tasmā-tklība-nda̭ndaśūkā dagṃśṷkāḥ | nira̭sta-nnamṷce-śśira iti̭ lohitāyasa-nnira̭syati | pāpmāna̭meva namṷci-nnirava̭dayate | prāṇā ātmanaḥ pūrvḙ-'bhiṣicyā ityā̭huḥ || 47 ||
somo rājā varṷṇaḥ | devā dha̭rmasuva̭śca ye | te te vācagṃ̭ suvantā-nte te prāṇagṃ sṷvantāmityā̭ha | prāṇānevātmanaḥ pūrvā̭-nabhiṣi̭ñcati | ya-dbrūyāt | agnestvā teja̭sā 'bhiṣi̭ñcāmīti̭ | tejasvyḙva syāt | duścarmā tu bha̭vet | soma̭sya tvā dyumnenā-bhiṣi̭ñcāmītyā̭ha | saumyo vai devata̭yā purṷṣaḥ || 48 ||
svayaivaina̭-ndevata̭yā-'bhiṣi̭ñcati | agne-stejasetyā̭ha | teja̭ evāsmi̭-ndadhāti | sūrya̭sya varcasetyā̭ha | varca̭ evāsmi̭-ndadhāti | indra̭sye-ndriyeṇetyā̭ha | indriyamevāsmi̭-ndadhāti | mitrāvarṷṇayo-rvīryḙṇetyā̭ha | vīrya̭mevāsmi̭-ndadhāti | marutāmojasetyā̭ha || 49 ||
oja̭ evāsmi̭-ndadhāti | kṣatrāṇā-ṅkṣatrapa̭tirasītyā̭ha | kṣatrāṇā̭mevaina̭-ṅkṣatrapa̭ti-ṅkaroti | ati̭ divaspāhītyā̭ha | atyanyā-npāhīti vāvaitadā̭ha | samāva̭vṛtranna-dharāgudī̭cī-rityā̭ha | rāṣṭramevāsmi̭-ndhruvama̭kaḥ | uccheṣa̭ṇena juhoti | uccheṣa̭ṇabhāgo vai rudraḥ | bhāgadheyḙnaiva rudra-nnirava̭dayate || 50 ||
uda̭mparetyāgnīddhre juhoti | eṣā vai rudrasya dik | svāyā̭meva diśi rudra-nnirava̭dayate | rudra yatte krayī para-nnāmetyā̭ha | yadvā a̭sya krayī para-nnāma̭ | tena vā eṣa hi̭nasti | yagṃ hinasti̭ | tenaivainagṃ̭ saha śa̭mayati | tasmai̭ hutama̭si yameṣṭa̭masītyā̭ha | yamādevāsya̭ mṛtyumava̭yajate || 51 ||
prajā̭pate na tvadetānyanya iti tasyai̭ gṛhe jṷhuyāt | yā-ṅkāmayḙta rāṣṭrama̭syai prajā syāditi̭ | rāṣṭramevāsyai prajā bha̭vati | parṇa-mayḙnā-ddhvaryu-rabhiṣi̭ñcati | brahmavarcasamevāsmin-tviṣi̭-ndadhāti | audṷmbareṇa rājanyaḥ̭ | ūrja̭mevāsmi̭-nnannādya̭-ndadhāti | āśva̭tthena vaiśyaḥ̭ | viśa̭mevāsmi-npuṣṭi̭-ndadhāti | naiya̭grodhena janyaḥ̭( ) | mitrāṇyevāsmai̭ kalpayati | atho prati̭ṣṭhityai || 52 ||
(bhava - tyāhuḥ - purṷṣa - ojasetyā̭ha - nirava̭dayate - yajate - janyo dve ca̭) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - sthārohaṇam. vijayaḥ
indra̭sya vajro̭-'si vārtra̭ghna iti ratha̭mupāva̭harati viji̭tyai | mitrāvarṷṇayostvā praśāstroḥ praśiṣā̭ yunajmītyā̭ha | brahma̭ṇaivaina̭-ndevatābhyāṃ-yu~nakti | praṣṭivāhinaṃ̭-yu~nakti | praṣṭivāhī vai dḙvarathaḥ | devaratha-mevāsmai̭ yunakti | trayo-'śvā̭ bhavanti | ratha̭ścaturthaḥ | dvau sa̭vyeṣṭhasārathī | ṣaṭ-thsampa̭dyante || 53 ||
ṣaḍvā ṛtavaḥ̭ | ṛtubhi̭revainaṃ̭-yu~nakti | viṣṇukramān-kra̭mate | viṣṇṷreva bhūtvemān ~lokānabhija̭yati | yaḥ, kṣatriyaḥ prati̭hitaḥ | so-'nvāra̭bhate | rāṣṭrameva bha̭vati | triṣṭubhā 'nvāra̭bhate | indriyaṃ-vai~ triṣṭuk | indriyameva yaja̭māne dadhāti || 54 ||
marutā-mprasave jḙṣamityā̭ha | marudbhi̭reva prasṷ̄ta ujja̭yati | āpta-mmana ityā̭ha | yadeva manasaiphsīt | tadā̭pat | rājanya̭-ñjināti | anākrānta evākra̭mate | vi vā eṣa i̭ndriyeṇa̭ vīryḙṇardhyate | yo rā̭janya̭-ñjināti̭ | samahami̭ndriyeṇa̭ vīryḙṇetyā̭ha || 55 ||
indriyameva vīrya̭mātman-dha̭tte | paśūnā-mmanyura̭si tavḙva me manyurbhṷ̄yāditi vārā̭hī upānahāvupa̭ muñcate | paśūnāṃ-vā~ eṣa manyuḥ | ya-dva̭rāhaḥ | tenaiva pa̭śūnā-mmanyumātma-ndha̭tte | abhi vā iyagṃ sṷṣuvāṇa-ṅkā̭mayate | tasyeśvarendriyaṃ-vī~rya̭mādā̭toḥ | vārā̭hī upānahāvupa̭muñcate | asyā evāntardha̭tte | indriyasya̭ vīrya̭syānāttyai || 56 ||
namo̭ mātre pṛ̭thivyā ityāhāhigṃ̭ sāyai | iya̭dasyā-yṷrasyāyṷrme dhehītyā̭ha | āyṷrevātman-dha̭tte | ūrgasyūrja̭-mme dhehītyā̭ha | ūrja̭mavātma-ndha̭tte | yuṅṅa̭si varco̭-'si varco mayi̭ dhehītyā̭ha | varca̭ evātma-ndha̭tte | ekadhā brahmaṇa upa̭ harati | ekadhaiva yaja̭māna āyurūrjaṃ-va~rco̭ dadhāti | rathavimocanīyā̭ juhoti prati̭ṣṭhityai || 57 ||
trayo-'śvā̭ bhavanti | ratha̭ścaturthaḥ | tasmā-ccaturjṷhoti | yadubhau sahāvatiṣṭhḙtām | samānaṃ-lo~kami̭yātām | saha sa̭graṃhītrā ra̭thavāha̭ne rathamāda̭dhāti | suvargādevainaṃ̭-lo~kādantarda̭dhāti | hagṃsa-śśṷciṣadityā da̭dhāti | brahma̭ṇaivaina̭-mupāvahara̭ti | brahmaṇā ''da̭dhāti | ati̭cchandasā ''da̭dhāti | ati̭cchandā vai sarvā̭ṇi chandāgṃ̭si | sarvḙbhirevaina-ñchando̭bhi-rāda̭dhāti | varṣma vā eṣā chanda̭sām | yadati̭cchandāḥ | yadati̭cchandasā dadhā̭ti | varṣmaivainagṃ̭ samānānā-ṅkaroti || 58 ||
(padyante - dadhāti - vīryḙṇetyāhā - nātyai - prati̭ṣṭhityai - brahmaṇā-''da̭dhāti sapta ca̭) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - āsane samupaveśa-ssarvaissevyatva-ñca
mitro̭-'si varṷṇo-'sītyā̭ha | maitraṃ-vā~ ahaḥ̭ | vāruṇī rātriḥ̭ | ahorātrābhyā̭-mevaina̭-mupāva̭harati | mitro̭-'si varṷṇosītyā̭ha | maitro vai dakṣi̭ṇaḥ | vāruṇa-ssavyaḥ | vaiśvadevyā̭mikṣā | svamevainaṷ bhāgadheya̭-mupāva̭harati | samahaṃ-vi~śvairdevai-rityā̭ha || 59 ||
vaiśvadevyo̭ vai prajāḥ | tā evādyāḥ kurute | kṣatrasya nābhi̭rasi kṣatrasya yoni̭-rasītya̭dhīvāsamā-stṛ̭ṇāti sayonitvāya̭ | syonāmāsī̭da suṣadāmāsīdetyā̭ha | yathā yajurevai tat | mā tvā̭ higṃsī-nmā mā̭ higṃsīdityāhā-higṃ̭sāyai | niṣa̭sāda dhṛtavra̭to varṷṇaḥ pastyāsvā sāmrājyāya sukraturityā̭ha | sāmrājyamevainagṃ̭ sukratṷ-ṅkaroti | brahmā(3)ntvagṃ rā̭jan-brahmā-'si̭ savitā-'si̭ satyasa̭va ityā̭ha | savitāra̭-mevainagṃ̭ satyasa̭va-ṅkaroti || 60 ||
brahmā(3)ntvagṃ rā̭jan-brahmā-'sīndro̭-'si satyaujā ityā̭ha | indra̭mevainagṃ̭ satyauja̭sa-ṅkaroti | brahmā(3)ntvagṃ rā̭jan-brahmā-'si̭ mitro̭-'si suśeva ityā̭ha | mitramevainagṃ̭ suśeva̭-ṅkaroti | brahmā(3)ntvagṃ rā̭jan-brahmā-'si varṷṇo-'si satyadharmetyā̭ha | varṷṇamevainagṃ̭ satyadha̭rmāṇa-ṅkaroti | savitā-'si̭ satyasa̭va ityā̭ha | gāyatrī-mevaitenā̭bhivyāha̭rati | indro̭-'si satyaujā ityā̭ha | triṣṭubha̭-mevaitenā̭bhi-vyāha̭rati || 61 ||
mitro̭-'si suśeva ityā̭ha | jaga̭tī-mevaitenā̭bhivyāha̭rati | satyametā devatāḥ | satyametāni chandāgṃ̭si | satyamevāva̭ rundhe | varṷṇo-'si satyadharmetyā̭ha | anuṣṭubha̭-mevaitenā̭bhivyāha̭rati | satyānṛte vā a̭nuṣṭup | satyānṛte varṷṇaḥ | satyānṛte evāva̭rundhe || 62 ||
nainagṃ̭ satyānṛte ṷdite higg̭staḥ | ya evaṃ-ve~da̭ | indra̭sya vajro̭-'si vārtra̭ghna iti sphya-mpraya̭cchati | vajro vai sphyaḥ | vajrḙṇaivāsmā̭ avaraparagṃ ra̭ndhayati | evagṃ hi tacchreyaḥ̭ | yada̭smā ete raddhyḙyuḥ | diśo-'bhya̭yagṃ rājā̭ 'bhūditi pañcākṣān-praya̭cchati | ete vai sarve-'yāḥ | apa̭rājāyina-mevaina̭-ṅkaroti || 63 ||
odanamudbrṷvate | parameṣṭhī vā eṣaḥ | yado̭danaḥ | paramāmevainagg śriya̭-ṅgamayati | suślokā~(4) suma̭ṅgalā~(4) satya̭rājā(3)nityā̭ha | āśiṣa̭mevaitāmā śāste | śauna-śśepamākhyā̭payate | varuṇapāśā-devaina̭-mmuñcati | para-śśata-mbha̭vati | śatāyuḥ purṷṣa-śśatendri̭yaḥ( ) | āyṷṣyevendriye prati̭tiṣṭhati | mārutasya caika̭vigṃśatikapālasya vaiśvadevyai cāmikṣā̭yā agnaye sviṣṭakṛtḙ samava̭dyati | devatā̭bhirevaina̭-mubhayataḥ pari̭gṛhṇāti | apā-nnaptre svāhorjo naptre svāhā-'gnayḙ gṛhapa̭taye svāheti̭ tisra āhṷtī-rjuhoti | traya̭ ime lokāḥ | eṣvḙva lokeṣu prati̭ tiṣṭhati || 64 ||
(devairityā̭ha - satyasa̭va-ṅkaroti - triṣṭubha̭mevaitenā̭bhi vyāha̭rati- satyānṛte evāva̭rundhe - karoti - śatendri̭ya-ṣṣaṭca̭) (a. 10) (eta-dbrāhmaṇāni - dhātre - rātnināṃ - devasuvā - martheto - devī--r diśaḥ - somasye - ndra̭sya - mitro daśa̭) (eta-dbrāhmaṇāni - vaiṣṇava-ntri̭kapāla - mannaṃ-vai~ pūṣā - vāśā-ssthetyā̭ha - diśo vyāsthā̭paya - tyuda̭mparetya - brahmā(3)ntvagṃ rā̭ja-ñcatṷṣṣaṣṭiḥ (eta-dbrāhmaṇāni - prati̭ tiṣṭhati) || hariḥ̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe prathamāṣṭake saptamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

Explore More