Lord Indra

2.5 - viśvarūpo vai tvāṣṭraḥ - kṛṣṇa yajurveda taittirīya saṃhitā pāṭhaḥ

(Vishvarupa Adhyaya (Taittiriya Samhita 2.5) in English (IAST))

From Krishna Yajurveda, Taittiriya Samhita

This text originates from the second kanda of the Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita. It narrates the profound mythological account of Vishvarupa, the three-headed son of Tvashta, who served as the priest for the Devas while harboring familial ties to the Asuras. The narrative details the complex nature of his three heads—one for consuming Soma, one for liquor, and one for food—and the subsequent cosmic conflict involving Lord Indra. Chanting or studying this Vedic passage is believed to invoke divine protection, clarify one's understanding of dharma and duty, and cleanse the mind through the power of ancient sacrificial rituals.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ndvitīyakāṇḍe pañcamaḥ praśnaḥ - iṣṭividhānaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
viśvarṷ̄po vai tvāṣṭraḥ purohi̭to devānā̭māsī-thsvasrīyo-'sṷrāṇā-ntasya trīṇi̭ śīrṣāṇyā̭san-thsomapānagṃ̭ surāpāna̭-mannāda̭nagṃ sa pratyakṣa̭-ndevebhyo̭ bhāgama̭vada-tparokṣamasṷrebhya-ssarva̭smai vai pratyakṣa̭-mbhāgaṃ-va~̭danti yasmā̭ eva parokṣaṃ-va~da̭nti tasya̭ bhāga ṷditastasmādindro̭ 'bibhedīdṛṃ-vai~ rāṣṭraṃ-vi~ paryāva̭rtayatīti tasya vajra̭mādāya̭ śīrṣāṇya̭cchinadya-thso̭mapāna- [-thso̭mapānam, āsīthsa] 1
-māsīthsa kapiñja̭lo 'bhava-dya-thsṷrāpānagṃ sa ka̭laviṅko yadannāda̭nagṃ sa ti̭ttiristasyāñjalinā brahmahatyāmupā̭gṛhṇā-ttāgṃ saṃ̭va~thsarama̭bibhasta-mbhūtānyabhya̭krośa-nbrahma̭hanniti sa pṛ̭thivīmupā̭sīdadasyai bra̭hmahatyāyai tṛtī̭ya-mprati̭ gṛhāṇeti sā-'bra̭vīdvaraṃ̭-vṛ~ṇai khātā-tpa̭rābhaviṣyantī̭ manye tato mā parā̭ bhūvamiti̭purā tḙ [bhūvamiti̭purā te, saṃva~thsarādapi̭] 2
saṃva~thsarādapi̭ rohāditya̭bravī-ttasmā-tpurā saṃ̭va~thsarā-tpṛ̭thivyai khātamapi̭ rohati vārḙvṛtagg hya̭syai tṛtī̭ya-mbrahmahatyāyai pratya̭gṛhṇā-tta-thsvakṛ̭tamiri̭ṇamabhava-ttasmādāhi̭tāgni-śśraddhādḙva-ssvakṛ̭ta iri̭ṇe nāva̭ sye-dbrahmahatyāyai hyḙṣa varṇa-ssa vanaspatīnupā̭sīdadasyai bra̭hmahatyāyai tṛtī̭ya-mprati̭ gṛhṇīteti te-'bruvan varaṃ̭-vṛ~ṇāmahai vṛkṇā- [vṛkṇāt, parābhaviṣyanto̭] 3
-tpa̭rābhaviṣyanto̭ manyāmahe tato mā parā̭ bhūmetyāvraśca̭nādvo bhūyāgṃ̭sa utti̭ṣṭhānitya̭bravī-ttasmā̭dāvraśca̭nā-dvṛkṣāṇā-mbhūyāgṃ̭sa utti̭ṣṭhanti vārḙvṛtagg hyḙṣā-ntṛtī̭ya-mbrahmahatyāyai pratya̭gṛhṇanthsa ni̭ryāso̭ 'bhava-ttasmānniryāsasya nā-''śya̭-mbrahmahatyāyai hyḙṣa varṇo-'tho khalu ya eva lohi̭to yo vā-''vraśca̭nānniryeṣa̭ti tasya nā-''śya̭- [nā-''śyam, kāma̭manyasya] 4
-ṅkāma̭manyasya sastrī̭ṣagṃsāda-mupā̭sīdadasyai bra̭hmahatyāyai tṛtī̭ya-mprati̭ gṛhṇīteti tā a̭bruvan varaṃ̭-vṛ~ṇāmahā ṛtvi̭yā-tprajāṃ-vi~̭ndāmahai kāmamā vija̭nito-ssa-mbha̭vāmeti tasmādṛtvi̭yā-thstriyaḥ̭ prajāṃ ~vi̭ndante kāmamā vija̭nito-ssambha̭vanti vārḙvṛtagg hyā̭sā-ntṛtī̭ya-mbrahmahatyāyai pratya̭gṛhṇan-thsā mala̭vadvāsā abhava-ttasmā-nmala̭va-dvāsasā na saṃva~̭deta- [saṃva~̭deta, na sahā-''sī̭ta] 5
-na sahā-''sī̭ta nāsyā anna̭madyā-dbrahmahatyāyai hyḙṣā varṇa̭-mpratimucyā ''ste-'tho khalvā̭hurabhyañja̭naṃ-vā~va striyā anna̭mabhyañja̭nameva na pra̭tigṛhya-ṅkāma̭manyaditi yā-mmala̭va-dvāsasagṃ sabhaṃva~̭nti yastato jāya̭te so̭-'bhiśasto yāmara̭ṇye tasyai steno yā-mparā̭cī-ntasyai hrītamukhya̭pagalbho yā snāti tasyā̭ aphsu mārṷko yā- [mārṷko yā, abhyaṅkte] 6
-'bhyaṅkte tasyai̭ duścarmā yā pra̭likhate tasyai̭ khalatira̭pamārī yā-''ṅkte tasyai̭ kāṇo yā dato dhāva̭te tasyai śyāvadan. yā nakhāni̭ nikṛntate tasyai̭ kunakhī yā kṛṇatti tasyai klībo yā rajjugṃ̭ sṛjati tasyā̭ u-dbandhṷko yā parṇena piba̭ti tasyā̭ unmādṷko yā kharveṇa piba̭ti tasyai̭ kharvastisro rātrīrvrata-ñca̭redañjalinā̭ vā pibedakha̭rveṇa vā pātrḙṇa prajāyai̭ gopīthāya̭ || 7 ||
(ya-thso̭mapānaṃ̭ - te - vṛkṇāt- tasya nā-''śyaṃ̭ - ~vadeta -mārṷko yā -'kha̭rveṇa vā - trīṇi̭ ca) (a. 1)
tvaṣṭā̭ hatapṷtro vīndragṃ somamā-'ha̭ra-ttasminnindra̭ upahavamaicchata ta-nnopāhvayata putra-mmḙ-'vadhīriti sa ya̭jñaveśasa-ṅkṛtvā prāsahā soma̭mapiba-ttasya yadatyaśi̭ṣyata ta-ttvaṣṭā̭-''havanīyamupa prāva̭rtaya-thsvāhendra̭śatru-rvardhasveti yadava̭rtaya-tta-dvṛtrasya̭ vṛtratvaṃ-ya~dabra̭vī-thsvāhendra̭śatru-rvardhasveti tasmā̭dasye- [tasmā̭dasya, indra-śśatrṷrabhavathsa] 8
-ndra-śśatrṷrabhavathsa sabhaṃva~̭nnagnīṣomā̭vabhi sama̭bhava-thsa i̭ṣumātrami̭ṣumātraṃ-vi~ṣva̭ṅṅavardhata sa imāṃ-lo~kāna̭vṛṇodyadimāṃ-lo~kānavṛ̭ṇo-tta-dvṛtrasya̭ vṛtratva-ntasmādindro̭-'bibhe-thsa prajāpa̭timupā̭dhāva-cchatrṷrme-' janīti tasmai vajragṃ̭ siktvā prāya̭cchadetena̭ jahīti tenābhyā̭yata tāva̭brūtāmagnīṣomau mā [ ] 9
prahā̭rāvamanta-ssva iti mama vai yuvaggstha itya̭bravī-nmāmabhyetamiti tau bhā̭gadheya̭maicchetā-ntābhyā̭-metama̭gnīṣomīya-mekā̭daśakapāla-mpūrṇamā̭se prāya̭ccha-ttāva̭brūtāmabhi sanda̭ṣṭau vai svo na śa̭knuva aitumiti sa indra̭ ātmanaḥ̭ śītarūrāva̭janaya-ttacchī̭tarūrayorjanma ya evagṃ śī̭tarūrayorjanma veda [veda̭, nainagṃ̭] 10
nainagṃ̭ śītarūrau ha̭tastābhyā̭menamabhya̭naya-ttasmā-jjañjabhyamā̭nādagnīṣomau nira̭krāmatā-mprāṇāpānau vā ḙna-ntada̭jahitā-mprāṇo vai dakṣo̭-'pānaḥ kratustasmā-jjañjabhyamā̭no brūyānmayi̭ dakṣakratū iti̭ prāṇāpānāvevā-''tma-ndha̭tte sarvamāyṷreti sa devatā̭ vṛtrānnirhūya vārtra̭ghnagṃ haviḥ pūrṇamā̭se nira̭vapa-dghnanti vā ḙna-mpūrṇamā̭sa ā- [ā, amāvāsyā̭yāṃ-] 11
-'mā̭vāsyā̭yā-mpyāyayanti tasmā-dvārtra̭ghnī pūrṇamāse 'nūcyete vṛdha̭nvatī amāvāsyā̭yā-nta-thsaggsthāpya vārtra̭ghnagṃ havirvajra̭mādāya puna̭rabhyā̭yata te a̭brūtā-ndyāvā̭pṛthivī mā pra hā̭rāvayorvai śrita iti te a̭brūtāṃ-va~raṃ̭-vṛ~ṇāvahai nakṣa̭travihitā-'hamasānītyasāva̭bravī- ccitravi̭hitā- 'hamitīya-ntasmānnakṣa̭travihitā-'sau citravi̭hite-'yaṃ-ya~ eva-ndyāvā̭pṛthivyo- [-dyāvā̭pṛthivyoḥ, varaṃ-ve~dainaṃ-va~ro̭] 12
-rvaraṃ-ve~dainaṃ-va~ro̭ gacchati sa ābhyāmeva prasṷ̄ta indro̭ vṛtrama̭ha-nte devā vṛtragṃ hatvā-'gnīṣomā̭vabruvan. havya-nno̭ vahatamiti tāva̭brūtāmapa̭tejasau vai tyau vṛtre vai tyayosteja iti te-'bruvan ka idamacchaitīti gauritya̭bruva-ngaurvāva sarva̭sya mitramiti sā-'bra̭vī- [sā-'bra̭vīt, varaṃ̭-vṛ~ṇai mayyeva] 13
-dvaraṃ̭-vṛ~ṇai mayyeva sato-'bhayḙna bhunajāddhvā iti ta-dgaurā-'ha̭ra-ttasmā-dgavi̭ satobhayḙna bhuñjata etadvā agnestejo ya-dghṛtameta-thsoma̭sya ya-tpayo ya evamagnīṣoma̭yo stejo veda̭ tejasvyḙva bha̭vati brahmavādino̭ vadanti kindevatya̭-mpaurṇamāsamiti̭ prājāpatyamiti̭ brūyā-ttenendra̭-ñjyeṣṭha-mputra-nniravā̭sāyayaditi tasmā- -jjyeṣṭha-mputra-ndhanḙna nirava̭sāyayanti || 14 ||
(asya - mā - vedā - '' - dyāvā̭pṛthivyo - ra̭bravī - diti tasmā - ccatvāri̭ ca) (a. 2)
indraṃ̭-vṛ~tra-ñja̭ghnivāgṃsa-mmṛdho-'bhi prāvḙpanta sa etaṃ-vai~̭mṛdha-mpūèṇamā̭se-'nunirvāpya̭mapaśya-tta-nnira̭vapa-ttena vai sa mṛdho-'pā̭hata yadvai̭mṛdhaḥ pūrṇamā̭se-'nunirvāpyo̭ bhava̭ti mṛdha̭ eva tena yaja̭māno 'pa̭ hata indro̭ vṛtragṃ hatvā devatā̭bhiścendriyeṇa̭ ca vyārdhyata sa etamāgneya-maṣṭāka̭pāla-mamāvāsyā̭yāmapaśyadaindra-ndadhi [-dadhi̭, ta-nnira̭vapa-ttena] 15
ta-nnira̭vapa-ttena vai sa devatāścendriya-ñcāvā̭rundhayadāgneyo 'ṣṭāka̭pālo 'māvāsyā̭yā-mbhava̭tyaindra-ndadhi̭ devatāścaiva tenendriya-ñca yaja̭māno-'va̭ rundha indra̭sya vṛtra-ñjaghnuṣa̭ indriyaṃ-vī~rya̭-mpṛthivīmanu vyārccha-ttadoṣa̭dhayo vīrudho̭-'bhavanthsa prajāpa̭timupā̭dhāva-dvṛtra-mmḙ jaghnuṣa̭ indriyaṃ-vī~rya̭- [vīryam, pṛthivīmanu] 16
-mpṛthivīmanu vyā̭ra-ttadoṣa̭dhayo vīrudho̭-'bhūvanniti sa prajāpa̭tiḥ paśūna̭bravīdetada̭smai sa-nna̭yateti ta-tpaśava oṣa̭dhībhyo 'dhyātman-thsama̭naya-nta-tpratya̭duhan. ya-thsamana̭ya-nta-thsā-nnāyyasya̭ sānnāyyatvaṃ-ya~-tpratyadṷha-nta-tpra̭tidhuṣaḥ̭ pratidhuktvagṃ sama̭naiṣuḥ pratya̭dhukṣa-nna tu mayi̭ śrayata itya̭bravīdetada̭smai [ ] 17
śṛta-ṅkṷrutetya̭bravī-ttada̭smai śṛta-ma̭kurvannindriyaṃ-vā~vāsmi̭n vīrya̭-ntada̭śraya-ntacchṛtasya̭ śṛtatvagṃ sama̭naiṣuḥ pratya̭dhukṣañchṛtama̭kra-nna tu mā̭ dhinotītya̭bravīdetada̭smai dadhi̭ kurutetya̭bravī-ttada̭smai daddhya̭kurva-ntadḙnamadhino-ttaddaddhno da̭dhitva-mbra̭hmavādino̭ vadanti daddhnaḥ pūrva̭syāvadeya- [pūrva̭syāvadeyam, dadhi hi] 18
-ndadhi hi pūrva̭-ṅkriyata ityanā̭dṛtya tacchṛtasyaiva pūrvasyāva̭ dyedindriyamevāsmi̭n vīryagg̭ śritvā daddhno pari̭ṣṭāddhinoti yathāpūrvamupai̭ti ya-tpūtīkairvā parṇavalkairvā̭ ''tañcyā-thsaumya-ntadya-tkva̭lai rākṣasa-ntadya-tta̭ṇḍulairvaiśvadeva-ntadyadātañca̭nena mānuṣa-nta-dya-ddaddhnā ta-thsendra̭-ndaddhnā ''ta̭nakti [ta̭nakti, sendratvāyā-] 19
sendratvāyā-'gnihotroccheṣaṇamabhyā-ta̭nakti yajñasya santa̭tyā indro̭ vṛtragṃ hatvā parā-mparāvata̭-magaccha-dapā̭rādhamiti manya̭mānasta-ndevatāḥ praiṣa̭maicchan-thso-'bravī-tprajāpa̭tiryaḥ pra̭thamo̭-'nuvindati tasya̭ prathama-mbhā̭gadheyamiti ta-mpitaro-'nva̭vinda-ntasmā-tpitṛbhyaḥ̭ pūrvedyuḥ kri̭yate so̭-'māvāsyā-mpratyā-'ga̭ccha-tta-ndevā abhi sama̭gacchantāmā vai no- [vai naḥ̭, adya vasṷ] 20
-'dya vasṷ vasatītīndro hi devānāṃ-va~su tada̭māvāsyā̭yā amāvāsyatva-mbra̭hmavādino̭ vadanti kindevatyagṃ̭ sānnāyyamiti̭ vaiśvadevamiti̭ brūyā-dviśve hi taddevā bhā̭gadheya̭mabhi samaga̭cchantetyatho khalvaindramityeva brṷ̄yādindraṃ-vā~va te ta-dbhi̭ṣajyanto-'bhi sama̭gacchanteti̭ || 21 ||
(dadhi̭ - me jaghnuṣa̭ indriyaṃ-vī~rya̭ - mitya̭bravīdetada̭smā - avadeyaṃ̭ - tanakti - no - dvica̭tvārigṃśacca) (a. 3)
brahmavādino̭ vadanti sa tvai da̭̭rśapūrṇamāsau ya̭jeta ya ḙnau sendrau yajeteti̭ vaimṛdhaḥ pūrṇamā̭se 'nunirvāpyo̭ bhavati tena̭ pūrṇamā̭sa-ssendra̭ aindra-ndaddhya̭māvāsyā̭yā-ntenā̭māvāsyā̭ sendrā ya evaṃ-vi~dvā-nda̭rśapūrṇamāsau yaja̭te sendrā̭vevainaṷ yajate śva-śśvo-'smā ījānāya vasī̭yo bhavati devā vai ya-dyajñe 'kṷrvatatadasṷrā akurvata te devā etā- [devā etām, iṣṭi̭-mapaśyan-] 22
-miṣṭi̭-mapaśya-nnāgnāvaiṣṇava-mekā̭daśakapālagṃ sara̭svatyai carugṃ sara̭svate caru-ntā-mpaurṇamāsagṃ saggsthāpyānu nira̭vapa-ntato̭ devā abha̭va-nparā-'sṷrā yo bhrātṛ̭vyavānthsyā-thsa paurṇamāsagṃ saggsthāpyaitāmiṣṭimanu nirva̭pe-tpaurṇamāsenaiva vajra-mbhrātṛ̭vyāya prahṛtyā-''gnāvaiṣṇavena̭ devatāśca yajña-ñca bhrātṛ̭vyasya vṛṅkte mithunā-npaśūn-thsā̭rasvatābhyāṃ-yā~va̭devāsyāsti ta- [yāva̭devāsyāsti tat, sarvaṃ̭-vṛ~ṅkte] 23
-thsarvaṃ̭-vṛ~ṅkte paurṇamāsīmeva ya̭jeta bhrātṛ̭vyavānnāmā̭vāsyāgṃ̭ hatvā bhrātṛ̭vya-nnā-''pyā̭yayati sākamprasthāyīyḙna yajeta paśukā̭moyasmai vā alpḙnā-''hara̭nti nā-''tmanā tṛpya̭ti nānyasmai̭ dadāti yasmai̭ mahatā tṛpya̭tyātmanā dadātyanyasmai̭ mahatā pūrṇagṃ ho̭tavya̭-ntṛpta evainamindraḥ̭ prajayā̭ paśubhi̭starpayati dārupātreṇa̭ juhoti na hi mṛnmayamāhṷtimānaśa audṷmbara- [audṷmbaram, bhavatyūrgvā] 24
-mbhavatyūrgvā ṷdumbara ūr-kpaśava̭ ūrjaivāsmā ūrja̭-mpaśūnava̭ rundhe nāga̭taśrīrmahendraṃ-ya~̭jeta trayo vai gataśri̭ya-śśuśruvā-ngrā̭maṇī rā̭janya̭steṣā-mmahendro devatā yo vai svā-ndevatā̭mati yaja̭te prasvāyai̭ devatā̭yaicyavate na parā-mprāpno̭ti pāpī̭yā-nbhavati saṃva~thsara-mindraṃ̭-ya~jeta saṃva~thsaragṃ hi vrata-nnā-'ti svai- [vrata-nnā-'ti svā, evaina̭-ndevatejyamā̭nā] 25
-vaina̭-ndevatejyamā̭nā bhūtyā̭ indhe vasī̭yā-nbhavati saṃva~thsarasya̭ parastā̭dagnaye vratapa̭taye puroḍāśa̭maṣṭāka̭pāla-nnirva̭pe-thsaṃva~thsaramevainaṃ̭-vṛ~tra-ñja̭ghnivāgṃ sa̭magni-rvratapa̭ti-rvratamā la̭mbhayati tato-'dhi kāmaṃ̭-ya~jeta || 26 ||
(etāṃ - ta - daudṷmbaragg - svā - trigṃśacca̭ ) (a. 4)
nāso̭mayājī sa-nna̭yedanā̭gataṃ-vā~ etasya payo yo-'so̭mayājī yadaso̭mayājī sa-nnaye-tparimoṣa eva so-'nṛ̭ta-ṅkarotyatho paraiva si̭cyate somayājyḙva sa-nna̭ye-tpayo vai somaḥ payaḥ̭ sānnāyya-mpaya̭saiva paya̭ ātma-ndha̭tte vi vā eta-mprajayā̭ paśubhi̭rardhayati vardhaya̭tyasya bhrātṛ̭vyaṃ-ya~sya̭ havirnirṷpta-mpurastāccandramā̭ [purastāccandramāḥ, abhyṷdeti̭] 27
abhyṷdeti̭ tredhā ta̭ṇḍulān. vi bha̭jedye ma̭ddhyamā-ssyustānagnayḙ dātre pṷroḍāśa̭maṣṭāka̭pāla-ṅkuryādye sthavi̭ṣṭhāstānindrā̭ya pradātre dadhaggścaruṃ-ye~-'ṇi̭ṣṭhāstān. viṣṇa̭ve śipiviṣṭāya̭ śṛte carumagnirevāsmai prajā-mpra̭janaya̭ti vṛddhāmindraḥ praya̭cchati yajño vai viṣṇuḥ̭ paśava-śśipi̭ryajña eva paśuṣu prati̭tiṣṭhati na dve [na dve, yajeta ya-tpūrva̭yā] 28
ya̭jeta ya-tpūrva̭yā samprati yajetotta̭rayā chambaṭkṷryādyadutta̭rayā samprati yajḙta pūrva̭yā chambaṭkṷryānneṣṭirbhava̭ti na yajñastadanṷ hrītamukhya̭pagalbho jā̭yata ekā̭meva ya̭jeta pragalbho-'sya jāyate 'nā̭dṛtya ta-ddve eva ya̭jeta yajña mukhameva pūrva̭yā-''labha̭te yaja̭ta utta̭rayā devatā̭ eva pūrva̭yā 'varundha i̭ndriya-mutta̭rayā devalokameva [ ] 29
pūrva̭yā-'bhijaya̭ti manuṣyalokamutta̭rayā bhūya̭so yajñakratūnupaityeṣā vai sumanā nāmeṣṭiryamadyejāna-mpaścāccandramā̭ abhyṷdetyasminnevāsmai̭ loke-'rdhṷka-mbhavati dākṣāyaṇa yajñena̭ suvargakā̭mo yajeta pūrṇamā̭se sa-nna̭ye-nmaitrāvaruṇyā ''mikṣa̭yā 'māvāsyā̭yāṃ-ya~jeta pūrṇamā̭se vai devānāgṃ̭ sutasteṣā̭metama̭rdhamāsa-mprasṷtasteṣā-mmaitrāvaruṇī vaśā-'mā̭vāsyā̭yā-manūbandhyā̭ ya- [-manūbandhyā̭ yat, pūrvedyu ryaja̭te] 30
-tpūrvedyu ryaja̭te vedi̭meva ta-tka̭roti ya-dvathsā-na̭pākaroti̭ sadohavirdhāne eva sa-mmi̭noti yadyaja̭te devaireva sutyāgṃ sa-mpā̭dayati sa etama̭rdhamāsagṃ sa̭dhamāda̭-ndevai-ssoma̭-mpibati ya-nmaitrāvaruṇyā ''mikṣa̭yā 'māvāsyā̭yāṃ-ya~ja̭te yaivāsau devānāṃ-va~śā-'nṷ̄bandhyā̭ so evaiṣaitasya̭ sākṣādvā eṣa devānabhyāro̭hati ya ḙṣāṃ-ya~jña- [yajñam, abhyāroha̭ti] 31
-ma̭bhyāroha̭ti yathā khaluvai śreyā̭nabhyārṷ̄ḍhaḥ kāmaya̭te tathā̭ karoti yadya̭vaviddhya̭ti pāpī̭yā-nbhavati yadi nāvaviddhya̭ti sadṛṃ-vyā~vṛtkā̭ma etena̭ yajñena̭ yajeta kṣurapa̭virhyḙṣa yajñastāja-kpuṇyo̭ vā bhava̭ti pra vā̭ mīyate tasyaitadvrata-nnānṛ̭taṃ-va~denna māgṃ sama̭śñīyānna striyamupḙyānnāsya palpṷ̄lanena vāsaḥ̭ palpūlayeyu -retaddhi devā-ssarva-nna kurvanti̭ || 32 ||
(candramā -dve -dḙvalokameva - ya-dyajñaṃ- pa̭lpūlayeyuḥ -ṣaṭ ca̭) (a. 5)
eṣa vai dḙvaratho ya-dda̭rśapūrṇamāsau yo da̭rśapūrṇamāsāviṣṭvā somḙna yaja̭te ratha̭spaṣṭa evāvasāne varḙ devānāmava̭ syatyetāni vā aṅgāparūgṃ̭ṣi saṃva~thsarasya ya-dda̭rśapūrṇamāsau ya evaṃ-vi~dvā-nda̭rśapūrṇamāsau yajate-'ṅgāparūg̭ṣyeva saṃ̭va~thsarasya prati̭ dadhātye te vai saṃ̭va~thsarasya cakṣṷṣī ya-dda̭rśapūrṇamāsau ya evaṃ-vi~dvā-nda̭rśapūrṇamāsau yaja̭te tābhyā̭meva sṷvargaṃ-lo~kamanṷ paśya- [paśyati, eṣā vai] 33
-tyeṣā vai devānāṃ-vi~krānti rya-dda̭rśapūrṇamāsau ya evaṃ-vi~dvā-nda̭rśapūrṇamāsau yaja̭te devānā̭meva vikrāntimanu vikra̭mata eṣa vai dḙvayānaḥ panthā ya-dda̭rśapūrṇamāsau ya evaṃ-vi~dvā-nda̭rśapūrṇamāsau yaja̭te ya eva dḙvayānaḥ panthāstagṃ samāro̭hatyetau vai devānāgṃ harī ya-dda̭rśapūrṇamāsau ya evaṃ-vi~dvā-nda̭rśapūrṇamāsau yaja̭te yāveva devānāgṃ harī tābhyā̭- [harī tābhyām, evaibhyo̭ havyaṃ-] 34
-mevaibhyo̭ havyaṃ-va~̭hatyetadvai devānā̭māsyaṃ̭-ya~-dda̭rśapūrṇamāsau ya evaṃ-vi~dvā-nda̭rśapūrṇamāsau yaja̭te sākṣādeva devānā̭māsyḙ juhotyeṣa vai ha̭virdhānī yo da̭rśapūrṇamāsayājī sāyamprā̭taragnihotra-ñjṷhoti yaja̭te darśapūrṇamāsā-vaha̭rahar-havirdhānināgṃ̭ suto ya evaṃ-vi~dvā-nda̭rśapūrṇamāsau yaja̭te havirdhānya̭smīti sarva̭mevāsya̭ barhiṣya̭-ndatta-mbha̭vati devāvā aha̭- [ahaḥ, yajñiya-nnāvi̭nda-nte] 35
-ryajñiya-nnāvi̭nda-nte da̭rśapūrṇamāsāva̭puna-ntau vā etau pūtau meddhyau ya-dda̭rśapūrṇamāsau ya evaṃ-vi~dvā-nda̭rśapūrṇamāsau yaja̭te pūtāvevainau meddhyaṷ yajate nāmā̭vāsyā̭yā-ñca paurṇamāsyā-ñca striya-mupḙyādya- dṷpeyānniri̭ndriya-ssyā-thsoma̭sya vai rājño-'rdhamāsasya rātra̭yaḥ patna̭ya āsa-ntāsā̭mamāvāsyā-ñca paurṇamāsī-ñca nopai- [nopait, te ḙnamabhi] 36
-tte ḙnamabhi sama̭nahyetā-ntaṃ-ya~kṣma̭ ārccha-drājā̭naṃ-ya~kṣma̭ āraditi ta-drā̭jayakṣmasya janma ya-tpāpī̭yānabha̭va-tta-tpā̭payakṣmasya yajjāyābhyāmavi̭nda-ttajjāyenya̭sya ya evameteṣāṃ-ya~kṣmā̭ṇā-ñjanma veda naina̭mete yakṣmā̭vindanti sa ete eva na̭masyannupā̭dhāva-tte a̭brūtāṃ-va~raṃ̭-vṛ~ṇāvahā āva-ndevānā-mbhāgadhe a̭sāvā- [a̭sāva, āvadadhi̭ devā] 37
-'vadadhi̭ devā i̭jyāntā iti tasmā-thsadṛśī̭nāgṃ rātrī̭ṇā-mamāvāsyā̭yā-ñca paurṇamāsyā-ñca̭ devā i̭jyanta ete hi devānā-mbhāgadhe bhā̭gadhā a̭smai manuṣyā̭ bhavanti ya evaṃ-ve~da̭ bhūtāni kṣudha̭maghnan-thsadyo ma̭nuṣyā̭ ardhamāse devā māsi pitaraḥ̭ saṃva~thsare vanaspata̭ya-stasmā-daha̭raha-rmanuṣyā̭ aśa̭namicchante 'rdhamāse devā i̭jyante māsi pitṛbhyaḥ̭ kriyate saṃva~thsare vanaspata̭yaḥ phala̭-ṅgṛhṇanti ya evaṃ-ve~da hanti kṣudha-mbhrātṛ̭vyam || 38 ||
(paśyati - tābhyā -maha̭ - rai - dasāva -phalagṃ̭ -sapta ca̭) (a. 6)
devā vai narci na yajṷṣyaśrayanta te sāma̭nnevā-'śra̭yanta hi-ṅka̭roti sāmaivā-'karhi-ṅka̭roti yatraiva devā aśra̭yanta tata̭ evainā-nprayṷṅkte hi-ṅka̭roti vāca evaiṣa yogo hi-ṅka̭roti prajā eva ta-dyaja̭māna-ssṛjate triḥ pra̭thamāmanvā̭ha trirṷttamāṃ-ya~jñasyaiva tadbarsa- [tadbarsam, nahyatyapra̭sragṃsāya-] 39
-nna̭hyatyapra̭sragṃsāya santa̭tamanvā̭ha prāṇānā̭mannādya̭sya santa̭tyā atho rakṣa̭sāmapa̭hatyai rātha̭taṃrī-mprathamāmanvā̭ha rātha̭taṃro vā ayaṃ-lo~ka imameva lokamabhi ja̭yati trirvi gṛ̭hṇāti traya̭ ime lokā imāneva lokānabhi ja̭yati bārha̭tīmuttamā-manvā̭ha bārha̭to vā asau loko̭-'mumeva lokamabhi ja̭yati pra vo [pra vaḥ̭, vājā] 40
vājā ityani̭ruktā-mprājāpatyāmanvā̭ha yajño vai prajāpa̭tiryajñameva prajāpa̭timā ra̭bhate pravo vājā ityanvāhānnaṃ-vai~ vājo-'nna̭mevāva̭ rundhe pravo vājā ityanvā̭ha tasmā-tprācīnagṃ reto̭ dhīyate-'gna ā yā̭hi vītaya ityā̭ha tasmā-tpratīcīḥ prajā jā̭yante pravo vājā [vājāḥ, ityanvā̭ha] 41
ityanvā̭ha māsā vai vājā̭ ardhamāsā abhidya̭vo devā haviṣma̭nto gaurghṛtācī̭ yajño devāñji̭gāti yaja̭māna-ssumnayu-rida-ma̭sīda-masītyeva yajñasya̭ priya-ndhāmāva̭ rundhe ya-ṅkāmayḙta sarva-māyṷ-riyā-diti pra vo vājā iti tasyānūcyāgna ā yā̭hi vītaya iti santa̭ta-mutta̭ra-mardharcamā la̭bheta [ ] 42
prāṇenaivā-'syā̭-'pāna-ndā̭dhāra sarvamāyṷreti yo vā a̭ratnigṃ sā̭midhenīnāṃ-ve~dā̭ratnāveva bhrātṛ̭vya-ṅkurute-'rdharcau sa-nda̭dhātyeṣa vā a̭ratni-ssā̭midhenīnāṃ-ya~ evaṃ-ve~dā̭ratnāveva bhrātṛ̭vya-ṅkuruta ṛṣer̭-ṛṣervā etā nirmi̭tā ya-thsā̭midhenya̭stā yadasaṃ̭-yu~ktā-ssyuḥ prajayā̭ paśubhi ryaja̭mānasya vi ti̭ṣṭherannardharcau sa-nda̭dhāti saṃ ~yṷnaktyevaināstā a̭smai saṃyu~̭ktā ava̭ruddhā-ssarvā̭-māśiṣa̭-nduhre || 43 ||
(barsaṃ - ~vo̭ - jāyante pravo vājā̭ - labheta - dadhāti saṃ - daśa̭ ca) (a. 7)
aya̭jño vā eṣa yo̭-'sāmā-'gna ā yā̭hi vītaya ityā̭ha rathantarasyaiṣa varṇasta-ntvā̭ samidbhi̭raṅgira ityā̭ha vāmadevyasyaiṣa varṇo̭ bṛhada̭gne suvīryamityā̭ha bṛhata eṣa varṇo yadeta-ntṛcamanvāha̭ yajñameva ta-thsāma̭nvanta-ṅkarotyagniramuṣmi̭n ~loka āsī̭dādityo-'smi-ntāvimau lokāvaśāntā- [lokāvaśāntau, āstā-nte devā] 44
-vāstā-nte devā a̭bruvannetemau vi paryṷ̄hāmetyagna ā yā̭hi vītaya ityasmin ~loke-'gnima̭dadhu rbṛhada̭gne suvīryamityamuṣmi̭n ~loka ā̭ditya-ntato vā imau lokāva̭śāmyatāṃ-ya~devamanvāhānayo rlokayo-śśāntyai śāmya̭to-'smā imau lokau ya evaṃ-ve~da pañca̭daśa sāmidhenīranvā̭ha pañca̭daśa [pañca̭daśa, vā a̭rdhamāsasya] 45
vā a̭rdhamāsasya rātra̭yo-'rdhamāsaśa-ssaṃ̭va~thsara āpyate tāsā-ntrīṇi̭ ca śatāni̭ ṣaṣṭiścākṣarā̭ṇi tāva̭tī-ssaṃva~thsarasya rātra̭yo-'kṣaraśa eva saṃ̭va~thsaramāpnoti nṛmedha̭śca parṷcchepaśca brahmavādya̭mavadetāmasmi-ndārā̭vārdre-'gni-ñja̭nayāva yataro nau brahmī̭yāniti̭ nṛmedho-'bhya̭vada-thsa dhūmama̭janaya-tparṷcchepo 'bhya̭vada-thso-'gnima̭janayadṛṣa itya̭bravī- [itya̭bravīt, yathsamāva̭dvidva] 46
-dyathsamāva̭dvidva kathā tvamagnimajī̭jano nāhamiti̭ sāmidhenīnā̭mevāhaṃ-va~rṇaṃ̭-ve~detya̭bravīdya-dghṛtava̭-tpadama̭nūcyate sa ā̭sāṃ-va~rṇasta-ntvā̭ samidbhi̭raṅgira ityā̭ha sāmidhenīṣveva tajjyoti̭ rjanayati striyastena yadṛca-sstriyastena ya-dgā̭yatriya-sstriyastena ya-thsā̭midhenyo̭ vṛṣa̭ṇvatī-manvā̭ha [vṛṣa̭ṇvatī-manvā̭ha, tena puggsva̭tīstena] 47
tena puggsva̭tīstena sendrāstena̭ mithunā agnirdevānā-ndūta āsī̭duśanā̭ kāvyo-'sṷrāṇā-ntau prajāpa̭ti-mpraśñamai̭tāgṃ sa prajāpa̭tiragni-ndūtaṃ-vṛ~̭ṇīmaha ityabhi paryāva̭rtata tato̭ devā abha̭va-nparā-'sṷrā yasyaivaṃ-vi~duṣo-'gni-ndūtaṃ-vṛ~̭ṇīmaha ityanvāha bhava̭tyātmanā parā-'sya bhrātṛ̭vyo bhavatyaddhvarava̭tīmanvā̭ha bhrātṛ̭vyamevaitayā [bhrātṛ̭vyamevaitayā, dhvarati śociṣkḙśastamī̭maha] 48
dhvarati śociṣkḙśastamī̭maha ityā̭ha pavitra̭mevaita-dyaja̭mānamevaitayā̭ pavayati sami̭ddho agna āhutetyā̭ha paridhimevaita-mpari̭ dadhātyaska̭ndāya yadata̭ ūrdhvama̭bhyādaddhyādyathā̭ bahiḥ paridhi skanda̭ti tādṛgeva ta-ttrayo vā agnayo̭ havyavāha̭no devānā-ṅkavyavāha̭naḥ pitṛṇāgṃ sahara̭kṣā asṷrāṇā-nta etarhyā śagṃ̭sante māṃ-va~̭riṣyate mā- [mām, iti̭] 49
-miti̭ vṛṇīddhvagṃ ha̭vyavāha̭namityā̭ha ya eva devānā-ntaṃ-vṛ~̭ṇīta ārṣeyaṃ-vṛ~̭ṇīte bandho̭reva naityatho santa̭tyai parastā̭darvāco̭ vṛṇīte tasmā-tparastā̭darvāñco̭ manuṣyā-npitaro-'nu pra pi̭pate || 50 ||
(aśāntā - vāha pañca̭daśā - bravī - danvā̭hai - tayā̭ - variṣyate mā - mekānnatrigṃśacca̭) (a. 8)
agnḙ mahāgṃ asītyā̭ha mahān. hyḙṣa yadagni rbrāhmaṇetyā̭ha brāhmaṇo hyḙṣa bhā̭ratetyā̭haiṣa hi devebhyo̭ havya-mbhara̭ti deveddha ityā̭ha devā hyḙtamaindha̭ta manvi̭ddha ityā̭ha manurhyḙtamutta̭ro devebhya aindharṣi̭ṣṭuta ityāharṣa̭yo hyḙtamastṷvan viprā̭numadita ityā̭ha [ityā̭ha, viprā hyḙte] 51
viprā hyḙte yacchṷśruvāgṃsaḥ̭ kaviśasta ityā̭ha kavayo hyḙte yacchṷśruvāgṃso brahma̭sagṃśita ityā̭ha brahma̭sagṃśito hyḙṣa ghṛtāha̭vana ityā̭ha ghṛtāhutirhya̭sya priyata̭mā praṇīryajñānāmityā̭ha praṇīrhyḙṣa yajñānāgṃ̭ rathīra̭ddhvarāṇāmityā̭haiṣa hi dḙvaratho̭-'tūrto hotetyā̭ha na hyḙta-ṅkaścana [ ] 52
tara̭ti tūrṇi̭r-havyavāḍityā̭ha sarvagghyḙṣa taratyāspātra̭-ñjuhūrdevānāmityā̭ha juhūrhyḙṣa devānā-ñcamaso dḙvapāna ityā̭ha camaso hyḙṣa dḙvapāno-'rāgṃ i̭vāgne nemirdevāgstva-mpa̭ribhūrasītyā̭ha devān hyḙṣa pa̭ribhūrya-dbrūyādā va̭ha devā-ndḙvayate yaja̭mānāyeti bhrātṛ̭vyamasmai [bhrātṛ̭vyamasmai, janayedā va̭ha] 53
janayedā va̭ha devān. yaja̭mānāyetyā̭ha yaja̭mānamevaitena̭ vardhayatyagnima̭gna ā va̭ha somamā vahetyā̭ha devatā̭ eva ta-dya̭thāpūrvamupa̭ hvayata ā cāgne devān. vaha̭ suyajā̭ ca yaja jātaveda ityā̭hāgnimeva ta-thsagg śya̭ti so-'sya sagṃśi̭to devebhyo̭ havyaṃ-va~̭hatyagnir-hote- [-hotā, ityā̭hā-'gnirvai] 54
-tyā̭hā-'gnirvai devānāgṃ hotā ya eva devānāgṃ hotā taṃ-vṛ~̭ṇītesmo vayamityā̭hā-''tmāna̭meva sattva-ṅga̭mayati sādhu tḙ yajamāna devatetyā̭hā-''śiṣa̭mevaitāmā śāste yadbrūyā-dyo-'gnigṃ hotā̭ramavṛ̭thā ityagnino̭bhayato yaja̭māna-mpari̭ gṛhṇīyā-tpramāyṷka-ssyā-dyajamānadevatyā̭ vai juhūrbhrā̭tṛvya devatyo̭pabhṛ- [devatyo̭pabhṛt, yaddve i̭va] 55
-dyaddve i̭va brūyā-dbhrātṛ̭vyamasmai janaye-dghṛtava̭tīmaddhvaryo srucamā-'syasvetyā̭ha yaja̭māna mevaitena̭ vardhayati devāyuvamityā̭ha devān. hyḙṣā-'va̭ti viśvavā̭rāmityā̭ha viśvagg hyḙṣā-'vatīḍā̭mahai devāgṃ īḍenyānnamasyāma̭ namasyāṋ yajā̭ma yajñiyānityā̭hamanuṣyā̭ vā īḍenyāḥ pitaro̭ namasyā̭ devā yajñiyā̭ devatā̭ eva ta-dya̭thābhāgaṃ-ya~̭jati || 56 ||
(viprā̭numadita ityā̭ha - canā - 'smai - hoto̭ - pabhṛ-d- devatā̭ eva - trīṇi̭ ca) (a. 9)
trīgstṛcānanṷ brūyā-drājanya̭sya trayo vā anye rā̭janyā-tpurṷṣā brāhmaṇo vaiśyaḥ̭ śūdrastānevāsmā anṷkān karoti pañca̭daśānṷ brūyā-drājanya̭sya pañcadaśo vai rā̭janyaḥ̭ sva evainagg stome prati̭ṣṭhāpayati triṣṭubhā pari̭ daddhyādindriyaṃ-vai~ triṣṭugi̭ndriyakā̭maḥ khalu vai rā̭janyo̭ yajate triṣṭubhaivāsmā̭ indriya-mpari̭ gṛhṇāti yadi̭ kāmayḙta [kāmayḙta, brahmavarcasamastviti̭] 57
brahmavarcasamastviti̭ gāyatriyā pari̭ daddhyā-dbrahmavarcasaṃ-vai~ gā̭yatrī bra̭hmavarcasameva bha̭vati saptadaśānṷ brūyā-dvaiśya̭sya saptadaśo vai vaiśya-ssva evainagg stome prati̭ ṣṭhāpayatijaga̭tyā pari̭ daddhyājjāga̭tā vai paśavaḥ̭ paśukā̭maḥ khalu vai vaiśyo̭ yajate jaga̭tyaivāsmai̭ paśū-npari̭ gṛhṇātye ka̭vigṃ śatimanṷ brūyā-tpratiṣṭhākā̭masyai kavigṃśa-sstomā̭nā-mpratiṣṭhā prati̭ṣṭhityai [prati̭ṣṭhityai, catṷrvigṃśatimanṷ] 58
catṷrvigṃśatimanṷ brūyā-dbrahmavarcasa-kā̭masya catṷrvigṃśatyakṣarā gāyatrī gā̭yatrī bra̭hmavarcasa-ṅgā̭yatriyaivāsmai brahmavarcasamava̭ rundhe trigṃśatamanṷ brūyādanna̭kāmasya trigṃśada̭kṣarā virāḍannaṃ̭-vi~rā-ḍvirājaivāsmā̭ annādyamava̭ rundhe dvātrigṃ̭śatamanṷ brūyā-tpratiṣṭhākā̭masya dvātrigṃ̭śadakṣarā 'nuṣṭuga̭nuṣṭu-pchanda̭sā-mpratiṣṭhā prati̭ṣṭhityai ṣaṭtrigṃ̭śatamanṷ brūyā-tpaśukā̭masya ṣaṭtrigṃ̭śadakṣarā bṛhatī bārha̭tāḥ paśavo̭ bṛhatyaivāsmai̭ paśū- [paśūn, ava̭ rundhe] 59
-nava̭ rundhe catṷścatvārigṃśatamanṷ brūyādindriyakā̭masya catṷścatvārigṃśadakṣarā triṣṭugi̭ndriya-ntriṣṭu-ptriṣṭubhaivāsmā̭ indriyamava̭ rundhe 'ṣṭāca̭tvārigṃ śatamanṷ brūyā-tpaśukā̭masyāṣṭāca̭tvārigṃśadakṣarā jaga̭tī jāga̭tāḥ paśavojaga̭tyaivāsmai̭ paśūnava̭ rundhe sarvā̭ṇi chandāg syanṷ brūyā-dbahuyājina-ssarvā̭ṇi vā etasya chandāgsya va̭ruddhāni yo ba̭huyājyapa̭rimitamanṷ brūyādapa̭rimitasyā va̭rudhyai || 60 ||
(kāmayḙta - prati̭ṣṭhityai - paśūnth - saptaca̭tvārigṃśacca) (a. 10)
nivī̭ta-mmanuṣyā̭ṇā-mprācīnāvīta-mpi̭tṛṇāmupa̭vīta-ndevānāmupa̭ vyayate devalakṣmameva ta-tkṷrute tiṣṭhannanvā̭ha tiṣṭhann. hyāśrṷtataraṃ-va~da̭ti tiṣṭhannanvā̭ha suvargasya̭ lokasyābhiji̭tyā āsī̭no yajatyasminneva loke prati̭tiṣṭhati ya-tkrauñcamanvāhā̭-''sura-nta-dyanmandra-mmā̭nuṣa-ntadyada̭ntarā ta-thsadḙvamantarā-'nūcyagṃ̭ sadevatvāya̭ vidvāgṃso vai [ ] 61
purā hotā̭ro-'bhūva-ntasmā-dvidhṛ̭tā addhvāno-'bhṷ̄va-nna panthā̭na-ssama̭rukṣannantarvedya̭nyaḥ pādo bhava̭ti bahirvedya̭nyo-'thānvāhāddhva̭nāṃ-vi~dhṛ̭tyai pathāmasagṃ̭ rohāyātho̭ bhūtañcaiva bha̭viṣyaccāva̭ rundhe-'tho pari̭mita-ñcaivāpa̭rimita-ñcāva̭ rundhe-'tho grāmyāgścaiva paśūnā̭raṇyāgścāva̭ rundhe-'tho̭ [rundhe-'tho, devaloka-ñcaiva] 62
devaloka-ñcaiva ma̭nuṣya loka-ñcābhi ja̭yati devā vai sā̭midhenīranūcya̭ yajña-nnānva̭paśyanthsa prajāpa̭tistūṣṇī-mā̭ghāramā 'ghā̭raya-ttato vai devā yajñamanva̭paśyan. ya-ttūṣṇīmā̭ghāra-mā̭ghāraya̭ti yajñasyānṷkhyātyā atho̭ sāmidhenīrevābhya̭-naktyalūkṣo bhavati ya evaṃ-ve~dātho̭ tarpaya̭tyevainā-stṛpya̭ti prajayā̭ paśubhi- [paśubhiḥ̭, ya evaṃ-ve~da] 63
-rya evaṃ-ve~da yadeka̭yā ''ghārayedekā-mprīṇīyādya-ddvābhyā-ndve prī̭ṇīyādya-dtisṛbhirati tadrḙcayetmanasā ''ghā̭rayati mana̭sā hyanāptamāpyatḙ tiryañcamā ghā̭rayatyacha̭mbaṭkāraṃ-vā~kca mana̭ścā ''rtīyetāmaha-ndevebhyo̭ havyaṃ-va~̭hāmīti vāga̭bravīdaha-ndevebhya iti manastau prajāpa̭ti-mpraśñamai̭tāgṃ so-'bravī- [so-'bravīt, prajāpa̭tirdūtīreva] 64
-tprajāpa̭tirdūtīreva tva-mmana̭so-'si yaddhi mana̭sā dhyāya̭ti tadvācā vadatīti ta-tkhalu tubhya-nna vācā jṷhavannitya̭bravī-ttasmānmana̭sā prajāpa̭taye juhvatimana̭ iva hi prajāpa̭tiḥ prajāpa̭terāptyai̭ paridhīnthsa-mmārṣṭi punātyevaināntrirma̭ddhyama-ntrayo vai prāṇāḥ prāṇānevābhi ja̭yati trirda̭kṣiṇārdhyaṃ̭ traya̭ [-trayaḥ̭, ime lokā] 65
ime lokā imāneva lokānabhi ja̭yati trirṷttarārdhya̭-ntrayo vai dḙvayānāḥ panthā̭nastānevābhi ja̭yati trirupa̭ vājayati trayo vai dḙvalokā dḙvalokānevābhi ja̭yati dvāda̭śa sa-mpa̭dyante dvāda̭śa māsā-ssaṃva~thsara-ssaṃ̭va~thsarameva prī̭ṇātyatho̭ saṃva~thsaramevāsmā upa̭ dadhāti suvargasya̭ lokasya sama̭ṣṭyā āghāramā ghā̭rayati tira i̭va [tira i̭va, vai sṷvargo] 66
vai sṷvargo loka-ssṷvargamevāsmai̭ loka-mpraro̭cayatyṛjumā ghā̭rayatyṛjuri̭va hi prāṇa-ssanta̭tamā ghā̭rayati prāṇānā̭mannādya̭sya santa̭tyā atho rakṣa̭sāmapa̭hatyai ya-ṅkāmayḙta pramāyṷka-ssyāditi̭ jihma-ntasyā ''ghā̭raye-tprāṇamevāsmājjihma-nna̭yati tāja-kpramī̭yateśiro vā eta-dyajñasya yadā̭ghāra ātmā dhruvā- [ātmā dhruvā, āghāramāghārya̭] 67
-''ghāramāghārya̭ dhruvāgṃ sama̭naktyātmanneva yajñasya śiraḥ prati̭ dadhātyagni-rdevānā-ndūta āsī-ddaivyo-'sṷrāṇā-ntau prajāpa̭ti-mpraśña-mai̭tāgṃ sa prajāpa̭ti rbrāhmaṇa-ma̭bravī-detadvi brūhītyā śrā̭vayetīda-ndḙvā-śśṛṇuteti vāva tada̭bravī-dagni rdevo hoteti ya eva devānā-ntama̭vṛṇīta tato̭ devā [devāḥ, abha̭va-nparā-'sṷrā] 68
abha̭va-nparā-'sṷrā yasyaivaṃ-vi~duṣaḥ̭ pravara-mpra̭vṛṇate bhava̭tyātmanā parā-'sya bhrātṛ̭vyo bhavati yadbrāhmaṇaścā brāhmaṇaśca praśña-meyātā-mbrāhmaṇāyādhi̭ brūyā-dya-dbrāhmaṇāyā-'ddhyāhā ''tmane-'ddhyā̭ha yadbrāhmaṇa-mparāhā-''tmāna-mparā̭-''ha tasmā-dbrāhmaṇo na parocyaḥ̭ || 69 ||
(vā - ā̭raṇyāgścāva̭ rundhe-'tho̭ - paśubhiḥ - so-'bravī-d- dakṣiṇārdhyaṃ̭ traya̭ -iva - dhruvā - devā - śca̭tvārigṃśacca̭ ) (a. 11)
āyṷṣṭa āyurdā a̭gna ā pyā̭yasva sa-nte 'va̭ te heḍa udṷttama-mpraṇo̭ devyā no̭ divo 'gnā̭ viṣṇū agnā̭viṣṇū ima-mmḙ varuṇa-tattvā̭ yā myu dutya-ñcitram || apā-nnapādā hyasthā̭-dupastha̭-ñjihmānā̭-mūrdhvo vidyutaṃ-va~sā̭naḥ | tasya jyeṣṭha̭-mmahimānaṃ-va~ha̭ntīr hira̭ṇyavarṇāḥ pari̭ yanti yahvīḥ || sa- [sam, anyā yantyupa̭] 70
-manyā yantyupa̭ yantyanyā-ssa̭mānamūrva-nnadyaḥ̭ pṛṇanti | tamū śucigṃ śuca̭yo dīdivāgṃ sa̭mapā-nnapā̭ta-mpari̭tasthurāpaḥ̭ | tamasmḙrā yuvatayo yuvā̭na-mmarmṛjyamā̭nāḥ pari̭ yantyāpaḥ̭ || sa śukreṇa śikva̭nā revadagnirdīdāyā̭niddhmo ghṛtani̭rṇigaphsu || indrāvarṷṇayorahagṃsamrājorava ā vṛ̭ṇe | tā no̭ mṛḍāta īdṛśe || indrā̭varuṇā yuvama̭ddhvarāya̭ no [yuvama̭ddhvarāya̭ naḥ, viśe janā̭ya] 71
viśe janā̭ya mahi śarma̭ yacchatam | dīrghapra̭yajyumati yo va̭nuṣyati̭ vaya-ñja̭yema pṛta̭nāsu dūḍhyaḥ̭ || ā no̭mitrāvaruṇā, prabāhavā || tva-nno̭ agne varṷṇasya vidvā-ndevasya heḍo-'va̭ yāsi sīṣṭhāḥ | yaji̭ṣṭho vahni̭ tama-śśośṷcāno viśvā dveṣāgṃ̭si pramṷmugdhyasmat || sa tvanno̭ agne-'vamo bha̭votī nedi̭ṣṭho asyā uṣaso vyṷṣṭau | ava̭ yakṣva no varṷṇagṃ [no varṷṇam, rarā̭ṇo vīhi] 72
rarā̭ṇo vīhi mṛ̭ḍīkagṃ suhavo̭ na edhi || praprāyamagnirbha̭ratasya̭ śṛṇve vi ya-thsūryo na roca̭te bṛhadbhāḥ | abhi yaḥ pūru-mpṛta̭nāsu tasthau dīdāya daivyo ati̭thi-śśivo naḥ̭ || pra tḙ yakṣi pra ta̭ iyarmi manma bhuvo yathā vandyo̭ no havḙṣu | dhanva̭nniva prapā a̭si tvama̭gna iyakṣavḙ pūrave pratna rājann || 73 ||
vi pāja̭sā vi jyoti̭ṣā || sa tvama̭gne pratī̭kena pratyo̭ṣa yātudhānyaḥ̭ | urukṣayḙṣu dīdya̭t || tagṃ supratī̭kagṃ sudṛśagg svañca-mavi̭dvāgṃso viduṣṭa̭ragṃ sapema | sa ya̭kṣa-dviśvā̭ vayunā̭ni vidvā-npra havya-magni-ramṛtḙṣu vocat || agṃhomucḙ viveṣa yanmā vina̭ indre-ndra̭ kṣatrami̭ndriyāṇi̭ śatakrato 'nṷ te dāyi || 74 ||
(yahvī-ssa - ma̭dhvarāya̭ no - varṷṇagṃ - rājagg -tṷścatvārigṃśacca) (a. 12) (viśvarṷ̄pa - stvaṣṭe - ndraṃ̭-vṛ~traṃ - bra̭hmavādina-ssa tvai - nā-'so̭mayājye - ṣa vai dḙvaratho - devā vai narci nā - yajño - 'gnḙ mahān - trīn - nivī̭ta - māyṷṣṭe - dvāda̭śa) (viśvarṷ̄po - nainagṃ̭ śītarūrā - vadya vasṷ - pūrvedyu - rvājā itya - gnḙ mahān - nivī̭ta - manyā yanti - catuḥ̭ saptatiḥ ) (viśvarūpo, 'nṷ te dāyi) || hariḥ̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ndvitīyakāṇḍe pañcamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Explore More