કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-મ્પ્રથમકાણ્ડે સપ્તમઃ પ્રશ્નઃ - યાજમાન બ્રાહ્મણં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
પાકયજ્ઞં-વાઁ અન્વાહિતાગ્નેઃ પશવ ઉપ તિષ્ઠન્ત ઇડા ખલુ વૈ પાકયજ્ઞ-સ્સૈષા-ઽન્તરા પ્રયાજાનૂયાજાન્. યજમાનસ્ય લોકે-ઽવહિતા તામાહ્રિયમાણામભિ મન્ત્રયેત સુરૂપવર્ષવર્ણ એહીતિ પશવો વા ઇડા પશૂનેવોપ હ્વયતે યજ્ઞં-વૈઁ દેવા અદુહ્રન્. યજ્ઞો-ઽસુરાગ્ં અદુહ-ત્તે-ઽસુરા જ્ઞદુગ્ધાઃ પરા-ઽભવન્. યો વૈ યજ્ઞસ્ય દોહં-વિઁદ્વાન્ [ ] 1
યજતે-ઽપ્યન્યં-યઁજમાન-ન્દુહે સા મે સત્યા-ઽઽશીરસ્ય યજ્ઞસ્ય ભૂયાદિત્યાહૈષ વૈ યજ્ઞસ્ય દોહસ્તેનૈવૈન-ન્દુહે પ્રત્તા વૈ ગૌર્દુહે પ્રત્તેડા યજમાનાય દુહ એતે વા ઇડાયૈ સ્તના ઇડોપહૂતેતિ વાયુર્વથ્સો યર્હિ હોતેડામુપહ્વયેત તર્હિ યજમાનો હોતારમીક્ષમાણો વાયુ-મ્મનસા ધ્યાયે- [ધ્યાયેત્, માત્રે] 2
-ન્માત્રે વથ્સ-મુપાવસૃજતિ સર્વેણ વૈ યજ્ઞેન દેવા-સ્સુવર્ગં-લોઁકમાય-ન્પાકયજ્ઞેન મનુરશ્રામ્યથ્સેડા મનુમુપાવર્તત તા-ન્દેવાસુરા વ્યહ્વયન્ત પ્રતીચી-ન્દેવાઃ પરાચીમસુરા-સ્સા દેવાનુપાવર્તત પશવો વૈ ત-દ્દેવાનવૃણત પશવો-ઽસુરાનજહુર્ય-ઙ્કામયેતાપશુ-સ્સ્યાદિતિ પરાચી-ન્તસ્યેડામુપ હ્વયેતાપશુરેવ ભવતિ યં- [ભવતિ યમ્, કામયેત] 3
-કામયેત પશુમાન્-થ્સ્યાદિતિ પ્રતીચી-ન્તસ્યેડા-મુપ હ્વયેત પશુમાનેવ ભવતિ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ સ ત્વા ઇડામુપ હ્વયેત ય ઇડા- મુપહૂયાત્માન-મિડાયા-મુપહ્વયેતેતિ સા નઃ પ્રિયા સુપ્રતૂર્તિ-ર્મઘોનીત્યાહેડા-મેવોપહૂયા-ઽઽત્માન -મિડાયામુપ હ્વયતે વ્યસ્તમિવ વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય યદિડા સામિ પ્રાશ્ઞન્તિ [ ] 4
સામિ માર્જયન્ત એત-ત્પ્રતિ વા અસુરાણાં-યઁજ્ઞો વ્યચ્છિદ્યત બ્રહ્મણા દેવા-સ્સમદધુ-ર્બૃહસ્પતિ -સ્તનુતામિમ-ન્ન ઇત્યાહ બ્રહ્મ વૈ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિ-ર્બ્રહ્મણૈવ યજ્ઞગ્ં સ-ન્દધાતિ વિચ્છિન્નં-યઁજ્ઞગ્ં સમિમ-ન્દધાત્વિત્યાહ સન્તત્યૈ વિશ્વે દેવા ઇહ માદયન્તામિત્યાહ સન્તત્યૈવ યજ્ઞ-ન્દેવેભ્યો-ઽનુ દિશતિ યાં-વૈઁ [ ] 5
યજ્ઞે દક્ષિણા-ન્દદાતિ તામસ્ય પશવો-ઽનુ સ-ઙ્ક્રામન્તિ સ એષ ઈજાનો-ઽપશુ-ર્ભાવુકો યજમાનેન ખલુ વૈ તત્કાર્ય-મિત્યાહુ-ર્યથા દેવત્રા દત્ત-ઙ્કુર્વીતાત્મ-ન્પશૂ-ન્રમયેતેતિ બ્રદ્ધ્ન પિન્વસ્વેત્યાહ યજ્ઞો વૈ બ્રદ્ધ્નો યજ્ઞમેવ તન્મહયત્યથો દેવત્રૈવ દત્ત-ઙ્કુરુત આત્મ-ન્પશૂ-ન્રમયતે દદતો મે મા ક્ષાયીત્યાહાક્ષિતિ-મેવોપૈતિ કુર્વતો મે મોપ દસદિત્યાહ ભૂમાનમેવોપૈતિ ॥ 6 ॥
પાકયજ્ઞં-વાઁ અન્વાહિતાગ્નેઃ પશવ ઉપ તિષ્ઠન્ત ઇડા ખલુ વૈ પાકયજ્ઞ-સ્સૈષા-ઽન્તરા પ્રયાજાનૂયાજાન્. યજમાનસ્ય લોકે-ઽવહિતા તામાહ્રિયમાણામભિ મન્ત્રયેત સુરૂપવર્ષવર્ણ એહીતિ પશવો વા ઇડા પશૂનેવોપ હ્વયતે યજ્ઞં-વૈઁ દેવા અદુહ્રન્. યજ્ઞો-ઽસુરાગ્ં અદુહ-ત્તે-ઽસુરા જ્ઞદુગ્ધાઃ પરા-ઽભવન્. યો વૈ યજ્ઞસ્ય દોહં-વિઁદ્વાન્ [ ] 1
યજતે-ઽપ્યન્યં-યઁજમાન-ન્દુહે સા મે સત્યા-ઽઽશીરસ્ય યજ્ઞસ્ય ભૂયાદિત્યાહૈષ વૈ યજ્ઞસ્ય દોહસ્તેનૈવૈન-ન્દુહે પ્રત્તા વૈ ગૌર્દુહે પ્રત્તેડા યજમાનાય દુહ એતે વા ઇડાયૈ સ્તના ઇડોપહૂતેતિ વાયુર્વથ્સો યર્હિ હોતેડામુપહ્વયેત તર્હિ યજમાનો હોતારમીક્ષમાણો વાયુ-મ્મનસા ધ્યાયે- [ધ્યાયેત્, માત્રે] 2
-ન્માત્રે વથ્સ-મુપાવસૃજતિ સર્વેણ વૈ યજ્ઞેન દેવા-સ્સુવર્ગં-લોઁકમાય-ન્પાકયજ્ઞેન મનુરશ્રામ્યથ્સેડા મનુમુપાવર્તત તા-ન્દેવાસુરા વ્યહ્વયન્ત પ્રતીચી-ન્દેવાઃ પરાચીમસુરા-સ્સા દેવાનુપાવર્તત પશવો વૈ ત-દ્દેવાનવૃણત પશવો-ઽસુરાનજહુર્ય-ઙ્કામયેતાપશુ-સ્સ્યાદિતિ પરાચી-ન્તસ્યેડામુપ હ્વયેતાપશુરેવ ભવતિ યં- [ભવતિ યમ્, કામયેત] 3
-કામયેત પશુમાન્-થ્સ્યાદિતિ પ્રતીચી-ન્તસ્યેડા-મુપ હ્વયેત પશુમાનેવ ભવતિ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ સ ત્વા ઇડામુપ હ્વયેત ય ઇડા- મુપહૂયાત્માન-મિડાયા-મુપહ્વયેતેતિ સા નઃ પ્રિયા સુપ્રતૂર્તિ-ર્મઘોનીત્યાહેડા-મેવોપહૂયા-ઽઽત્માન -મિડાયામુપ હ્વયતે વ્યસ્તમિવ વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય યદિડા સામિ પ્રાશ્ઞન્તિ [ ] 4
સામિ માર્જયન્ત એત-ત્પ્રતિ વા અસુરાણાં-યઁજ્ઞો વ્યચ્છિદ્યત બ્રહ્મણા દેવા-સ્સમદધુ-ર્બૃહસ્પતિ -સ્તનુતામિમ-ન્ન ઇત્યાહ બ્રહ્મ વૈ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિ-ર્બ્રહ્મણૈવ યજ્ઞગ્ં સ-ન્દધાતિ વિચ્છિન્નં-યઁજ્ઞગ્ં સમિમ-ન્દધાત્વિત્યાહ સન્તત્યૈ વિશ્વે દેવા ઇહ માદયન્તામિત્યાહ સન્તત્યૈવ યજ્ઞ-ન્દેવેભ્યો-ઽનુ દિશતિ યાં-વૈઁ [ ] 5
યજ્ઞે દક્ષિણા-ન્દદાતિ તામસ્ય પશવો-ઽનુ સ-ઙ્ક્રામન્તિ સ એષ ઈજાનો-ઽપશુ-ર્ભાવુકો યજમાનેન ખલુ વૈ તત્કાર્ય-મિત્યાહુ-ર્યથા દેવત્રા દત્ત-ઙ્કુર્વીતાત્મ-ન્પશૂ-ન્રમયેતેતિ બ્રદ્ધ્ન પિન્વસ્વેત્યાહ યજ્ઞો વૈ બ્રદ્ધ્નો યજ્ઞમેવ તન્મહયત્યથો દેવત્રૈવ દત્ત-ઙ્કુરુત આત્મ-ન્પશૂ-ન્રમયતે દદતો મે મા ક્ષાયીત્યાહાક્ષિતિ-મેવોપૈતિ કુર્વતો મે મોપ દસદિત્યાહ ભૂમાનમેવોપૈતિ ॥ 6 ॥
(વિદ્વાન્-ધ્યાયે-દ્ભવતિ યં-પ્રાશ્ઞન્તિ-યાં-વૈઁ-મ-એકાન્નવિગ્ંશતિશ્ચ ) (અ. 1)
સગ્ગ્શ્રવા હ સૌવર્ચનસઃ તુમિઞ્જમૌપોદિતિ-મુવાચ યથ્સત્રિણાગ્ં હોતા-ઽભૂઃ કામિડામુપાહ્વથા ઇતિ તામુપાહ્વ ઇતિ હોવાચ યા પ્રાણેન દેવા-ન્દાધાર વ્યાનેન મનુષ્યાનપાનેન પિતૃનિતિ છિનત્તિ સા ન છિનત્તી(3) ઇતિ છિનત્તીતિ હોવાચ શરીરં-વાઁ અસ્યૈ તદુપાહ્વથા ઇતિ હોવાચ ગૌર્વા [ગૌર્વૈ, અસ્યૈ શરીરં] 7
અસ્યૈ શરીર-ઙ્ગાં-વાઁવ તૌ ત-ત્પર્યવદતાં-યાઁ યજ્ઞે દીયતે સા પ્રાણેન દેવા-ન્દાધાર યયા મનુષ્યા જીવન્તિ સા વ્યાનેન મનુષ્યાન્ યા-મ્પિતૃભ્યો ઘ્નન્તિ સા-ઽપાનેન પિતૄન્. ય એવં ઁવેદ પશુમા-ન્ભવત્યથ વૈ તામુપાહ્વ ઇતિ હોવાચ યા પ્રજાઃ પ્રભવન્તીઃ પ્રત્યાભવતીત્યન્નં ઁવા અસ્યૈ ત- [અસ્યૈ તત્, ઉપાહ્વથા ઇતિ] 8
-દુપાહ્વથા ઇતિ હોવાચૌષધયો વા અસ્યા અન્નમોષધયો વૈ પ્રજાઃ પ્રભવન્તીઃ પ્રત્યા ભવન્તિ ય એવં-વેઁદાન્નાદો ભવત્યથ વૈ તામુપાહ્વ ઇતિ હોવાચ યા પ્રજાઃ પરાભવન્તી-રનુગૃહ્ણાતિ પ્રત્યાભવન્તી-ર્ગૃહ્ણાતીતિ પ્રતિષ્ઠાં-વાઁ અસ્યૈ તદુપાહ્વથા ઇતિ હોવાચેયં-વાઁ અસ્યૈ પ્રતિષ્ઠે [પ્રતિષ્ઠા, ઇયં-વૈઁ] 9
યં-વૈઁ પ્રજાઃ પરાભવન્તીરનુ ગૃહ્ણાતિ પ્રત્યાભવન્તી-ર્ગૃહ્ણાતિ ય એવં-વેઁદ પ્રત્યેવ તિષ્ઠત્યથ વૈ તામુપાહ્વ ઇતિ હોવાચ યસ્યૈ નિક્રમણે ઘૃત-મ્પ્રજા-સ્સઞ્જીવન્તીઃ પિબન્તીતિ છિનત્તિ સા ન છિનત્તી (3) ઇતિ ન છિનત્તીતિ હોવાચ પ્ર તુ જનયતીત્યેષ વા ઇડામુપાહ્વથા ઇતિ હોવાચ વૃષ્ટિર્વા ઇડા વૃષ્ટ્યૈ વૈ નિક્રમણે ઘૃત-મ્પ્રજા-સ્સઞ્જીવન્તીઃ પિબન્તિ ય એવં-વેઁદ પ્રૈવ જાયતે-ઽન્નાદો ભવતિ ॥ 10 ॥
સગ્ગ્શ્રવા હ સૌવર્ચનસઃ તુમિઞ્જમૌપોદિતિ-મુવાચ યથ્સત્રિણાગ્ં હોતા-ઽભૂઃ કામિડામુપાહ્વથા ઇતિ તામુપાહ્વ ઇતિ હોવાચ યા પ્રાણેન દેવા-ન્દાધાર વ્યાનેન મનુષ્યાનપાનેન પિતૃનિતિ છિનત્તિ સા ન છિનત્તી(3) ઇતિ છિનત્તીતિ હોવાચ શરીરં-વાઁ અસ્યૈ તદુપાહ્વથા ઇતિ હોવાચ ગૌર્વા [ગૌર્વૈ, અસ્યૈ શરીરં] 7
અસ્યૈ શરીર-ઙ્ગાં-વાઁવ તૌ ત-ત્પર્યવદતાં-યાઁ યજ્ઞે દીયતે સા પ્રાણેન દેવા-ન્દાધાર યયા મનુષ્યા જીવન્તિ સા વ્યાનેન મનુષ્યાન્ યા-મ્પિતૃભ્યો ઘ્નન્તિ સા-ઽપાનેન પિતૄન્. ય એવં ઁવેદ પશુમા-ન્ભવત્યથ વૈ તામુપાહ્વ ઇતિ હોવાચ યા પ્રજાઃ પ્રભવન્તીઃ પ્રત્યાભવતીત્યન્નં ઁવા અસ્યૈ ત- [અસ્યૈ તત્, ઉપાહ્વથા ઇતિ] 8
-દુપાહ્વથા ઇતિ હોવાચૌષધયો વા અસ્યા અન્નમોષધયો વૈ પ્રજાઃ પ્રભવન્તીઃ પ્રત્યા ભવન્તિ ય એવં-વેઁદાન્નાદો ભવત્યથ વૈ તામુપાહ્વ ઇતિ હોવાચ યા પ્રજાઃ પરાભવન્તી-રનુગૃહ્ણાતિ પ્રત્યાભવન્તી-ર્ગૃહ્ણાતીતિ પ્રતિષ્ઠાં-વાઁ અસ્યૈ તદુપાહ્વથા ઇતિ હોવાચેયં-વાઁ અસ્યૈ પ્રતિષ્ઠે [પ્રતિષ્ઠા, ઇયં-વૈઁ] 9
યં-વૈઁ પ્રજાઃ પરાભવન્તીરનુ ગૃહ્ણાતિ પ્રત્યાભવન્તી-ર્ગૃહ્ણાતિ ય એવં-વેઁદ પ્રત્યેવ તિષ્ઠત્યથ વૈ તામુપાહ્વ ઇતિ હોવાચ યસ્યૈ નિક્રમણે ઘૃત-મ્પ્રજા-સ્સઞ્જીવન્તીઃ પિબન્તીતિ છિનત્તિ સા ન છિનત્તી (3) ઇતિ ન છિનત્તીતિ હોવાચ પ્ર તુ જનયતીત્યેષ વા ઇડામુપાહ્વથા ઇતિ હોવાચ વૃષ્ટિર્વા ઇડા વૃષ્ટ્યૈ વૈ નિક્રમણે ઘૃત-મ્પ્રજા-સ્સઞ્જીવન્તીઃ પિબન્તિ ય એવં-વેઁદ પ્રૈવ જાયતે-ઽન્નાદો ભવતિ ॥ 10 ॥
(ગૌર્વા-અસ્યૈ તત્-પ્રતિષ્ઠા-ઽહ્વથા ઇતિ-વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 2)
પરોક્ષં-વાઁ અન્યે દેવા ઇજ્યન્તે પ્રત્યક્ષમન્યે ય-દ્યજતે ય એવ દેવાઃ પરોક્ષમિજ્યન્તે તાનેવ ત-દ્યજતિ યદન્વાહાર્ય-માહરત્યેતે વૈ દેવાઃ પ્રત્યક્ષં-યઁ-દ્બ્રાહ્મણાસ્તાનેવ તેન પ્રીણાત્યથો દક્ષિણૈવાસ્યૈષા-ઽથો યજ્ઞસ્યૈવ છિદ્રમપિ દધાતિ યદ્વૈ યજ્ઞસ્ય ક્રૂરં-યઁદ્વિલિષ્ટ-ન્તદન્વાહાર્યેણા- [તદન્વાહાર્યેણ, અન્વાહરતિ] 11
-ઽન્વાહરતિ તદન્વાહાર્યસ્યા-ન્વાહાર્યત્વ-ન્દેવદૂતા વા એતે યદ્-ઋત્વિજો યદન્વાહાર્ય-માહરતિ દેવદૂતાનેવ પ્રીણાતિ પ્રજાપતિ-ર્દેવેભ્યો યજ્ઞાન્ વ્યાદિશ-થ્સ રિરિચાનો-ઽમન્યત સ એતમન્વાહાર્ય-મભક્ત-મપશ્ય-ત્તમાત્મન્નધત્તસ વા એષ પ્રાજાપત્યો યદન્વાહાર્યો યસ્યૈવં-વિઁદુષો-ઽન્વાહાર્ય આહ્રિયતે સાક્ષાદેવ પ્રજાપતિ-મૃદ્ધ્નોત્યપરિમિતોનિરુપ્યો-ઽપરિમિતઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતે- [પ્રજાપતેઃ, આપ્ત્યૈ] 12
-રાપ્ત્યૈ દેવા વૈ ય-દ્યજ્ઞે-ઽકુર્વત તદસુરા અકુર્વત તે દેવા એત-મ્પ્રાજાપત્ય-મન્વાહાર્ય-મપશ્ય-ન્તમન્વાહરન્ત તતો દેવા અભવ-ન્પરાસુરા યસ્યૈવં-વિઁદુષો-ઽન્વાહાર્ય આહ્રિયતે ભવત્યાત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ યજ્ઞેન વા ઇષ્ટી પક્વેન પૂર્તી યસ્યૈવં-વિઁદુષો-ઽન્વાહાર્ય આહ્રિયતે સ ત્વેવેષ્ટાપૂર્તી પ્રજાપતેર્ભાગો-ઽસી- [પ્રજાપતેર્ભાગો-ઽસી, ઇત્યાહ] 13
-ત્યાહ પ્રજાપતિમેવ ભાગધેયેન સમર્ધયત્યૂર્જસ્વા-ન્પયસ્વાનિત્યાહોર્જ-મેવાસ્મિ-ન્પયો દધાતિ પ્રાણાપાનૌ મે પાહિ સમાનવ્યાનૌ મે પાહીત્યાહા-ઽઽશિષમેવૈતામા શાસ્તે ઽક્ષિતો ઽસ્યક્ષિત્યૈ ત્વા મા મે ક્ષેષ્ઠા અમુત્રામુષ્મિન્ ઁલોક ઇત્યાહ ક્ષીયતે વા અમુષ્મિન્ ઁલોકે-ઽન્ન-મિતઃપ્રદાનગ્ગ્ હ્યમુષ્મિન્ ઁલોકે પ્રજા ઉપજીવન્તિ યદેવ-મભિમૃશત્યક્ષિતિ-મેવૈન-દ્ગમયતિ નાસ્યામુષ્મિન્ ઁલોકે-ઽન્ન-ઙ્ક્ષીયતે ॥ 14 ॥
પરોક્ષં-વાઁ અન્યે દેવા ઇજ્યન્તે પ્રત્યક્ષમન્યે ય-દ્યજતે ય એવ દેવાઃ પરોક્ષમિજ્યન્તે તાનેવ ત-દ્યજતિ યદન્વાહાર્ય-માહરત્યેતે વૈ દેવાઃ પ્રત્યક્ષં-યઁ-દ્બ્રાહ્મણાસ્તાનેવ તેન પ્રીણાત્યથો દક્ષિણૈવાસ્યૈષા-ઽથો યજ્ઞસ્યૈવ છિદ્રમપિ દધાતિ યદ્વૈ યજ્ઞસ્ય ક્રૂરં-યઁદ્વિલિષ્ટ-ન્તદન્વાહાર્યેણા- [તદન્વાહાર્યેણ, અન્વાહરતિ] 11
-ઽન્વાહરતિ તદન્વાહાર્યસ્યા-ન્વાહાર્યત્વ-ન્દેવદૂતા વા એતે યદ્-ઋત્વિજો યદન્વાહાર્ય-માહરતિ દેવદૂતાનેવ પ્રીણાતિ પ્રજાપતિ-ર્દેવેભ્યો યજ્ઞાન્ વ્યાદિશ-થ્સ રિરિચાનો-ઽમન્યત સ એતમન્વાહાર્ય-મભક્ત-મપશ્ય-ત્તમાત્મન્નધત્તસ વા એષ પ્રાજાપત્યો યદન્વાહાર્યો યસ્યૈવં-વિઁદુષો-ઽન્વાહાર્ય આહ્રિયતે સાક્ષાદેવ પ્રજાપતિ-મૃદ્ધ્નોત્યપરિમિતોનિરુપ્યો-ઽપરિમિતઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતે- [પ્રજાપતેઃ, આપ્ત્યૈ] 12
-રાપ્ત્યૈ દેવા વૈ ય-દ્યજ્ઞે-ઽકુર્વત તદસુરા અકુર્વત તે દેવા એત-મ્પ્રાજાપત્ય-મન્વાહાર્ય-મપશ્ય-ન્તમન્વાહરન્ત તતો દેવા અભવ-ન્પરાસુરા યસ્યૈવં-વિઁદુષો-ઽન્વાહાર્ય આહ્રિયતે ભવત્યાત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ યજ્ઞેન વા ઇષ્ટી પક્વેન પૂર્તી યસ્યૈવં-વિઁદુષો-ઽન્વાહાર્ય આહ્રિયતે સ ત્વેવેષ્ટાપૂર્તી પ્રજાપતેર્ભાગો-ઽસી- [પ્રજાપતેર્ભાગો-ઽસી, ઇત્યાહ] 13
-ત્યાહ પ્રજાપતિમેવ ભાગધેયેન સમર્ધયત્યૂર્જસ્વા-ન્પયસ્વાનિત્યાહોર્જ-મેવાસ્મિ-ન્પયો દધાતિ પ્રાણાપાનૌ મે પાહિ સમાનવ્યાનૌ મે પાહીત્યાહા-ઽઽશિષમેવૈતામા શાસ્તે ઽક્ષિતો ઽસ્યક્ષિત્યૈ ત્વા મા મે ક્ષેષ્ઠા અમુત્રામુષ્મિન્ ઁલોક ઇત્યાહ ક્ષીયતે વા અમુષ્મિન્ ઁલોકે-ઽન્ન-મિતઃપ્રદાનગ્ગ્ હ્યમુષ્મિન્ ઁલોકે પ્રજા ઉપજીવન્તિ યદેવ-મભિમૃશત્યક્ષિતિ-મેવૈન-દ્ગમયતિ નાસ્યામુષ્મિન્ ઁલોકે-ઽન્ન-ઙ્ક્ષીયતે ॥ 14 ॥
(અન્વાહાર્યેણ-પ્રજાપતે-રસિ-હ્યમુષ્મિન્ ઁલોકે-પઞ્ચદશ ચ ) (અ. 3)
બર્હિષો-ઽહ-ન્દેવયજ્યયા પ્રજાવા-ન્ભૂયાસમિત્યાહ બર્હિષા વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત તેનૈવ પ્રજા-સ્સૃજતે નરાશગ્ંસસ્યાહ-ન્દેવયજ્યયા પશુમા-ન્ભૂયાસમિત્યાહ નરાશગ્ંસેન વૈ પ્રજાપતિઃ પશૂનસૃજત તેનૈવ પશૂન્-થ્સૃજતે-ઽગ્ને-સ્સ્વિષ્ટકૃતો-ઽહ-ન્દેવયજ્યયા-ઽઽયુષ્માન્. યજ્ઞેન પ્રતિષ્ઠા-ઙ્ગમેયમિત્યાહા-ઽઽયુરેવાત્મ-ન્ધત્તે પ્રતિ યજ્ઞેન તિષ્ઠતિ દર્શપૂર્ણમાસયો- [દર્શપૂર્ણમાસયોઃ, વૈ દેવા] 15
-ર્વૈ દેવા ઉજ્જિતિ-મનૂદજય-ન્દર્શપૂર્ણમાસાભ્યા- મસુરાનપા-નુદન્તાગ્ને-રહમુજ્જિતિ-મનૂજ્જેષ-મિત્યાહ દર્શપૂર્ણમાસયોરેવ દેવતાનાં-યઁજમાન ઉજ્જિતિમનૂજ્જયતિ દર્શપૂર્ણમાસાભ્યા-મ્ભ્રાતૃવ્યાનપ નુદતે વાજવતીભ્યાં-વ્યૂઁહત્યન્નં-વૈઁ વાજો-ઽન્નમેવાવ રુન્ધે દ્વાભ્યા-મ્પ્રતિષ્ઠિત્યૈ યો વૈ યજ્ઞસ્ય દ્વૌ દોહૌ વિદ્વાન્ યજત ઉભયત [ઉભયતઃ, એવ યજ્ઞં] 16
એવ યજ્ઞ-ન્દુહે પુરસ્તાચ્ચોપરિષ્ટાચ્ચૈષ વા અન્યો યજ્ઞસ્ય દોહ ઇડાયામન્યો યર્હિ હોતા યજમાનસ્ય નામ ગૃહ્ણીયા-ત્તર્હિ બ્રૂયાદેમા અગ્મન્નાશિષો દોહકામા ઇતિ સગ્ગ્સ્તુતા એવ દેવતા દુહે-ઽથો ઉભયત એવ યજ્ઞ-ન્દુહે પુરસ્તાચ્ચોપરિષ્ટાચ્ચ રોહિતેન ત્વા-ઽગ્નિર્દેવતા-ઙ્ગમયત્વિત્યાહૈતે વૈ દેવાશ્વા [વૈ દેવાશ્વાઃ, યજમાનઃ પ્રસ્તરો] 17
યજમાનઃ પ્રસ્તરો યદેતૈઃ પ્રસ્તર-મ્પ્રહરતિ દેવાશ્વૈરેવ યજમાનગ્ં સુવર્ગં-લોઁક-ઙ્ગમયતિ વિ તે મુઞ્ચામિ રશના વિ રશ્મીનિત્યાહૈષ વા અગ્નેર્વિમોકસ્તે-નૈવૈનં-વિઁમુઞ્ચતિ વિષ્ણો-શ્શંયોઁરહ-ન્દેવયજ્યયા યજ્ઞેન પ્રતિષ્ઠા-ઙ્ગમેયમિત્યાહ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુ-ર્યજ્ઞ એવાન્તતઃ પ્રતિ તિષ્ઠતિ સોમસ્યાહ-ન્દેવયજ્યયા સુરેતા [સુરેતાઃ, રેતો] 18
રેતો ધિષીયેત્યાહ સોમો વૈ રેતોધાસ્તેનૈવ રેત આત્મ-ન્ધત્તે ત્વષ્ટુરહ-ન્દેવયજ્યયા પશૂનાગ્ં રૂપ-મ્પુષેયમિત્યાહ ત્વષ્ટા વૈ પશૂના-મ્મિથુનાનાગ્ં રૂપકૃત્તેનૈવ પશૂનાગ્ં રૂપમાત્મ-ન્ધત્તે દેવાના-મ્પત્નીરગ્નિ-ર્ગૃહપતિ-ર્યજ્ઞસ્ય મિથુન-ન્તયોરહ-ન્દેવયજ્યયા મિથુનેન પ્રભૂયાસ-મિત્યાહૈતસ્મા-દ્વૈ મિથુના-ત્પ્રજાપતિ-ર્મિથુનેન [ર્મિથુનેન, પ્રા-ઽજાયત] 19
પ્રા-ઽજાયત તસ્માદેવ યજમાનો મિથુનેન પ્રજાયતે વેદો-ઽસિ વિત્તિરસિ વિદેયેત્યાહ વેદેન વૈ દેવા અસુરાણાં-વિઁત્તં-વેઁદ્યમવિન્દન્ત ત-દ્વેદસ્ય વેદત્વં-યઁદ્ય-દ્ભ્રાતૃવ્યસ્યાભિદ્ધ્યાયે-ત્તસ્ય નામ ગૃહ્ણીયા-ત્તદેવાસ્ય સર્વં-વૃઁઙ્ક્તે ઘૃતવન્ત-ઙ્કુલાયિનગ્ં રાયસ્પોષગ્ં સહસ્રિણં-વેઁદો દદાતુ વાજિનમિત્યાહ પ્રસહસ્ર-મ્પશૂનાપ્નોત્યા સ્ય પ્રજાયાં-વાઁજી જાયતે ય એવં-વેઁદ ॥ 20 ॥
બર્હિષો-ઽહ-ન્દેવયજ્યયા પ્રજાવા-ન્ભૂયાસમિત્યાહ બર્હિષા વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત તેનૈવ પ્રજા-સ્સૃજતે નરાશગ્ંસસ્યાહ-ન્દેવયજ્યયા પશુમા-ન્ભૂયાસમિત્યાહ નરાશગ્ંસેન વૈ પ્રજાપતિઃ પશૂનસૃજત તેનૈવ પશૂન્-થ્સૃજતે-ઽગ્ને-સ્સ્વિષ્ટકૃતો-ઽહ-ન્દેવયજ્યયા-ઽઽયુષ્માન્. યજ્ઞેન પ્રતિષ્ઠા-ઙ્ગમેયમિત્યાહા-ઽઽયુરેવાત્મ-ન્ધત્તે પ્રતિ યજ્ઞેન તિષ્ઠતિ દર્શપૂર્ણમાસયો- [દર્શપૂર્ણમાસયોઃ, વૈ દેવા] 15
-ર્વૈ દેવા ઉજ્જિતિ-મનૂદજય-ન્દર્શપૂર્ણમાસાભ્યા- મસુરાનપા-નુદન્તાગ્ને-રહમુજ્જિતિ-મનૂજ્જેષ-મિત્યાહ દર્શપૂર્ણમાસયોરેવ દેવતાનાં-યઁજમાન ઉજ્જિતિમનૂજ્જયતિ દર્શપૂર્ણમાસાભ્યા-મ્ભ્રાતૃવ્યાનપ નુદતે વાજવતીભ્યાં-વ્યૂઁહત્યન્નં-વૈઁ વાજો-ઽન્નમેવાવ રુન્ધે દ્વાભ્યા-મ્પ્રતિષ્ઠિત્યૈ યો વૈ યજ્ઞસ્ય દ્વૌ દોહૌ વિદ્વાન્ યજત ઉભયત [ઉભયતઃ, એવ યજ્ઞં] 16
એવ યજ્ઞ-ન્દુહે પુરસ્તાચ્ચોપરિષ્ટાચ્ચૈષ વા અન્યો યજ્ઞસ્ય દોહ ઇડાયામન્યો યર્હિ હોતા યજમાનસ્ય નામ ગૃહ્ણીયા-ત્તર્હિ બ્રૂયાદેમા અગ્મન્નાશિષો દોહકામા ઇતિ સગ્ગ્સ્તુતા એવ દેવતા દુહે-ઽથો ઉભયત એવ યજ્ઞ-ન્દુહે પુરસ્તાચ્ચોપરિષ્ટાચ્ચ રોહિતેન ત્વા-ઽગ્નિર્દેવતા-ઙ્ગમયત્વિત્યાહૈતે વૈ દેવાશ્વા [વૈ દેવાશ્વાઃ, યજમાનઃ પ્રસ્તરો] 17
યજમાનઃ પ્રસ્તરો યદેતૈઃ પ્રસ્તર-મ્પ્રહરતિ દેવાશ્વૈરેવ યજમાનગ્ં સુવર્ગં-લોઁક-ઙ્ગમયતિ વિ તે મુઞ્ચામિ રશના વિ રશ્મીનિત્યાહૈષ વા અગ્નેર્વિમોકસ્તે-નૈવૈનં-વિઁમુઞ્ચતિ વિષ્ણો-શ્શંયોઁરહ-ન્દેવયજ્યયા યજ્ઞેન પ્રતિષ્ઠા-ઙ્ગમેયમિત્યાહ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુ-ર્યજ્ઞ એવાન્તતઃ પ્રતિ તિષ્ઠતિ સોમસ્યાહ-ન્દેવયજ્યયા સુરેતા [સુરેતાઃ, રેતો] 18
રેતો ધિષીયેત્યાહ સોમો વૈ રેતોધાસ્તેનૈવ રેત આત્મ-ન્ધત્તે ત્વષ્ટુરહ-ન્દેવયજ્યયા પશૂનાગ્ં રૂપ-મ્પુષેયમિત્યાહ ત્વષ્ટા વૈ પશૂના-મ્મિથુનાનાગ્ં રૂપકૃત્તેનૈવ પશૂનાગ્ં રૂપમાત્મ-ન્ધત્તે દેવાના-મ્પત્નીરગ્નિ-ર્ગૃહપતિ-ર્યજ્ઞસ્ય મિથુન-ન્તયોરહ-ન્દેવયજ્યયા મિથુનેન પ્રભૂયાસ-મિત્યાહૈતસ્મા-દ્વૈ મિથુના-ત્પ્રજાપતિ-ર્મિથુનેન [ર્મિથુનેન, પ્રા-ઽજાયત] 19
પ્રા-ઽજાયત તસ્માદેવ યજમાનો મિથુનેન પ્રજાયતે વેદો-ઽસિ વિત્તિરસિ વિદેયેત્યાહ વેદેન વૈ દેવા અસુરાણાં-વિઁત્તં-વેઁદ્યમવિન્દન્ત ત-દ્વેદસ્ય વેદત્વં-યઁદ્ય-દ્ભ્રાતૃવ્યસ્યાભિદ્ધ્યાયે-ત્તસ્ય નામ ગૃહ્ણીયા-ત્તદેવાસ્ય સર્વં-વૃઁઙ્ક્તે ઘૃતવન્ત-ઙ્કુલાયિનગ્ં રાયસ્પોષગ્ં સહસ્રિણં-વેઁદો દદાતુ વાજિનમિત્યાહ પ્રસહસ્ર-મ્પશૂનાપ્નોત્યા સ્ય પ્રજાયાં-વાઁજી જાયતે ય એવં-વેઁદ ॥ 20 ॥
(દર્શપૂર્ણમાસયો-રુભયતો-દેવાશ્વાઃ-સુરેતાઃ-પ્રજાપતિ-ર્મિથુનેના-પ્નોત્ય-ષ્ટૌ ચ) (અ. 4)
ધ્રુવાં-વૈઁ રિચ્યમાનાં-યઁજ્ઞો-ઽનુ રિચ્યતે યજ્ઞં-યઁજમાનો યજમાન-મ્પ્રજા ધ્રુવામાપ્યાયમાનાં-યઁજ્ઞો-ઽન્વા પ્યાયતે યજ્ઞં-યઁજમાનો યજમાન-મ્પ્રજા આ પ્યાયતા-ન્ધ્રુવા ઘૃતેનેત્યાહ ધ્રુવામેવા ઽઽ પ્યાયયતિ તામાપ્યાયમાનાં-યઁજ્ઞો-ઽન્વા પ્યાયતે યજ્ઞં-યઁજમાનો યજમાન-મ્પ્રજાઃ પ્રજાપતે-ર્વિભાન્નામ લોકસ્તસ્મિગ્ગ્સ્ત્વા દધામિ સહ યજમાનેને- [યજમાનેનેતિ, આહા-ઽયં-વૈઁ] 21
-ત્યાહા-ઽયં-વૈઁ પ્રજાપતે-ર્વિભાન્નામ લોકસ્તસ્મિ-ન્નેવૈન-ન્દધાતિ સહ યજમાનેન રિચ્યત ઇવ વા એત-દ્ય-દ્યજતે ય-દ્યજમાનભાગ-મ્પ્રાશ્ઞાત્યાત્માનમેવ પ્રીણાત્યેતાવાન્. વૈ યજ્ઞો યાવાન્. યજમાનભાગો યજ્ઞો યજમાનો ય-દ્યજમાનભાગ-મ્પ્રાશ્ઞાતિ યજ્ઞ એવ યજ્ઞ-મ્પ્રતિ ષ્ઠાપયત્યેતદ્વૈ સૂયવસગ્ં સોદકં-યઁદ્બર્હિશ્ચા-ઽઽપશ્ચૈત- [-ઽઽપશ્ચૈતત્, યજમાનસ્યા-] 22
-દ્યજમાનસ્યા-ઽઽયતનં-યઁદ્વેદિર્ય-ત્પૂર્ણપાત્ર-મન્તર્વેદિ નિનયતિ સ્વ એવા-ઽઽયતને સૂયવસગ્ં સોદક-ઙ્કુરુતે સદસિ સન્મે ભૂયા ઇત્યાહા-ઽઽપો વૈ યજ્ઞ આપો-ઽમૃતં-યઁજ્ઞમેવામૃત-માત્મ-ન્ધત્તે સર્વાણિ વૈ ભૂતાનિ વ્રત-મુપયન્ત -મનૂપ યન્તિ પ્રાચ્યા-ન્દિશિ દેવા ઋત્વિજો માર્જયન્તા-મિત્યાહૈષ વૈ દર્શપૂર્ણમાસયો-રવભૃથો [-રવભૃથઃ, યાન્યેવૈન-મ્ભૂતાનિ] 23
યાન્યેવૈન-મ્ભૂતાનિ વ્રતમુપયન્ત-મનૂપયન્તિ તૈરેવ સહાવભૃથમવૈતિ વિષ્ણુમુખા વૈ દેવા શ્છન્દોભિરિમાન્ ઁલોકા-નનપજય્યમભ્યજયન્. ય-દ્વિષ્ણુક્રમાન્ ક્રમતે વિષ્ણુરેવ ભૂત્વા યજમાનશ્છન્દોભિરિમાન્ ઁલોકા-નનપજય્યમભિ જયતિ વિષ્ણોઃ ક્રમો-ઽસ્યભિમાતિહેત્યાહ ગાયત્રી વૈ પૃથિવી ત્રૈષ્ટુભમન્તરિક્ષ-ઞ્જાગતી દ્યૌરાનુષ્ટુભી-ર્દિશ શ્છન્દોભિરેવેમાન્ ઁલોકાન્. યથાપૂર્વમભિ જયતિ ॥ 24 ॥
ધ્રુવાં-વૈઁ રિચ્યમાનાં-યઁજ્ઞો-ઽનુ રિચ્યતે યજ્ઞં-યઁજમાનો યજમાન-મ્પ્રજા ધ્રુવામાપ્યાયમાનાં-યઁજ્ઞો-ઽન્વા પ્યાયતે યજ્ઞં-યઁજમાનો યજમાન-મ્પ્રજા આ પ્યાયતા-ન્ધ્રુવા ઘૃતેનેત્યાહ ધ્રુવામેવા ઽઽ પ્યાયયતિ તામાપ્યાયમાનાં-યઁજ્ઞો-ઽન્વા પ્યાયતે યજ્ઞં-યઁજમાનો યજમાન-મ્પ્રજાઃ પ્રજાપતે-ર્વિભાન્નામ લોકસ્તસ્મિગ્ગ્સ્ત્વા દધામિ સહ યજમાનેને- [યજમાનેનેતિ, આહા-ઽયં-વૈઁ] 21
-ત્યાહા-ઽયં-વૈઁ પ્રજાપતે-ર્વિભાન્નામ લોકસ્તસ્મિ-ન્નેવૈન-ન્દધાતિ સહ યજમાનેન રિચ્યત ઇવ વા એત-દ્ય-દ્યજતે ય-દ્યજમાનભાગ-મ્પ્રાશ્ઞાત્યાત્માનમેવ પ્રીણાત્યેતાવાન્. વૈ યજ્ઞો યાવાન્. યજમાનભાગો યજ્ઞો યજમાનો ય-દ્યજમાનભાગ-મ્પ્રાશ્ઞાતિ યજ્ઞ એવ યજ્ઞ-મ્પ્રતિ ષ્ઠાપયત્યેતદ્વૈ સૂયવસગ્ં સોદકં-યઁદ્બર્હિશ્ચા-ઽઽપશ્ચૈત- [-ઽઽપશ્ચૈતત્, યજમાનસ્યા-] 22
-દ્યજમાનસ્યા-ઽઽયતનં-યઁદ્વેદિર્ય-ત્પૂર્ણપાત્ર-મન્તર્વેદિ નિનયતિ સ્વ એવા-ઽઽયતને સૂયવસગ્ં સોદક-ઙ્કુરુતે સદસિ સન્મે ભૂયા ઇત્યાહા-ઽઽપો વૈ યજ્ઞ આપો-ઽમૃતં-યઁજ્ઞમેવામૃત-માત્મ-ન્ધત્તે સર્વાણિ વૈ ભૂતાનિ વ્રત-મુપયન્ત -મનૂપ યન્તિ પ્રાચ્યા-ન્દિશિ દેવા ઋત્વિજો માર્જયન્તા-મિત્યાહૈષ વૈ દર્શપૂર્ણમાસયો-રવભૃથો [-રવભૃથઃ, યાન્યેવૈન-મ્ભૂતાનિ] 23
યાન્યેવૈન-મ્ભૂતાનિ વ્રતમુપયન્ત-મનૂપયન્તિ તૈરેવ સહાવભૃથમવૈતિ વિષ્ણુમુખા વૈ દેવા શ્છન્દોભિરિમાન્ ઁલોકા-નનપજય્યમભ્યજયન્. ય-દ્વિષ્ણુક્રમાન્ ક્રમતે વિષ્ણુરેવ ભૂત્વા યજમાનશ્છન્દોભિરિમાન્ ઁલોકા-નનપજય્યમભિ જયતિ વિષ્ણોઃ ક્રમો-ઽસ્યભિમાતિહેત્યાહ ગાયત્રી વૈ પૃથિવી ત્રૈષ્ટુભમન્તરિક્ષ-ઞ્જાગતી દ્યૌરાનુષ્ટુભી-ર્દિશ શ્છન્દોભિરેવેમાન્ ઁલોકાન્. યથાપૂર્વમભિ જયતિ ॥ 24 ॥
(યજમાનેનેતિ-ચૈ તદ-વભૃથો-દિશઃ-સપ્ત ચ) (અ. 5)
અગન્મ સુવ-સ્સુવરગન્મેત્યાહ સુવર્ગમેવ લોકમેતિ સન્દૃશસ્તે મા છિથ્સિ યત્તે તપસ્તસ્મૈ તે મા ઽઽ વૃક્ષીત્યાહ યથાયજુ-રેવૈત-થ્સુભૂરસિ શ્રેષ્ઠો રશ્મીનામાયુર્ધા અસ્યાયુર્મે ધેહીત્યાહા-ઽઽશિષમેવૈતામા શાસ્તે પ્ર વા એષો-ઽસ્માન્ ઁલોકાચ્ચ્યવતે યો [યઃ, વિષ્ણુક્રમાન્ ક્રમતે] 25
વિષ્ણુક્રમાન્ ક્રમતે સુવર્ગાય હિ લોકાય વિષ્ણુક્રમાઃ ક્રમ્યન્તે બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ સ ત્વૈ વિષ્ણુક્રમાન્ ક્રમેત ય ઇમાન્ ઁલોકા-ન્ભ્રાતૃવ્યસ્ય સંવિઁદ્ય પુનરિમં-લોઁક-મ્પ્રત્યવરોહેદિત્યેષ વા અસ્ય લોકસ્ય પ્રત્યવરોહો યદાહેદમહમમુ-મ્ભ્રાતૃવ્યમાભ્યો દિગ્ભ્યો-ઽસ્યૈ દિવ ઇતીમાનેવ લોકા-ન્ભ્રાતૃવ્યસ્ય સંવિઁદ્ય પુનરિમં-લોઁક-મ્પ્રત્યવરોહતિ સં- [સમ્, જ્યોતિષા-ઽભૂવમિત્યાહાસ્મિન્નેવ] 26
-જ્યોતિષા-ઽભૂવમિત્યાહાસ્મિન્નેવ લોકે પ્રતિ તિષ્ઠત્યૈન્દ્રી-માવૃત-મન્વાવર્ત ઇત્યાહાસૌ વા આદિત્ય ઇન્દ્રસ્તસ્યૈવા-ઽઽવૃતમનુ પર્યાવર્તતે દક્ષિણા પર્યાવર્તતે સ્વમેવ વીર્યમનુ પર્યાવર્તતે તસ્મા-દ્દક્ષિણો-ઽર્ધ આત્મનો વીર્યાવત્તરો-ઽથો આદિત્યસ્યૈવા-ઽઽવૃતમનુ પર્યાવર્તતે સમહ-મ્પ્રજયા સ-મ્મયા પ્રજેત્યાહા-ઽઽશિષ- [પ્રજેત્યાહા-ઽઽશિષમ્, એવૈતામા] 27
-મેવૈતામા શાસ્તે સમિદ્ધો અગ્ને મે દીદિહિ સમેદ્ધા તે અગ્ને દીદ્યાસમિત્યાહ યથાયજુ-રેવૈતદ્વસુમાન્. યજ્ઞો વસીયા-ન્ભૂયાસ-મિત્યાહા-ઽઽશિષમેવેતામા શાસ્તે બહુ વૈ ગાર્હપત્યસ્યાન્તે મિશ્રમિવ ચર્યત આગ્નિપાવમાનીભ્યા-ઙ્ગાર્હપત્યમુપ તિષ્ઠતે પુનાત્યેવાગ્નિ-મ્પુનીત આત્માન-ન્દ્વાભ્યા-મ્પ્રતિષ્ઠિત્યા અગ્ને ગૃહપત ઇત્યાહ [ઇત્યાહ, યથાયજુરેવૈતચ્છતગ્ં] 28
યથાયજુરેવૈતચ્છતગ્ં હિમા ઇત્યાહ શત-ન્ત્વા હેમન્તાનિન્ધિષીયેતિ વાવૈતદાહ પુત્રસ્ય નામ ગૃહ્ણાત્યન્નાદમેવૈન-ઙ્કરોતિ તામાશિષમા શાસે તન્તવે જ્યોતિષ્મતીમિતિ બ્રૂયા-દ્યસ્ય પુત્રો-ઽજાત-સ્સ્યા-ત્તેજસ્વ્યેવાસ્ય બ્રહ્મવર્ચસી પુત્રો જાયતે તામાશિષમા શાસે-ઽમુષ્મૈ જ્યોતિષ્મતીમિતિ બ્રૂયા-દ્યસ્ય પુત્રો [પુત્રઃ, જાત-સ્સ્યાત્તેજ] 29
જાત-સ્સ્યાત્તેજ એવાસ્મિ-ન્બ્રહ્મવર્ચસ-ન્દધાતિ યો વૈ યજ્ઞ-મ્પ્રયુજ્ય ન વિમુઞ્ચત્યપ્રતિષ્ઠાનો વૈ સ ભવતિ કસ્ત્વા યુનક્તિ સ ત્વા વિ મુઞ્ચત્વિત્યાહ પ્રજાપતિ-ર્વૈ કઃ પ્રજાપતિનૈવૈનં-યુઁનક્તિ પ્રજાપતિના વિ મુઞ્ચતિ પ્રતિષ્ઠિત્યા ઈશ્વરં-વૈઁ વ્રતમવિસૃષ્ટ-મ્પ્રદહો-ઽગ્ને વ્રતપતે વ્રતમચારિષમિત્યાહ વ્રતમેવ [ ] 30
વિ સૃજતે શાન્ત્યા અપ્રદાહાય પરાંઅ. વાવ યજ્ઞ એતિ ન નિ વર્તતે પુનર્યો વૈ યજ્ઞસ્ય પુનરાલમ્ભં-વિઁદ્વાન્. યજતે તમભિ નિ વર્તતે યજ્ઞો બભૂવ સ આ બભૂવેત્યાહૈષ વૈ યજ્ઞસ્ય પુનરાલમ્ભ-સ્તેનૈવૈન-મ્પુનરા લભતે-ઽનવરુદ્ધા વા એતસ્ય વિરાડ્ ય આહિતાગ્નિ-સ્સન્નસભઃ પશવઃ ખલુ વૈ બ્રાહ્મણસ્ય સભેષ્ટ્વા પ્રાંઉત્ક્રમ્ય બ્રૂયા-દ્ગોમાગ્ં અગ્ને-ઽવિમાગ્ં અશ્વી યજ્ઞ ઇત્યવ સભાગ્ં રુન્ધે પ્ર સહસ્ર-મ્પશૂનાપ્નોત્યા-ઽસ્ય પ્રજાયાં-વાઁજી જાયતે ॥ 31 ॥
અગન્મ સુવ-સ્સુવરગન્મેત્યાહ સુવર્ગમેવ લોકમેતિ સન્દૃશસ્તે મા છિથ્સિ યત્તે તપસ્તસ્મૈ તે મા ઽઽ વૃક્ષીત્યાહ યથાયજુ-રેવૈત-થ્સુભૂરસિ શ્રેષ્ઠો રશ્મીનામાયુર્ધા અસ્યાયુર્મે ધેહીત્યાહા-ઽઽશિષમેવૈતામા શાસ્તે પ્ર વા એષો-ઽસ્માન્ ઁલોકાચ્ચ્યવતે યો [યઃ, વિષ્ણુક્રમાન્ ક્રમતે] 25
વિષ્ણુક્રમાન્ ક્રમતે સુવર્ગાય હિ લોકાય વિષ્ણુક્રમાઃ ક્રમ્યન્તે બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ સ ત્વૈ વિષ્ણુક્રમાન્ ક્રમેત ય ઇમાન્ ઁલોકા-ન્ભ્રાતૃવ્યસ્ય સંવિઁદ્ય પુનરિમં-લોઁક-મ્પ્રત્યવરોહેદિત્યેષ વા અસ્ય લોકસ્ય પ્રત્યવરોહો યદાહેદમહમમુ-મ્ભ્રાતૃવ્યમાભ્યો દિગ્ભ્યો-ઽસ્યૈ દિવ ઇતીમાનેવ લોકા-ન્ભ્રાતૃવ્યસ્ય સંવિઁદ્ય પુનરિમં-લોઁક-મ્પ્રત્યવરોહતિ સં- [સમ્, જ્યોતિષા-ઽભૂવમિત્યાહાસ્મિન્નેવ] 26
-જ્યોતિષા-ઽભૂવમિત્યાહાસ્મિન્નેવ લોકે પ્રતિ તિષ્ઠત્યૈન્દ્રી-માવૃત-મન્વાવર્ત ઇત્યાહાસૌ વા આદિત્ય ઇન્દ્રસ્તસ્યૈવા-ઽઽવૃતમનુ પર્યાવર્તતે દક્ષિણા પર્યાવર્તતે સ્વમેવ વીર્યમનુ પર્યાવર્તતે તસ્મા-દ્દક્ષિણો-ઽર્ધ આત્મનો વીર્યાવત્તરો-ઽથો આદિત્યસ્યૈવા-ઽઽવૃતમનુ પર્યાવર્તતે સમહ-મ્પ્રજયા સ-મ્મયા પ્રજેત્યાહા-ઽઽશિષ- [પ્રજેત્યાહા-ઽઽશિષમ્, એવૈતામા] 27
-મેવૈતામા શાસ્તે સમિદ્ધો અગ્ને મે દીદિહિ સમેદ્ધા તે અગ્ને દીદ્યાસમિત્યાહ યથાયજુ-રેવૈતદ્વસુમાન્. યજ્ઞો વસીયા-ન્ભૂયાસ-મિત્યાહા-ઽઽશિષમેવેતામા શાસ્તે બહુ વૈ ગાર્હપત્યસ્યાન્તે મિશ્રમિવ ચર્યત આગ્નિપાવમાનીભ્યા-ઙ્ગાર્હપત્યમુપ તિષ્ઠતે પુનાત્યેવાગ્નિ-મ્પુનીત આત્માન-ન્દ્વાભ્યા-મ્પ્રતિષ્ઠિત્યા અગ્ને ગૃહપત ઇત્યાહ [ઇત્યાહ, યથાયજુરેવૈતચ્છતગ્ં] 28
યથાયજુરેવૈતચ્છતગ્ં હિમા ઇત્યાહ શત-ન્ત્વા હેમન્તાનિન્ધિષીયેતિ વાવૈતદાહ પુત્રસ્ય નામ ગૃહ્ણાત્યન્નાદમેવૈન-ઙ્કરોતિ તામાશિષમા શાસે તન્તવે જ્યોતિષ્મતીમિતિ બ્રૂયા-દ્યસ્ય પુત્રો-ઽજાત-સ્સ્યા-ત્તેજસ્વ્યેવાસ્ય બ્રહ્મવર્ચસી પુત્રો જાયતે તામાશિષમા શાસે-ઽમુષ્મૈ જ્યોતિષ્મતીમિતિ બ્રૂયા-દ્યસ્ય પુત્રો [પુત્રઃ, જાત-સ્સ્યાત્તેજ] 29
જાત-સ્સ્યાત્તેજ એવાસ્મિ-ન્બ્રહ્મવર્ચસ-ન્દધાતિ યો વૈ યજ્ઞ-મ્પ્રયુજ્ય ન વિમુઞ્ચત્યપ્રતિષ્ઠાનો વૈ સ ભવતિ કસ્ત્વા યુનક્તિ સ ત્વા વિ મુઞ્ચત્વિત્યાહ પ્રજાપતિ-ર્વૈ કઃ પ્રજાપતિનૈવૈનં-યુઁનક્તિ પ્રજાપતિના વિ મુઞ્ચતિ પ્રતિષ્ઠિત્યા ઈશ્વરં-વૈઁ વ્રતમવિસૃષ્ટ-મ્પ્રદહો-ઽગ્ને વ્રતપતે વ્રતમચારિષમિત્યાહ વ્રતમેવ [ ] 30
વિ સૃજતે શાન્ત્યા અપ્રદાહાય પરાંઅ. વાવ યજ્ઞ એતિ ન નિ વર્તતે પુનર્યો વૈ યજ્ઞસ્ય પુનરાલમ્ભં-વિઁદ્વાન્. યજતે તમભિ નિ વર્તતે યજ્ઞો બભૂવ સ આ બભૂવેત્યાહૈષ વૈ યજ્ઞસ્ય પુનરાલમ્ભ-સ્તેનૈવૈન-મ્પુનરા લભતે-ઽનવરુદ્ધા વા એતસ્ય વિરાડ્ ય આહિતાગ્નિ-સ્સન્નસભઃ પશવઃ ખલુ વૈ બ્રાહ્મણસ્ય સભેષ્ટ્વા પ્રાંઉત્ક્રમ્ય બ્રૂયા-દ્ગોમાગ્ં અગ્ને-ઽવિમાગ્ં અશ્વી યજ્ઞ ઇત્યવ સભાગ્ં રુન્ધે પ્ર સહસ્ર-મ્પશૂનાપ્નોત્યા-ઽસ્ય પ્રજાયાં-વાઁજી જાયતે ॥ 31 ॥
(યઃ-સ-માસિષં-ગૃહપત-ઇત્યાહા-મુષ્મૈ જ્યોતિષ્મતીમિતિ બ્રૂયા-દ્યસ્યપુત્રો-વ્રતમેવ-ખલુ વૈ- ચતુર્વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 6)
દેવ સવિતઃ પ્ર સુવ યજ્ઞ-મ્પ્ર સુવ યજ્ઞપતિ-મ્ભગાય દિવ્યો ગન્ધર્વઃ । કેતપૂઃ કેત-ન્નઃ પુનાતુ વાચસ્પતિ-ર્વાચમદ્ય સ્વદાતિ નઃ ॥ ઇન્દ્રસ્ય વજ્રો-ઽસિ વાર્ત્રઘ્નસ્ત્વયા-ઽયં-વૃઁત્રં-વઁદ્ધ્યાત્ ॥ વાજસ્ય નુ પ્રસવે માતર-મ્મહીમદિતિ-ન્નામ વચસા કરામહે । યસ્યામિદં-વિઁશ્વ-મ્ભુવન-માવિવેશ તસ્યા-ન્નો દેવ-સ્સવિતા ધર્મ સાવિષત્ ॥ અ- [અફ્સુ, અન્તરમૃતમફ્સુ] 32
ફ્સ્વન્તરમૃતમફ્સુ ભેષજમપામુત પ્રશસ્તિષ્વશ્વા ભવથ વાજિનઃ ॥ વાયુ-ર્વા ત્વા મનુ-ર્વા ત્વા ગન્ધર્વા-સ્સપ્તવિગ્ંશતિઃ । તે અગ્રે અશ્વમાયુઞ્જન્તે અસ્મિઞ્જવમા-ઽદધુઃ ॥ અપા-ન્નપાદાશુહેમન્. ય ઊર્મિઃ કકુદ્મા-ન્પ્રતૂર્તિ-ર્વાજસાતમસ્તેનાયં-વાઁજગ્ં સેત્ ॥ વિષ્ણોઃ ક્રમો-ઽસિ વિષ્ણોઃ ક્રાન્તમસિ વિષ્ણો-ર્વિક્રાન્તમસ્યઙ્કૌ ન્યઙ્કા વભિતો રથં-યૌઁ ધ્વાન્તં-વાઁતાગ્રમનુ સઞ્ચરન્તૌ દૂરેહેતિ-રિન્દ્રિયાવા-ન્પતત્રી તે નો-ઽગ્નયઃ પપ્રયઃ પારયન્તુ ॥ 33 ॥
દેવ સવિતઃ પ્ર સુવ યજ્ઞ-મ્પ્ર સુવ યજ્ઞપતિ-મ્ભગાય દિવ્યો ગન્ધર્વઃ । કેતપૂઃ કેત-ન્નઃ પુનાતુ વાચસ્પતિ-ર્વાચમદ્ય સ્વદાતિ નઃ ॥ ઇન્દ્રસ્ય વજ્રો-ઽસિ વાર્ત્રઘ્નસ્ત્વયા-ઽયં-વૃઁત્રં-વઁદ્ધ્યાત્ ॥ વાજસ્ય નુ પ્રસવે માતર-મ્મહીમદિતિ-ન્નામ વચસા કરામહે । યસ્યામિદં-વિઁશ્વ-મ્ભુવન-માવિવેશ તસ્યા-ન્નો દેવ-સ્સવિતા ધર્મ સાવિષત્ ॥ અ- [અફ્સુ, અન્તરમૃતમફ્સુ] 32
ફ્સ્વન્તરમૃતમફ્સુ ભેષજમપામુત પ્રશસ્તિષ્વશ્વા ભવથ વાજિનઃ ॥ વાયુ-ર્વા ત્વા મનુ-ર્વા ત્વા ગન્ધર્વા-સ્સપ્તવિગ્ંશતિઃ । તે અગ્રે અશ્વમાયુઞ્જન્તે અસ્મિઞ્જવમા-ઽદધુઃ ॥ અપા-ન્નપાદાશુહેમન્. ય ઊર્મિઃ કકુદ્મા-ન્પ્રતૂર્તિ-ર્વાજસાતમસ્તેનાયં-વાઁજગ્ં સેત્ ॥ વિષ્ણોઃ ક્રમો-ઽસિ વિષ્ણોઃ ક્રાન્તમસિ વિષ્ણો-ર્વિક્રાન્તમસ્યઙ્કૌ ન્યઙ્કા વભિતો રથં-યૌઁ ધ્વાન્તં-વાઁતાગ્રમનુ સઞ્ચરન્તૌ દૂરેહેતિ-રિન્દ્રિયાવા-ન્પતત્રી તે નો-ઽગ્નયઃ પપ્રયઃ પારયન્તુ ॥ 33 ॥
(અફ્સુ-ન્યઙ્કૌ-પઞ્ચદશ ચ) (અ. 7)
દેવસ્યાહગ્ં સવિતુઃ પ્રસવે બૃહસ્પતિના વાજજિતા વાજ-ઞ્જેષ-ન્દેવસ્યાહગ્ં સવિતુઃ પ્રસવે બૃહસ્પતિના વાજજિતા વર્ષિષ્ઠ-ન્નાકગ્ં રુહેયમિન્દ્રાય વાચં-વઁદતેન્દ્રં-વાઁજ-ઞ્જાપયતેન્દ્રો વાજમજયિત્ ॥ અશ્વાજનિ વાજિનિ વાજેષુ વાજિનીવત્યશ્વાન્-થ્સમથ્સુ વાજય ॥ અર્વા-ઽસિ સપ્તિરસિ વાજ્યસિ વાજિનો વાજ-ન્ધાવત મરુતા-મ્પ્રસવે જયત વિ યોજના મિમીદ્ધ્વમદ્ધ્વન-સ્સ્કભ્નીત [સ્કભ્નીત, કાષ્ઠા-ઙ્ગચ્છત] 34
કાષ્ઠા-ઙ્ગચ્છત વાજેવાજે-ઽવત વાજિનો નો ધનેષુ વિપ્રા અમૃતા ઋતજ્ઞાઃ ॥ અસ્ય મદ્ધ્વઃ પિબત માદયદ્ધ્વ-ન્તૃપ્તા યાત પથિભિ-ર્દેવયાનૈઃ ॥ તે નો અર્વન્તો હવનશ્રુતો હવં-વિઁશ્વે શૃણ્વન્તુ વાજિનઃ ॥ મિતદ્રવ-સ્સહસ્રસા મેધસાતા સનિષ્યવઃ । મહો યે રત્નગ્ં સમિથેષુ જભ્રિરે શન્નો ભવન્તુ વાજિનો હવેષુ ॥દેવતાતા મિતદ્રવ-સ્સ્વર્કાઃ । જમ્ભયન્તો-ઽહિં-વૃઁકગ્ં રક્ષાગ્ંસિ સનેમ્યસ્મદ્યુયવ- [સનેમ્યસ્મદ્યુયવન્ન્, અમીવાઃ ।] 35
-ન્નમીવાઃ ॥ એષ સ્ય વાજી ક્ષિપણિ-ન્તુરણ્યતિ ગ્રીવાયા-મ્બદ્ધો અપિકક્ષ આસનિ । ક્રતુ-ન્દધિક્રા અનુ સન્તવીત્વ-ત્પથામઙ્કાગ્સ્યન્વાપનીફણત્ ॥ઉત સ્માસ્ય દ્રવત-સ્તુરણ્યતઃ પર્ણ-ન્ન વે-રનુ વાતિ પ્રગર્ધિનઃ । શ્યેનસ્યેવ ધ્રજતો અઙ્કસ-મ્પરિ દધિક્રાવ્.ણ્ણઃ સહોર્જા તરિત્રતઃ ॥ આ મા વાજસ્ય પ્રસવો જગમ્યાદા દ્યાવાપૃથિવી વિશ્વશમ્ભૂ । આ મા ગન્તા-મ્પિતરા [ગન્તા-મ્પિતરા, માતરા] 36
માતરા ચા-ઽઽ મા સોમો અમૃતત્વાય ગમ્યાત્ ॥ વાજિનો વાજજિતો વાજગ્ં સરિષ્યન્તો વાજ-ઞ્જેષ્યન્તો બૃહસ્પતે-ર્ભાગમવ જિઘ્રત વાજિનો વાજજિતો વાજગ્ં સસૃવાગ્ંસો વાજ-ઞ્જિગિવાગ્ંસો બૃહસ્પતે-ર્ભાગે નિ મૃઢ્વમિયં-વઁ-સ્સા સત્યા સન્ધા-ઽભૂદ્યામિન્દ્રેણ સમધદ્ધ્વ-મજીજિપત વનસ્પતય ઇન્દ્રં-વાઁજં-વિઁ મુચ્યદ્ધ્વમ્ ॥ 37 ॥
દેવસ્યાહગ્ં સવિતુઃ પ્રસવે બૃહસ્પતિના વાજજિતા વાજ-ઞ્જેષ-ન્દેવસ્યાહગ્ં સવિતુઃ પ્રસવે બૃહસ્પતિના વાજજિતા વર્ષિષ્ઠ-ન્નાકગ્ં રુહેયમિન્દ્રાય વાચં-વઁદતેન્દ્રં-વાઁજ-ઞ્જાપયતેન્દ્રો વાજમજયિત્ ॥ અશ્વાજનિ વાજિનિ વાજેષુ વાજિનીવત્યશ્વાન્-થ્સમથ્સુ વાજય ॥ અર્વા-ઽસિ સપ્તિરસિ વાજ્યસિ વાજિનો વાજ-ન્ધાવત મરુતા-મ્પ્રસવે જયત વિ યોજના મિમીદ્ધ્વમદ્ધ્વન-સ્સ્કભ્નીત [સ્કભ્નીત, કાષ્ઠા-ઙ્ગચ્છત] 34
કાષ્ઠા-ઙ્ગચ્છત વાજેવાજે-ઽવત વાજિનો નો ધનેષુ વિપ્રા અમૃતા ઋતજ્ઞાઃ ॥ અસ્ય મદ્ધ્વઃ પિબત માદયદ્ધ્વ-ન્તૃપ્તા યાત પથિભિ-ર્દેવયાનૈઃ ॥ તે નો અર્વન્તો હવનશ્રુતો હવં-વિઁશ્વે શૃણ્વન્તુ વાજિનઃ ॥ મિતદ્રવ-સ્સહસ્રસા મેધસાતા સનિષ્યવઃ । મહો યે રત્નગ્ં સમિથેષુ જભ્રિરે શન્નો ભવન્તુ વાજિનો હવેષુ ॥દેવતાતા મિતદ્રવ-સ્સ્વર્કાઃ । જમ્ભયન્તો-ઽહિં-વૃઁકગ્ં રક્ષાગ્ંસિ સનેમ્યસ્મદ્યુયવ- [સનેમ્યસ્મદ્યુયવન્ન્, અમીવાઃ ।] 35
-ન્નમીવાઃ ॥ એષ સ્ય વાજી ક્ષિપણિ-ન્તુરણ્યતિ ગ્રીવાયા-મ્બદ્ધો અપિકક્ષ આસનિ । ક્રતુ-ન્દધિક્રા અનુ સન્તવીત્વ-ત્પથામઙ્કાગ્સ્યન્વાપનીફણત્ ॥ઉત સ્માસ્ય દ્રવત-સ્તુરણ્યતઃ પર્ણ-ન્ન વે-રનુ વાતિ પ્રગર્ધિનઃ । શ્યેનસ્યેવ ધ્રજતો અઙ્કસ-મ્પરિ દધિક્રાવ્.ણ્ણઃ સહોર્જા તરિત્રતઃ ॥ આ મા વાજસ્ય પ્રસવો જગમ્યાદા દ્યાવાપૃથિવી વિશ્વશમ્ભૂ । આ મા ગન્તા-મ્પિતરા [ગન્તા-મ્પિતરા, માતરા] 36
માતરા ચા-ઽઽ મા સોમો અમૃતત્વાય ગમ્યાત્ ॥ વાજિનો વાજજિતો વાજગ્ં સરિષ્યન્તો વાજ-ઞ્જેષ્યન્તો બૃહસ્પતે-ર્ભાગમવ જિઘ્રત વાજિનો વાજજિતો વાજગ્ં સસૃવાગ્ંસો વાજ-ઞ્જિગિવાગ્ંસો બૃહસ્પતે-ર્ભાગે નિ મૃઢ્વમિયં-વઁ-સ્સા સત્યા સન્ધા-ઽભૂદ્યામિન્દ્રેણ સમધદ્ધ્વ-મજીજિપત વનસ્પતય ઇન્દ્રં-વાઁજં-વિઁ મુચ્યદ્ધ્વમ્ ॥ 37 ॥
(સ્કભ્નીત-યુયવન્-પિતરા-દ્વિચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 8)
ક્ષત્રસ્યોલગ્ગ્મસિ ક્ષત્રસ્ય યોનિરસિ જાય એહિ સુવો રોહાવ રોહાવ હિ સુવરહ-ન્નાવુભયો-સ્સુવો રોક્ષ્યામિ વાજશ્ચ પ્રસવશ્ચાપિજશ્ચ ક્રતુશ્ચ સુવશ્ચ મૂર્ધા ચ વ્યશ્ન્નિયશ્ચા-ઽઽન્ત્યાયન શ્ચાન્ત્યશ્ચ ભૌવનશ્ચ ભુવનશ્ચાધિપતિશ્ચ । આયુ-ર્યજ્ઞેન કલ્પતા-મ્પ્રાણો યજ્ઞેન કલ્પતામપાનો [કલ્પતામપાનઃ, યજ્ઞેન કલ્પતાં] 38
યજ્ઞેન કલ્પતાં-વ્યાઁનો યજ્ઞેન કલ્પતા-ઞ્ચક્ષુ-ર્યજ્ઞેન કલ્પતાગ્ શ્રોત્રં-યઁજ્ઞેન કલ્પતા-મ્મનો યજ્ઞેન કલ્પતાં-વાઁગ્ યજ્ઞેન કલ્પતા-માત્મા યજ્ઞેન કલ્પતાં-યઁજ્ઞો યજ્ઞેન કલ્પતાગ્ં સુવ-ર્દેવાગ્ં અગન્મામૃતા અભૂમ પ્રજાપતેઃ પ્રજા અભૂમ સમહ-મ્પ્રજયા સ-મ્મયા પ્રજા સમહગ્ં રાયસ્પોષેણ સ-મ્મયા રાયસ્પોષો-ઽન્નાય ત્વા-ઽન્નાદ્યાય ત્વા વાજાય ત્વા વાજજિત્યાયૈ ત્વા ઽમૃતમસિ પુષ્ટિરસિ પ્રજનનમસિ ॥ 39 ॥
ક્ષત્રસ્યોલગ્ગ્મસિ ક્ષત્રસ્ય યોનિરસિ જાય એહિ સુવો રોહાવ રોહાવ હિ સુવરહ-ન્નાવુભયો-સ્સુવો રોક્ષ્યામિ વાજશ્ચ પ્રસવશ્ચાપિજશ્ચ ક્રતુશ્ચ સુવશ્ચ મૂર્ધા ચ વ્યશ્ન્નિયશ્ચા-ઽઽન્ત્યાયન શ્ચાન્ત્યશ્ચ ભૌવનશ્ચ ભુવનશ્ચાધિપતિશ્ચ । આયુ-ર્યજ્ઞેન કલ્પતા-મ્પ્રાણો યજ્ઞેન કલ્પતામપાનો [કલ્પતામપાનઃ, યજ્ઞેન કલ્પતાં] 38
યજ્ઞેન કલ્પતાં-વ્યાઁનો યજ્ઞેન કલ્પતા-ઞ્ચક્ષુ-ર્યજ્ઞેન કલ્પતાગ્ શ્રોત્રં-યઁજ્ઞેન કલ્પતા-મ્મનો યજ્ઞેન કલ્પતાં-વાઁગ્ યજ્ઞેન કલ્પતા-માત્મા યજ્ઞેન કલ્પતાં-યઁજ્ઞો યજ્ઞેન કલ્પતાગ્ં સુવ-ર્દેવાગ્ં અગન્મામૃતા અભૂમ પ્રજાપતેઃ પ્રજા અભૂમ સમહ-મ્પ્રજયા સ-મ્મયા પ્રજા સમહગ્ં રાયસ્પોષેણ સ-મ્મયા રાયસ્પોષો-ઽન્નાય ત્વા-ઽન્નાદ્યાય ત્વા વાજાય ત્વા વાજજિત્યાયૈ ત્વા ઽમૃતમસિ પુષ્ટિરસિ પ્રજનનમસિ ॥ 39 ॥
(અપાનો-વાજાય-નવ ચ) (અ. 9)
વાજસ્યેમ-મ્પ્રસવ-સ્સુષુવે અગ્રે સોમગ્ં રાજાનમોષધીષ્વફ્સુ । તા અસ્મભ્ય-મ્મધુમતી-ર્ભવન્તુ વયગ્ં રાષ્ટ્રે જાગ્રિયામ પુરોહિતાઃ । વાજસ્યેદ-મ્પ્રસવ આ બભૂવેમા ચ વિશ્વા ભુવનાનિ સર્વતઃ । સ વિરાજ-મ્પર્યેતિ પ્રજાન-ન્પ્રજા-મ્પુષ્ટિં-વઁર્ધયમાનો અસ્મે । વાજસ્યેમા-મ્પ્રસવ-શ્શિશ્રિયે દિવમિમા ચ વિશ્વા ભુવનાનિ સમ્રાટ્ । અદિથ્સન્ત-ન્દાપયતુ પ્રજાન-ન્રયિં- [પ્રજાન-ન્રયિમ્, ચ ન-સ્સર્વવીરાં] 40
-ચ ન-સ્સર્વવીરા-ન્નિ યચ્છતુ ॥ અગ્ને અચ્છા વદેહ નઃ પ્રતિ ન-સ્સુમના ભવ । પ્ર ણો યચ્છ ભુવસ્પતે ધનદા અસિ નસ્ત્વમ્ ॥ પ્ર ણો યચ્છત્વર્યમા પ્ર ભગઃ પ્ર બૃહસ્પતિઃ । પ્ર દેવાઃ પ્રોત સૂનૃતા પ્ર વાગ્ દેવી દદાતુ નઃ ॥ અર્યમણ-મ્બૃહસ્પતિમિન્દ્ર-ન્દાનાય ચોદય । વાચં-વિઁષ્ણુગ્ં સરસ્વતીગ્ં સવિતારં- [સરસ્વતીગ્ં સવિતારમ્, ચ વાજિનમ્ ।] 41
-ચ વાજિનમ્ ॥ સોમગ્ં રાજાનં-વઁરુણમગ્નિ-મન્વારભામહે । આદિત્યાન્ વિષ્ણુગ્ં સૂર્ય-મ્બ્રહ્માણ-ઞ્ચ બૃહસ્પતિમ્ ॥ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે-ઽશ્વિનો-ર્બાહુભ્યા-મ્પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાગ્ં સરસ્વત્યૈ વાચો યન્તુ-ર્યન્ત્રેણાગ્નેસ્ત્વા આમ્રાજ્યેનાભિષિઞ્ચામીન્દ્રસ્ય બૃહસ્પતેસ્ત્વા સામ્રાજ્યેનાભિષિઞ્ચામિ ॥ 42 ॥
વાજસ્યેમ-મ્પ્રસવ-સ્સુષુવે અગ્રે સોમગ્ં રાજાનમોષધીષ્વફ્સુ । તા અસ્મભ્ય-મ્મધુમતી-ર્ભવન્તુ વયગ્ં રાષ્ટ્રે જાગ્રિયામ પુરોહિતાઃ । વાજસ્યેદ-મ્પ્રસવ આ બભૂવેમા ચ વિશ્વા ભુવનાનિ સર્વતઃ । સ વિરાજ-મ્પર્યેતિ પ્રજાન-ન્પ્રજા-મ્પુષ્ટિં-વઁર્ધયમાનો અસ્મે । વાજસ્યેમા-મ્પ્રસવ-શ્શિશ્રિયે દિવમિમા ચ વિશ્વા ભુવનાનિ સમ્રાટ્ । અદિથ્સન્ત-ન્દાપયતુ પ્રજાન-ન્રયિં- [પ્રજાન-ન્રયિમ્, ચ ન-સ્સર્વવીરાં] 40
-ચ ન-સ્સર્વવીરા-ન્નિ યચ્છતુ ॥ અગ્ને અચ્છા વદેહ નઃ પ્રતિ ન-સ્સુમના ભવ । પ્ર ણો યચ્છ ભુવસ્પતે ધનદા અસિ નસ્ત્વમ્ ॥ પ્ર ણો યચ્છત્વર્યમા પ્ર ભગઃ પ્ર બૃહસ્પતિઃ । પ્ર દેવાઃ પ્રોત સૂનૃતા પ્ર વાગ્ દેવી દદાતુ નઃ ॥ અર્યમણ-મ્બૃહસ્પતિમિન્દ્ર-ન્દાનાય ચોદય । વાચં-વિઁષ્ણુગ્ં સરસ્વતીગ્ં સવિતારં- [સરસ્વતીગ્ં સવિતારમ્, ચ વાજિનમ્ ।] 41
-ચ વાજિનમ્ ॥ સોમગ્ં રાજાનં-વઁરુણમગ્નિ-મન્વારભામહે । આદિત્યાન્ વિષ્ણુગ્ં સૂર્ય-મ્બ્રહ્માણ-ઞ્ચ બૃહસ્પતિમ્ ॥ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે-ઽશ્વિનો-ર્બાહુભ્યા-મ્પૂષ્ણો હસ્તાભ્યાગ્ં સરસ્વત્યૈ વાચો યન્તુ-ર્યન્ત્રેણાગ્નેસ્ત્વા આમ્રાજ્યેનાભિષિઞ્ચામીન્દ્રસ્ય બૃહસ્પતેસ્ત્વા સામ્રાજ્યેનાભિષિઞ્ચામિ ॥ 42 ॥
(રયિગ્ં-સવિતારગ્ં-ષટ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 10)
અગ્નિરેકાક્ષરેણ વાચમુદજયદશ્વિનૌ દ્વ્યક્ષરેણ પ્રાણાપાનાવુદજયતાં-વિઁષ્ણુસ્ત્ય્રક્ષરેણ ત્રીન્ ઁલોકાનુદજય-થ્સોમશ્ચતુરક્ષરેણ ચતુષ્પદઃ પશૂનુદજય-ત્પૂષા પઞ્ચાક્ષરેણ પઙ્ક્તિમુદજય-દ્ધાતા ષડક્ષરેણ ષડ્-ઋતૂનુદજય-ન્મરુતઃ સપ્તાક્ષરેણ સપ્તપદાગ્ં શક્વરીમુદજય-ન્બૃહસ્પતિ-રષ્ટાક્ષરેણ ગાયત્રીમુદજય-ન્મિત્રો નવાક્ષરેણ ત્રિવૃતગ્ગ્ સ્તોમમુદજય- [સ્તોમમુદજયત્, વરુણો દશાક્ષરેણ] 43
-દ્વરુણો દશાક્ષરેણ વિરાજ-મુદજયદિન્દ્ર એકાદશાક્ષરેણ ત્રિષ્ટુભ-મુદજય-દ્વિશ્વે દેવા દ્વાદશાક્ષરેણ જગતીમુદજયન્ વસવસ્ત્રયો દશાક્ષરેણ ત્રયોદશગ્ગ્ સ્તોમમુદજય-ન્રુદ્રાશ્ચતુર્દશાક્ષરેણ ચતુર્દશગ્ગ્ સ્તોમમુદજયન્નાદિત્યાઃ પઞ્ચદશાક્ષરેણ પઞ્ચદશગ્ગ્ સ્તોમમુદજયન્નદિતિ-ષ્ષોડશાક્ષરેણ ષોડશગ્ગ્ સ્તોમમુદજય-ત્પ્રજાપતિ-સ્સપ્તદશાક્ષરેણ સપ્તદશગ્ગ્ સ્તોમમુદજયત્ ॥ 44 ॥
અગ્નિરેકાક્ષરેણ વાચમુદજયદશ્વિનૌ દ્વ્યક્ષરેણ પ્રાણાપાનાવુદજયતાં-વિઁષ્ણુસ્ત્ય્રક્ષરેણ ત્રીન્ ઁલોકાનુદજય-થ્સોમશ્ચતુરક્ષરેણ ચતુષ્પદઃ પશૂનુદજય-ત્પૂષા પઞ્ચાક્ષરેણ પઙ્ક્તિમુદજય-દ્ધાતા ષડક્ષરેણ ષડ્-ઋતૂનુદજય-ન્મરુતઃ સપ્તાક્ષરેણ સપ્તપદાગ્ં શક્વરીમુદજય-ન્બૃહસ્પતિ-રષ્ટાક્ષરેણ ગાયત્રીમુદજય-ન્મિત્રો નવાક્ષરેણ ત્રિવૃતગ્ગ્ સ્તોમમુદજય- [સ્તોમમુદજયત્, વરુણો દશાક્ષરેણ] 43
-દ્વરુણો દશાક્ષરેણ વિરાજ-મુદજયદિન્દ્ર એકાદશાક્ષરેણ ત્રિષ્ટુભ-મુદજય-દ્વિશ્વે દેવા દ્વાદશાક્ષરેણ જગતીમુદજયન્ વસવસ્ત્રયો દશાક્ષરેણ ત્રયોદશગ્ગ્ સ્તોમમુદજય-ન્રુદ્રાશ્ચતુર્દશાક્ષરેણ ચતુર્દશગ્ગ્ સ્તોમમુદજયન્નાદિત્યાઃ પઞ્ચદશાક્ષરેણ પઞ્ચદશગ્ગ્ સ્તોમમુદજયન્નદિતિ-ષ્ષોડશાક્ષરેણ ષોડશગ્ગ્ સ્તોમમુદજય-ત્પ્રજાપતિ-સ્સપ્તદશાક્ષરેણ સપ્તદશગ્ગ્ સ્તોમમુદજયત્ ॥ 44 ॥
(ત્રિવૃતગ્ગ્ સ્તોમમુદજય-થ્ષટ્ચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 11)
ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ નૃષદ-ન્ત્વા દ્રુષદ-મ્ભુવનસદમિન્દ્રાય જુષ્ટ-ઙ્ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વોપયામગૃહીતો-ઽસ્યફ્સુષદ-ન્ત્વા ઘૃતસદં-વ્યોઁમસદમિન્દ્રાય જુષ્ટ-ઙ્ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વોપયામગૃહીતો-ઽસિ પૃથિવિષદ-ન્ત્વા-ઽન્તરિક્ષસદ-ન્નાકસદમિન્દ્રાય જુષ્ટ-ઙ્ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા ॥ યે ગ્રહાઃ પઞ્ચજનીના યેષા-ન્તિસ્રઃ પરમજાઃ । દૈવ્યઃ કોશ- [દૈવ્યઃ કોશઃ, સમુબ્જિતઃ ।] 45
-સ્સમુબ્જિતઃ । તેષાં-વિઁશિપ્રિયાણા-મિષમૂર્જગ્ં સમગ્રભી-મેષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા ॥ અપાગ્ં રસમુદ્વયસગ્ં સૂર્યરશ્મિગ્ં સમાભૃતમ્ । અપાગ્ં રસસ્ય યો રસસ્તં-વોઁ ગૃહ્ણામ્યુત્તમમેષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા ॥ અયા વિષ્ઠા જનયન્ કર્વરાણિ સ હિ ઘૃણિરુરુ-ર્વરાય ગાતુઃ । સ પ્રત્યુદૈ-દ્ધરુણો મદ્ધ્વો અગ્રગ્ગ્ સ્વાયાં-યઁ-ત્તનુવા-ન્તનૂમૈરયત । ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ પ્રજાપતયે ત્વા જુષ્ટ-ઙ્ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિઃ પ્રજાપતયે ત્વા ॥ 46 ॥
ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ નૃષદ-ન્ત્વા દ્રુષદ-મ્ભુવનસદમિન્દ્રાય જુષ્ટ-ઙ્ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વોપયામગૃહીતો-ઽસ્યફ્સુષદ-ન્ત્વા ઘૃતસદં-વ્યોઁમસદમિન્દ્રાય જુષ્ટ-ઙ્ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વોપયામગૃહીતો-ઽસિ પૃથિવિષદ-ન્ત્વા-ઽન્તરિક્ષસદ-ન્નાકસદમિન્દ્રાય જુષ્ટ-ઙ્ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા ॥ યે ગ્રહાઃ પઞ્ચજનીના યેષા-ન્તિસ્રઃ પરમજાઃ । દૈવ્યઃ કોશ- [દૈવ્યઃ કોશઃ, સમુબ્જિતઃ ।] 45
-સ્સમુબ્જિતઃ । તેષાં-વિઁશિપ્રિયાણા-મિષમૂર્જગ્ં સમગ્રભી-મેષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા ॥ અપાગ્ં રસમુદ્વયસગ્ં સૂર્યરશ્મિગ્ં સમાભૃતમ્ । અપાગ્ં રસસ્ય યો રસસ્તં-વોઁ ગૃહ્ણામ્યુત્તમમેષ તે યોનિરિન્દ્રાય ત્વા ॥ અયા વિષ્ઠા જનયન્ કર્વરાણિ સ હિ ઘૃણિરુરુ-ર્વરાય ગાતુઃ । સ પ્રત્યુદૈ-દ્ધરુણો મદ્ધ્વો અગ્રગ્ગ્ સ્વાયાં-યઁ-ત્તનુવા-ન્તનૂમૈરયત । ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ પ્રજાપતયે ત્વા જુષ્ટ-ઙ્ગૃહ્ણામ્યેષ તે યોનિઃ પ્રજાપતયે ત્વા ॥ 46 ॥
(કોશ-સ્તનુવાન્-ત્રયોદશ ચ) (અ. 12)
અન્વહ માસા અન્વિદ્વનાન્યન્વોષધીરનુ પર્વતાસઃ । અન્વિન્દ્રગ્ં રોદસી વાવશાને અન્વાપો અજિહત જાયમાનમ્ ॥ અનુ તે દાયિ મહ ઇન્દ્રિયાય સત્રા તે વિશ્વમનુ વૃત્રહત્યે । અનુ ક્ષત્રમનુ સહો યજત્રેન્દ્ર દેવેભિરનુ તે નૃષહ્યે ॥ ઇન્દ્રાણીમાસુ નારિષુ સુપત્ની-મહમશ્રવમ્ । ન હ્યસ્યા અપર-ઞ્ચન જરસા [જરસા, મરતે પતિઃ ।] 47
મરતે પતિઃ ॥ નાહમિન્દ્રાણિ રારણ સખ્યુ-ર્વૃષાકપેર્-ઋતે । યસ્યેદમપ્યગ્ં હવિઃ પ્રિય-ન્દેવેષુ ગચ્છતિ ॥યો જાત એવ પ્રથમો મનસ્વા-ન્દેવો દેવાન્ ક્રતુના પર્યભૂષત્ । યસ્ય શુષ્માદ્રોદસી અભ્યસેતા-ન્નૃંણસ્ય મહ્ના સ જનાસ ઇન્દ્રઃ ॥ આ તે મહ ઇન્દ્રોત્યુગ્ર સમન્યવો ય-થ્સમરન્ત સેનાઃ । પતાતિ દિદ્યુન્નર્યસ્ય બાહુવો-ર્મા તે [બાહુવો-ર્મા તે, મનો] 48
મનો વિષ્વદ્રિયગ્ વિ ચારીત્ ॥ મા નો મર્ધીરા ભરા દદ્ધિ તન્નઃ પ્ર દાશુષે દાતવે ભૂરિ ય-ત્તે । નવ્યે દેષ્ણે શસ્તે અસ્મિ-ન્ત ઉક્થે પ્ર બ્રવામ વયમિન્દ્ર સ્તુવન્તઃ ॥ આ તૂ ભર માકિરેત-ત્પરિ ષ્ઠા-દ્વિદ્મા હિ ત્વા વસુપતિં-વઁસૂનામ્ । ઇન્દ્ર ય-ત્તે માહિન-ન્દત્ર-મસ્ત્યસ્મભ્ય-ન્તદ્ધર્યશ્વ [તદ્ધર્યશ્વ, પ્ર યન્ધિ ।] 49
પ્ર યન્ધિ ॥ પ્રદાતારગ્ં હવામહ ઇન્દ્રમા હવિષા વયમ્ । ઉભા હિ હસ્તા વસુના પૃણસ્વા ઽઽ પ્ર યચ્છ દક્ષિણાદોત સવ્યાત્ ॥ પ્રદાતા વજ્રી વૃષભસ્તુરાષાટ્છુષ્મી રાજા વૃત્રહા સોમપાવા । અસ્મિન્. યજ્ઞે બર્હિષ્યા નિષદ્યાથા ભવ યજમાનાય શં-યોઃ ઁ॥ ઇન્દ્રઃ સુત્રામા સ્વવાગ્ં અવોભિ-સ્સુમૃડીકો ભવતુ વિશ્વવેદાઃ । બાધતા-ન્દ્વેષો અભય-ઙ્કૃણોતુ સુવીર્યસ્ય [સુવીર્યસ્ય, પતય-સ્સ્યામ ।] 50
પતય-સ્સ્યામ ॥ તસ્ય વયગ્ં સુમતૌ યજ્ઞિયસ્યાપિ ભદ્રે સૌમનસે સ્યામ । સ સુત્રામા સ્વવાગ્ં ઇન્દ્રો અસ્મે આરાચ્ચિ-દ્દ્વેષઃ સનુત-ર્યુયોતુ ॥ રેવતી-ર્ન-સ્સધમાદ ઇન્દ્રે સન્તુ તુવિવાજાઃ । ક્ષુમન્તો યાભિ-ર્મદેમ ॥ પ્રોષ્વસ્મૈ પુરોરથમિન્દ્રાય શૂષમર્ચત । અભીકે ચિદુ લોકકૃ-થ્સઙ્ગે સમથ્સુ વૃત્રહા । અસ્માક-મ્બોધિ ચોદિતા નભન્તા-મન્યકેષામ્ । જ્યાકા અધિ ધન્વસુ ॥ 51 ॥
અન્વહ માસા અન્વિદ્વનાન્યન્વોષધીરનુ પર્વતાસઃ । અન્વિન્દ્રગ્ં રોદસી વાવશાને અન્વાપો અજિહત જાયમાનમ્ ॥ અનુ તે દાયિ મહ ઇન્દ્રિયાય સત્રા તે વિશ્વમનુ વૃત્રહત્યે । અનુ ક્ષત્રમનુ સહો યજત્રેન્દ્ર દેવેભિરનુ તે નૃષહ્યે ॥ ઇન્દ્રાણીમાસુ નારિષુ સુપત્ની-મહમશ્રવમ્ । ન હ્યસ્યા અપર-ઞ્ચન જરસા [જરસા, મરતે પતિઃ ।] 47
મરતે પતિઃ ॥ નાહમિન્દ્રાણિ રારણ સખ્યુ-ર્વૃષાકપેર્-ઋતે । યસ્યેદમપ્યગ્ં હવિઃ પ્રિય-ન્દેવેષુ ગચ્છતિ ॥યો જાત એવ પ્રથમો મનસ્વા-ન્દેવો દેવાન્ ક્રતુના પર્યભૂષત્ । યસ્ય શુષ્માદ્રોદસી અભ્યસેતા-ન્નૃંણસ્ય મહ્ના સ જનાસ ઇન્દ્રઃ ॥ આ તે મહ ઇન્દ્રોત્યુગ્ર સમન્યવો ય-થ્સમરન્ત સેનાઃ । પતાતિ દિદ્યુન્નર્યસ્ય બાહુવો-ર્મા તે [બાહુવો-ર્મા તે, મનો] 48
મનો વિષ્વદ્રિયગ્ વિ ચારીત્ ॥ મા નો મર્ધીરા ભરા દદ્ધિ તન્નઃ પ્ર દાશુષે દાતવે ભૂરિ ય-ત્તે । નવ્યે દેષ્ણે શસ્તે અસ્મિ-ન્ત ઉક્થે પ્ર બ્રવામ વયમિન્દ્ર સ્તુવન્તઃ ॥ આ તૂ ભર માકિરેત-ત્પરિ ષ્ઠા-દ્વિદ્મા હિ ત્વા વસુપતિં-વઁસૂનામ્ । ઇન્દ્ર ય-ત્તે માહિન-ન્દત્ર-મસ્ત્યસ્મભ્ય-ન્તદ્ધર્યશ્વ [તદ્ધર્યશ્વ, પ્ર યન્ધિ ।] 49
પ્ર યન્ધિ ॥ પ્રદાતારગ્ં હવામહ ઇન્દ્રમા હવિષા વયમ્ । ઉભા હિ હસ્તા વસુના પૃણસ્વા ઽઽ પ્ર યચ્છ દક્ષિણાદોત સવ્યાત્ ॥ પ્રદાતા વજ્રી વૃષભસ્તુરાષાટ્છુષ્મી રાજા વૃત્રહા સોમપાવા । અસ્મિન્. યજ્ઞે બર્હિષ્યા નિષદ્યાથા ભવ યજમાનાય શં-યોઃ ઁ॥ ઇન્દ્રઃ સુત્રામા સ્વવાગ્ં અવોભિ-સ્સુમૃડીકો ભવતુ વિશ્વવેદાઃ । બાધતા-ન્દ્વેષો અભય-ઙ્કૃણોતુ સુવીર્યસ્ય [સુવીર્યસ્ય, પતય-સ્સ્યામ ।] 50
પતય-સ્સ્યામ ॥ તસ્ય વયગ્ં સુમતૌ યજ્ઞિયસ્યાપિ ભદ્રે સૌમનસે સ્યામ । સ સુત્રામા સ્વવાગ્ં ઇન્દ્રો અસ્મે આરાચ્ચિ-દ્દ્વેષઃ સનુત-ર્યુયોતુ ॥ રેવતી-ર્ન-સ્સધમાદ ઇન્દ્રે સન્તુ તુવિવાજાઃ । ક્ષુમન્તો યાભિ-ર્મદેમ ॥ પ્રોષ્વસ્મૈ પુરોરથમિન્દ્રાય શૂષમર્ચત । અભીકે ચિદુ લોકકૃ-થ્સઙ્ગે સમથ્સુ વૃત્રહા । અસ્માક-મ્બોધિ ચોદિતા નભન્તા-મન્યકેષામ્ । જ્યાકા અધિ ધન્વસુ ॥ 51 ॥
(જરસા-મા તે-હર્યશ્વ-સુવીર્યસ્યા-દ્ધ્યે-ક-ઞ્ચ ) (અ. 13)
(પાકયજ્ઞગ્ં-સગ્ગ્શ્રવાઃ-પરોક્ષં-બર્હિષો-ઽહં -ધ્રુવા-મગન્મેત્યાહ -દેવ સવિત-ર્દેવસ્યાહં-ક્ષત્રસ્યોલગ્ગ્ંવાઁજસ્યેમ-મગ્નિરેકાક્ષરેણો -પયામગૃહીતો-ઽ-સ્યન્વહ માસા-સ્ત્રયોદશ ।)
(પાકયજ્ઞં-પરોક્ષં-ધ્રુવાંવિઁ સૃજતે-ચ ન-સ્સર્વવીરાં - પતય-સ્સ્યો-મૈકપઞ્ચાશત્ । )
(પાકયજ્ઞમ્, ધન્વસુ)
॥ હરિ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-મ્પ્રથમકાણ્ડે સપ્તમઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥