2.5 - વિશ્વરૂપો વૈ ત્વાષ્ટ્રઃ - કૃષ્ણ યજુર્વેદ તૈત્તિરીય સંહિતા પાઠઃ

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ન્દ્વિતીયકાણ્ડે પઞ્ચમઃ પ્રશ્નઃ - ઇષ્ટિવિધાનં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,

શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
વિશ્વરૂપો વૈ ત્વાષ્ટ્રઃ પુરોહિતો દેવાનામાસી-થ્સ્વસ્રીયો-ઽસુરાણા-ન્તસ્ય ત્રીણિ શીર્ષાણ્યાસન્-થ્સોમપાનગ્ં સુરાપાન-મન્નાદનગ્ં સ પ્રત્યક્ષ-ન્દેવેભ્યો ભાગમવદ-ત્પરોક્ષમસુરેભ્ય-સ્સર્વસ્મૈ વૈ પ્રત્યક્ષ-મ્ભાગં-વઁદન્તિ યસ્મા એવ પરોક્ષં-વઁદન્તિ તસ્ય ભાગ ઉદિતસ્તસ્માદિન્દ્રો ઽબિભેદીદૃં-વૈઁ રાષ્ટ્રં-વિઁ પર્યાવર્તયતીતિ તસ્ય વજ્રમાદાય શીર્ષાણ્યચ્છિનદ્ય-થ્સોમપાન- [-થ્સોમપાનમ્, આસીથ્સ] 1
-માસીથ્સ કપિઞ્જલો ઽભવ-દ્ય-થ્સુરાપાનગ્ં સ કલવિઙ્કો યદન્નાદનગ્ં સ તિત્તિરિસ્તસ્યાઞ્જલિના બ્રહ્મહત્યામુપાગૃહ્ણા-ત્તાગ્ં સંવઁથ્સરમબિભસ્ત-મ્ભૂતાન્યભ્યક્રોશ-ન્બ્રહ્મહન્નિતિ સ પૃથિવીમુપાસીદદસ્યૈ બ્રહ્મહત્યાયૈ તૃતીય-મ્પ્રતિ ગૃહાણેતિ સા-ઽબ્રવીદ્વરં-વૃઁણૈ ખાતા-ત્પરાભવિષ્યન્તી મન્યે તતો મા પરા ભૂવમિતિપુરા તે [ભૂવમિતિપુરા તે, સંવઁથ્સરાદપિ] 2
સંવઁથ્સરાદપિ રોહાદિત્યબ્રવી-ત્તસ્મા-ત્પુરા સંવઁથ્સરા-ત્પૃથિવ્યૈ ખાતમપિ રોહતિ વારેવૃતગ્ગ્ હ્યસ્યૈ તૃતીય-મ્બ્રહ્મહત્યાયૈ પ્રત્યગૃહ્ણા-ત્ત-થ્સ્વકૃતમિરિણમભવ-ત્તસ્માદાહિતાગ્નિ-શ્શ્રદ્ધાદેવ-સ્સ્વકૃત ઇરિણે નાવ સ્યે-દ્બ્રહ્મહત્યાયૈ હ્યેષ વર્ણ-સ્સ વનસ્પતીનુપાસીદદસ્યૈ બ્રહ્મહત્યાયૈ તૃતીય-મ્પ્રતિ ગૃહ્ણીતેતિ તે-ઽબ્રુવન્ વરં-વૃઁણામહૈ વૃક્ણા- [વૃક્ણાત્, પરાભવિષ્યન્તો] 3
-ત્પરાભવિષ્યન્તો મન્યામહે તતો મા પરા ભૂમેત્યાવ્રશ્ચનાદ્વો ભૂયાગ્ંસ ઉત્તિષ્ઠાનિત્યબ્રવી-ત્તસ્માદાવ્રશ્ચના-દ્વૃક્ષાણા-મ્ભૂયાગ્ંસ ઉત્તિષ્ઠન્તિ વારેવૃતગ્ગ્ હ્યેષા-ન્તૃતીય-મ્બ્રહ્મહત્યાયૈ પ્રત્યગૃહ્ણન્થ્સ નિર્યાસો ઽભવ-ત્તસ્માન્નિર્યાસસ્ય ના-ઽઽશ્ય-મ્બ્રહ્મહત્યાયૈ હ્યેષ વર્ણો-ઽથો ખલુ ય એવ લોહિતો યો વા-ઽઽવ્રશ્ચનાન્નિર્યેષતિ તસ્ય ના-ઽઽશ્ય- [ના-ઽઽશ્યમ્, કામમન્યસ્ય] 4
-ઙ્કામમન્યસ્ય સસ્ત્રીષગ્ંસાદ-મુપાસીદદસ્યૈ બ્રહ્મહત્યાયૈ તૃતીય-મ્પ્રતિ ગૃહ્ણીતેતિ તા અબ્રુવન્ વરં-વૃઁણામહા ઋત્વિયા-ત્પ્રજાં-વિઁન્દામહૈ કામમા વિજનિતો-સ્સ-મ્ભવામેતિ તસ્માદૃત્વિયા-થ્સ્ત્રિયઃ પ્રજાં ઁવિન્દન્તે કામમા વિજનિતો-સ્સમ્ભવન્તિ વારેવૃતગ્ગ્ હ્યાસા-ન્તૃતીય-મ્બ્રહ્મહત્યાયૈ પ્રત્યગૃહ્ણન્-થ્સા મલવદ્વાસા અભવ-ત્તસ્મા-ન્મલવ-દ્વાસસા ન સંવઁદેત- [સંવઁદેત, ન સહા-ઽઽસીત] 5
-ન સહા-ઽઽસીત નાસ્યા અન્નમદ્યા-દ્બ્રહ્મહત્યાયૈ હ્યેષા વર્ણ-મ્પ્રતિમુચ્યા ઽઽસ્તે-ઽથો ખલ્વાહુરભ્યઞ્જનં-વાઁવ સ્ત્રિયા અન્નમભ્યઞ્જનમેવ ન પ્રતિગૃહ્ય-ઙ્કામમન્યદિતિ યા-મ્મલવ-દ્વાસસગ્ં સભંવઁન્તિ યસ્તતો જાયતે સો-ઽભિશસ્તો યામરણ્યે તસ્યૈ સ્તેનો યા-મ્પરાચી-ન્તસ્યૈ હ્રીતમુખ્યપગલ્ભો યા સ્નાતિ તસ્યા અફ્સુ મારુકો યા- [મારુકો યા, અભ્યઙ્ક્તે] 6
-ઽભ્યઙ્ક્તે તસ્યૈ દુશ્ચર્મા યા પ્રલિખતે તસ્યૈ ખલતિરપમારી યા-ઽઽઙ્ક્તે તસ્યૈ કાણો યા દતો ધાવતે તસ્યૈ શ્યાવદન્. યા નખાનિ નિકૃન્તતે તસ્યૈ કુનખી યા કૃણત્તિ તસ્યૈ ક્લીબો યા રજ્જુગ્ં સૃજતિ તસ્યા ઉ-દ્બન્ધુકો યા પર્ણેન પિબતિ તસ્યા ઉન્માદુકો યા ખર્વેણ પિબતિ તસ્યૈ ખર્વસ્તિસ્રો રાત્રીર્વ્રત-ઞ્ચરેદઞ્જલિના વા પિબેદખર્વેણ વા પાત્રેણ પ્રજાયૈ ગોપીથાય ॥ 7 ॥

(ય-થ્સોમપાનં - તે - વૃક્ણાત્- તસ્ય ના-ઽઽશ્યં - ઁવદેત -મારુકો યા -ઽખર્વેણ વા - ત્રીણિ ચ) (અ. 1)
ત્વષ્ટા હતપુત્રો વીન્દ્રગ્ં સોમમા-ઽહર-ત્તસ્મિન્નિન્દ્ર ઉપહવમૈચ્છત ત-ન્નોપાહ્વયત પુત્ર-મ્મે-ઽવધીરિતિ સ યજ્ઞવેશસ-ઙ્કૃત્વા પ્રાસહા સોમમપિબ-ત્તસ્ય યદત્યશિષ્યત ત-ત્ત્વષ્ટા-ઽઽહવનીયમુપ પ્રાવર્તય-થ્સ્વાહેન્દ્રશત્રુ-ર્વર્ધસ્વેતિ યદવર્તય-ત્ત-દ્વૃત્રસ્ય વૃત્રત્વં-યઁદબ્રવી-થ્સ્વાહેન્દ્રશત્રુ-ર્વર્ધસ્વેતિ તસ્માદસ્યે- [તસ્માદસ્ય, ઇન્દ્ર-શ્શત્રુરભવથ્સ] 8
-ન્દ્ર-શ્શત્રુરભવથ્સ સભંવઁન્નગ્નીષોમાવભિ સમભવ-થ્સ ઇષુમાત્રમિષુમાત્રં-વિઁષ્વઙ્ઙવર્ધત સ ઇમાં-લોઁકાનવૃણોદ્યદિમાં-લોઁકાનવૃણો-ત્ત-દ્વૃત્રસ્ય વૃત્રત્વ-ન્તસ્માદિન્દ્રો-ઽબિભે-થ્સ પ્રજાપતિમુપાધાવ-ચ્છત્રુર્મે-ઽ જનીતિ તસ્મૈ વજ્રગ્ં સિક્ત્વા પ્રાયચ્છદેતેન જહીતિ તેનાભ્યાયત તાવબ્રૂતામગ્નીષોમૌ મા [ ] 9
પ્રહારાવમન્ત-સ્સ્વ ઇતિ મમ વૈ યુવગ્ગ્સ્થ ઇત્યબ્રવી-ન્મામભ્યેતમિતિ તૌ ભાગધેયમૈચ્છેતા-ન્તાભ્યા-મેતમગ્નીષોમીય-મેકાદશકપાલ-મ્પૂર્ણમાસે પ્રાયચ્છ-ત્તાવબ્રૂતામભિ સન્દષ્ટૌ વૈ સ્વો ન શક્નુવ ઐતુમિતિ સ ઇન્દ્ર આત્મનઃ શીતરૂરાવજનય-ત્તચ્છીતરૂરયોર્જન્મ ય એવગ્ં શીતરૂરયોર્જન્મ વેદ [વેદ, નૈનગ્ં] 10
નૈનગ્ં શીતરૂરૌ હતસ્તાભ્યામેનમભ્યનય-ત્તસ્મા-જ્જઞ્જભ્યમાનાદગ્નીષોમૌ નિરક્રામતા-મ્પ્રાણાપાનૌ વા એન-ન્તદજહિતા-મ્પ્રાણો વૈ દક્ષો-ઽપાનઃ ક્રતુસ્તસ્મા-જ્જઞ્જભ્યમાનો બ્રૂયાન્મયિ દક્ષક્રતૂ ઇતિ પ્રાણાપાનાવેવા-ઽઽત્મ-ન્ધત્તે સર્વમાયુરેતિ સ દેવતા વૃત્રાન્નિર્હૂય વાર્ત્રઘ્નગ્ં હવિઃ પૂર્ણમાસે નિરવપ-દ્ઘ્નન્તિ વા એન-મ્પૂર્ણમાસ આ- [આ, અમાવાસ્યાયાં-] 11
-ઽમાવાસ્યાયા-મ્પ્યાયયન્તિ તસ્મા-દ્વાર્ત્રઘ્ની પૂર્ણમાસે ઽનૂચ્યેતે વૃધન્વતી અમાવાસ્યાયા-ન્ત-થ્સગ્ગ્સ્થાપ્ય વાર્ત્રઘ્નગ્ં હવિર્વજ્રમાદાય પુનરભ્યાયત તે અબ્રૂતા-ન્દ્યાવાપૃથિવી મા પ્ર હારાવયોર્વૈ શ્રિત ઇતિ તે અબ્રૂતાં-વઁરં-વૃઁણાવહૈ નક્ષત્રવિહિતા-ઽહમસાનીત્યસાવબ્રવી- ચ્ચિત્રવિહિતા- ઽહમિતીય-ન્તસ્માન્નક્ષત્રવિહિતા-ઽસૌ ચિત્રવિહિતે-ઽયં-યઁ એવ-ન્દ્યાવાપૃથિવ્યો- [-દ્યાવાપૃથિવ્યોઃ, વરં-વેઁદૈનં-વઁરો] 12
-ર્વરં-વેઁદૈનં-વઁરો ગચ્છતિ સ આભ્યામેવ પ્રસૂત ઇન્દ્રો વૃત્રમહ-ન્તે દેવા વૃત્રગ્ં હત્વા-ઽગ્નીષોમાવબ્રુવન્. હવ્ય-ન્નો વહતમિતિ તાવબ્રૂતામપતેજસૌ વૈ ત્યૌ વૃત્રે વૈ ત્યયોસ્તેજ ઇતિ તે-ઽબ્રુવન્ ક ઇદમચ્છૈતીતિ ગૌરિત્યબ્રુવ-ન્ગૌર્વાવ સર્વસ્ય મિત્રમિતિ સા-ઽબ્રવી- [સા-ઽબ્રવીત્, વરં-વૃઁણૈ મય્યેવ] 13
-દ્વરં-વૃઁણૈ મય્યેવ સતો-ઽભયેન ભુનજાદ્ધ્વા ઇતિ ત-દ્ગૌરા-ઽહર-ત્તસ્મા-દ્ગવિ સતોભયેન ભુઞ્જત એતદ્વા અગ્નેસ્તેજો ય-દ્ઘૃતમેત-થ્સોમસ્ય ય-ત્પયો ય એવમગ્નીષોમયો સ્તેજો વેદ તેજસ્વ્યેવ ભવતિ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કિન્દેવત્ય-મ્પૌર્ણમાસમિતિ પ્રાજાપત્યમિતિ બ્રૂયા-ત્તેનેન્દ્ર-ઞ્જ્યેષ્ઠ-મ્પુત્ર-ન્નિરવાસાયયદિતિ તસ્મા- -જ્જ્યેષ્ઠ-મ્પુત્ર-ન્ધનેન નિરવસાયયન્તિ ॥ 14 ॥

(અસ્ય - મા - વેદા - ઽઽ - દ્યાવાપૃથિવ્યો - રબ્રવી - દિતિ તસ્મા - ચ્ચત્વારિ ચ) (અ. 2)
ઇન્દ્રં-વૃઁત્ર-ઞ્જઘ્નિવાગ્ંસ-મ્મૃધો-ઽભિ પ્રાવેપન્ત સ એતં-વૈઁમૃધ-મ્પૂએણમાસે-ઽનુનિર્વાપ્યમપશ્ય-ત્ત-ન્નિરવપ-ત્તેન વૈ સ મૃધો-ઽપાહત યદ્વૈમૃધઃ પૂર્ણમાસે-ઽનુનિર્વાપ્યો ભવતિ મૃધ એવ તેન યજમાનો ઽપ હત ઇન્દ્રો વૃત્રગ્ં હત્વા દેવતાભિશ્ચેન્દ્રિયેણ ચ વ્યાર્ધ્યત સ એતમાગ્નેય-મષ્ટાકપાલ-મમાવાસ્યાયામપશ્યદૈન્દ્ર-ન્દધિ [-દધિ, ત-ન્નિરવપ-ત્તેન] 15
ત-ન્નિરવપ-ત્તેન વૈ સ દેવતાશ્ચેન્દ્રિય-ઞ્ચાવારુન્ધયદાગ્નેયો ઽષ્ટાકપાલો ઽમાવાસ્યાયા-મ્ભવત્યૈન્દ્ર-ન્દધિ દેવતાશ્ચૈવ તેનેન્દ્રિય-ઞ્ચ યજમાનો-ઽવ રુન્ધ ઇન્દ્રસ્ય વૃત્ર-ઞ્જઘ્નુષ ઇન્દ્રિયં-વીઁર્ય-મ્પૃથિવીમનુ વ્યાર્ચ્છ-ત્તદોષધયો વીરુધો-ઽભવન્થ્સ પ્રજાપતિમુપાધાવ-દ્વૃત્ર-મ્મે જઘ્નુષ ઇન્દ્રિયં-વીઁર્ય- [વીર્યમ્, પૃથિવીમનુ] 16
-મ્પૃથિવીમનુ વ્યાર-ત્તદોષધયો વીરુધો-ઽભૂવન્નિતિ સ પ્રજાપતિઃ પશૂનબ્રવીદેતદસ્મૈ સ-ન્નયતેતિ ત-ત્પશવ ઓષધીભ્યો ઽધ્યાત્મન્-થ્સમનય-ન્ત-ત્પ્રત્યદુહન્. ય-થ્સમનય-ન્ત-થ્સા-ન્નાય્યસ્ય સાન્નાય્યત્વં-યઁ-ત્પ્રત્યદુહ-ન્ત-ત્પ્રતિધુષઃ પ્રતિધુક્ત્વગ્ં સમનૈષુઃ પ્રત્યધુક્ષ-ન્ન તુ મયિ શ્રયત ઇત્યબ્રવીદેતદસ્મૈ [ ] 17
શૃત-ઙ્કુરુતેત્યબ્રવી-ત્તદસ્મૈ શૃત-મકુર્વન્નિન્દ્રિયં-વાઁવાસ્મિન્ વીર્ય-ન્તદશ્રય-ન્તચ્છૃતસ્ય શૃતત્વગ્ં સમનૈષુઃ પ્રત્યધુક્ષઞ્છૃતમક્ર-ન્ન તુ મા ધિનોતીત્યબ્રવીદેતદસ્મૈ દધિ કુરુતેત્યબ્રવી-ત્તદસ્મૈ દદ્ધ્યકુર્વ-ન્તદેનમધિનો-ત્તદ્દદ્ધ્નો દધિત્વ-મ્બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ દદ્ધ્નઃ પૂર્વસ્યાવદેય- [પૂર્વસ્યાવદેયમ્, દધિ હિ] 18
-ન્દધિ હિ પૂર્વ-ઙ્ક્રિયત ઇત્યનાદૃત્ય તચ્છૃતસ્યૈવ પૂર્વસ્યાવ દ્યેદિન્દ્રિયમેવાસ્મિન્ વીર્યગ્ગ્ શ્રિત્વા દદ્ધ્નો પરિષ્ટાદ્ધિનોતિ યથાપૂર્વમુપૈતિ ય-ત્પૂતીકૈર્વા પર્ણવલ્કૈર્વા ઽઽતઞ્ચ્યા-થ્સૌમ્ય-ન્તદ્ય-ત્ક્વલૈ રાક્ષસ-ન્તદ્ય-ત્તણ્ડુલૈર્વૈશ્વદેવ-ન્તદ્યદાતઞ્ચનેન માનુષ-ન્ત-દ્ય-દ્દદ્ધ્ના ત-થ્સેન્દ્ર-ન્દદ્ધ્ના ઽઽતનક્તિ [તનક્તિ, સેન્દ્રત્વાયા-] 19
સેન્દ્રત્વાયા-ઽગ્નિહોત્રોચ્છેષણમભ્યા-તનક્તિ યજ્ઞસ્ય સન્તત્યા ઇન્દ્રો વૃત્રગ્ં હત્વા પરા-મ્પરાવત-મગચ્છ-દપારાધમિતિ મન્યમાનસ્ત-ન્દેવતાઃ પ્રૈષમૈચ્છન્-થ્સો-ઽબ્રવી-ત્પ્રજાપતિર્યઃ પ્રથમો-ઽનુવિન્દતિ તસ્ય પ્રથમ-મ્ભાગધેયમિતિ ત-મ્પિતરો-ઽન્વવિન્દ-ન્તસ્મા-ત્પિતૃભ્યઃ પૂર્વેદ્યુઃ ક્રિયતે સો-ઽમાવાસ્યા-મ્પ્રત્યા-ઽગચ્છ-ત્ત-ન્દેવા અભિ સમગચ્છન્તામા વૈ નો- [વૈ નઃ, અદ્ય વસુ] 20
-ઽદ્ય વસુ વસતીતીન્દ્રો હિ દેવાનાં-વઁસુ તદમાવાસ્યાયા અમાવાસ્યત્વ-મ્બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કિન્દેવત્યગ્ં સાન્નાય્યમિતિ વૈશ્વદેવમિતિ બ્રૂયા-દ્વિશ્વે હિ તદ્દેવા ભાગધેયમભિ સમગચ્છન્તેત્યથો ખલ્વૈન્દ્રમિત્યેવ બ્રૂયાદિન્દ્રં-વાઁવ તે ત-દ્ભિષજ્યન્તો-ઽભિ સમગચ્છન્તેતિ ॥ 21 ॥

(દધિ - મે જઘ્નુષ ઇન્દ્રિયં-વીઁર્ય - મિત્યબ્રવીદેતદસ્મા - અવદેયં - તનક્તિ - નો - દ્વિચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 3)
બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ સ ત્વૈ દર્શપૂર્ણમાસૌ યજેત ય એનૌ સેન્દ્રૌ યજેતેતિ વૈમૃધઃ પૂર્ણમાસે ઽનુનિર્વાપ્યો ભવતિ તેન પૂર્ણમાસ-સ્સેન્દ્ર ઐન્દ્ર-ન્દદ્ધ્યમાવાસ્યાયા-ન્તેનામાવાસ્યા સેન્દ્રા ય એવં-વિઁદ્વા-ન્દર્શપૂર્ણમાસૌ યજતે સેન્દ્રાવેવૈનૌ યજતે શ્વ-શ્શ્વો-ઽસ્મા ઈજાનાય વસીયો ભવતિ દેવા વૈ ય-દ્યજ્ઞે ઽકુર્વતતદસુરા અકુર્વત તે દેવા એતા- [દેવા એતામ્, ઇષ્ટિ-મપશ્યન્-] 22
-મિષ્ટિ-મપશ્ય-ન્નાગ્નાવૈષ્ણવ-મેકાદશકપાલગ્ં સરસ્વત્યૈ ચરુગ્ં સરસ્વતે ચરુ-ન્તા-મ્પૌર્ણમાસગ્ં સગ્ગ્સ્થાપ્યાનુ નિરવપ-ન્તતો દેવા અભવ-ન્પરા-ઽસુરા યો ભ્રાતૃવ્યવાન્થ્સ્યા-થ્સ પૌર્ણમાસગ્ં સગ્ગ્સ્થાપ્યૈતામિષ્ટિમનુ નિર્વપે-ત્પૌર્ણમાસેનૈવ વજ્ર-મ્ભ્રાતૃવ્યાય પ્રહૃત્યા-ઽઽગ્નાવૈષ્ણવેન દેવતાશ્ચ યજ્ઞ-ઞ્ચ ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે મિથુના-ન્પશૂન્-થ્સારસ્વતાભ્યાં-યાઁવદેવાસ્યાસ્તિ ત- [યાવદેવાસ્યાસ્તિ તત્, સર્વં-વૃઁઙ્ક્તે] 23
-થ્સર્વં-વૃઁઙ્ક્તે પૌર્ણમાસીમેવ યજેત ભ્રાતૃવ્યવાન્નામાવાસ્યાગ્ં હત્વા ભ્રાતૃવ્ય-ન્ના-ઽઽપ્યાયયતિ સાકમ્પ્રસ્થાયીયેન યજેત પશુકામોયસ્મૈ વા અલ્પેના-ઽઽહરન્તિ ના-ઽઽત્મના તૃપ્યતિ નાન્યસ્મૈ દદાતિ યસ્મૈ મહતા તૃપ્યત્યાત્મના દદાત્યન્યસ્મૈ મહતા પૂર્ણગ્ં હોતવ્ય-ન્તૃપ્ત એવૈનમિન્દ્રઃ પ્રજયા પશુભિસ્તર્પયતિ દારુપાત્રેણ જુહોતિ ન હિ મૃન્મયમાહુતિમાનશ ઔદુમ્બર- [ઔદુમ્બરમ્, ભવત્યૂર્ગ્વા] 24
-મ્ભવત્યૂર્ગ્વા ઉદુમ્બર ઊર્-ક્પશવ ઊર્જૈવાસ્મા ઊર્જ-મ્પશૂનવ રુન્ધે નાગતશ્રીર્મહેન્દ્રં-યઁજેત ત્રયો વૈ ગતશ્રિય-શ્શુશ્રુવા-ન્ગ્રામણી રાજન્યસ્તેષા-મ્મહેન્દ્રો દેવતા યો વૈ સ્વા-ન્દેવતામતિ યજતે પ્રસ્વાયૈ દેવતાયૈચ્યવતે ન પરા-મ્પ્રાપ્નોતિ પાપીયા-ન્ભવતિ સંવઁથ્સર-મિન્દ્રં-યઁજેત સંવઁથ્સરગ્ં હિ વ્રત-ન્ના-ઽતિ સ્વૈ- [વ્રત-ન્ના-ઽતિ સ્વા, એવૈન-ન્દેવતેજ્યમાના] 25
-વૈન-ન્દેવતેજ્યમાના ભૂત્યા ઇન્ધે વસીયા-ન્ભવતિ સંવઁથ્સરસ્ય પરસ્તાદગ્નયે વ્રતપતયે પુરોડાશમષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપે-થ્સંવઁથ્સરમેવૈનં-વૃઁત્ર-ઞ્જઘ્નિવાગ્ં સમગ્નિ-ર્વ્રતપતિ-ર્વ્રતમા લમ્ભયતિ તતો-ઽધિ કામં-યઁજેત ॥ 26 ॥

(એતાં - ત - દૌદુમ્બરગ્ગ્ - સ્વા - ત્રિગ્ંશચ્ચ ) (અ. 4)
નાસોમયાજી સ-ન્નયેદનાગતં-વાઁ એતસ્ય પયો યો-ઽસોમયાજી યદસોમયાજી સ-ન્નયે-ત્પરિમોષ એવ સો-ઽનૃત-ઙ્કરોત્યથો પરૈવ સિચ્યતે સોમયાજ્યેવ સ-ન્નયે-ત્પયો વૈ સોમઃ પયઃ સાન્નાય્ય-મ્પયસૈવ પય આત્મ-ન્ધત્તે વિ વા એત-મ્પ્રજયા પશુભિરર્ધયતિ વર્ધયત્યસ્ય ભ્રાતૃવ્યં-યઁસ્ય હવિર્નિરુપ્ત-મ્પુરસ્તાચ્ચન્દ્રમા [પુરસ્તાચ્ચન્દ્રમાઃ, અભ્યુદેતિ] 27
અભ્યુદેતિ ત્રેધા તણ્ડુલાન્. વિ ભજેદ્યે મદ્ધ્યમા-સ્સ્યુસ્તાનગ્નયે દાત્રે પુરોડાશમષ્ટાકપાલ-ઙ્કુર્યાદ્યે સ્થવિષ્ઠાસ્તાનિન્દ્રાય પ્રદાત્રે દધગ્ગ્શ્ચરું-યેઁ-ઽણિષ્ઠાસ્તાન્. વિષ્ણવે શિપિવિષ્ટાય શૃતે ચરુમગ્નિરેવાસ્મૈ પ્રજા-મ્પ્રજનયતિ વૃદ્ધામિન્દ્રઃ પ્રયચ્છતિ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુઃ પશવ-શ્શિપિર્યજ્ઞ એવ પશુષુ પ્રતિતિષ્ઠતિ ન દ્વે [ન દ્વે, યજેત ય-ત્પૂર્વયા] 28
યજેત ય-ત્પૂર્વયા સમ્પ્રતિ યજેતોત્તરયા છમ્બટ્કુર્યાદ્યદુત્તરયા સમ્પ્રતિ યજેત પૂર્વયા છમ્બટ્કુર્યાન્નેષ્ટિર્ભવતિ ન યજ્ઞસ્તદનુ હ્રીતમુખ્યપગલ્ભો જાયત એકામેવ યજેત પ્રગલ્ભો-ઽસ્ય જાયતે ઽનાદૃત્ય ત-દ્દ્વે એવ યજેત યજ્ઞ મુખમેવ પૂર્વયા-ઽઽલભતે યજત ઉત્તરયા દેવતા એવ પૂર્વયા ઽવરુન્ધ ઇન્દ્રિય-મુત્તરયા દેવલોકમેવ [ ] 29
પૂર્વયા-ઽભિજયતિ મનુષ્યલોકમુત્તરયા ભૂયસો યજ્ઞક્રતૂનુપૈત્યેષા વૈ સુમના નામેષ્ટિર્યમદ્યેજાન-મ્પશ્ચાચ્ચન્દ્રમા અભ્યુદેત્યસ્મિન્નેવાસ્મૈ લોકે-ઽર્ધુક-મ્ભવતિ દાક્ષાયણ યજ્ઞેન સુવર્ગકામો યજેત પૂર્ણમાસે સ-ન્નયે-ન્મૈત્રાવરુણ્યા ઽઽમિક્ષયા ઽમાવાસ્યાયાં-યઁજેત પૂર્ણમાસે વૈ દેવાનાગ્ં સુતસ્તેષામેતમર્ધમાસ-મ્પ્રસુતસ્તેષા-મ્મૈત્રાવરુણી વશા-ઽમાવાસ્યાયા-મનૂબન્ધ્યા ય- [-મનૂબન્ધ્યા યત્, પૂર્વેદ્યુ ર્યજતે] 30
-ત્પૂર્વેદ્યુ ર્યજતે વેદિમેવ ત-ત્કરોતિ ય-દ્વથ્સા-નપાકરોતિ સદોહવિર્ધાને એવ સ-મ્મિનોતિ યદ્યજતે દેવૈરેવ સુત્યાગ્ં સ-મ્પાદયતિ સ એતમર્ધમાસગ્ં સધમાદ-ન્દેવૈ-સ્સોમ-મ્પિબતિ ય-ન્મૈત્રાવરુણ્યા ઽઽમિક્ષયા ઽમાવાસ્યાયાં-યઁજતે યૈવાસૌ દેવાનાં-વઁશા-ઽનૂબન્ધ્યા સો એવૈષૈતસ્ય સાક્ષાદ્વા એષ દેવાનભ્યારોહતિ ય એષાં-યઁજ્ઞ- [યજ્ઞમ્, અભ્યારોહતિ] 31
-મભ્યારોહતિ યથા ખલુવૈ શ્રેયાનભ્યારૂઢઃ કામયતે તથા કરોતિ યદ્યવવિદ્ધ્યતિ પાપીયા-ન્ભવતિ યદિ નાવવિદ્ધ્યતિ સદૃં-વ્યાઁવૃત્કામ એતેન યજ્ઞેન યજેત ક્ષુરપવિર્હ્યેષ યજ્ઞસ્તાજ-ક્પુણ્યો વા ભવતિ પ્ર વા મીયતે તસ્યૈતદ્વ્રત-ન્નાનૃતં-વઁદેન્ન માગ્ં સમશ્ઞીયાન્ન સ્ત્રિયમુપેયાન્નાસ્ય પલ્પૂલનેન વાસઃ પલ્પૂલયેયુ -રેતદ્ધિ દેવા-સ્સર્વ-ન્ન કુર્વન્તિ ॥ 32 ॥

(ચન્દ્રમા -દ્વે -દેવલોકમેવ - ય-દ્યજ્ઞં- પલ્પૂલયેયુઃ -ષટ્ ચ) (અ. 5)
એષ વૈ દેવરથો ય-દ્દર્શપૂર્ણમાસૌ યો દર્શપૂર્ણમાસાવિષ્ટ્વા સોમેન યજતે રથસ્પષ્ટ એવાવસાને વરે દેવાનામવ સ્યત્યેતાનિ વા અઙ્ગાપરૂગ્ંષિ સંવઁથ્સરસ્ય ય-દ્દર્શપૂર્ણમાસૌ ય એવં-વિઁદ્વા-ન્દર્શપૂર્ણમાસૌ યજતે-ઽઙ્ગાપરૂગ્ષ્યેવ સંવઁથ્સરસ્ય પ્રતિ દધાત્યે તે વૈ સંવઁથ્સરસ્ય ચક્ષુષી ય-દ્દર્શપૂર્ણમાસૌ ય એવં-વિઁદ્વા-ન્દર્શપૂર્ણમાસૌ યજતે તાભ્યામેવ સુવર્ગં-લોઁકમનુ પશ્ય- [પશ્યતિ, એષા વૈ] 33
-ત્યેષા વૈ દેવાનાં-વિઁક્રાન્તિ ર્ય-દ્દર્શપૂર્ણમાસૌ ય એવં-વિઁદ્વા-ન્દર્શપૂર્ણમાસૌ યજતે દેવાનામેવ વિક્રાન્તિમનુ વિક્રમત એષ વૈ દેવયાનઃ પન્થા ય-દ્દર્શપૂર્ણમાસૌ ય એવં-વિઁદ્વા-ન્દર્શપૂર્ણમાસૌ યજતે ય એવ દેવયાનઃ પન્થાસ્તગ્ં સમારોહત્યેતૌ વૈ દેવાનાગ્ં હરી ય-દ્દર્શપૂર્ણમાસૌ ય એવં-વિઁદ્વા-ન્દર્શપૂર્ણમાસૌ યજતે યાવેવ દેવાનાગ્ં હરી તાભ્યા- [હરી તાભ્યામ્, એવૈભ્યો હવ્યં-] 34
-મેવૈભ્યો હવ્યં-વઁહત્યેતદ્વૈ દેવાનામાસ્યં-યઁ-દ્દર્શપૂર્ણમાસૌ ય એવં-વિઁદ્વા-ન્દર્શપૂર્ણમાસૌ યજતે સાક્ષાદેવ દેવાનામાસ્યે જુહોત્યેષ વૈ હવિર્ધાની યો દર્શપૂર્ણમાસયાજી સાયમ્પ્રાતરગ્નિહોત્ર-ઞ્જુહોતિ યજતે દર્શપૂર્ણમાસા-વહરહર્-હવિર્ધાનિનાગ્ં સુતો ય એવં-વિઁદ્વા-ન્દર્શપૂર્ણમાસૌ યજતે હવિર્ધાન્યસ્મીતિ સર્વમેવાસ્ય બર્હિષ્ય-ન્દત્ત-મ્ભવતિ દેવાવા અહ- [અહઃ, યજ્ઞિય-ન્નાવિન્દ-ન્તે] 35
-ર્યજ્ઞિય-ન્નાવિન્દ-ન્તે દર્શપૂર્ણમાસાવપુન-ન્તૌ વા એતૌ પૂતૌ મેદ્ધ્યૌ ય-દ્દર્શપૂર્ણમાસૌ ય એવં-વિઁદ્વા-ન્દર્શપૂર્ણમાસૌ યજતે પૂતાવેવૈનૌ મેદ્ધ્યૌ યજતે નામાવાસ્યાયા-ઞ્ચ પૌર્ણમાસ્યા-ઞ્ચ સ્ત્રિય-મુપેયાદ્ય- દુપેયાન્નિરિન્દ્રિય-સ્સ્યા-થ્સોમસ્ય વૈ રાજ્ઞો-ઽર્ધમાસસ્ય રાત્રયઃ પત્નય આસ-ન્તાસામમાવાસ્યા-ઞ્ચ પૌર્ણમાસી-ઞ્ચ નોપૈ- [નોપૈત્, તે એનમભિ] 36
-ત્તે એનમભિ સમનહ્યેતા-ન્તં-યઁક્ષ્મ આર્ચ્છ-દ્રાજાનં-યઁક્ષ્મ આરદિતિ ત-દ્રાજયક્ષ્મસ્ય જન્મ ય-ત્પાપીયાનભવ-ત્ત-ત્પાપયક્ષ્મસ્ય યજ્જાયાભ્યામવિન્દ-ત્તજ્જાયેન્યસ્ય ય એવમેતેષાં-યઁક્ષ્માણા-ઞ્જન્મ વેદ નૈનમેતે યક્ષ્માવિન્દન્તિ સ એતે એવ નમસ્યન્નુપાધાવ-ત્તે અબ્રૂતાં-વઁરં-વૃઁણાવહા આવ-ન્દેવાના-મ્ભાગધે અસાવા- [અસાવ, આવદધિ દેવા] 37
-ઽવદધિ દેવા ઇજ્યાન્તા ઇતિ તસ્મા-થ્સદૃશીનાગ્ં રાત્રીણા-મમાવાસ્યાયા-ઞ્ચ પૌર્ણમાસ્યા-ઞ્ચ દેવા ઇજ્યન્ત એતે હિ દેવાના-મ્ભાગધે ભાગધા અસ્મૈ મનુષ્યા ભવન્તિ ય એવં-વેઁદ ભૂતાનિ ક્ષુધમઘ્નન્-થ્સદ્યો મનુષ્યા અર્ધમાસે દેવા માસિ પિતરઃ સંવઁથ્સરે વનસ્પતય-સ્તસ્મા-દહરહ-ર્મનુષ્યા અશનમિચ્છન્તે ઽર્ધમાસે દેવા ઇજ્યન્તે માસિ પિતૃભ્યઃ ક્રિયતે સંવઁથ્સરે વનસ્પતયઃ ફલ-ઙ્ગૃહ્ણન્તિ ય એવં-વેઁદ હન્તિ ક્ષુધ-મ્ભ્રાતૃવ્યમ્ ॥ 38 ॥

(પશ્યતિ - તાભ્યા -મહ - રૈ - દસાવ -ફલગ્ં -સપ્ત ચ) (અ. 6)
દેવા વૈ નર્ચિ ન યજુષ્યશ્રયન્ત તે સામન્નેવા-ઽશ્રયન્ત હિ-ઙ્કરોતિ સામૈવા-ઽકર્હિ-ઙ્કરોતિ યત્રૈવ દેવા અશ્રયન્ત તત એવૈના-ન્પ્રયુઙ્ક્તે હિ-ઙ્કરોતિ વાચ એવૈષ યોગો હિ-ઙ્કરોતિ પ્રજા એવ ત-દ્યજમાન-સ્સૃજતે ત્રિઃ પ્રથમામન્વાહ ત્રિરુત્તમાં-યઁજ્ઞસ્યૈવ તદ્બર્સ- [તદ્બર્સમ્, નહ્યત્યપ્રસ્રગ્ંસાય-] 39
-ન્નહ્યત્યપ્રસ્રગ્ંસાય સન્તતમન્વાહ પ્રાણાનામન્નાદ્યસ્ય સન્તત્યા અથો રક્ષસામપહત્યૈ રાથતંરી-મ્પ્રથમામન્વાહ રાથતંરો વા અયં-લોઁક ઇમમેવ લોકમભિ જયતિ ત્રિર્વિ ગૃહ્ણાતિ ત્રય ઇમે લોકા ઇમાનેવ લોકાનભિ જયતિ બાર્હતીમુત્તમા-મન્વાહ બાર્હતો વા અસૌ લોકો-ઽમુમેવ લોકમભિ જયતિ પ્ર વો [પ્ર વઃ, વાજા] 40
વાજા ઇત્યનિરુક્તા-મ્પ્રાજાપત્યામન્વાહ યજ્ઞો વૈ પ્રજાપતિર્યજ્ઞમેવ પ્રજાપતિમા રભતે પ્રવો વાજા ઇત્યન્વાહાન્નં-વૈઁ વાજો-ઽન્નમેવાવ રુન્ધે પ્રવો વાજા ઇત્યન્વાહ તસ્મા-ત્પ્રાચીનગ્ં રેતો ધીયતે-ઽગ્ન આ યાહિ વીતય ઇત્યાહ તસ્મા-ત્પ્રતીચીઃ પ્રજા જાયન્તે પ્રવો વાજા [વાજાઃ, ઇત્યન્વાહ] 41
ઇત્યન્વાહ માસા વૈ વાજા અર્ધમાસા અભિદ્યવો દેવા હવિષ્મન્તો ગૌર્ઘૃતાચી યજ્ઞો દેવાઞ્જિગાતિ યજમાન-સ્સુમ્નયુ-રિદ-મસીદ-મસીત્યેવ યજ્ઞસ્ય પ્રિય-ન્ધામાવ રુન્ધે ય-ઙ્કામયેત સર્વ-માયુ-રિયા-દિતિ પ્ર વો વાજા ઇતિ તસ્યાનૂચ્યાગ્ન આ યાહિ વીતય ઇતિ સન્તત-મુત્તર-મર્ધર્ચમા લભેત [ ] 42
પ્રાણેનૈવા-ઽસ્યા-ઽપાન-ન્દાધાર સર્વમાયુરેતિ યો વા અરત્નિગ્ં સામિધેનીનાં-વેઁદારત્નાવેવ ભ્રાતૃવ્ય-ઙ્કુરુતે-ઽર્ધર્ચૌ સ-ન્દધાત્યેષ વા અરત્નિ-સ્સામિધેનીનાં-યઁ એવં-વેઁદારત્નાવેવ ભ્રાતૃવ્ય-ઙ્કુરુત ઋષેર્-ઋષેર્વા એતા નિર્મિતા ય-થ્સામિધેન્યસ્તા યદસં-યુઁક્તા-સ્સ્યુઃ પ્રજયા પશુભિ ર્યજમાનસ્ય વિ તિષ્ઠેરન્નર્ધર્ચૌ સ-ન્દધાતિ સં ઁયુનક્ત્યેવૈનાસ્તા અસ્મૈ સંયુઁક્તા અવરુદ્ધા-સ્સર્વા-માશિષ-ન્દુહ્રે ॥ 43 ॥

(બર્સં - ઁવો - જાયન્તે પ્રવો વાજા - લભેત - દધાતિ સં - દશ ચ) (અ. 7)
અયજ્ઞો વા એષ યો-ઽસામા-ઽગ્ન આ યાહિ વીતય ઇત્યાહ રથન્તરસ્યૈષ વર્ણસ્ત-ન્ત્વા સમિદ્ભિરઙ્ગિર ઇત્યાહ વામદેવ્યસ્યૈષ વર્ણો બૃહદગ્ને સુવીર્યમિત્યાહ બૃહત એષ વર્ણો યદેત-ન્તૃચમન્વાહ યજ્ઞમેવ ત-થ્સામન્વન્ત-ઙ્કરોત્યગ્નિરમુષ્મિન્ ઁલોક આસીદાદિત્યો-ઽસ્મિ-ન્તાવિમૌ લોકાવશાન્તા- [લોકાવશાન્તૌ, આસ્તા-ન્તે દેવા] 44
-વાસ્તા-ન્તે દેવા અબ્રુવન્નેતેમૌ વિ પર્યૂહામેત્યગ્ન આ યાહિ વીતય ઇત્યસ્મિન્ ઁલોકે-ઽગ્નિમદધુ ર્બૃહદગ્ને સુવીર્યમિત્યમુષ્મિન્ ઁલોક આદિત્ય-ન્તતો વા ઇમૌ લોકાવશામ્યતાં-યઁદેવમન્વાહાનયો ર્લોકયો-શ્શાન્ત્યૈ શામ્યતો-ઽસ્મા ઇમૌ લોકૌ ય એવં-વેઁદ પઞ્ચદશ સામિધેનીરન્વાહ પઞ્ચદશ [પઞ્ચદશ, વા અર્ધમાસસ્ય] 45
વા અર્ધમાસસ્ય રાત્રયો-ઽર્ધમાસશ-સ્સંવઁથ્સર આપ્યતે તાસા-ન્ત્રીણિ ચ શતાનિ ષષ્ટિશ્ચાક્ષરાણિ તાવતી-સ્સંવઁથ્સરસ્ય રાત્રયો-ઽક્ષરશ એવ સંવઁથ્સરમાપ્નોતિ નૃમેધશ્ચ પરુચ્છેપશ્ચ બ્રહ્મવાદ્યમવદેતામસ્મિ-ન્દારાવાર્દ્રે-ઽગ્નિ-ઞ્જનયાવ યતરો નૌ બ્રહ્મીયાનિતિ નૃમેધો-ઽભ્યવદ-થ્સ ધૂમમજનય-ત્પરુચ્છેપો ઽભ્યવદ-થ્સો-ઽગ્નિમજનયદૃષ ઇત્યબ્રવી- [ઇત્યબ્રવીત્, યથ્સમાવદ્વિદ્વ] 46
-દ્યથ્સમાવદ્વિદ્વ કથા ત્વમગ્નિમજીજનો નાહમિતિ સામિધેનીનામેવાહં-વઁર્ણં-વેઁદેત્યબ્રવીદ્ય-દ્ઘૃતવ-ત્પદમનૂચ્યતે સ આસાં-વઁર્ણસ્ત-ન્ત્વા સમિદ્ભિરઙ્ગિર ઇત્યાહ સામિધેનીષ્વેવ તજ્જ્યોતિ ર્જનયતિ સ્ત્રિયસ્તેન યદૃચ-સ્સ્ત્રિયસ્તેન ય-દ્ગાયત્રિય-સ્સ્ત્રિયસ્તેન ય-થ્સામિધેન્યો વૃષણ્વતી-મન્વાહ [વૃષણ્વતી-મન્વાહ, તેન પુગ્ગ્સ્વતીસ્તેન] 47
તેન પુગ્ગ્સ્વતીસ્તેન સેન્દ્રાસ્તેન મિથુના અગ્નિર્દેવાના-ન્દૂત આસીદુશના કાવ્યો-ઽસુરાણા-ન્તૌ પ્રજાપતિ-મ્પ્રશ્ઞમૈતાગ્ં સ પ્રજાપતિરગ્નિ-ન્દૂતં-વૃઁણીમહ ઇત્યભિ પર્યાવર્તત તતો દેવા અભવ-ન્પરા-ઽસુરા યસ્યૈવં-વિઁદુષો-ઽગ્નિ-ન્દૂતં-વૃઁણીમહ ઇત્યન્વાહ ભવત્યાત્મના પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવત્યદ્ધ્વરવતીમન્વાહ ભ્રાતૃવ્યમેવૈતયા [ભ્રાતૃવ્યમેવૈતયા, ધ્વરતિ શોચિષ્કેશસ્તમીમહ] 48
ધ્વરતિ શોચિષ્કેશસ્તમીમહ ઇત્યાહ પવિત્રમેવૈત-દ્યજમાનમેવૈતયા પવયતિ સમિદ્ધો અગ્ન આહુતેત્યાહ પરિધિમેવૈત-મ્પરિ દધાત્યસ્કન્દાય યદત ઊર્ધ્વમભ્યાદદ્ધ્યાદ્યથા બહિઃ પરિધિ સ્કન્દતિ તાદૃગેવ ત-ત્ત્રયો વા અગ્નયો હવ્યવાહનો દેવાના-ઙ્કવ્યવાહનઃ પિતૃણાગ્ં સહરક્ષા અસુરાણા-ન્ત એતર્હ્યા શગ્ંસન્તે માં-વઁરિષ્યતે મા- [મામ્, ઇતિ] 49
-મિતિ વૃણીદ્ધ્વગ્ં હવ્યવાહનમિત્યાહ ય એવ દેવાના-ન્તં-વૃઁણીત આર્ષેયં-વૃઁણીતે બન્ધોરેવ નૈત્યથો સન્તત્યૈ પરસ્તાદર્વાચો વૃણીતે તસ્મા-ત્પરસ્તાદર્વાઞ્ચો મનુષ્યા-ન્પિતરો-ઽનુ પ્ર પિપતે ॥ 50 ॥

(અશાન્તા - વાહ પઞ્ચદશા - બ્રવી - દન્વાહૈ - તયા - વરિષ્યતે મા - મેકાન્નત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 8)
અગ્ને મહાગ્ં અસીત્યાહ મહાન્. હ્યેષ યદગ્નિ ર્બ્રાહ્મણેત્યાહ બ્રાહ્મણો હ્યેષ ભારતેત્યાહૈષ હિ દેવેભ્યો હવ્ય-મ્ભરતિ દેવેદ્ધ ઇત્યાહ દેવા હ્યેતમૈન્ધત મન્વિદ્ધ ઇત્યાહ મનુર્હ્યેતમુત્તરો દેવેભ્ય ઐન્ધર્ષિષ્ટુત ઇત્યાહર્ષયો હ્યેતમસ્તુવન્ વિપ્રાનુમદિત ઇત્યાહ [ઇત્યાહ, વિપ્રા હ્યેતે] 51
વિપ્રા હ્યેતે યચ્છુશ્રુવાગ્ંસઃ કવિશસ્ત ઇત્યાહ કવયો હ્યેતે યચ્છુશ્રુવાગ્ંસો બ્રહ્મસગ્ંશિત ઇત્યાહ બ્રહ્મસગ્ંશિતો હ્યેષ ઘૃતાહવન ઇત્યાહ ઘૃતાહુતિર્હ્યસ્ય પ્રિયતમા પ્રણીર્યજ્ઞાનામિત્યાહ પ્રણીર્હ્યેષ યજ્ઞાનાગ્ં રથીરદ્ધ્વરાણામિત્યાહૈષ હિ દેવરથો-ઽતૂર્તો હોતેત્યાહ ન હ્યેત-ઙ્કશ્ચન [ ] 52
તરતિ તૂર્ણિર્-હવ્યવાડિત્યાહ સર્વગ્ગ્હ્યેષ તરત્યાસ્પાત્ર-ઞ્જુહૂર્દેવાનામિત્યાહ જુહૂર્હ્યેષ દેવાના-ઞ્ચમસો દેવપાન ઇત્યાહ ચમસો હ્યેષ દેવપાનો-ઽરાગ્ં ઇવાગ્ને નેમિર્દેવાગ્સ્ત્વ-મ્પરિભૂરસીત્યાહ દેવાન્ હ્યેષ પરિભૂર્ય-દ્બ્રૂયાદા વહ દેવા-ન્દેવયતે યજમાનાયેતિ ભ્રાતૃવ્યમસ્મૈ [ભ્રાતૃવ્યમસ્મૈ, જનયેદા વહ] 53
જનયેદા વહ દેવાન્. યજમાનાયેત્યાહ યજમાનમેવૈતેન વર્ધયત્યગ્નિમગ્ન આ વહ સોમમા વહેત્યાહ દેવતા એવ ત-દ્યથાપૂર્વમુપ હ્વયત આ ચાગ્ને દેવાન્. વહ સુયજા ચ યજ જાતવેદ ઇત્યાહાગ્નિમેવ ત-થ્સગ્ગ્ શ્યતિ સો-ઽસ્ય સગ્ંશિતો દેવેભ્યો હવ્યં-વઁહત્યગ્નિર્-હોતે- [-હોતા, ઇત્યાહા-ઽગ્નિર્વૈ] 54
-ત્યાહા-ઽગ્નિર્વૈ દેવાનાગ્ં હોતા ય એવ દેવાનાગ્ં હોતા તં-વૃઁણીતેસ્મો વયમિત્યાહા-ઽઽત્માનમેવ સત્ત્વ-ઙ્ગમયતિ સાધુ તે યજમાન દેવતેત્યાહા-ઽઽશિષમેવૈતામા શાસ્તે યદ્બ્રૂયા-દ્યો-ઽગ્નિગ્ં હોતારમવૃથા ઇત્યગ્નિનોભયતો યજમાન-મ્પરિ ગૃહ્ણીયા-ત્પ્રમાયુક-સ્સ્યા-દ્યજમાનદેવત્યા વૈ જુહૂર્ભ્રાતૃવ્ય દેવત્યોપભૃ- [દેવત્યોપભૃત્, યદ્દ્વે ઇવ] 55
-દ્યદ્દ્વે ઇવ બ્રૂયા-દ્ભ્રાતૃવ્યમસ્મૈ જનયે-દ્ઘૃતવતીમદ્ધ્વર્યો સ્રુચમા-ઽસ્યસ્વેત્યાહ યજમાન મેવૈતેન વર્ધયતિ દેવાયુવમિત્યાહ દેવાન્. હ્યેષા-ઽવતિ વિશ્વવારામિત્યાહ વિશ્વગ્ગ્ હ્યેષા-ઽવતીડામહૈ દેવાગ્ં ઈડેન્યાન્નમસ્યામ નમસ્યાન્ યજામ યજ્ઞિયાનિત્યાહમનુષ્યા વા ઈડેન્યાઃ પિતરો નમસ્યા દેવા યજ્ઞિયા દેવતા એવ ત-દ્યથાભાગં-યઁજતિ ॥ 56 ॥

(વિપ્રાનુમદિત ઇત્યાહ - ચના - ઽસ્મૈ - હોતો - પભૃ-દ્- દેવતા એવ - ત્રીણિ ચ) (અ. 9)
ત્રીગ્સ્તૃચાનનુ બ્રૂયા-દ્રાજન્યસ્ય ત્રયો વા અન્યે રાજન્યા-ત્પુરુષા બ્રાહ્મણો વૈશ્યઃ શૂદ્રસ્તાનેવાસ્મા અનુકાન્ કરોતિ પઞ્ચદશાનુ બ્રૂયા-દ્રાજન્યસ્ય પઞ્ચદશો વૈ રાજન્યઃ સ્વ એવૈનગ્ગ્ સ્તોમે પ્રતિષ્ઠાપયતિ ત્રિષ્ટુભા પરિ દદ્ધ્યાદિન્દ્રિયં-વૈઁ ત્રિષ્ટુગિન્દ્રિયકામઃ ખલુ વૈ રાજન્યો યજતે ત્રિષ્ટુભૈવાસ્મા ઇન્દ્રિય-મ્પરિ ગૃહ્ણાતિ યદિ કામયેત [કામયેત, બ્રહ્મવર્ચસમસ્ત્વિતિ] 57
બ્રહ્મવર્ચસમસ્ત્વિતિ ગાયત્રિયા પરિ દદ્ધ્યા-દ્બ્રહ્મવર્ચસં-વૈઁ ગાયત્રી બ્રહ્મવર્ચસમેવ ભવતિ સપ્તદશાનુ બ્રૂયા-દ્વૈશ્યસ્ય સપ્તદશો વૈ વૈશ્ય-સ્સ્વ એવૈનગ્ગ્ સ્તોમે પ્રતિ ષ્ઠાપયતિજગત્યા પરિ દદ્ધ્યાજ્જાગતા વૈ પશવઃ પશુકામઃ ખલુ વૈ વૈશ્યો યજતે જગત્યૈવાસ્મૈ પશૂ-ન્પરિ ગૃહ્ણાત્યે કવિગ્ં શતિમનુ બ્રૂયા-ત્પ્રતિષ્ઠાકામસ્યૈ કવિગ્ંશ-સ્સ્તોમાના-મ્પ્રતિષ્ઠા પ્રતિષ્ઠિત્યૈ [પ્રતિષ્ઠિત્યૈ, ચતુર્વિગ્ંશતિમનુ] 58
ચતુર્વિગ્ંશતિમનુ બ્રૂયા-દ્બ્રહ્મવર્ચસ-કામસ્ય ચતુર્વિગ્ંશત્યક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રી બ્રહ્મવર્ચસ-ઙ્ગાયત્રિયૈવાસ્મૈ બ્રહ્મવર્ચસમવ રુન્ધે ત્રિગ્ંશતમનુ બ્રૂયાદન્નકામસ્ય ત્રિગ્ંશદક્ષરા વિરાડન્નં-વિઁરા-ડ્વિરાજૈવાસ્મા અન્નાદ્યમવ રુન્ધે દ્વાત્રિગ્ંશતમનુ બ્રૂયા-ત્પ્રતિષ્ઠાકામસ્ય દ્વાત્રિગ્ંશદક્ષરા ઽનુષ્ટુગનુષ્ટુ-પ્છન્દસા-મ્પ્રતિષ્ઠા પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ષટ્ત્રિગ્ંશતમનુ બ્રૂયા-ત્પશુકામસ્ય ષટ્ત્રિગ્ંશદક્ષરા બૃહતી બાર્હતાઃ પશવો બૃહત્યૈવાસ્મૈ પશૂ- [પશૂન્, અવ રુન્ધે] 59
-નવ રુન્ધે ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશતમનુ બ્રૂયાદિન્દ્રિયકામસ્ય ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશદક્ષરા ત્રિષ્ટુગિન્દ્રિય-ન્ત્રિષ્ટુ-પ્ત્રિષ્ટુભૈવાસ્મા ઇન્દ્રિયમવ રુન્ધે ઽષ્ટાચત્વારિગ્ં શતમનુ બ્રૂયા-ત્પશુકામસ્યાષ્ટાચત્વારિગ્ંશદક્ષરા જગતી જાગતાઃ પશવોજગત્યૈવાસ્મૈ પશૂનવ રુન્ધે સર્વાણિ છન્દાગ્ સ્યનુ બ્રૂયા-દ્બહુયાજિન-સ્સર્વાણિ વા એતસ્ય છન્દાગ્સ્ય વરુદ્ધાનિ યો બહુયાજ્યપરિમિતમનુ બ્રૂયાદપરિમિતસ્યા વરુધ્યૈ ॥ 60 ॥

(કામયેત - પ્રતિષ્ઠિત્યૈ - પશૂન્થ્ - સપ્તચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 10)
નિવીત-મ્મનુષ્યાણા-મ્પ્રાચીનાવીત-મ્પિતૃણામુપવીત-ન્દેવાનામુપ વ્યયતે દેવલક્ષ્મમેવ ત-ત્કુરુતે તિષ્ઠન્નન્વાહ તિષ્ઠન્ન્. હ્યાશ્રુતતરં-વઁદતિ તિષ્ઠન્નન્વાહ સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાભિજિત્યા આસીનો યજત્યસ્મિન્નેવ લોકે પ્રતિતિષ્ઠતિ ય-ત્ક્રૌઞ્ચમન્વાહા-ઽઽસુર-ન્ત-દ્યન્મન્દ્ર-મ્માનુષ-ન્તદ્યદન્તરા ત-થ્સદેવમન્તરા-ઽનૂચ્યગ્ં સદેવત્વાય વિદ્વાગ્ંસો વૈ [ ] 61
પુરા હોતારો-ઽભૂવ-ન્તસ્મા-દ્વિધૃતા અદ્ધ્વાનો-ઽભૂવ-ન્ન પન્થાન-સ્સમરુક્ષન્નન્તર્વેદ્યન્યઃ પાદો ભવતિ બહિર્વેદ્યન્યો-ઽથાન્વાહાદ્ધ્વનાં-વિઁધૃત્યૈ પથામસગ્ં રોહાયાથો ભૂતઞ્ચૈવ ભવિષ્યચ્ચાવ રુન્ધે-ઽથો પરિમિત-ઞ્ચૈવાપરિમિત-ઞ્ચાવ રુન્ધે-ઽથો ગ્રામ્યાગ્શ્ચૈવ પશૂનારણ્યાગ્શ્ચાવ રુન્ધે-ઽથો [રુન્ધે-ઽથો, દેવલોક-ઞ્ચૈવ] 62
દેવલોક-ઞ્ચૈવ મનુષ્ય લોક-ઞ્ચાભિ જયતિ દેવા વૈ સામિધેનીરનૂચ્ય યજ્ઞ-ન્નાન્વપશ્યન્થ્સ પ્રજાપતિસ્તૂષ્ણી-માઘારમા ઽઘારય-ત્તતો વૈ દેવા યજ્ઞમન્વપશ્યન્. ય-ત્તૂષ્ણીમાઘાર-માઘારયતિ યજ્ઞસ્યાનુખ્યાત્યા અથો સામિધેનીરેવાભ્ય-નક્ત્યલૂક્ષો ભવતિ ય એવં-વેઁદાથો તર્પયત્યેવૈના-સ્તૃપ્યતિ પ્રજયા પશુભિ- [પશુભિઃ, ય એવં-વેઁદ] 63
-ર્ય એવં-વેઁદ યદેકયા ઽઽઘારયેદેકા-મ્પ્રીણીયાદ્ય-દ્દ્વાભ્યા-ન્દ્વે પ્રીણીયાદ્ય-દ્તિસૃભિરતિ તદ્રેચયેત્મનસા ઽઽઘારયતિ મનસા હ્યનાપ્તમાપ્યતે તિર્યઞ્ચમા ઘારયત્યછમ્બટ્કારં-વાઁક્ચ મનશ્ચા ઽઽર્તીયેતામહ-ન્દેવેભ્યો હવ્યં-વઁહામીતિ વાગબ્રવીદહ-ન્દેવેભ્ય ઇતિ મનસ્તૌ પ્રજાપતિ-મ્પ્રશ્ઞમૈતાગ્ં સો-ઽબ્રવી- [સો-ઽબ્રવીત્, પ્રજાપતિર્દૂતીરેવ] 64
-ત્પ્રજાપતિર્દૂતીરેવ ત્વ-મ્મનસો-ઽસિ યદ્ધિ મનસા ધ્યાયતિ તદ્વાચા વદતીતિ ત-ત્ખલુ તુભ્ય-ન્ન વાચા જુહવન્નિત્યબ્રવી-ત્તસ્માન્મનસા પ્રજાપતયે જુહ્વતિમન ઇવ હિ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતેરાપ્ત્યૈ પરિધીન્થ્સ-મ્માર્ષ્ટિ પુનાત્યેવૈનાન્ત્રિર્મદ્ધ્યમ-ન્ત્રયો વૈ પ્રાણાઃ પ્રાણાનેવાભિ જયતિ ત્રિર્દક્ષિણાર્ધ્યં ત્રય [-ત્રયઃ, ઇમે લોકા] 65
ઇમે લોકા ઇમાનેવ લોકાનભિ જયતિ ત્રિરુત્તરાર્ધ્ય-ન્ત્રયો વૈ દેવયાનાઃ પન્થાનસ્તાનેવાભિ જયતિ ત્રિરુપ વાજયતિ ત્રયો વૈ દેવલોકા દેવલોકાનેવાભિ જયતિ દ્વાદશ સ-મ્પદ્યન્તે દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરમેવ પ્રીણાત્યથો સંવઁથ્સરમેવાસ્મા ઉપ દધાતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યા આઘારમા ઘારયતિ તિર ઇવ [તિર ઇવ, વૈ સુવર્ગો] 66
વૈ સુવર્ગો લોક-સ્સુવર્ગમેવાસ્મૈ લોક-મ્પ્રરોચયત્યૃજુમા ઘારયત્યૃજુરિવ હિ પ્રાણ-સ્સન્તતમા ઘારયતિ પ્રાણાનામન્નાદ્યસ્ય સન્તત્યા અથો રક્ષસામપહત્યૈ ય-ઙ્કામયેત પ્રમાયુક-સ્સ્યાદિતિ જિહ્મ-ન્તસ્યા ઽઽઘારયે-ત્પ્રાણમેવાસ્માજ્જિહ્મ-ન્નયતિ તાજ-ક્પ્રમીયતેશિરો વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય યદાઘાર આત્મા ધ્રુવા- [આત્મા ધ્રુવા, આઘારમાઘાર્ય] 67
-ઽઽઘારમાઘાર્ય ધ્રુવાગ્ં સમનક્ત્યાત્મન્નેવ યજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રતિ દધાત્યગ્નિ-ર્દેવાના-ન્દૂત આસી-દ્દૈવ્યો-ઽસુરાણા-ન્તૌ પ્રજાપતિ-મ્પ્રશ્ઞ-મૈતાગ્ં સ પ્રજાપતિ ર્બ્રાહ્મણ-મબ્રવી-દેતદ્વિ બ્રૂહીત્યા શ્રાવયેતીદ-ન્દેવા-શ્શૃણુતેતિ વાવ તદબ્રવી-દગ્નિ ર્દેવો હોતેતિ ય એવ દેવાના-ન્તમવૃણીત તતો દેવા [દેવાઃ, અભવ-ન્પરા-ઽસુરા] 68
અભવ-ન્પરા-ઽસુરા યસ્યૈવં-વિઁદુષઃ પ્રવર-મ્પ્રવૃણતે ભવત્યાત્મના પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ યદ્બ્રાહ્મણશ્ચા બ્રાહ્મણશ્ચ પ્રશ્ઞ-મેયાતા-મ્બ્રાહ્મણાયાધિ બ્રૂયા-દ્ય-દ્બ્રાહ્મણાયા-ઽદ્ધ્યાહા ઽઽત્મને-ઽદ્ધ્યાહ યદ્બ્રાહ્મણ-મ્પરાહા-ઽઽત્માન-મ્પરા-ઽઽહ તસ્મા-દ્બ્રાહ્મણો ન પરોચ્યઃ ॥ 69 ॥

(વા - આરણ્યાગ્શ્ચાવ રુન્ધે-ઽથો - પશુભિઃ - સો-ઽબ્રવી-દ્- દક્ષિણાર્ધ્યં ત્રય -ઇવ - ધ્રુવા - દેવા - શ્ચત્વારિગ્ંશચ્ચ ) (અ. 11)
આયુષ્ટ આયુર્દા અગ્ન આ પ્યાયસ્વ સ-ન્તે ઽવ તે હેડ ઉદુત્તમ-મ્પ્રણો દેવ્યા નો દિવો ઽગ્ના વિષ્ણૂ અગ્નાવિષ્ણૂ ઇમ-મ્મે વરુણ-તત્ત્વા યા મ્યુ દુત્ય-ઞ્ચિત્રમ્ ॥ અપા-ન્નપાદા હ્યસ્થા-દુપસ્થ-ઞ્જિહ્માના-મૂર્ધ્વો વિદ્યુતં-વઁસાનઃ । તસ્ય જ્યેષ્ઠ-મ્મહિમાનં-વઁહન્તીર્ હિરણ્યવર્ણાઃ પરિ યન્તિ યહ્વીઃ ॥ સ- [સમ્, અન્યા યન્ત્યુપ] 70
-મન્યા યન્ત્યુપ યન્ત્યન્યા-સ્સમાનમૂર્વ-ન્નદ્યઃ પૃણન્તિ । તમૂ શુચિગ્ં શુચયો દીદિવાગ્ં સમપા-ન્નપાત-મ્પરિતસ્થુરાપઃ । તમસ્મેરા યુવતયો યુવાન-મ્મર્મૃજ્યમાનાઃ પરિ યન્ત્યાપઃ ॥ સ શુક્રેણ શિક્વના રેવદગ્નિર્દીદાયાનિદ્ધ્મો ઘૃતનિર્ણિગફ્સુ ॥ ઇન્દ્રાવરુણયોરહગ્ંસમ્રાજોરવ આ વૃણે । તા નો મૃડાત ઈદૃશે ॥ ઇન્દ્રાવરુણા યુવમદ્ધ્વરાય નો [યુવમદ્ધ્વરાય નઃ, વિશે જનાય] 71
વિશે જનાય મહિ શર્મ યચ્છતમ્ । દીર્ઘપ્રયજ્યુમતિ યો વનુષ્યતિ વય-ઞ્જયેમ પૃતનાસુ દૂઢ્યઃ ॥ આ નોમિત્રાવરુણા, પ્રબાહવા ॥ ત્વ-ન્નો અગ્ને વરુણસ્ય વિદ્વા-ન્દેવસ્ય હેડો-ઽવ યાસિ સીષ્ઠાઃ । યજિષ્ઠો વહ્નિ તમ-શ્શોશુચાનો વિશ્વા દ્વેષાગ્ંસિ પ્રમુમુગ્ધ્યસ્મત્ ॥ સ ત્વન્નો અગ્ને-ઽવમો ભવોતી નેદિષ્ઠો અસ્યા ઉષસો વ્યુષ્ટૌ । અવ યક્ષ્વ નો વરુણગ્ં [નો વરુણમ્, રરાણો વીહિ] 72
રરાણો વીહિ મૃડીકગ્ં સુહવો ન એધિ ॥ પ્રપ્રાયમગ્નિર્ભરતસ્ય શૃણ્વે વિ ય-થ્સૂર્યો ન રોચતે બૃહદ્ભાઃ । અભિ યઃ પૂરુ-મ્પૃતનાસુ તસ્થૌ દીદાય દૈવ્યો અતિથિ-શ્શિવો નઃ ॥ પ્ર તે યક્ષિ પ્ર ત ઇયર્મિ મન્મ ભુવો યથા વન્દ્યો નો હવેષુ । ધન્વન્નિવ પ્રપા અસિ ત્વમગ્ન ઇયક્ષવે પૂરવે પ્રત્ન રાજન્ન્ ॥ 73 ॥
વિ પાજસા વિ જ્યોતિષા ॥ સ ત્વમગ્ને પ્રતીકેન પ્રત્યોષ યાતુધાન્યઃ । ઉરુક્ષયેષુ દીદ્યત્ ॥ તગ્ં સુપ્રતીકગ્ં સુદૃશગ્ગ્ સ્વઞ્ચ-મવિદ્વાગ્ંસો વિદુષ્ટરગ્ં સપેમ । સ યક્ષ-દ્વિશ્વા વયુનાનિ વિદ્વા-ન્પ્ર હવ્ય-મગ્નિ-રમૃતેષુ વોચત્ ॥ અગ્ંહોમુચે વિવેષ યન્મા વિન ઇન્દ્રે-ન્દ્ર ક્ષત્રમિન્દ્રિયાણિ શતક્રતો ઽનુ તે દાયિ ॥ 74 ॥