Vedic Deities (Yajna Purusha)

1.7 - pākayajñaṃ vā anvāhitāgne - kṛṣṇa yajurveda taittirīya saṃhitā pāṭhaḥ

(Pakayajnam Va Anvahitagne - Taittiriya Samhita in English (IAST))

From Krishna Yajurveda, Taittiriya Samhita

This text originates from the Taittiriya Samhita of the Krishna Yajurveda, specifically focusing on the performance of the Pakayajna. It serves as a liturgical guide for the householder who maintains the sacred fire. The verses detail the rituals and invocations required to invite prosperity and cattle, symbolically representing the nourishment provided by sacrificial rites. Chanting this portion of the Veda helps the practitioner align with cosmic order and dharma. It is considered highly auspicious for those seeking to uphold Vedic traditions, ensuring spiritual growth, domestic harmony, and the successful completion of sacrificial duties.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mprathamakāṇḍe saptamaḥ praśnaḥ - yājamāna brāhmaṇaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
pākayajñaṃ-vā~ anvāhi̭tāgneḥ paśava upa̭ tiṣṭhanta iḍā khalu vai pā̭kayajña-ssaiṣā-'ntarā pra̭yājānūyājān. yaja̭mānasya loke-'va̭hitā tāmāhriyamā̭ṇāmabhi ma̭ntrayeta surṷ̄pavarṣavarṇa ehīti̭ paśavo vā iḍā̭ paśūnevopa̭ hvayate yajñaṃ-vai~ devā adṷhran. yajño-'sṷrāgṃ aduha-tte-'sṷrā jñadṷgdhāḥ parā̭-'bhavan. yo vai yajñasya dohaṃ̭-vi~dvān [ ] 1
yajate-'pyanyaṃ-ya~ja̭māna-nduhe sā mḙ satyā-''śīrasya yajñasya̭ bhūyādityā̭haiṣa vai yajñasya dohastenaivaina̭-nduhe prattā vai gaurdṷhe pratteḍā yaja̭mānāya duha ete vā iḍā̭yai stanā iḍopa̭hūteti̭ vāyurvathso yarhi hoteḍā̭mupahvayḙta tarhi yaja̭māno hotā̭ramīkṣa̭māṇo vāyu-mmana̭sā dhyāye- [dhyāyet, mātre] 2
-nmātre vathsa-mupāva̭sṛjati sarvḙṇa vai yajñena̭ devā-ssṷvargaṃ-lo~kamā̭ya-npākayajñena manṷraśrāmyathseḍā manṷmupāva̭rtata tā-ndḙvāsurā vya̭hvayanta pratīcī-ndevāḥ parā̭cīmasṷrā-ssā devānupāva̭rtata paśavo vai ta-ddevāna̭vṛṇata paśavo-'sṷrānajahurya-ṅkāmayḙtāpaśu-ssyāditi parā̭cī-ntasyeḍāmupa̭ hvayetāpaśureva bha̭vati yaṃ- [bha̭vati yam, kāmayḙta] 3
-kāmayḙta paśumān-thsyāditi̭ pratīcī-ntasyeḍā-mupa̭ hvayeta paśumāneva bha̭vati brahmavādino̭ vadanti sa tvā iḍāmupa̭ hvayeta ya iḍā̭- mupahūyātmāna-miḍā̭yā-mupahvayeteti sā naḥ̭ priyā supratūrti-rmaghonītyāheḍā̭-mevopahūyā-''tmāna -miḍā̭yāmupa̭ hvayate vya̭stamiva vā eta-dyajñasya yadiḍā̭ sāmi prāśñanti̭ [ ] 4
sāmi mārjayanta eta-tprati vā asṷrāṇāṃ-ya~jño vya̭cchidyata brahma̭ṇā devā-ssama̭dadhu-rbṛhaspati̭ -stanutāmima-nna ityā̭ha brahma vai devānā-mbṛhaspati-rbrahma̭ṇaiva yajñagṃ sa-nda̭dhāti vicchi̭nnaṃ-ya~jñagṃ samima-nda̭dhātvityā̭ha santa̭tyai viśvḙ devā iha mā̭dayantāmityā̭ha santatyaiva yajña-ndevebhyo-'nṷ diśati yāṃ-vai~ [ ] 5
yajñe dakṣi̭ṇā-ndadā̭ti tāma̭sya paśavo-'nu sa-ṅkrā̭manti sa eṣa ī̭jāno̭-'paśu-rbhāvṷko yaja̭mānena khalu vai tatkārya̭-mityā̭hu-ryathā̭ devatrā datta-ṅkṷrvītātma-npaśū-nramayeteti braddhna pinvasvetyā̭ha yajño vai braddhno yajñameva tanma̭hayatyatho̭ devatraiva datta-ṅkṷruta ātma-npaśū-nra̭mayate dada̭to me mā kṣāyītyāhākṣi̭ti-mevopai̭ti kurvato me mopa̭ dasadityā̭ha bhūmāna̭mevopai̭ti || 6 ||
(vidvān-dhyā̭ye-dbhavati yaṃ-prāśñanti-yāṃ-vai~-ma-ekānnavigṃ̭śatiśca̭ ) (a. 1)
saggśra̭vā ha sauvarcanasaḥ tumi̭ñjamaupo̭diti-muvāca yathsatriṇāgṃ hotā-'bhūḥ kāmiḍāmupāhvathā iti tāmupāhva iti̭ hovāca yā prāṇena̭ devā-ndādhāra̭ vyānena̭ manuṣyā̭napānena̭ pitṛniti̭ chinatti sā na chi̭nattī(3) iti̭ chinattīti̭ hovāca śarī̭raṃ-vā~ a̭syai tadupāhvathā iti̭ hovāca gaurvā [gaurvai, asyai śarī̭raṃ] 7
a̭syai śarī̭ra-ṅgāṃ-vā~va tau ta-tparya̭vadatāṃ-yā~ yajñe dīyate sā prāṇena̭ devā-ndā̭dhāra yayā̭ manuṣyā̭ jīva̭nti sā vyānena̭ manuṣyāṋ yā-mpitṛbhyo ghnanti sā-'pānena̭ pitṝn. ya evaṃ ~veda̭ paśumā-nbha̭vatyatha vai tāmupāhva iti̭ hovāca yā prajāḥ prabhava̭ntīḥ pratyābhavatītyannaṃ ~vā a̭syai ta- [a̭syai tat, upāhvathā iti̭] 8
-dupāhvathā iti̭ hovācauṣa̭dhayo vā a̭syā annamoṣa̭dhayo vai prajāḥ prabhava̭ntīḥ pratyā bha̭vanti ya evaṃ-ve~dānnādo bha̭vatyatha vai tāmupāhva iti̭ hovāca yā prajāḥ pa̭rābhava̭ntī-ranugṛhṇāti pratyābhava̭ntī-rgṛhṇātīti̭ pratiṣṭhāṃ-vā~ a̭syai tadupāhvathā iti̭ hovāceyaṃ-vā~ a̭syai pratiṣṭhe [pratiṣṭhā, iyaṃ-vai~] 9
yaṃ-vai~ prajāḥ pa̭rābhava̭ntīranṷ gṛhṇāti pratyābhava̭ntī-rgṛhṇāti ya evaṃ-ve~da pratyeva ti̭ṣṭhatyatha vai tāmupāhva iti̭ hovāca yasyai̭ nikrama̭ṇe ghṛta-mprajā-ssañjīva̭ntīḥ pibantīti̭ chinatti sā na chi̭nattī (3) iti na chi̭nattīti̭ hovāca pra tu ja̭nayatītyeṣa vā iḍāmupāhvathā iti̭ hovāca vṛṣṭirvā iḍā vṛṣṭyai vai nikrama̭ṇe ghṛta-mprajā-ssañjīva̭ntīḥ pibanti ya evaṃ-ve~da praiva jā̭yate-'nnādo bha̭vati || 10 ||
(gaurvā-a̭syai tat-pra̭tiṣṭhā-'hva̭thā iti̭-vigṃśatiśca̭) (a. 2)
parokṣaṃ-vā~ anye devā ijyante pratyakṣa̭manye ya-dyaja̭te ya eva devāḥ parokṣa̭mijyante tāneva ta-dya̭jati yada̭nvāhārya̭-māhara̭tyete vai devāḥ pratyakṣaṃ-ya~-dbrāhmaṇāstāneva tena̭ prīṇātyatho dakṣi̭ṇaivāsyaiṣā-'tho̭ yajñasyaiva chidramapi̭ dadhāti yadvai yajñasya̭ krūraṃ-ya~dvili̭ṣṭa-ntada̭nvāhāryḙṇā- [tada̭nvāhāryḙṇa, anvāha̭rati] 11
-'nvāha̭rati tada̭nvāhārya̭syā-nvāhāryatva-ndḙvadūtā vā ete yad-ṛtvijo yada̭nvāhārya̭-māhara̭ti devadūtāneva prī̭ṇāti prajāpa̭ti-rdevebhyo̭ yajñān vyādi̭śa-thsa ri̭ricāno̭-'manyata sa etama̭nvāhārya̭-mabha̭kta-mapaśya-ttamātmanna̭dhattasa vā eṣa prā̭jāpatyo yada̭nvāhāryo̭ yasyaivaṃ-vi~duṣo-'nvāhārya̭ āhriyatḙ sākṣādeva prajāpa̭ti-mṛddhnotyapa̭rimitonirupyo-'pa̭rimitaḥ prajāpa̭tiḥ prajāpa̭te- [prajāpa̭teḥ, āptyai̭] 12
-rāptyai̭ devā vai ya-dyajñe-'kṷrvata tadasṷrā akurvata te devā eta-mprā̭jāpatya-ma̭nvāhārya̭-mapaśya-ntamanvāha̭ranta tato̭ devā abha̭va-nparāsṷrā yasyaivaṃ-vi~duṣo-'nvāhārya̭ āhriyate bhava̭tyātmanā parāsya bhrātṛ̭vyo bhavati yajñena vā iṣṭī pakvena̭ pūrtī yasyaivaṃ-vi~duṣo-'nvāhārya̭ āhriyate sa tvḙveṣṭā̭pūrtī prajāpa̭terbhāgo̭-'sī- [prajāpa̭terbhāgo̭-'sī, ityā̭ha] 13
-tyā̭ha prajāpa̭timeva bhā̭gadheyḙna sama̭rdhayatyūrja̭svā-npaya̭svānityāhorja̭-mevāsmi-npayo̭ dadhāti prāṇāpānau mḙ pāhi samānavyānau mḙ pāhītyā̭hā-''śiṣa̭mevaitāmā śāste 'kṣi̭to 'syakṣi̭tyai tvā mā me kṣeṣṭhā amutrāmuṣmi̭n ~loka ityā̭ha kṣīya̭te vā amuṣmi̭n ~loke-'nna̭-mitaḥpra̭dānagg hya̭muṣmin ~loke prajā ṷpajīva̭nti yadeva-ma̭bhimṛśatyakṣi̭ti-mevaina̭-dgamayati nāsyāmuṣmi̭n ~loke-'nna̭-ṅkṣīyate || 14 ||
(anvāhāryḙṇa-prajāpa̭te-rasi-hya̭muṣmi̭n ~loke-pañca̭daśa ca ) (a. 3)
barhiṣo-'ha-ndḙvayajyayā prajāvā-nbhūyāsamityā̭ha barhiṣā vai prajāpa̭tiḥ prajā a̭sṛjata tenaiva prajā-ssṛ̭jate narāśagṃsa̭syāha-ndḙvayajyayā̭ paśumā-nbhṷ̄yāsamityā̭ha narāśagṃsḙna vai prajāpa̭tiḥ paśūna̭sṛjata tenaiva paśūn-thsṛ̭jate-'gne-ssvi̭ṣṭakṛto-'ha-ndḙvayajyayā-''yṷṣmān. yajñena̭ pratiṣṭhā-ṅga̭meyamityāhā-''yṷrevātma-ndha̭tte prati̭ yajñena̭ tiṣṭhati darśapūrṇamāsayo- [darśapūrṇamāsayoḥ, vai devā] 15
-rvai devā ujji̭ti-manūda̭jaya-ndarśapūrṇamāsābhyā- masṷrānapā̭-nudantāgne-rahamujji̭ti-manūjjḙṣa-mityā̭ha darśapūrṇamāsayo̭reva devatā̭nāṃ-ya~ja̭māna ujji̭timanūjja̭yati darśapūrṇamāsābhyā-mbhrātṛ̭vyānapa̭ nudate vāja̭vatībhyāṃ-vyū~̭hatyannaṃ-vai~ vājo-'nna̭mevāva̭ rundhe dvābhyā-mprati̭ṣṭhityai yo vai yajñasya dvau dohaṷ vidvān yaja̭ta ubhayata̭ [ubhayataḥ̭, eva yajñaṃ] 16
eva yajña-ndṷhe purastāccopari̭ṣṭāccaiṣa vā anyo yajñasya doha iḍā̭yāmanyo yarhi hotā yaja̭mānasya nāma̭ gṛhṇīyā-ttarhi̭ brūyādemā a̭gmannāśiṣo doha̭kāmā iti saggstṷtā eva devatā̭ duhe-'tho̭ ubhayata̭ eva yajña-ndṷhe purastāccopari̭ṣṭācca rohi̭tena tvā-'gnirdevatā-ṅgamayatvityā̭haite vai dḙvāśvā [vai dḙvāśvāḥ, yaja̭mānaḥ prastaro] 17
yaja̭mānaḥ prastaro yadetaiḥ pra̭stara-mprahara̭ti devāśvaireva yaja̭mānagṃ suvargaṃ-lo~ka-ṅga̭mayati vi tḙ muñcāmi raśanā vi raśmīnityā̭haiṣa vā agnervi̭mokaste-naivainaṃ-vi~mṷñcati viṣṇo-śśaṃyo~raha-ndḙvayajyayā̭ yajñena̭ pratiṣṭhā-ṅga̭meyamityā̭ha yajño vai viṣṇṷ-ryajña evāntataḥ prati̭ tiṣṭhati soma̭syāha-ndḙvayajyayā̭ suretā [suretāḥ, reto̭] 18
reto̭ dhiṣīyetyā̭ha somo vai rḙtodhāstenaiva reta̭ ātma-ndha̭tte tvaṣṭṷraha-ndḙvayajyayā̭ paśūnāgṃ rūpa-mpṷṣeyamityā̭ha tvaṣṭā vai pa̭śūnā-mmi̭thunānāgṃ̭ rūpakṛttenaiva pa̭śūnāgṃ rūpamātma-ndha̭tte devānā-mpatnī̭ragni-rgṛhapa̭ti-ryajñasya̭ mithuna-ntayo̭raha-ndḙvayajyayā̭ mithunena prabhṷ̄yāsa-mityā̭haitasmā-dvai mi̭thunā-tprajāpa̭ti-rmithunena [rmithunena̭, prā-'jā̭yata] 19
prā-'jā̭yata tasmā̭deva yaja̭māno mithunena prajā̭yate vedo̭-'si vitti̭rasi videyetyā̭ha vedena vai devā asṷrāṇāṃ-vi~ttaṃ-ve~dya̭mavindanta ta-dvedasya̭ vedatvaṃ-ya~dya-dbhrātṛ̭vyasyābhiddhyāye-ttasya nāma̭ gṛhṇīyā-ttadevāsya sarvaṃ̭-vṛ~ṅkte ghṛtava̭nta-ṅkulāyinagṃ̭ rāyaspoṣagṃ̭ sahasriṇaṃ̭-ve~do da̭dātu vājinamityā̭ha prasahasra̭-mpaśūnāpnotyā sya̭ prajāyāṃ-vā~jī jā̭yate ya evaṃ-ve~da̭ || 20 ||
(darśapūrṇamāsayo̭-rubhayato̭-devāśvāḥ-suretāḥ-prajāpa̭ti-rmithunenā-pnotya-ṣṭau ca̭) (a. 4)
dhruvāṃ-vai~ ricya̭mānāṃ-ya~jño-'nṷ ricyate yajñaṃ-ya~ja̭māno yaja̭māna-mprajā dhruvāmāpyāya̭mānāṃ-ya~jño-'nvā pyā̭yate yajñaṃ-ya~ja̭māno yaja̭māna-mprajā ā pyā̭yatā-ndhruvā ghṛtenetyā̭ha dhruvāmevā '' pyā̭yayati tāmāpyāya̭mānāṃ-ya~jño-'nvā pyā̭yate yajñaṃ-ya~ja̭māno yaja̭māna-mprajāḥ prajāpa̭te-rvibhānnāma̭ lokastasmigg̭stvā dadhāmi saha yaja̭mānene- [yaja̭māneneti, āhā-'yaṃ-vai~] 21
-tyā̭hā-'yaṃ-vai~ prajāpa̭te-rvibhānnāma̭ lokastasmi̭-nnevaina̭-ndadhāti saha yaja̭mānena ricya̭ta iva vā eta-dya-dyaja̭te ya-dya̭jamānabhāga-mprāśñātyātmāna̭meva prī̭ṇātyetāvān. vai yajño yāvāṋ. yajamānabhāgo yajño yaja̭māno ya-dya̭jamānabhāga-mprāśñāti̭ yajña eva yajña-mprati̭ ṣṭhāpayatyetadvai sūyava̭sagṃ soda̭kaṃ-ya~dbarhiścā-''pa̭ścaita- [-''pa̭ścaitat, yaja̭mānasyā-] 22
-dyaja̭mānasyā-''yata̭naṃ-ya~dvedirya-tpūrṇapātra-ma̭ntarvedi ninaya̭ti sva evā-''ya̭tane sūyava̭sagṃ soda̭ka-ṅkurute sada̭si sanmḙ bhūyā ityāhā-''po vai yajña āpo-'mṛtaṃ̭-ya~jñamevāmṛta̭-mātma-ndha̭tte sarvā̭ṇi vai bhūtāni̭ vrata-mṷpayanta -manūpa̭ yanti prācyā-ndiśi devā ṛtvijo̭ mārjayantā-mityā̭haiṣa vai da̭rśapūrṇamāsayo̭-ravabhṛtho [-ravabhṛthaḥ, yānyevaina̭-mbhūtāni̭] 23
yānyevaina̭-mbhūtāni̭ vratamṷpayanta̭-manūpayanti taireva sahāva̭bhṛthamavai̭ti viṣṇṷmukhā vai devā śchando̭bhirimān ~lokā-na̭napajayyamabhya̭jayan. ya-dvi̭ṣṇukramān krama̭te viṣṇṷreva bhūtvā yaja̭mānaśchando̭bhirimān ~lokā-na̭napajayyamabhi ja̭yati viṣṇoḥ kramo-'syabhimātihetyā̭ha gāyatrī vai pṛ̭thivī traiṣṭṷbhamantari̭kṣa-ñjāga̭tī dyaurānṷṣṭubhī-rdiśa śchando̭bhirevemān ~lokān. ya̭thāpūrvamabhi ja̭yati || 24 ||
(yaja̭māneneti̭-cai tada̭-vabhṛtho-diśaḥ̭-sapta ca̭) (a. 5)
aga̭nma suva-ssuva̭raganmetyā̭ha suvargameva lokamḙti sandṛśa̭ste mā chi̭thsi yatte tapastasmai̭ te mā '' vṛkṣītyā̭ha yathāyaju-revaita-thsubhūra̭si śreṣṭho̭ raśmīnāmā̭yurdhā asyāyṷrme dhehītyā̭hā-''śiṣa̭mevaitāmā śāste pra vā eṣo-'smān ~lokāccya̭vate yo [yaḥ, viṣṇukramān krama̭te] 25
vi̭ṣṇukramān krama̭te suvargāya hi lokāya̭ viṣṇukramāḥ kramyante brahmavādino̭ vadanti sa tvai vi̭ṣṇukramān kra̭meta ya imān ~lokā-nbhrātṛ̭vyasya saṃvi~dya puna̭rimaṃ-lo~ka-mpra̭tyavarohedityeṣa vā asya lokasya̭ pratyavaroho yadāhedamahamamu-mbhrātṛ̭vyamābhyo digbhyo-'syai diva itīmāneva lokā-nbhrātṛ̭vyasya saṃvi~dya puna̭rimaṃ-lo~ka-mpratyava̭rohati saṃ- [sam, jyoti̭ṣā-'bhūvamityā̭hāsminneva] 26
-jyoti̭ṣā-'bhūvamityā̭hāsminneva loke prati̭ tiṣṭhatyaindrī-māvṛta̭-manvāva̭rta ityā̭hāsau vā ā̭ditya indrastasyaivā-''vṛtamanṷ paryāva̭rtate dakṣiṇā paryāva̭rtate svameva vīrya̭manṷ paryāva̭rtate tasmā-ddakṣiṇo-'rdha̭ ātmano̭ vīryā̭vattaro-'tho̭ ādityasyaivā-''vṛtamanṷ paryāva̭rtate samaha-mprajayā sa-mmayā prajetyā̭hā-''śiṣa̭- [prajetyā̭hā-''śiṣam, evaitāmā] 27
-mevaitāmā śāste sami̭ddho agne me dīdihi sameddhā tḙ agne dīdyāsamityā̭ha yathāyaju-revaitadvasṷmān. yajño vasī̭yā-nbhūyāsa-mityā̭hā-''śiṣa̭mevetāmā śāste bahu vai gārha̭patyasyāntḙ miśrami̭va caryata āgnipāvamānībhyā-ṅgārha̭patyamupa̭ tiṣṭhate punātyevāgni-mpṷnīta ātmāna-ndvābhyā-mprati̭ṣṭhityā agnḙ gṛhapata ityā̭ha [ityā̭ha, yathāyajurevaitacchatagṃ] 28
yathāyajurevaitacchatagṃ himā ityā̭ha śata-ntvā̭ hemantāni̭ndhiṣīyeti vāvaitadā̭ha putrasya nāma̭ gṛhṇātyannādamevaina̭-ṅkaroti tāmāśiṣamā śā̭se tanta̭ve jyoti̭ṣmatīmiti̭ brūyā-dyasya̭ putro-'jā̭ta-ssyā-ttḙjasvyḙvāsya̭ brahmavarcasī putro jā̭yate tāmāśiṣamā śā̭se-'muṣmai jyoti̭ṣmatīmiti̭ brūyā-dyasya̭ putro [putraḥ, jāta-ssyātteja̭] 29
jāta-ssyātteja̭ evāsmi̭-nbrahmavarcasa-nda̭dhāti yo vai yajña-mprayujya na vi̭muñcatya̭pratiṣṭhāno vai sa bha̭vati kastvā̭ yunakti sa tvā vi mṷñcatvityā̭ha prajāpa̭ti-rvai kaḥ prajāpa̭tinaivainaṃ̭-yu~nakti̭ prajāpa̭tinā vi mṷñcati prati̭ṣṭhityā īśvaraṃ-vai~ vratamavi̭sṛṣṭa-mpradaho-'gne vratapate vratama̭cāriṣamityā̭ha vratameva [ ] 30
vi sṛ̭jate śāntyā apra̭dāhāya parāṃa. vāva yajña ḙti na ni va̭rtate punaryo vai yajñasya̭ punarālambhaṃ-vi~dvān. yaja̭te tamabhi ni va̭rtate yajño ba̭bhūva sa ā ba̭bhūvetyā̭haiṣa vai yajñasya̭ punarālambha-stenaivaina-mpunarā la̭bhate-'na̭varuddhā vā etasya̭ virāḍ ya āhi̭tāgni-ssanna̭sabhaḥ paśavaḥ khalu vai brāhmaṇasya̭ sabheṣṭvā prāṃutkramya̭ brūyā-dgomāgṃ̭ agne-'vi̭māgṃ aśvī yajña ityava̭ sabhāgṃ rundhe pra sahasra̭-mpaśūnāpnotyā-'sya̭ prajāyāṃ-vā~jī jā̭yate || 31 ||
(yaḥ-sa-māsiṣaṃ̭-gṛhapata-ityā̭hā-muṣmai jyoti̭ṣmatīmiti̭ brūyā-dyasya̭putro-vratameva-khalu vai- catṷrvigṃśatiśca) (a. 6)
deva̭ savitaḥ pra sṷva yajña-mpra sṷva yajñapa̭ti-mbhagā̭ya divyo ga̭ndharvaḥ | ketapūḥ keta̭-nnaḥ punātu vācaspati-rvāca̭madya sva̭dāti naḥ || indra̭sya vajro̭-'si vārtra̭ghnastvayā-'yaṃ-vṛ~traṃ-va~̭ddhyāt || vāja̭sya nu pra̭save mātara̭-mmahīmadi̭ti-nnāma vaca̭sā karāmahe | yasyā̭midaṃ-vi~śva-mbhuva̭na-māviveśa tasyā-nno deva-ssa̭vitā dharma̭ sāviṣat || a- [aphsu, antaramṛta̭maphsu] 32
phsva̭ntaramṛta̭maphsu bhḙṣajamapāmuta praśa̭stiṣvaśvā̭ bhavatha vājinaḥ || vāyu-rvā tvā manṷ-rvā tvā gandharvā-ssaptavigṃ̭śatiḥ | te agre aśva̭māyuñjante a̭smiñjavamā-'da̭dhuḥ || apā-nnapādāśuheman. ya ūrmiḥ kakudmā-npratūrti-rvājasāta̭mastenāyaṃ-vā~jagṃ̭ set || viṣṇoḥ kramo̭-'si viṣṇoḥ krāntama̭si viṣṇo-rvikrāntamasyaṅkau nyaṅkā vabhito rathaṃ-yau~ dhvāntaṃ-vā~̭tāgramanṷ sañcara̭ntau dūrehḙti-rindriyāvā-npatatrī te no-'gnayaḥ papra̭yaḥ pārayantu || 33 ||
(aphsu-nyaṅkau-pañca̭daśa ca) (a. 7)
devasyāhagṃ sa̭vituḥ pra̭save bṛhaspati̭nā vājajitā vāja̭-ñjeṣa-ndevasyāhagṃ sa̭vituḥ pra̭save bṛhaspati̭nā vājajitā varṣi̭ṣṭha-nnākagṃ̭ ruheyamindrā̭ya vācaṃ̭-va~datendraṃ-vā~ja̭-ñjāpayatendro vāja̭majayit || aśvā̭jani vājini vājḙṣu vājinīvatyaśvān-thsamathsṷ vājaya || arvā̭-'si sapti̭rasi vājya̭si vāji̭no vāja̭-ndhāvata marutā-mprasave ja̭yata vi yoja̭nā mimīddhvamaddhva̭na-sskabhnīta [skabhnīta, kāṣṭhā-ṅgacchata] 34
kāṣṭhā-ṅgacchata vājḙvāje-'vata vājino no dhanḙṣu viprā amṛtā ṛtajñāḥ || asya maddhvaḥ̭ pibata mādaya̭ddhva-ntṛptā yā̭ta pathibhi̭-rdevayānaiḥ || te no arva̭nto havanaśruto havaṃ-vi~śvḙ śṛṇvantu vājinaḥ̭ || mitadra̭va-ssahasrasā medhasā̭tā saniṣyavaḥ̭ | maho ye ratnagṃ̭ samitheṣṷ jabhrire śanno̭ bhavantu vājino havḙṣu ||devatā̭tā mitadra̭va-ssvarkāḥ | jambhayanto-'hiṃ-vṛ~kagṃ rakṣāgṃ̭si sanemyasmadyṷyava- [sanemyasmadyṷyavann, amī̭vāḥ |] 35
-nnamī̭vāḥ || eṣa sya vājī kṣi̭paṇi-ntṷraṇyati grīvāyā-mbaddho a̭pikakṣa āsani̭ | kratṷ-ndadhikrā anṷ santavītva-tpathāmaṅkāgsyanvāpanī̭phaṇat ||uta smāsya drava̭ta-sturaṇyataḥ parṇa-nna ve-ranṷ vāti pragardhinaḥ̭ | śyenasyḙva dhraja̭to aṅkasa-mpari̭ dadhikrāv.ṇṇaḥ̭ sahorjā tari̭trataḥ || ā mā vāja̭sya prasavo ja̭gamyādā dyāvā̭pṛthivī viśvaśa̭mbhū | ā mā̭ gantā-mpitarā̭ [gantā-mpitarā, mātarā] 36
mātarā cā-'' mā somo̭ amṛtatvāya̭ gamyāt || vāji̭no vājajito vājagṃ̭ sariṣyanto vāja̭-ñjeṣyanto bṛhaspate-rbhāgamava̭ jighrata vāji̭no vājajito vājagṃ̭ sasṛvāgṃso vāja̭-ñjigivāgṃso bṛhaspate-rbhāge ni mṛ̭ḍhvamiyaṃ-va~-ssā satyā sandhā-'bhūdyāmindrḙṇa samadha̭ddhva-majī̭jipata vanaspataya indraṃ-vā~jaṃ-vi~ mṷcyaddhvam || 37 ||
(skabhnīta-yuyavan-pitarā-dvica̭tvārigṃśacca) (a. 8)
kṣatrasyolagg̭masi kṣatrasya yoni̭rasi jāya ehi suvo rohā̭va rohā̭va hi suva̭raha-nnā̭vubhayo-ssuvo̭ rokṣyāmi vāja̭śca prasavaścā̭pijaśca kratṷśca suva̭śca mūrdhā ca vyaśnni̭yaścā-''ntyāyana ścāntya̭śca bhauvanaśca bhuva̭naścādhi̭patiśca | āyṷ-ryajñena̭ kalpatā-mprāṇo yajñena̭ kalpatāmapāno [kalpatāmapānaḥ, yajñena̭ kalpatāṃ] 38
yajñena̭ kalpatāṃ-vyā~no yajñena̭ kalpatā-ñcakṣṷ-ryajñena̭ kalpatāg śrotraṃ̭-ya~jñena̭ kalpatā-mmano̭ yajñena̭ kalpatāṃ-vā~g yajñena̭ kalpatā-mātmā yajñena̭ kalpatāṃ-ya~jño yajñena̭ kalpatāgṃ suva̭-rdevāgṃ a̭ganmāmṛtā̭ abhūma prajāpa̭teḥ prajā a̭bhūma samaha-mprajayā sa-mmayā prajā samahagṃ rāyaspoṣḙṇa sa-mmayā̭ rāyaspoṣo-'nnā̭ya tvā-'nnādyā̭ya tvā vājā̭ya tvā vājajityāyai tvā 'mṛta̭masi puṣṭi̭rasi prajana̭namasi || 39 ||
(apāno-vājā̭ya-nava̭ ca) (a. 9)
vāja̭syema-mpra̭sava-ssṷṣuve agre somagṃ rājā̭namoṣa̭dhīṣvaphsu | tā asmabhya-mmadhṷmatī-rbhavantu vayagṃ rāṣṭre jāgriyāma purohi̭tāḥ | vāja̭syeda-mpra̭sava ā ba̭bhūvemā ca viśvā bhuva̭nāni sarvataḥ̭ | sa virāja-mparyḙti prajāna-nprajā-mpuṣṭiṃ̭-va~rdhaya̭māno asme | vāja̭syemā-mpra̭sava-śśi̭śriye diva̭mimā ca viśvā bhuva̭nāni samrāṭ | adi̭thsanta-ndāpayatu prajāna-nrayiṃ- [prajāna-nrayim, ca na-ssarva̭vīrāṃ] 40
-ca̭ na-ssarva̭vīrā-nni ya̭cchatu || agne acchā̭ vadeha naḥ prati̭ na-ssumanā̭ bhava | pra ṇo̭ yaccha bhuvaspate dhanadā a̭si nastvam || pra ṇo̭ yacchatvaryamā pra bhagaḥ pra bṛhaspatiḥ̭ | pra devāḥ prota sūnṛtā pra vāg devī da̭dātu naḥ || aryamaṇa-mbṛhaspatimindra-ndānā̭ya codaya | vācaṃ-vi~ṣṇugṃ sara̭svatīgṃ savitāraṃ̭- [sara̭svatīgṃ savitāram, ca vājinam |] 41
-ca vājinam || somagṃ rājā̭naṃ-va~rṷṇamagni-manvāra̭bhāmahe | ādityān viṣṇugṃ sūrya̭-mbrahmāṇa̭-ñca bṛhaspatim || devasya̭ tvā savituḥ pra̭save-'śvino-rbāhubhyā-mpūṣṇo hastābhyāgṃ sara̭svatyai vāco yantu-ryantreṇāgnestvā āmrājyenābhiṣi̭ñcāmīndra̭sya bṛhaspatestvā sāmrājyenābhiṣi̭ñcāmi || 42 ||
(rayigṃ-sa̭vitāragṃ-ṣaṭtrigṃ̭śacca) (a. 10)
agnirekākṣareṇa vācamuda̭jayadaśvinau dvya̭kṣareṇa prāṇāpānāvuda̭jayatāṃ-vi~ṣṇustyra̭kṣareṇa trīn ~lokānuda̭jaya-thsomaścatṷrakṣareṇa catṷṣpadaḥ paśūnuda̭jaya-tpūṣā pañcākṣareṇa paṅktimuda̭jaya-ddhātā ṣaḍa̭kṣareṇa ṣaḍ-ṛtūnuda̭jaya-nmarutaḥ̭ saptākṣa̭reṇa saptapa̭dāgṃ śakva̭rīmuda̭jaya-nbṛhaspati̭-raṣṭākṣa̭reṇa gāyatrīmuda̭jaya-nmitro navākṣareṇa trivṛtagg stomamuda̭jaya- [stomamuda̭jayat, varṷṇo daśākṣareṇa] 43
-dvarṷṇo daśākṣareṇa virāja-muda̭jayadindra ekā̭daśākṣareṇa triṣṭubha-muda̭jaya-dviśvḙ devā dvāda̭śākṣareṇa jaga̭tīmuda̭jayan vasa̭vastrayo̭ daśākṣareṇa trayodaśagg stomamuda̭jaya-nrudrāścatṷrdaśākṣareṇa caturdaśagg stomamuda̭jayannādityāḥ pañca̭daśākṣareṇa pañcadaśagg stomamuda̭jayannadi̭ti-ṣṣoḍa̭śākṣareṇa ṣoḍaśagg stomamuda̭jaya-tprajāpa̭ti-ssaptada̭śākṣareṇa saptadaśagg stomamuda̭jayat || 44 ||
(trivṛtagg stomamuda̭jaya-thṣaṭca̭tvārigṃśacca) (a. 11)
upayāmagṛ̭hīto-'si nṛṣada̭-ntvā druṣada̭-mbhuvanasadamindrā̭ya juṣṭa̭-ṅgṛhṇāmyeṣa te yonirindrā̭ya tvopayāmagṛ̭hīto-'syaphsuṣada̭-ntvā ghṛtasadaṃ̭-vyo~masadamindrā̭ya juṣṭa̭-ṅgṛhṇāmyeṣa te yonirindrā̭ya tvopayāmagṛ̭hīto-'si pṛthiviṣada̭-ntvā-'ntarikṣasada̭-nnākasadamindrā̭ya juṣṭa̭-ṅgṛhṇāmyeṣa te yonirindrā̭ya tvā || ye grahāḥ pañcajanīnā yeṣā-ntisraḥ pa̭ramajāḥ | daivyaḥ kośa- [daivyaḥ kośaḥ̭, samṷbjitaḥ |] 45
-ssamṷbjitaḥ | teṣāṃ-vi~śi̭priyāṇā-miṣamūrjagṃ sama̭grabhī-meṣa te yonirindrā̭ya tvā || apāgṃ rasamudva̭yasagṃ sūrya̭raśmigṃ samābhṛ̭tam | apāgṃ rasa̭sya yo rasastaṃ-vo~̭ gṛhṇāmyuttamameṣa te yonirindrā̭ya tvā || ayā viṣṭhā janayan karva̭rāṇi sa hi ghṛṇi̭ruru-rvarā̭ya gātuḥ | sa pratyudai-ddharuṇo maddhvo agragg svāyāṃ-ya~-ttanuvā-ntanūmaira̭yata | upayāmagṛ̭hīto-'si prajāpa̭taye tvā juṣṭa̭-ṅgṛhṇāmyeṣa te yoniḥ̭ prajāpa̭taye tvā || 46 ||
(kośa̭-stanuvān-trayo̭daśa ca) (a. 12)
anvaha māsā anvidvanānyanvoṣa̭dhīranu parva̭tāsaḥ | anvindragṃ roda̭sī vāvaśāne anvāpo̭ ajihata jāya̭mānam || anṷ te dāyi maha i̭ndriyāya̭ satrā te viśvamanṷ vṛtrahatye | anṷ kṣatramanu saho̭ yajatrendra̭ devebhiranṷ te nṛṣahye || indrāṇīmāsu nāri̭ṣu supatnī̭-mahama̭śravam | na hya̭syā apara-ñcana jarasā [jarasā, mara̭te patiḥ̭ |] 47
mara̭te patiḥ̭ || nāhami̭ndrāṇi rāraṇa sakhyṷ-rvṛṣāka̭per-ṛte | yasyedamapyagṃ̭ haviḥ priya-ndeveṣu gaccha̭ti ||yo jāta eva pra̭thamo mana̭svā-ndevo devān kratṷnā paryabhṷ̄ṣat | yasya śuṣmādroda̭sī abhya̭setā-nnṛṃṇasya̭ mahnā sa ja̭nāsa indraḥ̭ || ā tḙ maha i̭ndrotyṷgra sama̭nyavo ya-thsamara̭nta senāḥ | patā̭ti didyunnarya̭sya bāhuvo-rmā te [bāhuvo-rmā te, mano̭] 48
mano̭ viṣvadriyag vi cā̭rīt || mā no̭ mardhīrā bha̭rā daddhi tannaḥ pra dāśuṣe dāta̭ve bhūri ya-tte | navyḙ deṣṇe śaste asmi-nta̭ ukthe pra bra̭vāma vayami̭ndra stuvantaḥ̭ || ā tū bha̭ra māki̭reta-tpari̭ ṣṭhā-dvidmā hi tvā vasṷpatiṃ-va~sṷ̄nām | indra ya-tte māhi̭na-ndatra-mastyasmabhya-ntaddha̭ryaśva [taddha̭ryaśva, pra ya̭ndhi |] 49
pra ya̭ndhi || pradātāragṃ̭ havāmaha indramā haviṣā̭ vayam | ubhā hi hastā vasṷnā pṛṇasvā '' pra ya̭ccha dakṣi̭ṇādota savyāt || pradātā vajrī vṛ̭ṣabhastṷrāṣāṭchuṣmī rājā̭ vṛtrahā so̭mapāvā | asmin. yajñe barhiṣyā niṣadyāthā̭ bhava yaja̭mānāya śaṃ-yoḥ ~|| indraḥ̭ sutrāmā svavāgṃ avo̭bhi-ssumṛḍīko bha̭vatu viśvavḙdāḥ | bādha̭tā-ndveṣo abha̭ya-ṅkṛṇotu suvīrya̭sya [suvīrya̭sya, pata̭ya-ssyāma |] 50
pata̭ya-ssyāma || tasya̭ vayagṃ sṷmatau yajñiyasyāpi̭ bhadre saṷmanase syā̭ma | sa sutrāmā svavāgṃ indro̭ asme ārācci-ddveṣaḥ̭ sanuta-ryṷyotu || revatī-rna-ssadhamāda indrḙ santu tuvivā̭jāḥ | kṣumanto yābhi-rmadḙma || proṣva̭smai purorathamindrā̭ya śūṣama̭rcata | abhīkḙ cidu lokakṛ-thsaṅge samathsṷ vṛtrahā | asmāka̭-mbodhi coditā nabha̭ntā-manyakeṣām | jyākā adhi dhanva̭su || 51 ||
(jarasā-mā tḙ-haryaśva-suvīryasyā-ddhye-ka̭-ñca ) (a. 13) (pākayajñagṃ-saggśra̭vāḥ-parokṣaṃ̭-barhiṣo-'haṃ -dhruvā-maganmetyā̭ha -deva̭ savita-rdevasyāhaṃ-kṣatrasyolaggṃvā~ja̭syema-magnirekākṣareṇo -payāmagṛ̭hīto-'-syanvaha māsā-strayo̭daśa |) (pākayajñaṃ-parokṣaṃ̭-dhruvāṃvi~ sṛ̭jate-ca na-ssarva̭vīrāṃ - pata̭ya-ssyo-maika̭pañcāśat | ) (pākayajñam, dhanva̭su) || hari̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mprathamakāṇḍe saptamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Explore More