કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-મ્પ્રથમકાણ્ડે ચતુર્થઃ પ્રશ્નઃ - સુત્યાદિને કર્તવ્યા ગ્રહાઃ
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
આ દદે ગ્રાવા-ઽસ્યદ્ધ્વરકૃ-દ્દેવેભ્યો ગમ્ભીરમિમ- મદ્ધ્વર-ઙ્કૃદ્ધ્યુત્તમેન પવિનેન્દ્રાય સોમગ્ં સુષુત-મ્મધુમન્ત-મ્પયસ્વન્તં-વૃઁષ્ટિવનિમિન્દ્રાય ત્વા વૃત્રઘ્ન ઇન્દ્રાય ત્વા વૃત્રતુર ઇન્દ્રાય ત્વા-ઽભિમાતિઘ્ન ઇન્દ્રાય ત્વા-ઽઽદિત્યવત ઇન્દ્રાય ત્વા વિશ્વદેવ્યાવતે શ્વાત્રા-સ્સ્થ વૃત્રતુરો રાધોગૂર્તા અમૃતસ્ય પત્નીસ્તા દેવી-ર્દેવત્રેમં-યઁજ્ઞ-ન્ધત્તોપહૂતા-સ્સોમસ્ય પિબતોપહૂતો યુષ્માકગ્ં [યુષ્માકમ્, સોમઃ પિબતુ યત્તે] 1
સોમઃ પિબતુ યત્તે સોમ દિવિ જ્યોતિર્ય-ત્પૃથિવ્યાં-યઁદુરાવન્તરિક્ષે તેનાસ્મૈ યજમાનાયોરુ રાયા કૃદ્ધ્યધિ દાત્રે વોચો ધિષણે વીડૂ સતી વીડયેથા-મૂર્જ-ન્દધાથામૂર્જ-મ્મે ધત્ત-મ્મા વાગ્ં હિગ્ંસિષ-મ્મા મા હિગ્ંસિષ્ટ-મ્પ્રાગપાગુદગધરાક્તાસ્ત્વા દિશ આ ધાવન્ત્વમ્બ નિ ષ્વર । યત્તે સોમા-ઽદાભ્ય-ન્નામ જાગૃવિ તસ્મૈ તે સોમ સોમાય સ્વાહા ॥ 2 ॥
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
આ દદે ગ્રાવા-ઽસ્યદ્ધ્વરકૃ-દ્દેવેભ્યો ગમ્ભીરમિમ- મદ્ધ્વર-ઙ્કૃદ્ધ્યુત્તમેન પવિનેન્દ્રાય સોમગ્ં સુષુત-મ્મધુમન્ત-મ્પયસ્વન્તં-વૃઁષ્ટિવનિમિન્દ્રાય ત્વા વૃત્રઘ્ન ઇન્દ્રાય ત્વા વૃત્રતુર ઇન્દ્રાય ત્વા-ઽભિમાતિઘ્ન ઇન્દ્રાય ત્વા-ઽઽદિત્યવત ઇન્દ્રાય ત્વા વિશ્વદેવ્યાવતે શ્વાત્રા-સ્સ્થ વૃત્રતુરો રાધોગૂર્તા અમૃતસ્ય પત્નીસ્તા દેવી-ર્દેવત્રેમં-યઁજ્ઞ-ન્ધત્તોપહૂતા-સ્સોમસ્ય પિબતોપહૂતો યુષ્માકગ્ં [યુષ્માકમ્, સોમઃ પિબતુ યત્તે] 1
સોમઃ પિબતુ યત્તે સોમ દિવિ જ્યોતિર્ય-ત્પૃથિવ્યાં-યઁદુરાવન્તરિક્ષે તેનાસ્મૈ યજમાનાયોરુ રાયા કૃદ્ધ્યધિ દાત્રે વોચો ધિષણે વીડૂ સતી વીડયેથા-મૂર્જ-ન્દધાથામૂર્જ-મ્મે ધત્ત-મ્મા વાગ્ં હિગ્ંસિષ-મ્મા મા હિગ્ંસિષ્ટ-મ્પ્રાગપાગુદગધરાક્તાસ્ત્વા દિશ આ ધાવન્ત્વમ્બ નિ ષ્વર । યત્તે સોમા-ઽદાભ્ય-ન્નામ જાગૃવિ તસ્મૈ તે સોમ સોમાય સ્વાહા ॥ 2 ॥
(યુષ્માકગ્ગ્ - સ્વર યત્તે -નવ ચ ) (અ. 1)
વાચસ્પતયે પવસ્વ વાજિન્ વૃષા વૃષ્ણો અગ્ંશુભ્યા-ઙ્ગભસ્તિપૂતો દેવો દેવાના-મ્પવિત્રમસિ યેષા-મ્ભાગો-ઽસિ તેભ્યસ્ત્વા સ્વાઙ્કૃતો-ઽસિ મધુમતી-ર્ન ઇષસ્કૃધિ વિશ્વેભ્યસ્ત્વેન્દ્રિયેભ્યો દિવ્યેભ્યઃ પાર્થિવેભ્યો મનસ્ત્વા ઽષ્ટૂર્વન્તરિક્ષ-મન્વિહિ સ્વાહા ત્વા સુભવ-સ્સૂર્યાય દેવેભ્યસ્ત્વા મરીચિપેભ્ય એષ તે યોનિઃ પ્રાણાય ત્વા ॥ 3 ॥
વાચસ્પતયે પવસ્વ વાજિન્ વૃષા વૃષ્ણો અગ્ંશુભ્યા-ઙ્ગભસ્તિપૂતો દેવો દેવાના-મ્પવિત્રમસિ યેષા-મ્ભાગો-ઽસિ તેભ્યસ્ત્વા સ્વાઙ્કૃતો-ઽસિ મધુમતી-ર્ન ઇષસ્કૃધિ વિશ્વેભ્યસ્ત્વેન્દ્રિયેભ્યો દિવ્યેભ્યઃ પાર્થિવેભ્યો મનસ્ત્વા ઽષ્ટૂર્વન્તરિક્ષ-મન્વિહિ સ્વાહા ત્વા સુભવ-સ્સૂર્યાય દેવેભ્યસ્ત્વા મરીચિપેભ્ય એષ તે યોનિઃ પ્રાણાય ત્વા ॥ 3 ॥
(વાચઃ-સપ્તચત્વારિગ્ંશત્) (અ. 2)
ઉપયામગૃહીતો ઽસ્યન્તર્યચ્છ મઘવ-ન્પાહિ સોમમુરુષ્ય રાય-સ્સમિષો યજસ્વા-ઽન્તસ્તે દધામિ દ્યાવાપૃથિવી અન્તરુર્વન્તરિક્ષગ્ં સજોષા દેવૈરવરૈઃ પરૈશ્ચા-ઽન્તર્યામે મઘવ-ન્માદયસ્વ સ્વાઙ્કૃતો-ઽસિ મધુમતીર્ન ઇષસ્કૃધિ વિશ્વેભ્યસ્ત્વેન્દ્રિયેભ્યો દિવ્યેભ્યઃ પાર્થિવેભ્યો મનસ્ત્વા-ઽષ્ટૂર્વન્તરિક્ષમન્વિહિ સ્વાહા ત્વા સુભવ-સ્સૂર્યાય દેવેભ્ય સ્ત્વા મરીચિપેભ્ય એષ તે યોનિરપાનાય ત્વા ॥ 4 ॥
ઉપયામગૃહીતો ઽસ્યન્તર્યચ્છ મઘવ-ન્પાહિ સોમમુરુષ્ય રાય-સ્સમિષો યજસ્વા-ઽન્તસ્તે દધામિ દ્યાવાપૃથિવી અન્તરુર્વન્તરિક્ષગ્ં સજોષા દેવૈરવરૈઃ પરૈશ્ચા-ઽન્તર્યામે મઘવ-ન્માદયસ્વ સ્વાઙ્કૃતો-ઽસિ મધુમતીર્ન ઇષસ્કૃધિ વિશ્વેભ્યસ્ત્વેન્દ્રિયેભ્યો દિવ્યેભ્યઃ પાર્થિવેભ્યો મનસ્ત્વા-ઽષ્ટૂર્વન્તરિક્ષમન્વિહિ સ્વાહા ત્વા સુભવ-સ્સૂર્યાય દેવેભ્ય સ્ત્વા મરીચિપેભ્ય એષ તે યોનિરપાનાય ત્વા ॥ 4 ॥
(દેવેભ્યઃ-સપ્ત ચ) (અ. 3)
આ વાયો ભૂષ શુચિપા ઉપ ન-સ્સહસ્ર-ન્તે નિયુતો વિશ્વવાર । ઉપો તે અન્ધો મદ્યમયામિ યસ્ય દેવ દધિષે પૂર્વપેયમ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ વાયવે ત્વેન્દ્રવાયૂ ઇમે સુતાઃ । ઉપ પ્રયોભિરા ગતમિન્દવો વામુશન્તિ હિ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રવાયુભ્યા-ન્ત્વૈષ તે યોનિઃ સજોષાભ્યા-ન્ત્વા ॥ 5 ॥
આ વાયો ભૂષ શુચિપા ઉપ ન-સ્સહસ્ર-ન્તે નિયુતો વિશ્વવાર । ઉપો તે અન્ધો મદ્યમયામિ યસ્ય દેવ દધિષે પૂર્વપેયમ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ વાયવે ત્વેન્દ્રવાયૂ ઇમે સુતાઃ । ઉપ પ્રયોભિરા ગતમિન્દવો વામુશન્તિ હિ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રવાયુભ્યા-ન્ત્વૈષ તે યોનિઃ સજોષાભ્યા-ન્ત્વા ॥ 5 ॥
(આ વાયો- ત્રિચત્વારિગ્ંશત્) (અ. 4)
અયં-વાઁ-મ્મિત્રાવરુણા સુત-સ્સોમ ઋતાવૃધા । મમેદિહ શ્રુતગ્ં હવમ્ । ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ મિત્રાવરુણાભ્યા-ન્ત્વૈષ તે યોનિર્-ઋતાયુભ્યા-ન્ત્વા ॥ 6 ॥
અયં-વાઁ-મ્મિત્રાવરુણા સુત-સ્સોમ ઋતાવૃધા । મમેદિહ શ્રુતગ્ં હવમ્ । ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ મિત્રાવરુણાભ્યા-ન્ત્વૈષ તે યોનિર્-ઋતાયુભ્યા-ન્ત્વા ॥ 6 ॥
(અયં-વાઁં - ઁવિગ્ંશતિઃ) (અ. 5)
યા વા-ઙ્કશા મધુમત્યશ્વિના સૂનૃતાવતી । તયા યજ્ઞ-મ્મિમિક્ષતમ્ । ઉપયામગૃહીતો-ઽસ્યશ્વિભ્યા-ન્ત્વૈષ તે યોનિર્માદ્ધ્વીભ્યા-ન્ત્વા ॥ 7 ॥
યા વા-ઙ્કશા મધુમત્યશ્વિના સૂનૃતાવતી । તયા યજ્ઞ-મ્મિમિક્ષતમ્ । ઉપયામગૃહીતો-ઽસ્યશ્વિભ્યા-ન્ત્વૈષ તે યોનિર્માદ્ધ્વીભ્યા-ન્ત્વા ॥ 7 ॥
(યા વા- મષ્ટાદશ) (અ. 6)
પ્રાતર્યુજૌ વિ મુચ્યેથા-મશ્વિનાવેહ ગચ્છતમ્ । અસ્ય સોમસ્ય પીતયે ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસ્યશ્વિભ્યા-ન્ત્વૈષ તે યોનિરશ્વિભ્યા-ન્ત્વા ॥ 8 ॥
પ્રાતર્યુજૌ વિ મુચ્યેથા-મશ્વિનાવેહ ગચ્છતમ્ । અસ્ય સોમસ્ય પીતયે ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસ્યશ્વિભ્યા-ન્ત્વૈષ તે યોનિરશ્વિભ્યા-ન્ત્વા ॥ 8 ॥
(પ્રાતર્યુજાવે-કાન્નવિગ્ંશતિઃ) (અ. 7)
અયં-વેઁનશ્ચોદય-ત્પૃશ્ઞિગર્ભા જ્યોતિર્જરાયૂ રજસો વિમાને । ઇમમપાગ્ં સઙ્ગમે સૂર્યસ્ય શિશુ-ન્ન વિપ્રા મતિભી રિહન્તિ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ શણ્ડાય ત્વૈષ તે યોનિ-ર્વીરતા-મ્પાહિ ॥ 9 ॥
અયં-વેઁનશ્ચોદય-ત્પૃશ્ઞિગર્ભા જ્યોતિર્જરાયૂ રજસો વિમાને । ઇમમપાગ્ં સઙ્ગમે સૂર્યસ્ય શિશુ-ન્ન વિપ્રા મતિભી રિહન્તિ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ શણ્ડાય ત્વૈષ તે યોનિ-ર્વીરતા-મ્પાહિ ॥ 9 ॥
(અયં-વેઁનઃ- પઞ્ચવિગ્ંશતિઃ) (અ. 8)
ત-મ્પ્રત્નથા પૂર્વથા વિશ્વથેમથા જ્યેષ્ઠતાતિ-મ્બર્હિષદગ્ં સુવર્વિદ-મ્પ્રતીચીનં-વૃઁજન-ન્દોહસે ગિરા-ઽઽશુ-ઞ્જયન્તમનુ યાસુ વર્ધસે । ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ મર્કાય ત્વૈષ તે યોનિઃ પ્રજાઃ પાહિ ॥ 10 ॥
ત-મ્પ્રત્નથા પૂર્વથા વિશ્વથેમથા જ્યેષ્ઠતાતિ-મ્બર્હિષદગ્ં સુવર્વિદ-મ્પ્રતીચીનં-વૃઁજન-ન્દોહસે ગિરા-ઽઽશુ-ઞ્જયન્તમનુ યાસુ વર્ધસે । ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ મર્કાય ત્વૈષ તે યોનિઃ પ્રજાઃ પાહિ ॥ 10 ॥
(ત-મ્પ્રત્નયા-ષટ્વિગ્ંશતિઃ ) (અ. 9)
યે દેવા દિવ્યેકાદશ સ્થ પૃથિવ્યામદ્ધ્યેકાદશ સ્થા-ઽફ્સુષદો મહિનૈકાદશ સ્થ તે દેવા યજ્ઞમિમ-ઞ્જુષદ્ધ્વ-મુપયામગૃહીતો-ઽસ્યાગ્રયણો-ઽસિ સ્વાગ્રયણો જિન્વ યજ્ઞ-ઞ્જિન્વ યજ્ઞપતિમભિ સવના પાહિ વિષ્ણુસ્ત્વા-મ્પાતુ વિશ-ન્ત્વ-મ્પાહીન્દ્રિયેણૈષ તે યોનિ-ર્વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્યઃ ॥ 11 ॥
યે દેવા દિવ્યેકાદશ સ્થ પૃથિવ્યામદ્ધ્યેકાદશ સ્થા-ઽફ્સુષદો મહિનૈકાદશ સ્થ તે દેવા યજ્ઞમિમ-ઞ્જુષદ્ધ્વ-મુપયામગૃહીતો-ઽસ્યાગ્રયણો-ઽસિ સ્વાગ્રયણો જિન્વ યજ્ઞ-ઞ્જિન્વ યજ્ઞપતિમભિ સવના પાહિ વિષ્ણુસ્ત્વા-મ્પાતુ વિશ-ન્ત્વ-મ્પાહીન્દ્રિયેણૈષ તે યોનિ-ર્વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્યઃ ॥ 11 ॥
યે દેવા-સ્ત્રિચત્વારિગ્ંશત્) (અ. 10)
ત્રિગ્ંશત્ત્રયશ્ચ ગણિનો રુજન્તો દિવગ્ં રુદ્રાઃ પૃથિવી-ઞ્ચ સચન્તે । એકાદશાસો અફ્સુષદઃ સુતગ્ં સોમ-ઞ્જુષન્તાગ્ં સવનાય વિશ્વે ॥ ઉપયામગૃહીતો -ઽસ્યાગ્રયણો-ઽસિ સ્વાગ્રયણો જિન્વ યજ્ઞ-ઞ્જિન્વ યજ્ઞપતિમભિ સવના પાહિ વિષ્ણુસ્ત્વા-મ્પાતુ વિશ-ન્ત્વ-મ્પાહીન્દ્રિયેણૈષ તે યોનિ-ર્વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્યઃ ॥ 12 ॥
ત્રિગ્ંશત્ત્રયશ્ચ ગણિનો રુજન્તો દિવગ્ં રુદ્રાઃ પૃથિવી-ઞ્ચ સચન્તે । એકાદશાસો અફ્સુષદઃ સુતગ્ં સોમ-ઞ્જુષન્તાગ્ં સવનાય વિશ્વે ॥ ઉપયામગૃહીતો -ઽસ્યાગ્રયણો-ઽસિ સ્વાગ્રયણો જિન્વ યજ્ઞ-ઞ્જિન્વ યજ્ઞપતિમભિ સવના પાહિ વિષ્ણુસ્ત્વા-મ્પાતુ વિશ-ન્ત્વ-મ્પાહીન્દ્રિયેણૈષ તે યોનિ-ર્વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્યઃ ॥ 12 ॥
(ત્રિગ્ંશત્ત્રયો-દ્વિચત્વારિગ્ંશત્) (અ. 11)
ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વા બૃહદ્વતે વયસ્વત ઉક્થાયુવે યત્ત ઇન્દ્ર બૃહદ્વયસ્તસ્મૈ ત્વા વિષ્ણવે ત્વૈષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વોક્થાયુવે ॥ 13 ॥
ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વા બૃહદ્વતે વયસ્વત ઉક્થાયુવે યત્ત ઇન્દ્ર બૃહદ્વયસ્તસ્મૈ ત્વા વિષ્ણવે ત્વૈષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વોક્થાયુવે ॥ 13 ॥
(ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય-દ્વાવિગ્ંશતિઃ) (અ. 12)
મૂર્ધાન-ન્દિવો અરતિ-મ્પૃથિવ્યા વૈશ્વાનરમૃતાય જાતમગ્નિમ્ । કવિગ્ં સમ્રાજ-મતિથિ-ઞ્જનાનામાસન્ના પાત્ર-ઞ્જનયન્ત દેવાઃ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસ્યગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાય ધ્રુવો-ઽસિ ધ્રુવક્ષિતિ-ર્ધ્રુવાણા-ન્ધ્રુવતમો-ઽચ્યુતાના-મચ્યુતક્ષિત્તમ એષ તે યોનિરગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાય ॥ 14 ॥
મૂર્ધાન-ન્દિવો અરતિ-મ્પૃથિવ્યા વૈશ્વાનરમૃતાય જાતમગ્નિમ્ । કવિગ્ં સમ્રાજ-મતિથિ-ઞ્જનાનામાસન્ના પાત્ર-ઞ્જનયન્ત દેવાઃ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસ્યગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાય ધ્રુવો-ઽસિ ધ્રુવક્ષિતિ-ર્ધ્રુવાણા-ન્ધ્રુવતમો-ઽચ્યુતાના-મચ્યુતક્ષિત્તમ એષ તે યોનિરગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાય ॥ 14 ॥
(મૂર્ધાનં-પઞ્ચત્રિગ્ંશત્) (અ. 13)
મધુશ્ચ માધવશ્ચ શુક્રશ્ચ શુચિશ્ચ નભશ્ચ નભસ્યશ્ચેષશ્ચોર્જશ્ચ સહશ્ચ સહસ્યશ્ચ તપશ્ચ તપસ્યશ્ચો-પયામગૃહીતો-ઽસિ સગ્ંસર્પો- ઽસ્યગ્ંહસ્પત્યાય ત્વા ॥ 15 ॥
મધુશ્ચ માધવશ્ચ શુક્રશ્ચ શુચિશ્ચ નભશ્ચ નભસ્યશ્ચેષશ્ચોર્જશ્ચ સહશ્ચ સહસ્યશ્ચ તપશ્ચ તપસ્યશ્ચો-પયામગૃહીતો-ઽસિ સગ્ંસર્પો- ઽસ્યગ્ંહસ્પત્યાય ત્વા ॥ 15 ॥
(મધુશ્ચ-ત્રિગ્ંશત્) (અ. 14)
ઇન્દ્રાગ્ની આ ગતગ્ં સુત-ઙ્ગીર્ભિ-ર્નભો વરેણ્યમ્ । અસ્ય પાત-ન્ધિયેષિતા ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાગ્નિભ્યા-ન્ત્વૈષ તે યોનિરિન્દ્રાગ્નિભ્યા-ન્ત્વા ॥ 16 ॥
ઇન્દ્રાગ્ની આ ગતગ્ં સુત-ઙ્ગીર્ભિ-ર્નભો વરેણ્યમ્ । અસ્ય પાત-ન્ધિયેષિતા ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાગ્નિભ્યા-ન્ત્વૈષ તે યોનિરિન્દ્રાગ્નિભ્યા-ન્ત્વા ॥ 16 ॥
(ઇન્દ્રાગ્ની વિગ્ંશતિઃ) (અ. 15)
ઓમાસશ્ચર્ષણીધૃતો વિશ્વે દેવાસ આ ગત । દાશ્વાગ્ંસો દાશુષઃ સુતમ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્ય એષ તે યોનિ-ર્વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્યઃ ॥ 17 ॥
ઓમાસશ્ચર્ષણીધૃતો વિશ્વે દેવાસ આ ગત । દાશ્વાગ્ંસો દાશુષઃ સુતમ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્ય એષ તે યોનિ-ર્વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્યઃ ॥ 17 ॥
(ઓમાસો વિગ્ંશતિઃ) (અ. 16)
મરુત્વન્તં-વૃઁષભં-વાઁવૃધાનમકવારિ-ન્દિવ્યગ્ં શાસમિન્દ્રમ્ । વિશ્વાસાહમવસે નૂતનાયોગ્રગ્ં સહોદામિહ તગ્ં હુવેમ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વા મરુત્વત એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા મરુત્વતે ॥ 18 ॥
મરુત્વન્તં-વૃઁષભં-વાઁવૃધાનમકવારિ-ન્દિવ્યગ્ં શાસમિન્દ્રમ્ । વિશ્વાસાહમવસે નૂતનાયોગ્રગ્ં સહોદામિહ તગ્ં હુવેમ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વા મરુત્વત એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા મરુત્વતે ॥ 18 ॥
(મરુત્વન્તગ્ં-ષટ્વિગ્ંશતિઃ) (અ. 17)
ઇન્દ્ર મરુત્વ ઇહ પાહિ સોમં-યઁથા શાર્યાતે અપિબ-સ્સુતસ્ય । તવ પ્રણીતી તવ શૂર શર્મન્ના-વિવાસન્તિ કવયઃ સુયજ્ઞાઃ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વા મરુત્વત એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા મરુત્વતે ॥ 19 ॥
ઇન્દ્ર મરુત્વ ઇહ પાહિ સોમં-યઁથા શાર્યાતે અપિબ-સ્સુતસ્ય । તવ પ્રણીતી તવ શૂર શર્મન્ના-વિવાસન્તિ કવયઃ સુયજ્ઞાઃ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વા મરુત્વત એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા મરુત્વતે ॥ 19 ॥
(ઇન્દ્રૈકાન્ન ત્રિગ્ંશત્) (અ. 18)
મરુત્વાગ્ં ઇન્દ્ર વૃષભો રણાય પિબા સોમમનુષ્વધ-મ્મદાય । આ સિઞ્ચસ્વ જઠરે મદ્ધ્વ ઊર્મિ-ન્ત્વગ્ં રાજા-ઽસિ પ્રદિવઃ સુતાનામ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વા મરુત્વત એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા મરુત્વતે ॥ 20 ॥
મરુત્વાગ્ં ઇન્દ્ર વૃષભો રણાય પિબા સોમમનુષ્વધ-મ્મદાય । આ સિઞ્ચસ્વ જઠરે મદ્ધ્વ ઊર્મિ-ન્ત્વગ્ં રાજા-ઽસિ પ્રદિવઃ સુતાનામ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વા મરુત્વત એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા મરુત્વતે ॥ 20 ॥
(મરુત્વાનેકાન્નત્રિગ્ંશત્) (અ. 19)
મહાગ્ં ઇન્દ્રો ય ઓજસા પર્જન્યો વૃષ્ટિમાગ્ં ઇવ । સ્તોમૈર્વથ્સસ્ય વાવૃધે ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ મહેન્દ્રાય ત્વૈષ તે યોનિ-ર્મહેન્દ્રાય ત્વા ॥ 21 ॥
મહાગ્ં ઇન્દ્રો ય ઓજસા પર્જન્યો વૃષ્ટિમાગ્ં ઇવ । સ્તોમૈર્વથ્સસ્ય વાવૃધે ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ મહેન્દ્રાય ત્વૈષ તે યોનિ-ર્મહેન્દ્રાય ત્વા ॥ 21 ॥
(મહાનેકાન્નવિગ્ંશતિઃ) (અ. 20)
મહાગ્ં ઇન્દ્રો નૃવદા ચર્ષણિપ્રા ઉત દ્વિબર્હા અમિન-સ્સહોભિઃ । અસ્મદ્રિયગ્વાવૃધે વીર્યાયોરુઃ પૃથુ-સ્સુકૃતઃ કર્તૃભિર્ભૂત્ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ મહેન્દ્રાય ત્વૈષ તે યોનિ-ર્મહેન્દ્રાય ત્વા ॥ 22 ॥
મહાગ્ં ઇન્દ્રો નૃવદા ચર્ષણિપ્રા ઉત દ્વિબર્હા અમિન-સ્સહોભિઃ । અસ્મદ્રિયગ્વાવૃધે વીર્યાયોરુઃ પૃથુ-સ્સુકૃતઃ કર્તૃભિર્ભૂત્ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ મહેન્દ્રાય ત્વૈષ તે યોનિ-ર્મહેન્દ્રાય ત્વા ॥ 22 ॥
(મહા-ન્નૃવથ્ - ષડ્વિગ્ંશતિઃ) (અ. 21)
કદા ચન સ્તરીરસિ નેન્દ્ર સશ્ચસિ દાશુષે । ઉપોપેન્નુ મઘવ-ન્ભૂય ઇન્નુ તે દાન-ન્દેવસ્ય પૃચ્યતે ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસ્યા-દિત્યેભ્યસ્ત્વા ॥ કદા ચન પ્ર યુચ્છસ્યુભે નિ પાસિ જન્મની । તુરીયાદિત્ય સવન-ન્ત ઇન્દ્રિયમા તસ્થાવમૃત-ન્દિવિ ॥ યજ્ઞો દેવાના-મ્પ્રત્યેતિ સુમ્નમાદિત્યાસો ભવતા મૃડયન્તઃ । આ વો ઽર્વાચી સુમતિ-ર્વવૃત્યાદગ્ંહો-શ્ચિદ્યા વરિવોવિત્તરા-ઽસત્ ॥ વિવસ્વ આદિત્યૈષ તે સોમપીથસ્તેન મન્દસ્વ તેન તૃપ્ય તૃપ્યાસ્મ તે વય-ન્તર્પયિતારો યા દિવ્યા વૃષ્ટિસ્તયા ત્વા શ્રીણામિ ॥ 23 ॥
કદા ચન સ્તરીરસિ નેન્દ્ર સશ્ચસિ દાશુષે । ઉપોપેન્નુ મઘવ-ન્ભૂય ઇન્નુ તે દાન-ન્દેવસ્ય પૃચ્યતે ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસ્યા-દિત્યેભ્યસ્ત્વા ॥ કદા ચન પ્ર યુચ્છસ્યુભે નિ પાસિ જન્મની । તુરીયાદિત્ય સવન-ન્ત ઇન્દ્રિયમા તસ્થાવમૃત-ન્દિવિ ॥ યજ્ઞો દેવાના-મ્પ્રત્યેતિ સુમ્નમાદિત્યાસો ભવતા મૃડયન્તઃ । આ વો ઽર્વાચી સુમતિ-ર્વવૃત્યાદગ્ંહો-શ્ચિદ્યા વરિવોવિત્તરા-ઽસત્ ॥ વિવસ્વ આદિત્યૈષ તે સોમપીથસ્તેન મન્દસ્વ તેન તૃપ્ય તૃપ્યાસ્મ તે વય-ન્તર્પયિતારો યા દિવ્યા વૃષ્ટિસ્તયા ત્વા શ્રીણામિ ॥ 23 ॥
(વઃ- સપ્તવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 22)
વામમદ્ય સવિતર્વામમુ શ્વો દિવેદિવે વામમસ્મભ્યગ્ં સાવીઃ ॥ વામસ્ય હિ ક્ષયસ્ય દેવ ભૂરેરયા ધિયા વામભાજઃ સ્યામ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ દેવાય ત્વા સવિત્રે ॥ 24 ॥
વામમદ્ય સવિતર્વામમુ શ્વો દિવેદિવે વામમસ્મભ્યગ્ં સાવીઃ ॥ વામસ્ય હિ ક્ષયસ્ય દેવ ભૂરેરયા ધિયા વામભાજઃ સ્યામ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ દેવાય ત્વા સવિત્રે ॥ 24 ॥
(વામં-ચતુર્વિગ્ંશતિઃ) (અ. 23)
અદબ્ધેભિ-સ્સવિતઃ પાયુભિષ્ટ્વગ્ં શિવેભિરદ્ય પરિપાહિ નો ગયમ્ । હિરણ્યજિહ્વ-સ્સુવિતાય નવ્યસે રક્ષા માકિર્નો અઘશગ્ંસ ઈશત ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ દેવાય ત્વા સવિત્રે ॥ 25 ॥
અદબ્ધેભિ-સ્સવિતઃ પાયુભિષ્ટ્વગ્ં શિવેભિરદ્ય પરિપાહિ નો ગયમ્ । હિરણ્યજિહ્વ-સ્સુવિતાય નવ્યસે રક્ષા માકિર્નો અઘશગ્ંસ ઈશત ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ દેવાય ત્વા સવિત્રે ॥ 25 ॥
(અદબ્ધેભિ-સ્ત્રિયોવિગ્ંશતિઃ) (અ. 24)
હિરણ્યપાણિમૂતયે સવિતારમુપ હ્વયે । સ ચેત્તા દેવતા પદમ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ દેવાય ત્વા સવિત્રે ॥ 26 ॥
હિરણ્યપાણિમૂતયે સવિતારમુપ હ્વયે । સ ચેત્તા દેવતા પદમ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ દેવાય ત્વા સવિત્રે ॥ 26 ॥
(હિરણ્યપાણિં-ચતુર્દશ) (અ. 25)
સુશર્મા-ઽસિ સુપ્રતિષ્ઠાનો બૃહદુક્ષે નમ એષ તે યોનિ-ર્વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્યઃ ॥ 27 ॥
સુશર્મા-ઽસિ સુપ્રતિષ્ઠાનો બૃહદુક્ષે નમ એષ તે યોનિ-ર્વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્યઃ ॥ 27 ॥
(સુશર્મા-દ્વાદશ) (અ. 26)
બૃહસ્પતિસુતસ્ય ત ઇન્દો ઇન્દ્રિયાવતઃ પત્નીવન્ત-ઙ્ગ્રહ-ઙ્ગૃહ્ણામ્યગ્ના(3)ઇ પત્નીવા(3) સ્સજૂર્દેવેન ત્વષ્ટ્રા સોમ-મ્પિબ સ્વાહા ॥ 28 ॥
બૃહસ્પતિસુતસ્ય ત ઇન્દો ઇન્દ્રિયાવતઃ પત્નીવન્ત-ઙ્ગ્રહ-ઙ્ગૃહ્ણામ્યગ્ના(3)ઇ પત્નીવા(3) સ્સજૂર્દેવેન ત્વષ્ટ્રા સોમ-મ્પિબ સ્વાહા ॥ 28 ॥
(બૃહસ્પતિસુતસ્ય-પઞ્ચદશ) (અ. 27)
હરિરસિ હારિયોજનો હર્યો-સ્સ્થાતા વજ્રસ્ય ભર્તા પૃશ્ઞેઃ પ્રેતા તસ્ય તે દેવ સોમેષ્ટયજુષ-સ્સ્તુતસ્તોમસ્ય શસ્તોક્થસ્ય હરિવન્ત-ઙ્ગ્રહ-ઙ્ગૃહ્ણામિ હરી-સ્સ્થ હર્યોર્ધાના-સ્સહસોમા ઇન્દ્રાય સ્વાહા ॥ 29 ॥
હરિરસિ હારિયોજનો હર્યો-સ્સ્થાતા વજ્રસ્ય ભર્તા પૃશ્ઞેઃ પ્રેતા તસ્ય તે દેવ સોમેષ્ટયજુષ-સ્સ્તુતસ્તોમસ્ય શસ્તોક્થસ્ય હરિવન્ત-ઙ્ગ્રહ-ઙ્ગૃહ્ણામિ હરી-સ્સ્થ હર્યોર્ધાના-સ્સહસોમા ઇન્દ્રાય સ્વાહા ॥ 29 ॥
(હરિરસિ-ષડ્વિગ્ંશતિઃ) (અ. 28)
અગ્ન આયૂગ્ંષિ પવસ આ સુવોર્જમિષ-ઞ્ચ નઃ । આરે બાધસ્વ દુચ્છુનામ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસ્યગ્નયે ત્વા તેજસ્વત એષ તે યોનિરગ્નયે ત્વા તેજસ્વતે ॥ 30 ॥
અગ્ન આયૂગ્ંષિ પવસ આ સુવોર્જમિષ-ઞ્ચ નઃ । આરે બાધસ્વ દુચ્છુનામ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસ્યગ્નયે ત્વા તેજસ્વત એષ તે યોનિરગ્નયે ત્વા તેજસ્વતે ॥ 30 ॥
(અગ્ન આયૂગ્ંષિ-ત્રયોવિગ્ંશતિઃ) (અ. 29)
ઉત્તિષ્ઠન્નોજસા સહ પીત્વા શિપ્રે અવેપયઃ । સોમમિન્દ્ર ચમૂ સુતમ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વૌજસ્વત એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વૌજસ્વતે ॥ 31 ॥
ઉત્તિષ્ઠન્નોજસા સહ પીત્વા શિપ્રે અવેપયઃ । સોમમિન્દ્ર ચમૂ સુતમ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વૌજસ્વત એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વૌજસ્વતે ॥ 31 ॥
(ઉત્તિષ્ઠન્નેકવિગ્ંશતિઃ) (અ. 30)
તરણિ-ર્વિશ્વદર્શતો જ્યોતિષ્કૃદસિ સૂર્ય । વિશ્વમા ભાસિ રોચનમ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ સૂર્યાય ત્વા ભ્રાજસ્વત એષ તે યોનિ-સ્સૂર્યાય ત્વા ભ્રાજસ્વતે ॥ 32 ॥
તરણિ-ર્વિશ્વદર્શતો જ્યોતિષ્કૃદસિ સૂર્ય । વિશ્વમા ભાસિ રોચનમ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ સૂર્યાય ત્વા ભ્રાજસ્વત એષ તે યોનિ-સ્સૂર્યાય ત્વા ભ્રાજસ્વતે ॥ 32 ॥
(તરણિ-ર્વિગ્ંશતિઃ) (અ. 31)
આ પ્યાયસ્વ મદિન્તમ સોમ વિશ્વાભિ-રૂતિભિઃ । ભવા ન-સ્સપ્રથસ્તમઃ ॥ 33 ॥
આ પ્યાયસ્વ મદિન્તમ સોમ વિશ્વાભિ-રૂતિભિઃ । ભવા ન-સ્સપ્રથસ્તમઃ ॥ 33 ॥
(આ પ્યાયસ્વ-નવ) (અ. 32)
ઈયુષ્ટે યે પૂર્વતરામપશ્યન્ વ્યુચ્છન્તીમુષસ-મ્મર્ત્યાસઃ । અસ્માભિરૂ નુ પ્રતિચક્ષ્યા-ઽભૂદો તે યન્તિ યે અપરીષુ પશ્યાન્ ॥ 34 ॥
ઈયુષ્ટે યે પૂર્વતરામપશ્યન્ વ્યુચ્છન્તીમુષસ-મ્મર્ત્યાસઃ । અસ્માભિરૂ નુ પ્રતિચક્ષ્યા-ઽભૂદો તે યન્તિ યે અપરીષુ પશ્યાન્ ॥ 34 ॥
(ઈયુ-રેકાન્નવિગ્ંશતિઃ) (અ. 33)
જ્યોતિષ્મતી-ન્ત્વા સાદયામિ જ્યોતિષ્કૃત-ન્ત્વા સાદયામિ જ્યોતિર્વિદ-ન્ત્વા સાદયામિ ભાસ્વતી-ન્ત્વા સાદયામિ જ્વલન્તી-ન્ત્વા સાદયામિ મલ્મલાભવન્તી-ન્ત્વા સાદયામિ દીપ્યમાના-ન્ત્વા સાદયામિ રોચમાના-ન્ત્વા સાદયામ્યજસ્રા-ન્ત્વા સાદયામિ બૃહજ્જ્યોતિષ-ન્ત્વા સાદયામિ બોધયન્તી-ન્ત્વા સાદયામિ જાગ્રતી-ન્ત્વા સાદયામિ ॥ 35 ॥
જ્યોતિષ્મતી-ન્ત્વા સાદયામિ જ્યોતિષ્કૃત-ન્ત્વા સાદયામિ જ્યોતિર્વિદ-ન્ત્વા સાદયામિ ભાસ્વતી-ન્ત્વા સાદયામિ જ્વલન્તી-ન્ત્વા સાદયામિ મલ્મલાભવન્તી-ન્ત્વા સાદયામિ દીપ્યમાના-ન્ત્વા સાદયામિ રોચમાના-ન્ત્વા સાદયામ્યજસ્રા-ન્ત્વા સાદયામિ બૃહજ્જ્યોતિષ-ન્ત્વા સાદયામિ બોધયન્તી-ન્ત્વા સાદયામિ જાગ્રતી-ન્ત્વા સાદયામિ ॥ 35 ॥
(જ્યોતિષ્મતીગ્ં-ષટ્ત્રિગ્ંશત્) (અ. 34)
પ્રયાસાય સ્વાહા ઽઽયાસાય સ્વાહા વિયાસાય સ્વાહા સંયાઁસાય સ્વાહોદ્યાસાય સ્વાહા-ઽવયાસાય સ્વાહા શુચે સ્વાહા શોકાય સ્વાહા તપ્યત્વૈ સ્વાહા તપતે સ્વાહા બ્રહ્મહત્યાયૈ સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥ 36 ॥
પ્રયાસાય સ્વાહા ઽઽયાસાય સ્વાહા વિયાસાય સ્વાહા સંયાઁસાય સ્વાહોદ્યાસાય સ્વાહા-ઽવયાસાય સ્વાહા શુચે સ્વાહા શોકાય સ્વાહા તપ્યત્વૈ સ્વાહા તપતે સ્વાહા બ્રહ્મહત્યાયૈ સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥ 36 ॥
(પ્રયાસાય-ચતુર્વિગ્ંશતિઃ ) (અ. 35)
ચિત્તગ્ં સન્તાનેન ભવં-યઁક્ના રુદ્ર-ન્તનિમ્ના પશુપતિગ્ગ્ સ્થૂલહૃદયેનાગ્નિગ્ં હૃદયેન રુદ્રં-લોઁહિતેન શર્વ-મ્મતસ્નાભ્યા-મ્મહાદેવ-મન્તઃપાર્શ્વેનૌષિષ્ઠહનગ્ં શિઙ્ગીનિકોશ્યાભ્યામ્ ॥ 37 ॥
ચિત્તગ્ં સન્તાનેન ભવં-યઁક્ના રુદ્ર-ન્તનિમ્ના પશુપતિગ્ગ્ સ્થૂલહૃદયેનાગ્નિગ્ં હૃદયેન રુદ્રં-લોઁહિતેન શર્વ-મ્મતસ્નાભ્યા-મ્મહાદેવ-મન્તઃપાર્શ્વેનૌષિષ્ઠહનગ્ં શિઙ્ગીનિકોશ્યાભ્યામ્ ॥ 37 ॥
(ચિત્ત-મષ્ટાદશ) (અ. 36)
આ તિષ્ઠ વૃત્રહ-ન્રથં-યુઁક્તા તે બ્રહ્મણા હરી । અર્વાચીનગ્ં સુ તે મનો ગ્રાવા કૃણોતુ વગ્નુના ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥ 38 ॥
આ તિષ્ઠ વૃત્રહ-ન્રથં-યુઁક્તા તે બ્રહ્મણા હરી । અર્વાચીનગ્ં સુ તે મનો ગ્રાવા કૃણોતુ વગ્નુના ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥ 38 ॥
(આ તિષ્ટ-ષટ્વિગ્ંશતિઃ) (અ. 37)
ઇન્દ્રમિદ્ધરી વહતો-ઽપ્રતિધૃષ્ટશવસ-મૃષીણા-ઞ્ચ સ્તુતીરુપ યજ્ઞ-ઞ્ચ માનુષાણામ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥ 39 ॥
ઇન્દ્રમિદ્ધરી વહતો-ઽપ્રતિધૃષ્ટશવસ-મૃષીણા-ઞ્ચ સ્તુતીરુપ યજ્ઞ-ઞ્ચ માનુષાણામ્ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥ 39 ॥
(ઇન્દ્રમિત્-ત્રયોવિગ્ંશતિઃ) (અ. 38)
અસાવિ સોમ ઇન્દ્ર તે શવિષ્ઠ ધૃષ્ણવા ગહિ । આ ત્વા પૃણક્ત્વિન્દ્રિયગ્ં રજ-સ્સૂર્ય-ન્ન રશ્મિભિઃ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥ 40 ॥
અસાવિ સોમ ઇન્દ્ર તે શવિષ્ઠ ધૃષ્ણવા ગહિ । આ ત્વા પૃણક્ત્વિન્દ્રિયગ્ં રજ-સ્સૂર્ય-ન્ન રશ્મિભિઃ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥ 40 ॥
(અસાવિ-સપ્તવિગ્ંશતિઃ) (અ. 39)
સર્વસ્ય પ્રતિશીવરી ભૂમિસ્ત્વોપસ્થ આ-ઽધિત । સ્યોના-ઽસ્મૈ સુષદા ભવ યચ્છા-ઽસ્મૈ શર્મ સપ્રથાઃ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥ 41 ॥
સર્વસ્ય પ્રતિશીવરી ભૂમિસ્ત્વોપસ્થ આ-ઽધિત । સ્યોના-ઽસ્મૈ સુષદા ભવ યચ્છા-ઽસ્મૈ શર્મ સપ્રથાઃ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥ 41 ॥
(સર્વસ્ય ષડ્વિગ્ંશતિઃ) (અ. 40)
મહાગ્ં ઇન્દ્રો વજ્રબાહુ-ષ્ષોડશી શર્મ યચ્છતુ । સ્વસ્તિ નો મઘવા કરોતુ હન્તુ પાપ્માનં-યોઁ-ઽસ્મા-ન્દ્વેષ્ટિ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥ 42 ॥
મહાગ્ં ઇન્દ્રો વજ્રબાહુ-ષ્ષોડશી શર્મ યચ્છતુ । સ્વસ્તિ નો મઘવા કરોતુ હન્તુ પાપ્માનં-યોઁ-ઽસ્મા-ન્દ્વેષ્ટિ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥ 42 ॥
(મહાન્-ષડ્વિગ્ંશતિઃ) (અ. 41)
સજોષા ઇન્દ્ર સગણો મરુદ્ભિ-સ્સોમ-મ્પિબ વૃત્રહઞ્છૂર વિદ્વાન્ । જહિ શત્રૂગ્ં રપ મૃધો નુદસ્વા-ઽથાભય-ઙ્કૃણુહિ વિશ્વતો નઃ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥ 43 ॥
સજોષા ઇન્દ્ર સગણો મરુદ્ભિ-સ્સોમ-મ્પિબ વૃત્રહઞ્છૂર વિદ્વાન્ । જહિ શત્રૂગ્ં રપ મૃધો નુદસ્વા-ઽથાભય-ઙ્કૃણુહિ વિશ્વતો નઃ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વા ષોડશિન એષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને ॥ 43 ॥
(સજોષાઃ-ત્રિગ્ંશત્) (અ. 42)
ઉદુ ત્ય-ઞ્જાતવેદસ-ન્દેવં-વઁહન્તિ કેતવઃ । દૃશે વિશ્વાય સૂર્યમ્ ॥ ચિત્ર-ન્દેવાના-મુદગાદનીક-ઞ્ચક્ષુ-ર્મિત્રસ્ય વરુણસ્યા-ઽગ્નેઃ । આ-ઽપ્રા દ્યાવાપૃથિવી અન્તરિક્ષગ્ં સૂર્ય આત્મા જગતસ્તસ્થુષશ્ચ ॥ અગ્ને નય સુપથા રાયે અસ્માન્. વિશ્વાનિ દેવ વયુનાનિ વિદ્વાન્ । યુયોદ્ધ્યસ્મ-જ્જુહુરાણ મેનો ભૂયિષ્ઠા-ન્તે નમઉક્તિં-વિઁધેમ ॥ દિવ-ઙ્ગચ્છ સુવઃ પત રૂપેણ [રૂપેણ, વો રૂપમભ્યૈમિ વયસા વયઃ ।] ॥ 44 ॥
ઉદુ ત્ય-ઞ્જાતવેદસ-ન્દેવં-વઁહન્તિ કેતવઃ । દૃશે વિશ્વાય સૂર્યમ્ ॥ ચિત્ર-ન્દેવાના-મુદગાદનીક-ઞ્ચક્ષુ-ર્મિત્રસ્ય વરુણસ્યા-ઽગ્નેઃ । આ-ઽપ્રા દ્યાવાપૃથિવી અન્તરિક્ષગ્ં સૂર્ય આત્મા જગતસ્તસ્થુષશ્ચ ॥ અગ્ને નય સુપથા રાયે અસ્માન્. વિશ્વાનિ દેવ વયુનાનિ વિદ્વાન્ । યુયોદ્ધ્યસ્મ-જ્જુહુરાણ મેનો ભૂયિષ્ઠા-ન્તે નમઉક્તિં-વિઁધેમ ॥ દિવ-ઙ્ગચ્છ સુવઃ પત રૂપેણ [રૂપેણ, વો રૂપમભ્યૈમિ વયસા વયઃ ।] ॥ 44 ॥
વો રૂપમભ્યૈમિ વયસા વયઃ । તુથો વો વિશ્વવેદા વિ ભજતુ વર્ષિષ્ઠે અધિ નાકે ॥ એતત્તે અગ્ને રાધ ઐતિ સોમચ્યુત-ન્તન્મિત્રસ્ય પથા નયર્તસ્ય પથા પ્રેત ચન્દ્રદક્ષિણા યજ્ઞસ્ય પથા સુવિતા નયન્તી-ર્બ્રાહ્મણમદ્ય રાદ્ધ્યાસમૃષિમાર્ષેય-મ્પિતૃમન્ત-મ્પૈતૃમત્યગ્ં સુધાતુદક્ષિણં-વિઁ સુવઃ પશ્ય વ્યન્તરિક્ષં-યઁતસ્વ સદસ્યૈ રસ્મદ્દાત્રા દેવત્રા ગચ્છત મધુમતીઃ પ્રદાતારમા વિશતા-ઽનવહાયા-ઽસ્મા-ન્દેવયાનેન પથેત સુકૃતાં-લોઁકે સીદત તન્નઃ સગ્ગ્સ્કૃતમ્ ॥ 45 ॥
(રૂપેણ-સદસ્યૈ-રષ્ટાદશ ચ) (અ. 43)
ધાતા રાતિ-સ્સવિતેદ-ઞ્જુષન્તા-મ્પ્રજાપતિ-ર્નિધિપતિર્નો અગ્નિઃ । ત્વષ્ટા વિષ્ણુઃ પ્રજયા સગ્ંરરાણો યજમાનાય દ્રવિણ-ન્દધાતુ ॥ સમિન્દ્ર ણો મનસા નેષિ ગોભિ-સ્સગ્ં સૂરિભિર્મઘવન્-થ્સગ્ગ્ સ્વસ્ત્યા । સ-મ્બ્રહ્મણા દેવકૃતં-યઁદસ્તિ સ-ન્દેવાનાગ્ં સુમત્યા યજ્ઞિયાનામ્ ॥ સં-વઁર્ચસા પયસા સ-ન્તનૂભિ-રગન્મહિ મનસા સગ્ં શિવેન ॥ ત્વષ્ટા નો અત્ર વરિવઃ કૃણો- [વરિવઃ કૃણોતુ, અનુ માર્ષ્ટુ] 46
ત્વનુ માર્ષ્ટુ તનુવો યદ્વિલિષ્ટમ્ ॥ યદદ્ય ત્વા પ્રયતિ યજ્ઞે અસ્મિન્નગ્ને હોતારમવૃણીમહીહ । ઋધગયાડૃધગુતા-ઽશમિષ્ઠાઃ પ્રજાનન્. યજ્ઞમુપ યાહિ વિદ્વાન્ ॥ સ્વગા વો દેવા-સ્સદનમકર્મ ય આજગ્મ સવનેદ-ઞ્જુષાણાઃ । જક્ષિવાગ્ંસઃ પપિવાગ્ંસશ્ચ વિશ્વે-ઽસ્મે ધત્ત વસવો વસૂનિ ॥ યાના-ઽવહ ઉશતો દેવ દેવા-ન્તા- [દેવા-ન્તાન્, પ્રેરય સ્વે અગ્ને સધસ્થે ।] 47
ન્પ્રેરય સ્વે અગ્ને સધસ્થે । વહમાના ભરમાણા હવીગ્ંષિ વસુ-ઙ્ઘર્મ-ન્દિવમા તિષ્ઠતાનુ । યજ્ઞ યજ્ઞ-ઙ્ગચ્છ યજ્ઞપતિ-ઙ્ગચ્છ સ્વાં-યોઁનિ-ઙ્ગચ્છ સ્વાહૈષ તે યજ્ઞો યજ્ઞપતે સહસૂક્તવાક-સ્સુવીર-સ્સ્વાહા દેવા ગાતુવિદો ગાતું-વિઁત્ત્વા ગાતુમિત મનસસ્પત ઇમ-ન્નો દેવ દેવેષુ યજ્ઞગ્ગ્ સ્વાહા વાચિ સ્વાહા વાતે ધાઃ ॥ 48 ॥
ધાતા રાતિ-સ્સવિતેદ-ઞ્જુષન્તા-મ્પ્રજાપતિ-ર્નિધિપતિર્નો અગ્નિઃ । ત્વષ્ટા વિષ્ણુઃ પ્રજયા સગ્ંરરાણો યજમાનાય દ્રવિણ-ન્દધાતુ ॥ સમિન્દ્ર ણો મનસા નેષિ ગોભિ-સ્સગ્ં સૂરિભિર્મઘવન્-થ્સગ્ગ્ સ્વસ્ત્યા । સ-મ્બ્રહ્મણા દેવકૃતં-યઁદસ્તિ સ-ન્દેવાનાગ્ં સુમત્યા યજ્ઞિયાનામ્ ॥ સં-વઁર્ચસા પયસા સ-ન્તનૂભિ-રગન્મહિ મનસા સગ્ં શિવેન ॥ ત્વષ્ટા નો અત્ર વરિવઃ કૃણો- [વરિવઃ કૃણોતુ, અનુ માર્ષ્ટુ] 46
ત્વનુ માર્ષ્ટુ તનુવો યદ્વિલિષ્ટમ્ ॥ યદદ્ય ત્વા પ્રયતિ યજ્ઞે અસ્મિન્નગ્ને હોતારમવૃણીમહીહ । ઋધગયાડૃધગુતા-ઽશમિષ્ઠાઃ પ્રજાનન્. યજ્ઞમુપ યાહિ વિદ્વાન્ ॥ સ્વગા વો દેવા-સ્સદનમકર્મ ય આજગ્મ સવનેદ-ઞ્જુષાણાઃ । જક્ષિવાગ્ંસઃ પપિવાગ્ંસશ્ચ વિશ્વે-ઽસ્મે ધત્ત વસવો વસૂનિ ॥ યાના-ઽવહ ઉશતો દેવ દેવા-ન્તા- [દેવા-ન્તાન્, પ્રેરય સ્વે અગ્ને સધસ્થે ।] 47
ન્પ્રેરય સ્વે અગ્ને સધસ્થે । વહમાના ભરમાણા હવીગ્ંષિ વસુ-ઙ્ઘર્મ-ન્દિવમા તિષ્ઠતાનુ । યજ્ઞ યજ્ઞ-ઙ્ગચ્છ યજ્ઞપતિ-ઙ્ગચ્છ સ્વાં-યોઁનિ-ઙ્ગચ્છ સ્વાહૈષ તે યજ્ઞો યજ્ઞપતે સહસૂક્તવાક-સ્સુવીર-સ્સ્વાહા દેવા ગાતુવિદો ગાતું-વિઁત્ત્વા ગાતુમિત મનસસ્પત ઇમ-ન્નો દેવ દેવેષુ યજ્ઞગ્ગ્ સ્વાહા વાચિ સ્વાહા વાતે ધાઃ ॥ 48 ॥
(કૃણોતુ-તાન-ષ્ટાચત્વારિગ્ંશચ્ચ ) (અ. 44)
ઉરુગ્ં હિ રાજા વરુણશ્ચકાર સૂર્યાય પન્થા-મન્વેતવા ઉ । અપદે પાદા પ્રતિધાતવે-ઽકરુતા-ઽપવક્તા હૃદયાવિધશ્ચિત્ ॥ શત-ન્તે રાજ-ન્ભિષજઃ સહસ્રમુર્વી ગમ્ભીરા સુમતિષ્ટે અસ્તુ । બાધસ્વ દ્વેષો નિર્-ઋતિ-મ્પરાચૈઃ કૃત-ઞ્ચિદેનઃ પ્ર મુમુગ્દ્ધ્યસ્મત્ ॥ અભિષ્ઠિતો વરુણસ્ય પાશો-ઽગ્નેરનીકમપ આ વિવેશ । અપાન્નપા-ત્પ્રતિરક્ષન્નસુર્ય-ન્દમેદમે [ ] 49
સમિધં-યઁક્ષ્યગ્ને ॥ પ્રતિ તે જિહ્વા ઘૃતમુચ્ચરણ્યે-થ્સમુદ્રે તે હૃદયમફ્સ્વન્તઃ । સ-ન્ત્વા વિશન્ત્વોષધી-રુતા-ઽઽપો યજ્ઞસ્ય ત્વા યજ્ઞપતે હવિર્ભિઃ ॥ સૂક્તવાકે નમોવાકે વિધેમા-ઽવભૃથ નિચઙ્કુણ નિચેરુરસિ નિચઙ્કુણા-ઽવ દેવૈ-ર્દેવકૃતમેનો-ઽયાડવ મર્ત્યૈ-ર્મર્ત્યકૃતમુરોરા નો દેવ રિષસ્પાહિ સુમિત્રા ન આપ ઓષધય- [ઓષધયઃ, સન્તુ દુર્મિત્રાસ્તસ્મૈ] 50
સ્સન્તુ દુર્મિત્રાસ્તસ્મૈ ભૂયાસુ-ર્યો-ઽસ્મા-ન્દ્વેષ્ટિ ય-ઞ્ચ વય-ન્દ્વિષ્મો દેવીરાપ એષ વો ગર્ભસ્તં-વઁ-સ્સુપ્રીતગ્ં સુભૃત-મકર્મ દેવેષુ ન-સ્સુકૃતો બ્રૂતા-ત્પ્રતિયુતો વરુણસ્ય પાશઃ પ્રત્યસ્તો વરુણસ્ય પાશ એધો-ઽસ્યેધિષીમહિ સમિદસિ તેજો-ઽસિ તેજો મયિ ધેહ્યપો અન્વચારિષગ્ં રસેન સમસૃક્ષ્મહિ । પયસ્વાગ્ં અગ્ન આ ઽગમ-ન્ત-મ્મા સગ્ં સૃજ વર્ચસા ॥ 51 ॥
ઉરુગ્ં હિ રાજા વરુણશ્ચકાર સૂર્યાય પન્થા-મન્વેતવા ઉ । અપદે પાદા પ્રતિધાતવે-ઽકરુતા-ઽપવક્તા હૃદયાવિધશ્ચિત્ ॥ શત-ન્તે રાજ-ન્ભિષજઃ સહસ્રમુર્વી ગમ્ભીરા સુમતિષ્ટે અસ્તુ । બાધસ્વ દ્વેષો નિર્-ઋતિ-મ્પરાચૈઃ કૃત-ઞ્ચિદેનઃ પ્ર મુમુગ્દ્ધ્યસ્મત્ ॥ અભિષ્ઠિતો વરુણસ્ય પાશો-ઽગ્નેરનીકમપ આ વિવેશ । અપાન્નપા-ત્પ્રતિરક્ષન્નસુર્ય-ન્દમેદમે [ ] 49
સમિધં-યઁક્ષ્યગ્ને ॥ પ્રતિ તે જિહ્વા ઘૃતમુચ્ચરણ્યે-થ્સમુદ્રે તે હૃદયમફ્સ્વન્તઃ । સ-ન્ત્વા વિશન્ત્વોષધી-રુતા-ઽઽપો યજ્ઞસ્ય ત્વા યજ્ઞપતે હવિર્ભિઃ ॥ સૂક્તવાકે નમોવાકે વિધેમા-ઽવભૃથ નિચઙ્કુણ નિચેરુરસિ નિચઙ્કુણા-ઽવ દેવૈ-ર્દેવકૃતમેનો-ઽયાડવ મર્ત્યૈ-ર્મર્ત્યકૃતમુરોરા નો દેવ રિષસ્પાહિ સુમિત્રા ન આપ ઓષધય- [ઓષધયઃ, સન્તુ દુર્મિત્રાસ્તસ્મૈ] 50
સ્સન્તુ દુર્મિત્રાસ્તસ્મૈ ભૂયાસુ-ર્યો-ઽસ્મા-ન્દ્વેષ્ટિ ય-ઞ્ચ વય-ન્દ્વિષ્મો દેવીરાપ એષ વો ગર્ભસ્તં-વઁ-સ્સુપ્રીતગ્ં સુભૃત-મકર્મ દેવેષુ ન-સ્સુકૃતો બ્રૂતા-ત્પ્રતિયુતો વરુણસ્ય પાશઃ પ્રત્યસ્તો વરુણસ્ય પાશ એધો-ઽસ્યેધિષીમહિ સમિદસિ તેજો-ઽસિ તેજો મયિ ધેહ્યપો અન્વચારિષગ્ં રસેન સમસૃક્ષ્મહિ । પયસ્વાગ્ં અગ્ન આ ઽગમ-ન્ત-મ્મા સગ્ં સૃજ વર્ચસા ॥ 51 ॥
(દમેદમ-ઓષધય- આ-ષટ્ચ) (અ. 45)
યસ્ત્વા હૃદા કીરિણા મન્યમાનો ઽમર્ત્ય-મ્મર્ત્યો જોહવીમિ । જાતવેદો યશો અસ્માસુ ધેહિ પ્રજાભિરગ્ને અમૃતત્વમશ્યામ્ ॥ યસ્મૈ ત્વગ્ં સુકૃતે જાતવેદ ઉ લોકમગ્ને કૃણવઃ સ્યોનમ્ । અશ્વિનગ્ં સ પુત્રિણં-વીઁરવન્ત-ઙ્ગોમન્તગ્ં રયિ-ન્નશતે સ્વસ્તિ ॥ ત્વે સુ પુત્ર શવસો-ઽવૃત્રન્ કામકાતયઃ । ન ત્વામિન્દ્રાતિ રિચ્યતે ॥ ઉક્થૌક્થે સોમ ઇન્દ્ર-મ્મમાદ નીથેનીથે મઘવાનગ્ં [મઘવાનગ્ં, સુતાસઃ ।] 52
સુતાસઃ । યદીગ્ં સબાધઃ પિતર-ન્ન પુત્રા-સ્સમાનદક્ષા અવસે હવન્તે ॥ અગ્ને રસેન તેજસા જાતવેદો વિ રોચસે । રક્ષોહા-ઽમીવચાતનઃ ॥ અપો અન્વચારિષગ્ં રસેન સમસૃક્ષ્મહિ । પયસ્વાગ્ં અગ્ન આ-ઽગમ-ન્ત-મ્મા સગ્ં સૃજ વર્ચસા ॥વસુ-ર્વસુપતિર્ હિકમસ્યગ્ને વિભાવસુઃ । સ્યામ તે સુમતાવપિ ॥ ત્વામગ્ને વસુપતિં-વઁસૂનામભિ પ્ર મન્દે [પ્ર મન્દે, અદ્ધ્વરેષુ રાજન્ન્ ।] 53
અદ્ધ્વરેષુ રાજન્ન્ । ત્વયા વાજં-વાઁજયન્તો જયેમા-ઽભિષ્યામ પૃથ્સુતી-ર્મર્ત્યાનામ્ । ત્વામગ્ને વાજસાતમં-વિઁપ્રા વર્ધન્તિ સુષ્ટુતમ્ । સ નો રાસ્વ સુવીર્યમ્ ॥ અય-ન્નો અગ્નિર્વરિવઃ કૃણોત્વય-મ્મૃધઃ પુર એતુ પ્રભિન્દન્ન્ ॥ અયગ્ં શત્રૂઞ્જયતુ જર્હૃષાણો-ઽયં-વાઁજ-ઞ્જયતુ વાજસાતૌ ॥ અગ્નિના-ઽગ્નિ-સ્સમિદ્ધ્યતે કવિ-ર્ગૃહપતિ-ર્યુવા । હવ્યવાડ્-જુહ્વાસ્યઃ ॥ ત્વગ્ગ્ હ્યગ્ને અગ્નિના વિપ્રો વિપ્રેણ સન્થ્સતા । સખા સખ્યા સમિદ્ધ્યસે ॥ ઉદગ્ને શુચયસ્તવ, વિ જ્યોતિષા ॥ 54 ॥
(મઘવાનં-મન્દે-હ્યગ્ને-ચતુર્દશ ચ) (અ. 46)
(આ દદે-વાચસ્પતય-ઉપયામગૃહીતો-ઽસ્યા વાયો -અયં-વાઁં - ઁયા વાં-પ્રાતર્યુજા-વયન્-તં -ઁયે દેવા-સ્ત્રિગ્ંશ-દુપયામગૃહીતો-ઽસિ-મૂર્ધાનં-મધુશ્ચે-ન્દ્રાગ્ની; ઓમાસો-મરુત્વન્ત-મિન્દ્ર મરુત્વો-મરુત્વાન્- મહા-ન્મહાન્નુવત્-કદા-વામ-મદબ્ધેભિર્ હિરણ્યપાણિગ્ં-સુશર્મા-બૃહસ્પતિ સુતસ્ય - હરિરસ્ય-ગ્ન-ઉત્તિષ્ઠન્-તરણિ- રાપ્યાયસ્વે-યુષ્ટે યે-જ્યોતિષ્મતીં-પ્રયાસાય-ચિત્ત-માતિષ્ઠે-ન્દ્ર-મસાવિ-સર્વસ્ય-મહાન્-થ્સજોષા-ઉદુત્યં-ધાતો-રુગ્ં હિ-ય-સ્ત્વા ષટ્ચત્વારિગ્ંશત્ ।)
(વાચ પ્રાણાય ત્વા । ઉપયામગૃહીતો-ઽસ્યપાનાય ત્વા । આ વાયો વાયવે સજોષાભ્યા-ન્ત્વા । અયમૃતાયુભ્યા-ન્ત્વા । યા વામશ્વિભ્યા-મ્માદ્ધ્વીભ્યા-ન્ત્વા । પ્રાતર્યુજાવશ્વિભ્યામશ્વિભ્યા-ન્ત્વા । અયગ્ં શણ્ડાય વીરતા-મ્પાહિ । ત-મ્મર્કાય પ્રજાઃ પાહિ । યે દેવા સ્ત્રિગ્ંશદાગ્રયણો-ઽસિ વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્યઃ । ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વોક્થાયુવે । મૂર્ધાનમગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાય । મધુશ્ચ સગ્ં સર્પો-ઽસિ । ઇન્દ્રાગ્ની ઇન્દ્રાગ્નિભ્યા-ન્ત્વા । ઓમાસો વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્યઃ । મરુત્વ-ન્તન્ત્રીણીન્દ્રાય ત્વા મરુત્વતે । મહાન્દ્વે મહેન્દ્રાય ત્વા । કદા ચના-ઽઽદિત્યેભ્યસ્ત્વા । કદા ચન સ્તરી-ર્વિવસ્વ આદિત્ય । ઇન્દ્રગ્ં શુચિરપઃ । વામન્ત્રીણી દેવાય ત્વા સવિત્રે । સુશર્મા-ઽસિ વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્યઃ । બૃહસ્પતિ-સુતસ્ય ત્વષ્ટ્રા સોમ-મ્પિબ સ્વાહા । હરિરસિ સહસોમા ઇન્દ્રાય સ્વાહા । અગ્ન આયૂગ્ષ્યગ્નયે ત્વા તેજસ્વતે । ઉત્તિષ્ઠન્નિન્દ્રાય ત્વૌજસ્વતે । તરણિ-સ્સૂર્યાય ત્વા ભ્રાજસ્વતે । આ તિષ્ઠાદ્યાષ્ષટિન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને । ઉદુ ત્ય-ઞ્ચિત્રમ્ । અગ્ને નય દિવ-ઙ્ગચ્છ । ઉરૂમાયુષ્ટે યદ્દેવા મુમુગ્ધિ । અગ્નાવિષ્ણૂ સુક્રતૂ મુમુક્તમ્ । પરા વૈ પઙ્ક્ત્યઃ । દેવા વૈ યે દેવાઃ પઙ્ક્ત્યો । પરા વૈ સ વાચમ્ । ભૂમિર્વ્યતૃષ્યન્ન્ । પ્રજાપતિ-ર્વ્યક્ષુદ્ધ્યન્ન્ । ભૂમિરાદિયા વૈ । અગ્નિહોત્રમાદિત્યો વૈ । ભૂમિ-ર્લેક-સ્સલેક-સ્સુલેકઃ । વિષ્ણોરુદુત્તમમ્ । અન્નપતે પુનસ્વા-ઽઽદિત્યાઃ । ઉરુગ્ં સગ્ં સૃજ વર્ચસા । યસ્ત્વા સુષ્ટુતમ્ । ત્વમગ્ને યુક્ષ્વા હિ સુષ્ટિતિમ્ । ત્વમગ્ને વિચર્ષણે । યત્વા વિ રોચસે ।)
(આ દદે-યે દેવા-મહા-નુત્તિષ્ઠન્-થ્સર્વસ્ય-સન્તુ દુર્મિત્રા-શ્ચતુષ્પઞ્ચાશત્ ।)
(આ દદે, વિ જ્યોતિષા)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-મ્પ્રથમકાણ્ડે ચતુર્થઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥
યસ્ત્વા હૃદા કીરિણા મન્યમાનો ઽમર્ત્ય-મ્મર્ત્યો જોહવીમિ । જાતવેદો યશો અસ્માસુ ધેહિ પ્રજાભિરગ્ને અમૃતત્વમશ્યામ્ ॥ યસ્મૈ ત્વગ્ં સુકૃતે જાતવેદ ઉ લોકમગ્ને કૃણવઃ સ્યોનમ્ । અશ્વિનગ્ં સ પુત્રિણં-વીઁરવન્ત-ઙ્ગોમન્તગ્ં રયિ-ન્નશતે સ્વસ્તિ ॥ ત્વે સુ પુત્ર શવસો-ઽવૃત્રન્ કામકાતયઃ । ન ત્વામિન્દ્રાતિ રિચ્યતે ॥ ઉક્થૌક્થે સોમ ઇન્દ્ર-મ્મમાદ નીથેનીથે મઘવાનગ્ં [મઘવાનગ્ં, સુતાસઃ ।] 52
સુતાસઃ । યદીગ્ં સબાધઃ પિતર-ન્ન પુત્રા-સ્સમાનદક્ષા અવસે હવન્તે ॥ અગ્ને રસેન તેજસા જાતવેદો વિ રોચસે । રક્ષોહા-ઽમીવચાતનઃ ॥ અપો અન્વચારિષગ્ં રસેન સમસૃક્ષ્મહિ । પયસ્વાગ્ં અગ્ન આ-ઽગમ-ન્ત-મ્મા સગ્ં સૃજ વર્ચસા ॥વસુ-ર્વસુપતિર્ હિકમસ્યગ્ને વિભાવસુઃ । સ્યામ તે સુમતાવપિ ॥ ત્વામગ્ને વસુપતિં-વઁસૂનામભિ પ્ર મન્દે [પ્ર મન્દે, અદ્ધ્વરેષુ રાજન્ન્ ।] 53
અદ્ધ્વરેષુ રાજન્ન્ । ત્વયા વાજં-વાઁજયન્તો જયેમા-ઽભિષ્યામ પૃથ્સુતી-ર્મર્ત્યાનામ્ । ત્વામગ્ને વાજસાતમં-વિઁપ્રા વર્ધન્તિ સુષ્ટુતમ્ । સ નો રાસ્વ સુવીર્યમ્ ॥ અય-ન્નો અગ્નિર્વરિવઃ કૃણોત્વય-મ્મૃધઃ પુર એતુ પ્રભિન્દન્ન્ ॥ અયગ્ં શત્રૂઞ્જયતુ જર્હૃષાણો-ઽયં-વાઁજ-ઞ્જયતુ વાજસાતૌ ॥ અગ્નિના-ઽગ્નિ-સ્સમિદ્ધ્યતે કવિ-ર્ગૃહપતિ-ર્યુવા । હવ્યવાડ્-જુહ્વાસ્યઃ ॥ ત્વગ્ગ્ હ્યગ્ને અગ્નિના વિપ્રો વિપ્રેણ સન્થ્સતા । સખા સખ્યા સમિદ્ધ્યસે ॥ ઉદગ્ને શુચયસ્તવ, વિ જ્યોતિષા ॥ 54 ॥
(મઘવાનં-મન્દે-હ્યગ્ને-ચતુર્દશ ચ) (અ. 46)
(આ દદે-વાચસ્પતય-ઉપયામગૃહીતો-ઽસ્યા વાયો -અયં-વાઁં - ઁયા વાં-પ્રાતર્યુજા-વયન્-તં -ઁયે દેવા-સ્ત્રિગ્ંશ-દુપયામગૃહીતો-ઽસિ-મૂર્ધાનં-મધુશ્ચે-ન્દ્રાગ્ની; ઓમાસો-મરુત્વન્ત-મિન્દ્ર મરુત્વો-મરુત્વાન્- મહા-ન્મહાન્નુવત્-કદા-વામ-મદબ્ધેભિર્ હિરણ્યપાણિગ્ં-સુશર્મા-બૃહસ્પતિ સુતસ્ય - હરિરસ્ય-ગ્ન-ઉત્તિષ્ઠન્-તરણિ- રાપ્યાયસ્વે-યુષ્ટે યે-જ્યોતિષ્મતીં-પ્રયાસાય-ચિત્ત-માતિષ્ઠે-ન્દ્ર-મસાવિ-સર્વસ્ય-મહાન્-થ્સજોષા-ઉદુત્યં-ધાતો-રુગ્ં હિ-ય-સ્ત્વા ષટ્ચત્વારિગ્ંશત્ ।)
(વાચ પ્રાણાય ત્વા । ઉપયામગૃહીતો-ઽસ્યપાનાય ત્વા । આ વાયો વાયવે સજોષાભ્યા-ન્ત્વા । અયમૃતાયુભ્યા-ન્ત્વા । યા વામશ્વિભ્યા-મ્માદ્ધ્વીભ્યા-ન્ત્વા । પ્રાતર્યુજાવશ્વિભ્યામશ્વિભ્યા-ન્ત્વા । અયગ્ં શણ્ડાય વીરતા-મ્પાહિ । ત-મ્મર્કાય પ્રજાઃ પાહિ । યે દેવા સ્ત્રિગ્ંશદાગ્રયણો-ઽસિ વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્યઃ । ઉપયામગૃહીતો-ઽસીન્દ્રાય ત્વોક્થાયુવે । મૂર્ધાનમગ્નયે ત્વા વૈશ્વાનરાય । મધુશ્ચ સગ્ં સર્પો-ઽસિ । ઇન્દ્રાગ્ની ઇન્દ્રાગ્નિભ્યા-ન્ત્વા । ઓમાસો વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્યઃ । મરુત્વ-ન્તન્ત્રીણીન્દ્રાય ત્વા મરુત્વતે । મહાન્દ્વે મહેન્દ્રાય ત્વા । કદા ચના-ઽઽદિત્યેભ્યસ્ત્વા । કદા ચન સ્તરી-ર્વિવસ્વ આદિત્ય । ઇન્દ્રગ્ં શુચિરપઃ । વામન્ત્રીણી દેવાય ત્વા સવિત્રે । સુશર્મા-ઽસિ વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્યઃ । બૃહસ્પતિ-સુતસ્ય ત્વષ્ટ્રા સોમ-મ્પિબ સ્વાહા । હરિરસિ સહસોમા ઇન્દ્રાય સ્વાહા । અગ્ન આયૂગ્ષ્યગ્નયે ત્વા તેજસ્વતે । ઉત્તિષ્ઠન્નિન્દ્રાય ત્વૌજસ્વતે । તરણિ-સ્સૂર્યાય ત્વા ભ્રાજસ્વતે । આ તિષ્ઠાદ્યાષ્ષટિન્દ્રાય ત્વા ષોડશિને । ઉદુ ત્ય-ઞ્ચિત્રમ્ । અગ્ને નય દિવ-ઙ્ગચ્છ । ઉરૂમાયુષ્ટે યદ્દેવા મુમુગ્ધિ । અગ્નાવિષ્ણૂ સુક્રતૂ મુમુક્તમ્ । પરા વૈ પઙ્ક્ત્યઃ । દેવા વૈ યે દેવાઃ પઙ્ક્ત્યો । પરા વૈ સ વાચમ્ । ભૂમિર્વ્યતૃષ્યન્ન્ । પ્રજાપતિ-ર્વ્યક્ષુદ્ધ્યન્ન્ । ભૂમિરાદિયા વૈ । અગ્નિહોત્રમાદિત્યો વૈ । ભૂમિ-ર્લેક-સ્સલેક-સ્સુલેકઃ । વિષ્ણોરુદુત્તમમ્ । અન્નપતે પુનસ્વા-ઽઽદિત્યાઃ । ઉરુગ્ં સગ્ં સૃજ વર્ચસા । યસ્ત્વા સુષ્ટુતમ્ । ત્વમગ્ને યુક્ષ્વા હિ સુષ્ટિતિમ્ । ત્વમગ્ને વિચર્ષણે । યત્વા વિ રોચસે ।)
(આ દદે-યે દેવા-મહા-નુત્તિષ્ઠન્-થ્સર્વસ્ય-સન્તુ દુર્મિત્રા-શ્ચતુષ્પઞ્ચાશત્ ।)
(આ દદે, વિ જ્યોતિષા)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-મ્પ્રથમકાણ્ડે ચતુર્થઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥