6.1 - પ્રાચીનવગં શઙ્કરોતિ - કૃષ્ણ યજુર્વેદ તૈત્તિરીય સંહિતા પાઠઃ

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયાં ષષ્ઠકાણ્ડે પ્રથમઃ પ્રશ્નઃ - સોમમન્ત્રબ્રાહ્મણનિરૂપણં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,

શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
પ્રાચીનવગ્ંશ-ઙ્કરોતિ દેવમનુષ્યા દિશો વ્યભજન્ત પ્રાચી-ન્દેવા દક્ષિણા પિતરઃ પ્રતીચી-મ્મનુષ્યા ઉદીચીગ્ં રુદ્રા ય-ત્પ્રાચીનવગ્ંશ-ઙ્કરોતિ દેવલોકમેવ ત-દ્યજમાન ઉપાવર્તતે પરિ શ્રયત્યન્તર્હિતોહિ દેવલોકો મનુષ્યલોકા-ન્નાસ્માલ્લોકા-થ્સ્વેતવ્યમિવેત્યાહુઃ કો હિ ત-દ્વેદ ય-દ્યમુષ્મિઁલ્લોકે-ઽસ્તિ વા ન વેતિ દિક્ષ્વતી કાશાન્ કરો- [દિક્ષ્વતી કાશાન્ કરોતિ, ઉભયો] 1
-ત્યુભયો-ર્લોકયો-રભિજિત્યૈ કેશશ્મશ્રુ વપતે નખાનિ નિ કૃન્તતે મૃતા વા એષા ત્વગમેદ્ધ્યા ય-ત્કેશશ્મશ્રુ મૃતામેવ ત્વચમ-મેદ્ધ્યામપહત્ય યજ્ઞિયો ભૂત્વા મેધમુપૈત્યઙ્ગિરસ-સ્સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તો-ઽફ્સુ દીક્ષાતપસી પ્રાવેશયન્નફ્સુ સ્નાતિ સાક્ષાદેવ દીક્ષાતપસી અવ રુન્ધે તીર્થે સ્નાતિ તીર્થે હિ તે તા-મ્પ્રાવેશય-ન્તીર્થે સ્નાતિ [ ] 2
તીર્થમેવ સમાનાના-મ્ભવત્યપો-ઽશ્ઞાત્યન્તરત એવ મેદ્ધ્યો ભવતિ વાસસા દીક્ષયતિ સૌમ્યં-વૈઁ ક્ષૌમ-ન્દેવતયા સોમમેષ દેવતામુપૈતિ યો દીક્ષતે સોમસ્ય તનૂરસિ તનુવ-મ્મે પાહીત્યાહ સ્વામેવ દેવતામુપૈત્યથો આશિષમેવૈતામા શાસ્તે ઽગ્નેસ્તૂષાધાનં-વાઁયોર્વાતપાન-મ્પિતૃણા-ન્નીવિ-રોષધીના-મ્પ્રઘાત [-રોષધીના-મ્પ્રઘાતઃ, આદિત્યાના-મ્પ્રાચીનતાનો] 3
આદિત્યાના-મ્પ્રાચીનતાનો વિશ્વેષા-ન્દેવાનામોતુ ર્નક્ષત્રાણા-મતીકાશાસ્તદ્વા એત-થ્સર્વ દેવત્યં-યઁ-દ્વાસો ય-દ્વાસસા દીક્ષયતિ સર્વાભિરેવૈન-ન્દેવતાભિ-ર્દીક્ષયતિ બહિઃપ્રાણો વૈ મનુષ્યસ્ત-સ્યાશન-મ્પ્રાણો-ઽશ્ઞાતિ સપ્રાણ એવ દીક્ષત આશિતો ભવતિ યાવાનેવાસ્ય પ્રાણસ્તેન સહ મેધમુપૈતિ ઘૃત-ન્દેવાના-મ્મસ્તુ પિતૃણા-ન્નિષ્પક્વ-મ્મનુષ્યાણા-ન્તદ્વા [-મ્મનુષ્યાણા-ન્તદ્વૈ, એત-થ્સર્વદેવત્યં] 4
એત-થ્સર્વદેવત્યં-યઁન્નવનીતં-યઁન્નવનીતેનાભ્યઙ્ક્તે સર્વા એવ દેવતાઃ પ્રીણાતિ પ્રચ્યુતો વા એષો-ઽસ્માલ્લોકાદગતો દેવલોકં-યોઁ દીક્ષિતો ઽન્તરેવ નવનીત-ન્તસ્મા-ન્નવનીતેનાભ્યઙ્ક્તે ઽનુલોમં-યઁજુષા વ્યાવૃત્ત્યા ઇન્દ્રો વૃત્રમહ-ન્તસ્ય કનીનિકા પરા-ઽપત-ત્તદાઞ્જનમ-ભવદ્યદાઙ્ક્તે ચક્ષુરેવ ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે દક્ષિણ-મ્પૂર્વમા-ઽઙ્ક્તે [દક્ષિણ-મ્પૂર્વમા-ઽઙ્ક્તે, સવ્યગ્ં હિ] 5
સવ્યગ્ં હિ પૂર્વ-મ્મનુષ્યા આઞ્જતે ન નિ ધાવતે નીવ હિ મનુષ્યા ધાવન્તે પઞ્ચ કૃત્વ આ-ઽઙ્ક્તે પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યજ્ઞમેવાવ રુન્ધે પરિમિતમાઙ્ક્તે ઽપરિમિતગ્ં હિ મનુષ્યા આઞ્જતે સતૂલયા-ઽઽઙ્ક્તે- ઽપતૂલયા હિ મનુષ્યા આઞ્જતે વ્યાવૃત્ત્યૈ યદપતૂલયાઞ્જીત વજ્ર ઇવ સ્યા-થ્સતૂલયા-ઽઽઙ્ક્તે મિત્રત્વાયે- [મિત્રત્વાય, ઇન્દ્રો] 6
-ન્દ્રો વૃત્રમહન્થ્સો-ઽ(1)પો-ઽ(1)ભ્ય-મ્રિયત તાસાં-યઁન્મેદ્ધ્યં-યઁજ્ઞિયગ્ં સદેવમાસી-ત્તદપોદક્રામ-ત્તે દર્ભા અભવન્. યદ્દર્ભપુઞ્જીલૈઃ પવયતિ યા એવ મેદ્ધ્યા યજ્ઞિયા-સ્સદેવા આપસ્તાભિરેવૈન-મ્પવયતિ દ્વાભ્યા-મ્પવયત્ય-હોરાત્રાભ્યામેવૈન-મ્પવયતિ ત્રિભિઃ પવયતિ ત્રય ઇમે લોકા એભિરેવૈનં-લોઁકૈઃ પવયતિ પઞ્ચભિઃ [પઞ્ચભિઃ, પવયતિ પઞ્ચાક્ષરા] 7
પવયતિ પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યજ્ઞાયૈવૈન-મ્પવયતિ ષડ્ભિઃ પવયતિ ષડ્વા ઋતવ ઋતુભિરેવૈન-મ્પવયતિ સપ્તભિઃ પવયતિ સપ્ત છન્દાગ્ંસિ છન્દોભિરેવૈન-મ્પવયતિ નવભિઃ પવયતિ નવ વૈ પુરુષે પ્રાણા-સ્સપ્રાણમેવૈન-મ્પવયત્યેકવિગ્ંશત્યા પવયતિ દશ હસ્ત્યા અઙ્ગુલયો દશ પદ્યા આત્મૈકવિગ્ંશો યાવાનેવ પુરુષસ્ત-મપરિવર્ગ- [પુરુષસ્ત-મપરિવર્ગમ્, પવયતિ ચિત્પતિસ્ત્વા] 8
-મ્પવયતિ ચિત્પતિસ્ત્વા પુનાત્વિત્યાહ મનો વૈ ચિત્પતિર્મનસૈવૈન-મ્પવયતિ વાક્પતિસ્ત્વા પુનાત્વિત્યાહ વાચૈવૈન-મ્પવયતિ દેવસ્ત્વા સવિતા પુનાત્વિત્યાહ સવિતૃપ્રસૂત એવૈન-મ્પવયતિ તસ્ય તે પવિત્રપતે પવિત્રેણ યસ્મૈ ક-મ્પુને તચ્છકેયમિત્યા-હા-ઽઽશિષમેવૈતામા શાસ્તે ॥ 9 ॥

(અતીકાશાન્ કરોત્ય - વેશય-ન્તિર્થ સ્નાતિ - પ્રઘાતો - મનુષ્યાણા-ન્તદ્વા - આ-ઽઙ્ક્તે - મિત્રત્વાય - પઞ્ચભિ - રપરિવર્ગ - મષ્ટાચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 1)
યાવન્તો વૈ દેવા યજ્ઞાયાપુનત ત એવાભવન્. ય એવં-વિઁદ્વાન્. યજ્ઞાય પુનીતે ભવત્યેવ બહિઃ પવયિત્વા-ઽન્તઃ પ્ર પાદયતિ મનુષ્યલોક એવૈન-મ્પવયિત્વા પૂત-ન્દેવલોક-મ્પ્ર ણયત્યદીક્ષિત એકયા-ઽઽહુત્યેત્યાહુ-સ્સ્રુવેણ ચતસ્રો જુહોતિ દીક્ષિતત્વાય સ્રુચા પઞ્ચમી-મ્પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યજ્ઞમેવાવ રુન્ધ આકૂત્યૈ પ્રયુજે-ઽગ્નયે [પ્રયુજે-ઽગ્નયે, સ્વાહેત્યાહા] 10
સ્વાહેત્યાહા-ઽઽકૂત્યા હિ પુરુષો યજ્ઞમભિ પ્રયુઙ્ક્તે યજેયેતિ મેધાયૈ મનસે-ઽગ્નયે સ્વાહેત્યાહ મેધયા હિ મનસા પુરુષો યજ્ઞમભિગચ્છતિ સરસ્વત્યૈ પૂષ્ણે-ઽગ્નયે સ્વાહેત્યાહ વાગ્વૈ સરસ્વતી પૃથિવી પૂષા વાચૈવ પૃથિવ્યા યજ્ઞ-મ્પ્રયુઙ્ક્ત આપો દેવી-ર્બૃહતી-ર્વિશ્વશમ્ભુવ ઇત્યાહ યા વૈ વર્ષ્યાસ્તા [યા વૈ વર્ષ્યાસ્તાઃ, આપો દેવી-ર્બૃહતી-] 11
આપો દેવી-ર્બૃહતી-ર્વિશ્વશભુંવોઁ યદેત-દ્યજુર્ન બ્રૂયા-દ્દિવ્યા આપો-ઽશાન્તા ઇમં-લોઁકમા ગચ્છેયુરાપો દેવી-ર્બૃહતી-ર્વિશ્વશમ્ભુવ ઇત્યાહાસ્મા એવૈના લોકાય શમયતિ તસ્માચ્છાન્તા ઇમં-લોઁકમા ગચ્છન્તિ દ્યાવાપૃથિવી ઇત્યાહ દ્યાવાપૃથિવ્યોર્હિ યજ્ઞ ઉર્વન્તરિક્ષ-મિત્યાહાન્તરિક્ષે હિ યજ્ઞો બૃહસ્પતિર્નો હવિષા વૃધા- [હવિષા વૃધાતુ, ઇત્યાહ બ્રહ્મ વૈ] 12
-ત્વિત્યાહ બ્રહ્મ વૈ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિ-ર્બ્રહ્મણૈવાસ્મૈ યજ્ઞમવ રુન્ધે યદ્- બ્રૂયા-દ્વિધેરિતિ યજ્ઞસ્થાણુમૃચ્છે-દ્વૃધાત્વિત્યાહ યજ્ઞસ્થાણુમેવ પરિ વૃણક્તિ પ્રજાપતિ-ર્યજ્ઞમસૃજત સો-ઽસ્મા-થ્સૃષ્ટઃ પરાંઐ-થ્સ પ્ર યજુરવ્લીના-ત્પ્ર સામ તમૃગુદયચ્છ-દ્યદૃગુદયચ્છ-ત્તદૌ-દ્ગ્રહણસ્યૌ-દ્ગ્રહણત્વ મૃચા [મૃચા, જુહોતિ યજ્ઞસ્યોદ્યત્યા] 13
જુહોતિ યજ્ઞસ્યોદ્યત્યા અનુષ્ટુપ્-છન્દસા-મુદયચ્છદિત્યા-હુસ્તસ્માદનુષ્ટુભા જુહોતિ યજ્ઞસ્યોદ્યત્યૈ દ્વાદશ વાથ્સબન્ધાન્યુદયચ્છ-ન્નિત્યાહુ-સ્તસ્માદ્- દ્વાદશભિ-ર્વાથ્સબન્ધવિદો દીક્ષયન્તિ સા વા એષર્ગનુષ્ટુગ્-વાગનુષ્ટુગ્-યદેતયર્ચા દીક્ષયતિ વાચૈવૈનગ્ં સર્વયા દીક્ષયતિ વિશ્વે દેવસ્ય નેતુરિત્યાહ સાવિત્ર્યેતેન મર્તો વૃણીત સખ્ય- [સખ્યમ્, ઇત્યાહ] 14
-મિત્યાહ પિતૃદેવત્યૈતેન વિશ્વે રાય ઇષુદ્ધ્યસીત્યાહ વૈશ્વદેવ્યેતેન દ્યુમ્નં-વૃઁણીત પુષ્યસ ઇત્યાહ પૌષ્ણ્યેતેન સા વા એષર્ખ્સર્વદેવત્યા યદેતયર્ચા દીક્ષયતિ સર્વાભિરેવૈન-ન્દેવતાભિર્દીક્ષયતિ સપ્તાક્ષર-મ્પ્રથમ-મ્પદમષ્ટાક્ષરાણિ ત્રીણિ યાનિ ત્રીણિ તાન્યષ્ટાવુપ યન્તિ યાનિ ચત્વારિ તાન્યષ્ટૌ યદષ્ટાક્ષરા તેન [તેન, ગાયત્રી યદેકાદશાક્ષરા] 15
ગાયત્રી યદેકાદશાક્ષરા તેન ત્રિષ્ટુગ્ય-દ્દ્વાદશાક્ષરા તેન જગતી સા વા એષર્ખ્સર્વાણિ છન્દાગ્ંસિ યદેતયર્ચા દીક્ષયતિ સર્વેભિરેવૈન-ઞ્છન્દોભિર્દીક્ષયતિ સપ્તાક્ષર-મ્પ્રથમ-મ્પદગ્ં સપ્તપદા શક્વરી પશવ-શ્શક્વરી પશૂનેવાવ રુન્ધ એકસ્માદક્ષરાદનાપ્ત-મ્પ્રથમ-મ્પદ-ન્તસ્મા-દ્ય-દ્વાચો-ઽનાપ્ત-ન્તન્મનુષ્યા ઉપ જીવન્તિ પૂર્ણયા જુહોતિ પૂર્ણ ઇવ હિ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતેરાપ્ત્યૈ ન્યૂનયા જુહોતિ ન્યૂનાદ્ધિ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત પ્રજાનાગ્ં સૃષ્ટ્યૈ ॥ 16 ॥

(અગ્નયે - તા - વૃધાત્વૃ - ચા - સખ્યં - તેન - જુહોતિ - પઞ્ચદશ ચ) (અ. 2)
ઋ-ખ્સામે વૈ દેવેભ્યો યજ્ઞાયા-ઽતિષ્ઠમાને કૃષ્ણો રૂપ-ઙ્કૃત્વા- ઽપક્રમ્યાતિષ્ઠતા-ન્તે-ઽમન્યન્ત યં-વાઁ ઇમે ઉપાવર્થ્સ્યત-સ્સ ઇદ-મ્ભવિષ્યતીતિ તે ઉપામન્ત્રયન્ત તે અહોરાત્રયો-ર્મહિમાન-મપનિધાય દેવાનુપાવર્તેતામેષ વા ઋચો વર્ણો યચ્છુક્લ-ઙ્કૃષ્ણાજિનસ્યૈષ સામ્નો ય-ત્કૃષ્ણમૃખ્સામયો-શ્શિલ્પે સ્થ ઇત્યાહર્ખ્સામે એવા-ઽવ રુન્ધ એષ [એવા-ઽવ રુન્ધ એષઃ, વા અહ્નો] 17
વા અહ્નો વર્ણો યચ્છુક્લ-ઙ્કૃષ્ણાજિનસ્યૈષ રાત્રિયા ય-ત્કૃષ્ણં-યઁદેવૈનયોસ્તત્ર ન્યક્ત-ન્તદેવાવ રુન્ધે કૃષ્ણાજિનેન દીક્ષયતિ બ્રહ્મણો વા એત-દ્રૂપં-યઁ-ત્કૃષ્ણાજિન-મ્બ્રહ્મણૈવૈન-ન્દીક્ષયતીમા-ન્ધિયગ્ં શિક્ષમાણસ્ય દેવેત્યાહ યથાયજુરેવૈત-દ્ગર્ભો વા એષ ય-દ્દીક્ષિત ઉલ્બં-વાઁસઃ પ્રોર્ણુતે તસ્મા- [તસ્માત્, ગર્ભાઃ પ્રાવૃતા] 18
-દ્ગર્ભાઃ પ્રાવૃતા જાયન્તે ન પુરા સોમસ્ય ક્રયાદપોર્ણ્વીત ય-ત્પુરા સોમસ્ય ક્રયાદપોર્ણ્વીત ગર્ભાઃ પ્રજાના-મ્પરાપાતુકા-સ્સ્યુઃ ક્રીતે સોમે-ઽપોર્ણુતે જાયત એવ તદથો યથા વસીયાગ્ં સ-મ્પ્રત્યપોર્ણુતે તાદૃગેવ તદઙ્ગિરસ-સ્સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્ત ઊર્જં-વ્યઁભજન્ત તતો યદત્યશિષ્યત તે શરા અભવન્નૂર્ગ્વૈ શરા યચ્છરમયી [યચ્છરમયી, મેખલા] 19
મેખલા ભવત્યૂર્જમેવાવ રુન્ધે મદ્ધ્યત-સ્સન્નહ્યતિ મદ્ધ્યત એવાસ્મા ઊર્જ-ન્દધાતિ તસ્માન્મદ્ધ્યત ઊર્જા ભુઞ્જત ઊર્ધ્વં-વૈઁ પુરુષસ્ય નાભ્યૈ મેદ્ધ્ય-મવાચીન-મમેદ્ધ્યં-યઁન્મદ્ધ્યત-સ્સનંહ્યતિ મેદ્ધ્ય-ઞ્ચૈવાસ્યામેદ્ધ્ય-ઞ્ચ વ્યાવર્તયતીન્દ્રો વૃત્રાય વજ્ર-મ્પ્રાહર-થ્સ ત્રેધા વ્યભવ-થ્સ્ફ્યસ્તૃતીયગ્ં રથસ્તૃતીયં-યૂઁપસ્તૃતીયં- [-યૂપસ્તૃતીયમ્, યે-ઽન્ત-શ્શરા] 20
-ઁયે-ઽન્ત-શ્શરા અશીર્યન્ત તે શરા અભવ-ન્તચ્છરાણાગ્ં શરત્વં-વઁજ્રો વૈ શરાઃ, ક્ષુ-ત્ખલુ વૈ મનુષ્યસ્ય ભ્રાતૃવ્યો યચ્છરમયી મેખલા ભવતિ વજ્રેણૈવ સાક્ષા-ત્ક્ષુધ-મ્ભ્રાતૃવ્ય-મ્મદ્ધ્યતો-ઽપ હતે ત્રિવૃ-દ્ભવતિ ત્રિવૃદ્વૈ પ્રાણસ્ત્રિવૃતમેવ પ્રાણ-મ્મદ્ધ્યતો યજમાને દધાતિ પૃથ્વી ભવતિ રજ્જૂનાં-વ્યાઁવૃત્યૈ મેખલયા યજમાન-ન્દીક્ષયતિ યોક્ત્રેણ પત્ની-મ્મિથુનત્વાય [ ] 21
યજ્ઞો દક્ષિણામભ્યદ્ધ્યાય-ત્તાગ્ં સમભવ-ત્તદિન્દ્રો-ઽચાય-થ્સો-ઽમન્યત યો વા ઇતો જનિષ્યતે સ ઇદ-મ્ભવિષ્યતીતિ તા-મ્પ્રાવિશ-ત્તસ્યા ઇન્દ્ર એવાજાયત સો-ઽમન્યત યો વૈ મદિતો ઽપરો જનિષ્યતે સ ઇદ-મ્ભવિષ્યતીતિ તસ્યા અનુમૃશ્ય યોનિમા-ઽચ્છિન-થ્સા સૂતવશા-ઽભવ-ત્ત-થ્સૂતવશાયૈ જન્મ [જન્મ, તાગ્ં હસ્તે ન્યવેષ્ટયત] 22
તાગ્ં હસ્તે ન્યવેષ્ટયત તા-મ્મૃગેષુ ન્યદધા-થ્સા કૃષ્ણવિષાણા- ઽભવદિન્દ્રસ્ય યોનિરસિ મા મા હિગ્ંસીરિતિ કૃષ્ણવિષાણા-મ્પ્ર યચ્છતિ સયોનિમેવ યજ્ઞ-ઙ્કરોતિ સયોનિ-ન્દક્ષિણાગ્ં સયોનિમિન્દ્રગ્ં સયોનિત્વાય કૃષ્યૈ ત્વા સુસસ્યાયા ઇત્યાહ તસ્માદકૃષ્ટપચ્યા ઓષધયઃ પચ્યન્તે સુપિપ્પલાભ્ય-સ્ત્વૌષધીભ્ય ઇત્યાહ તસ્માદોષધયઃ ફલ-ઙ્ગૃહ્ણન્તિ યદ્ધસ્તેન [યદ્ધસ્તેન, કણ્ડૂયેત] 23
કણ્ડૂયેત પામન-મ્ભાવુકાઃ પ્રજા-સ્સ્યુર્ય-થ્સ્મયેત નગ્ન-મ્ભાવુકાઃ કૃષ્ણવિષાણયા કણ્ડૂયતે-ઽપિગૃહ્ય સ્મયતે પ્રજાના-ઙ્ગોપીથાય ન પુરા દક્ષિણાભ્યો નેતોઃ કૃષ્ણવિષાણામવ ચૃતેદ્ય-ત્પુરા દક્ષિણાભ્યો નેતોઃ કૃષ્ણવિષાણા-મવચૃતે-દ્યોનિઃ પ્રજાના-મ્પરાપાતુકા સ્યાન્નીતાસુ દક્ષિણાસુ ચાત્વાલે કૃષ્ણવિષાણા-મ્પ્રાસ્યતિ યોનિર્વૈ યજ્ઞસ્ય ચાત્વાલં-યોઁનિઃ કૃષ્ણવિષાણા યોનાવેવ યોનિ-ન્દધાતિ યજ્ઞસ્ય સયોનિત્વાય ॥ 24 ॥

(રુન્ધ એષ - તસ્મા - ચ્છરમયી - યૂપસ્તૃતીયં - મિથુનત્વાય - જન્મ - હસ્તેના - ઽષ્ટાચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 3)
વાગ્વૈ દેવેભ્યો ઽપાક્રામ-દ્યજ્ઞાયાતિષ્ઠમાના સા વનસ્પતી-ન્પ્રાવિશ-થ્સૈષા વાગ્વનસ્પતિષુ વદતિ યા દુન્દુભૌ યા તૂણવે યા વીણાયાં-યઁ-દ્દીક્ષિતદણ્ડ-મ્પ્રયચ્છતિ વાચમેવાવ રુન્ધ ઔદુબંરો ભવત્યૂર્ગ્વા ઉદુબંર ઊર્જમેવાવ રુન્ધે મુખેન સમ્મિતો ભવતિ મુખત એવાસ્મા ઊર્જ-ન્દધાતિ તસ્મા-ન્મુખત ઊર્જા ભુઞ્જતે [ ] 25
ક્રીતે સોમે મૈત્રાવરુણાય દણ્ડ-મ્પ્ર યચ્છતિ મૈત્રાવરુણો હિ પુરસ્તા-દૃત્વિગ્ભ્યો વાચં-વિઁભજતિ તામૃત્વિજો યજમાને પ્રતિ ષ્ઠાપયન્તિ સ્વાહા યજ્ઞ-મ્મનસેત્યાહ મનસા હિ પુરુષો યજ્ઞમભિગચ્છતિ સ્વાહા દ્યાવાપૃથિવીભ્યા -મિત્યાહ દ્યાવાપૃથિવ્યોર્હિ યજ્ઞ-સ્સ્વાહોરોર-ન્તરિક્ષા -દિત્યાહાન્તરિક્ષે હિ યજ્ઞ-સ્સ્વાહા યજ્ઞં-વાઁતાદા રભ ઇત્યાહા-ઽયં- [ઇત્યાહા-ઽયમ્, વાવ યઃ પવતે] 26
-ઁવાવ યઃ પવતે સ યજ્ઞસ્તમેવ સાક્ષાદા રભતે મુષ્ટી કરોતિ વાચં-યઁચ્છતિ યજ્ઞસ્ય ધૃત્યા અદીક્ષિષ્ટાય-મ્બ્રાહ્મણ ઇતિ ત્રિરુપાગ્શ્વાહ દેવેભ્ય એવૈન-મ્પ્રા-ઽઽહ ત્રિરુચ્ચૈરુભયેભ્ય એવૈન-ન્દેવમનુષ્યેભ્યઃ પ્રા-ઽઽહ ન પુરા નક્ષત્રેભ્યો વાચં-વિઁ સૃજે-દ્યત્પુરા નક્ષત્રેભ્યો વાચં-વિઁસૃજે-દ્યજ્ઞં-વિઁચ્છિન્દ્યા- [-ઁવિચ્છિન્દ્યાત્, ઉદિતેષુ] 27
-દુદિતેષુ નક્ષત્રેષુ વ્રત-ઙ્કૃણુતેતિ વાચં-વિઁ સૃજતિ યજ્ઞવ્રતો વૈ દીક્ષિતો યજ્ઞમેવાભિ વાચં-વિઁ સૃજતિ યદિ વિસૃજે-દ્વૈષ્ણવીમૃચમનુ બ્રૂયા-દ્યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુર્યજ્ઞેનૈવ યજ્ઞગ્ં સ-ન્તનોતિ દૈવી-ન્ધિય-મ્મનામહ ઇત્યાહ યજ્ઞમેવ તન્મ્રદયતિ સુપારા નો અસદ્વશ ઇત્યાહ વ્યુષ્ટિમેવાવ રુન્ધે [રુન્ધે, બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ] 28
બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ હોતવ્ય-ન્દીક્ષિતસ્ય ગૃહા(3) ઇ ન હોતવ્યા(3)મિતિ હવિર્વૈ દીક્ષિતો યજ્જુહુયા-દ્યજમાનસ્યાવદાય જુહુયા-દ્યન્ન જુહુયા-દ્યજ્ઞપરુરન્તરિયાદ્યે દેવા મનોજાતા મનોયુજ ઇત્યાહ પ્રાણા વૈ દેવા મનોજાતા મનોયુજસ્તેષ્વેવ પરોક્ષ-ઞ્જુહોતિ તન્નેવ હુત-ન્નેવાહુતગ્ગ્ સ્વપન્તં-વૈઁ દીક્ષિતગ્ં રક્ષાગ્ંસિ જિઘાગ્ંસન્ત્યગ્નિઃ - [જિઘાગ્ંસન્ત્યગ્નિઃ, ખલુ વૈ] 29
ખલુ વૈ રક્ષોહા-ઽગ્ને ત્વગ્ં સુ જાગૃહિ વયગ્ં સુ મન્દિષીમહીત્યાહાગ્નિ-મેવાધિપા-ઙ્કૃત્વા સ્વપિતિ રક્ષસામપહત્યા અવ્રત્યમિવ વા એષ કરોતિ યો દીક્ષિત-સ્સ્વપિતિ ત્વમગ્ને વ્રતપા અસીત્યાહાગ્નિર્વૈ દેવાનાં-વ્રઁતપતિ-સ્સ એવૈનં-વ્રઁતમા લભંયઁતિ દેવ આ મર્ત્યેષ્વેત્યાહ દેવો [દેવઃ, હ્યેષ સ-ન્મર્ત્યેષુ] 30
હ્યેષ સ-ન્મર્ત્યેષુ ત્વં-યઁજ્ઞેષ્વીડ્ય ઇત્યાહૈતગ્ં હિ યજ્ઞેષ્વીડતે-ઽપ વૈ દીક્ષિતા-થ્સુષુપુષ ઇન્દ્રિય-ન્દેવતાઃ ક્રામન્તિ વિશ્વે દેવા અભિ મામા-ઽવવૃત્ર-ન્નિત્યા-હેન્દ્રિયેણૈવૈન-ન્દેવતાભિ-સ્સ-ન્નયતિ યદેત-દ્યજુર્ન બ્રૂયા-દ્યાવત એવ પશૂનભિ દીક્ષેત તાવન્તો-ઽસ્ય પશવઃ સ્યૂ રાસ્વેય- [પશવઃ સ્યૂ રાસ્વેયત્, સોમા-ઽઽ ભૂયો] 31
-થ્સોમા-ઽઽ ભૂયો ભરેત્યાહા-પરિમિતાનેવ પશૂનવ રુન્ધે ચન્દ્રમસિ મમ ભોગાય ભવેત્યાહ યથાદેવતમેવૈનાઃ પ્રતિ ગૃહ્ણાતિ વાયવે ત્વા વરુણાય ત્વેતિ યદેવમેતા નાનુદિશેદયથાદેવત-ન્દક્ષિણા ગમયેદા દેવતાભ્યો વૃશ્ચ્યેત યદેવમેતા અનુદિશતિ યથાદેવતમેવ દક્ષિણા ગમયતિ ન દેવતાભ્ય આ [ન દેવતાભ્ય આ, વૃશ્ચ્યતે દેવીરાપો] 32
વૃશ્ચ્યતે દેવીરાપો અપા-ન્નપાદિત્યાહ યદ્વો મેદ્ધ્યં-યઁજ્ઞિયગ્ં સદેવ-ન્તદ્વો મા-ઽવ ક્રમિષમિતિ વાવૈતદાહાચ્છિન્ન-ન્તન્તુ-મ્પૃથિવ્યા અનુ ગેષમિત્યાહ સેતુમેવ કૃત્વા-ઽત્યેતિ ॥ 33 ॥

(ભુઞ્જતે - ઽયં - છિન્દ્યા-દ્- રુન્ધે - ઽગ્નિ - રાહ દેવ - ઇય-દ્- દેવતાભ્ય આ - ત્રયસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 4)
દેવા વૈ દેવયજન-મદ્ધ્યવસાય દિશો ન પ્રાજાન-ન્તે(1)-ઽન્યો-ઽન્યમુપાધાવ-ન્ત્વયા પ્ર જાનામ ત્વયેતિ તે-ઽદિત્યાગ્ં સમદ્ધ્રયન્ત ત્વયા પ્ર જાનામેતિ સા-ઽબ્રવી-દ્વરં-વૃઁણૈ મત્પ્રાયણા એવ વો યજ્ઞા મદુદયના અસન્નિતિ તસ્માદાદિત્યઃ પ્રાયણીયો યજ્ઞાનામાદિત્ય ઉદયનીયઃ પઞ્ચ દેવતા યજતિ પઞ્ચ દિશો દિશા-મ્પ્રજ્ઞાત્યા [દિશા-મ્પ્રજ્ઞાત્યૈ, અથો પઞ્ચાક્ષરા] 34
અથો પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યજ્ઞમેવાવ રુન્ધે પથ્યાગ્ સ્વસ્તિમયજ-ન્પ્રાચીમેવ તયા દિશ-મ્પ્રાજાનન્નગ્નિના દક્ષિણા સોમેન પ્રતીચીગ્ં સવિત્રોદીચી-મદિત્યોર્ધ્વા-મ્પથ્યાગ્ સ્વસ્તિં ઁયજતિ પ્રાચીમેવ તયા દિશ-મ્પ્ર જાનાતિ પથ્યાગ્ સ્વસ્તિમિષ્ટ્વા-ઽગ્નીષોમૌ યજતિ ચક્ષુષી વા એતે યજ્ઞસ્ય યદગ્નીષોમૌ તાભ્યામેવાનુ પશ્ય- [પશ્યતિ, અગ્નીષોમા-વિષ્ટ્વા] 35
-ત્યગ્નીષોમા-વિષ્ટ્વા સવિતારં-યઁજતિ સવિતૃપ્રસૂત એવાનુ પશ્યતિ સવિતારમિષ્ટ્વા-ઽદિતિં-યઁજતીયં-વાઁ અદિતિરસ્યામેવ પ્રતિષ્ઠાયાનુ પશ્યત્યદિતિમિષ્ટ્વા મારુતીમૃચમન્વાહ મરુતો વૈ દેવાનાં-વિઁશો દેવવિશ-ઙ્ખલુ વૈ કલ્પમાન-મ્મનુષ્યવિશમનુ કલ્પતે ય-ન્મારુતીમૃચમન્વાહ વિશા-ઙ્કૢપ્ત્યૈ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ પ્રયાજવદનનૂયાજ-મ્પ્રાયણીય-ઙ્કાર્ય-મનૂયાજવ- [-મનૂયાજવત્, અપ્રયાજ-મુદયનીય] 36
-દપ્રયાજ-મુદયનીય-મિતીમે વૈ પ્રયાજા અમી અનૂયાજા-સ્સૈવ સા યજ્ઞસ્ય સન્તતિસ્ત-ત્તથા ન કાર્યમાત્મા વૈ પ્રયાજાઃ પ્રજા-ઽનૂયાજા ય-ત્પ્રયાજા-નન્તરિયાદાત્માનમ-ન્તરિયા-દ્યદનૂયાજા-નન્તરિયા-ત્પ્રજામન્તરિયાદ્યતઃ ખલુ વૈ યજ્ઞસ્ય વિતતસ્ય ન ક્રિયતે તદનુ યજ્ઞઃ પરા ભવતિ યજ્ઞ-મ્પરાભવન્તં-યઁજમાનો-ઽનુ [-ઁયજમાનો-ઽનુ, પરા ભવતિ] 37
પરા ભવતિ પ્રયાજવદેવા-નૂયાજવ-ત્પ્રાયણીય-ઙ્કાર્ય-મ્પ્રયાજવદનૂયાજવ-દુદયનીય-ન્ના-ઽઽત્માનમન્તરેતિ ન પ્રજા-ન્ન યજ્ઞઃ પરાભવતિ ન યજમાનઃ પ્રાયણીયસ્ય નિષ્કાસ ઉદયનીયમભિ નિર્વપતિ સૈવ સા યજ્ઞસ્ય સન્તતિર્યાઃ પ્રાયણીયસ્ય યાજ્યા ય-ત્તા ઉદયનીયસ્ય યાજ્યાઃ કુર્યા-ત્પરાંઅમું-લોઁકમા રોહે-ત્પ્રમાયુક-સ્સ્યાદ્યાઃ પ્રાયણીયસ્ય પુરો-ઽનુવાક્યાસ્તા ઉદયનીયસ્ય યાજ્યાઃ કરોત્યસ્મિન્નેવ લોકે પ્રતિ તિષ્ઠતિ ॥ 38 ॥

(પ્રજ્ઞાત્યૈ - પશ્યત્ય - નૂયાજવ - દ્યજમાનો-ઽનુ - પુરોનુવાક્યાસ્તા - અષ્ટૌ ચ) (અ. 5)
કદ્રૂશ્ચ વૈ સુપર્ણી ચા-ઽઽત્મરૂપયોરસ્પર્ધેતાગ્ં સા કદ્રૂ-સ્સુપર્ણીમજય-થ્સા-ઽબ્રવી-ત્તૃતીયસ્યામિતો દિવિ સોમસ્તમા હર તેના-ઽઽત્માન-ન્નિષ્ક્રીણીષ્વેતીયં-વૈઁ કદ્રૂરસૌ સુપર્ણી છન્દાગ્ંસિ સૌપર્ણેયા-સ્સાબ્રવીદસ્મૈ વૈ પિતરૌ પુત્રા-ન્બિભૃત-સ્તૃતીયસ્યામિતો દિવિ સોમસ્તમા હર તેના-ઽઽત્માન-ન્નિષ્ક્રીણીષ્વે- [નિષ્ક્રીણીષ્વ, ઇતિ મા] 39
-તિ મા કદ્રૂરવોચદિતિ જગત્યુદપત-ચ્ચતુર્દશાક્ષરા સતી સા ઽપ્રાપ્ય ન્યવર્તત તસ્યૈ દ્વે અક્ષરે અમીયેતાગ્ં સા પશુભિશ્ચ દીક્ષયા ચા-ઽગચ્છ-ત્તસ્માજ્જગતી છન્દસા-મ્પશવ્યતમા તસ્મા-ત્પશુમન્ત-ન્દીક્ષોપ નમતિ ત્રિષ્ટુગુદપત-ત્ત્રયોદશાક્ષરા સતી સા ઽપ્રાપ્ય ન્યવર્તત તસ્યૈ દ્વે અક્ષરે અમીયેતાગ્ં સા દક્ષિણાભિશ્ચ [દક્ષિણાભિશ્ચ, તપસા] 40
તપસા ચા-ઽગચ્છ-ત્તસ્મા-ત્ત્રિષ્ટુભો લોકે માદ્ધ્યન્દિને સવને દક્ષિણા નીયન્ત એત-ત્ખલુ વાવ તપ ઇત્યાહુર્ય-સ્સ્વ-ન્દદાતીતિ ગાયત્ર્યુદપતચ્ચતુરક્ષરા સત્યજયા જ્યોતિષા તમસ્યા અજા-ઽભ્યરુન્ધ તદજાયા અજત્વગ્ં સા સોમ-ઞ્ચા-ઽઽહરચ્ચત્વારિ ચાક્ષરાણિ સા-ઽષ્ટાક્ષરા સમપદ્યત બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ [બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ, કસ્મા-થ્સત્યા-] 41
કસ્મા-થ્સત્યા-દ્ગાયત્રી કનિષ્ઠા છન્દસાગ્ં સતી યજ્ઞમુખ-મ્પરીયાયેતિ યદેવાદ-સ્સોમમા-ઽહર-ત્તસ્મા-દ્યજ્ઞમુખ-મ્પર્યૈ-ત્તસ્મા-ત્તેજસ્વિનીતમા પદ્ભ્યા-ન્દ્વે સવને સમગૃહ્ણા-ન્મુખેનૈકં-યઁન્મુખેન સમગૃહ્ણા-ત્તદધય-ત્તસ્મા-દ્દ્વે સવને શુક્રવતી પ્રાતસ્સવન-ઞ્ચ માદ્ધ્યન્દિન-ઞ્ચ તસ્મા-ત્તૃતીય સવન ઋજીષમભિ ષુણ્વન્તિ ધીતમિવ હિ મન્યન્ત [હિ મન્યન્તે, આશિરમવ નયતિ] 42
આશિરમવ નયતિ સશુક્રત્વાયાથો સ-મ્ભરત્યેવૈન-ત્તગ્ં સોમ-માહ્રિયમાણ-ઙ્ગન્ધર્વો વિશ્વાવસઃ પર્યમુષ્ણા-થ્સ તિસ્રો રાત્રીઃ પરિમુષિતો-ઽવસ-ત્તસ્મા-ત્તિસ્રો રાત્રીઃ ક્રીત-સ્સોમો વસતિ તે દેવા અબ્રુવન્-થ્સ્ત્રીકામા વૈ ગન્ધર્વા સ્સ્ત્રિયા નિષ્ક્રીણામેતિ તે વાચગ્ગ્ સ્ત્રિયમેકહાયની-ઙ્કૃત્વા તયા નિરક્રીણન્-થ્સા રોહિ-દ્રૂપ-ઙ્કૃત્વા ગન્ધર્વેભ્યો- [ગન્ધર્વેભ્યઃ, અપક્રમ્યાતિષ્ઠ-ત્ત-દ્રોહિતો] 43
-ઽપક્રમ્યાતિષ્ઠ-ત્ત-દ્રોહિતો જન્મ તે દેવા અબ્રુવન્નપ યુષ્મદક્રમી-ન્નાસ્માનુ-પાવર્તતે વિ હ્વયામહા ઇતિ બ્રહ્મ ગન્ધર્વા અવદન્નગાય-ન્દેવા-સ્સા દેવા-ન્ગાયત ઉપાવર્તત તસ્મા-દ્ગાયન્તગ્ગ્ સ્ત્રિયઃ કામયન્તે કામુકા એનગ્ગ્ સ્ત્રિયો ભવન્તિ ય એવં-વેઁદાથો ય એવં-વિઁદ્વાનપિ જન્યેષુ ભવતિ તેભ્ય એવ દદત્યુત ય-દ્બહુતયા [ય-દ્બહુતયાઃ, ભવન્ત્યેકહાયન્યા] 44
ભવન્ત્યેકહાયન્યા ક્રીણાતિ વાચૈવૈનગ્ં સર્વયા ક્રીણાતિ તસ્માદેકહાયના મનુષ્યા વાચં-વઁદન્ત્યકૂટયા ઽકર્ણયા-ઽ કાણયાશ્લોણયા ઽસપ્તશફયા ક્રીણાતિ સર્વયૈવૈન-ઙ્ક્રીણાતિ યચ્છ્વેતયા ક્રીણીયા-દ્દુશ્ચર્મા યજમાન-સ્સ્યાદ્ય-ત્કૃષ્ણયા-ઽનુસ્તરણી સ્યા-ત્પ્રમાયુકો યજમાન-સ્સ્યાદ્ય-દ્દ્વિરૂપયા વાર્ત્રઘ્ની સ્યા-થ્સ વા-ઽન્ય-ઞ્જિનીયા-ત્તં-વાઁ-ઽન્યો જિનીયાદરુણયા પિઙ્ગાક્ષ્યા ક્રીણાત્યેતદ્વૈ સોમસ્ય રૂપગ્ગ્ સ્વયૈવૈન-ન્દેવતયા ક્રીણાતિ ॥ 45 ॥

(નિષ્ક્રીણીષ્વ - દક્ષિણાભિશ્ચ - વદન્તિ - મન્યન્તે-ગન્ધર્વેભ્યો-બહુતયાઃ-પિઙ્ગાક્ષ્યા-દશ ચ ) (અ. 6)
તદ્ધિરણ્યમભવ-ત્તસ્માદદ્ભ્યો હિરણ્ય-મ્પુનન્તિ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કસ્મા-થ્સત્યાદનસ્થિકેન પ્રજાઃ પ્રવીયન્તે ઽસ્થન્વતીર્જાયન્ત ઇતિ યદ્ધિરણ્ય-ઙ્ઘૃતે-ઽવધાય જુહોતિ તસ્માદનસ્થિકેન પ્રજાઃ પ્ર વીયન્તે ઽસ્થન્વતીર્જાયન્ત એતદ્વા અગ્નેઃ પ્રિય-ન્ધામ ય-દ્ઘૃત-ન્તેજો હિરણ્યમિયન્તે શુક્ર તનૂરિદં-વઁર્ચ ઇત્યાહ સતેજસમેવૈનગ્ં સતનુ- [સતનુમ્, કરોત્યથો] 46
-ઙ્કરોત્યથો સ-મ્ભરત્યેવૈનં-યઁદબદ્ધમ-વદદ્ધ્યા-દ્ગર્ભાઃ પ્રજાના-મ્પરાપાતુકા-સ્સ્યુર્બદ્ધમવ દધાતિ ગર્ભાણા-ન્ધૃત્યૈ નિષ્ટર્ક્ય-મ્બદ્ધ્નાતિ પ્રજાના-મ્પ્રજનનાય વાગ્વા એષા ય-થ્સોમક્રયણી જૂરસીત્યાહ યદ્ધિ મનસા જવતે ત-દ્વાચા વદતિ ધૃતા મનસેત્યાહ મનસા હિ વાગ્ધૃતા જુષ્ટા વિષ્ણવ ઇત્યાહ [ ] 47
યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુ ર્યજ્ઞાયૈવૈના-ઞ્જુષ્ટા-ઙ્કરોતિ તસ્યાસ્તે સત્યસવસઃ પ્રસવ ઇત્યાહ સવિતૃ-પ્રસૂતામેવ વાચમવ રુન્ધે કાણ્ડેકાણ્ડે વૈ ક્રિયમાણે યજ્ઞગ્ં રક્ષાગ્ંસિ જિઘાગ્ંસન્ત્યેષ ખલુ વા અરક્ષોહતઃ પન્થા યો-ઽગ્નેશ્ચ સૂર્યસ્ય ચ સૂર્યસ્ય ચક્ષુરા-ઽરુહમગ્નેરક્ષ્ણઃ કનીનિકામિત્યાહ ય એવારક્ષોહતઃ પન્થાસ્તગ્ં સમારોહતિ [સમારોહતિ, વાગ્વા એષા] 48
વાગ્વા એષા ય-થ્સોમક્રયણી ચિદસિ મના-ઽસીત્યાહ શાસ્ત્યેવૈનામેત-ત્તસ્માચ્છિષ્ટાઃ પ્રજા જાયન્તે ચિદસીત્યાહ યદ્ધિ મનસા ચેતયતે ત-દ્વાચા વદતિ મના-ઽસીત્યાહ યદ્ધિ મનસા-ઽભિગચ્છતિ ત-ત્કરોતિ ધીરસીત્યાહ યદ્ધિ મનસા ધ્યાયતિ ત-દ્વાચા [ ] 49
વદતિ દક્ષિણા-ઽસીત્યાહ દક્ષિણા હ્યેષા યજ્ઞિયા-ઽસીત્યાહ યજ્ઞિયામેવૈના-ઙ્કરોતિ ક્ષત્રિયાસીત્યાહ ક્ષત્રિયા હ્યેષા ઽદિતિરસ્યુભયતશ્શીર્ષ્ણીત્યાહ યદેવા-ઽઽદિત્યઃ પ્રાયણીયો યજ્ઞાનામાદિત્ય ઉદયનીય-સ્તસ્માદેવમાહ યદબદ્ધા સ્યાદયતા સ્યાદ્ય-ત્પદિબદ્ધા-ઽનુસ્તરણી સ્યા-ત્પ્રમાયુકો યજમાન-સ્સ્યા- [યજમાન-સ્સ્યાત્, ય-ત્કર્ણગૃહીતા] 50
-દ્ય-ત્કર્ણગૃહીતા વાર્ત્રઘ્ની સ્યા-થ્સ વા-ઽન્ય-ઞ્જિનીયા-ત્તં-વાઁ-ઽન્યો જિનીયાન્મિત્રસ્ત્વા પદિ બદ્ધ્નાત્વિત્યાહ મિત્રો વૈ શિવો દેવાના-ન્તેનૈવૈના-મ્પદિ બદ્ધ્નાતિ પૂષા-ઽદ્ધ્વનઃ પાત્વિત્યાહેયં-વૈઁ પૂષેમામેવાસ્યા અધિપામક-સ્સમષ્ટ્યા ઇન્દ્રાયા-દ્ધ્યક્ષાયેત્યાહેન્દ્રમેવાસ્યા અદ્ધ્યક્ષ-ઙ્કરો- [અદ્ધ્યક્ષ-ઙ્કરોતિ, અનુ ત્વા માતા] 51
-ત્યનુ ત્વા માતા મન્યતામનુ પિતેત્યાહા-નુમતયૈવૈનયા ક્રીણાતિ સા દેવિ દેવમચ્છેહીત્યાહ દેવી હ્યેષા દેવ-સ્સોમ ઇન્દ્રાય સોમમિત્યાહેન્દ્રાય હિ સોમ આહ્રિયતે યદેત-દ્યજુર્ન બ્રૂયા-ત્પરાચ્યેવ સોમક્રયણીયા-દ્રુદ્રસ્ત્વા-ઽઽ વર્તયત્વિત્યાહ રુદ્રો વૈ ક્રૂરો [રુદ્રો વૈ ક્રૂરઃ, દેવાના-ન્તમેવાસ્યૈ] 52
દેવાના-ન્તમેવાસ્યૈ પરસ્તા-દ્દધાત્યાવૃત્ત્યૈ ક્રૂરમિવ વા એત-ત્કરોતિ ય-દ્રુદ્રસ્ય કીર્તયતિ મિત્રસ્ય પથેત્યાહ શાન્ત્યૈ વાચા વા એષ વિ ક્રીણીતે ય-સ્સોમક્રયણ્યા સ્વસ્તિ સોમસખા પુનરેહિ સહ રય્યેત્યાહ વાચૈવ વિક્રીય પુનરાત્મન્ વાચ-ન્ધત્તે-ઽનુપદાસુકા-ઽસ્ય વાગ્ભવતિ ય એવં-વેઁદ ॥ 53 ॥

(સતનું - ઁવિષ્ણવ ઇત્યાહ - સમારોહતિ - ધ્યાયતિ ત-દ્વાચા - યજમાન-સ્સ્યાત્ - કરોતિ - ક્રૂરો - વેદ) (અ. 7)
ષટ્ પદાન્યનુ નિ ક્રામતિ ષડહં-વાઁન્નાતિ વદત્યુત સંવઁથ્સરસ્યાયને યાવત્યેવ વાક્તામવ રુન્ધે સપ્તમે પદે જુહોતિ સપ્તપદા શક્વરી પશવ-શ્શક્વરી પશૂનેવાવ રુન્ધે સપ્ત ગ્રામ્યાઃ પશવઃ સપ્તા-ઽઽરણ્યા-સ્સપ્ત છન્દાગ્-સ્યુભયસ્યા-વરુદ્ધ્યૈ વસ્વ્યસિ રુદ્રા-ઽસીત્યાહ રૂપમેવાસ્યા એત-ન્મહિમાનં- [એત-ન્મહિમાનમ્, વ્યાચષ્ટે બૃહસ્પતિસ્ત્વા] 54
-ઁવ્યાચષ્ટે બૃહસ્પતિસ્ત્વા સુમ્ને રણ્વત્વિત્યાહ બ્રહ્મ વૈ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિ-ર્બ્રહ્મણૈવાસ્મૈ પશૂનવ રુન્ધે રુદ્રો વસુભિરા ચિકેત્વિત્યાહા-ઽઽવૃત્ત્યૈ પૃથિવ્યાસ્ત્વા મૂર્ધન્ના જિઘર્મિ દેવયજન ઇત્યાહ પૃથિવ્યા હ્યેષ મૂર્ધા ય-દ્દેવયજનમિડાયાઃ પદ ઇત્યાહેડાયૈ હ્યેત-ત્પદં-યઁ-થ્સોમક્રયણ્યૈ ઘૃતવતિ સ્વાહે- [સ્વાહા, ઇત્યાહ] 55
-ત્યાહ યદેવાસ્યૈ પદા-દ્ઘૃતમપીડ્યત તસ્માદેવમાહ યદદ્ધ્વર્યુરનગ્નાવાહુતિ-ઞ્જુહુયાદન્ધો-ઽદ્ધ્વર્યુ-સ્સ્યા-દ્રક્ષાગ્ંસિ યજ્ઞગ્ં હન્યુર્હિરણ્યમુપાસ્ય જુહોત્યગ્નિવત્યેવ જુહોતિ નાન્ધો-ઽદ્ધ્વર્યુ ર્ભવતિ ન યજ્ઞગ્ં રક્ષાગ્ંસિ ઘ્નન્તિ કાણ્ડેકાણ્ડે વૈ ક્રિયમાણે યજ્ઞગ્ં રક્ષાગ્ંસિ જિઘાગ્ંસન્તિ પરિલિખિતગ્ં રક્ષઃ પરિલિખિતા અરાતય ઇત્યાહ રક્ષસા-મપહત્યા [રક્ષસા-મપહત્યૈ, ઇદમહગ્ં] 56
ઇદમહગ્ં રક્ષસો ગ્રીવા અપિ કૃન્તામિ યો-ઽસ્મા-ન્દ્વેષ્ટિ ય-ઞ્ચ વય-ન્દ્વિષ્મ ઇત્યાહ દ્વૌ વાવ પુરુષૌ ય-ઞ્ચૈવ દ્વેષ્ટિ યશ્ચૈન-ન્દ્વેષ્ટિ તયો-રેવા-ઽનન્તરાય-ઙ્ગ્રીવાઃ કૃન્તતિ પશવો વૈ સોમક્રયણ્યૈ પદં-યાઁવત્ત્મૂતગ્ં સં-વઁપતિ પશૂનેવાવ રુન્ધે-ઽસ્મે રાય ઇતિ સં ઁવપત્યાત્માન-મેવાદ્ધ્વર્યુઃ -[-મેવાદ્ધ્વર્યુઃ, પશુભ્યો] 57
પશુભ્યો નાન્તરેતિ ત્વે રાય ઇતિ યજમાનાય પ્ર યચ્છતિ યજમાન એવ રયિ-ન્દધાતિ તોતે રાય ઇતિ પત્નિયા અર્ધો વા એષ આત્મનો ય-ત્પત્ની યથા ગૃહેષુ નિધત્તે તાદૃગેવ ત-ત્ત્વષ્ટીમતી તે સપેયેત્યાહ ત્વષ્ટા વૈ પશૂના-મ્મિથુનાનાગ્ં રૂપકૃ-દ્રૂપમેવ પશુષુ દધાત્યસ્મૈ વૈ લોકાય ગાર્હપત્ય આ ધીયતે ઽમુષ્મા આહવનીયો ય-દ્ગાર્હપત્ય ઉપવપેદસ્મિન્ ઁલોકે પશમાન્-થ્સ્યા-દ્યદાહવનીયે ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે પશુમાન્-થ્સ્યાદુભયોરુપ વપત્યુભયોરેવૈનં-લોઁકયોઃ પશુમન્ત-ઙ્કરોતિ ॥ 58 ॥

(મહિમાનગ્ગ્ - સ્વાહા - ઽપહત્યા - અધ્વર્યુ - ધીયતે - ચતુર્વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 8)
બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ વિચિત્ય-સ્સોમા(3) ન વિચિત્યા(3) ઇતિ સોમો વા ઓષધીનાગ્ં રાજા તસ્મિન્. યદાપન્ન-ઙ્ગ્રસિતમેવાસ્ય ત-દ્ય-દ્વિચિનુયા-દ્યથા ઽઽસ્યાદ્ગ્રસિત-ન્નિષ્ખિદતિ તાદૃગેવ તદ્યન્ન વિચિનુયા-દ્યથા ઽક્ષન્નાપન્નં-વિઁધાવતિ તાદૃગેવ ત-ત્ક્ષોધુકો ઽદ્ધ્વર્યુ-સ્સ્યા-ત્ક્ષોધુકો યજમાન-સ્સોમવિક્રયિન્-થ્સોમગ્ં શોધયેત્યેવ બ્રૂયા-દ્યદીતરં- [બ્રૂયા-દ્યદીતરમ્, યદીતર-] 59
-ઁયદીતર-મુભયેનૈવ સોમવિક્રયિણ-મર્પયતિ તસ્મા-થ્સોમવિક્રયી ક્ષોધુકો ઽરુણો હ સ્મા-ઽઽહૌપવેશિ-સ્સોમક્રયણ એવાહ-ન્તૃતીય સવનમવ રુન્ધ ઇતિ પશૂના-ઞ્ચર્મ-ન્મિમીતે પશૂનેવાવ રુન્ધે પશવો હિ તૃતીયગ્ં સવનં-યઁ-ઙ્કામયેતાપશુ-સ્સ્યા-દિત્યૃક્ષત-સ્તસ્ય મિમીતર્ક્ષં-વાઁ અપશવ્ય-મપશુરેવ ભવતિ ય-ઙ્કામયેત પશુમાન્-થ્સ્યા - [ ] 60
-દિતિ લોમતસ્તસ્ય મિમીતૈતદ્વૈ પશૂનાગ્ં રૂપગ્ં રૂપેણૈવા-ઽસ્મૈ પશૂનવ રુન્ધે પશુમાનેવ ભવત્યપામન્તે ક્રીણાતિ સરસમેવૈન-ઙ્ક્રીણાત્ય-માત્યો-ઽસીત્યાહા-ઽમૈવૈન-ઙ્કુરુતે શુક્રસ્તે ગ્રહ ઇત્યાહ શુક્રો હ્યસ્ય ગ્રહો ઽનસા-ઽચ્છ યાતિ મહિમાન-મેવાસ્યાચ્છ યાત્યનસા- [યાત્યનસા, અચ્છ] 61
-ઽચ્છ યાતિ તસ્મા-દનોવાહ્યગ્ં સમે જીવનં-યઁત્ર ખલુ વા એતગ્ં શીર્ષ્ણા હરન્તિ તસ્માચ્છીર્ષહાર્ય-ઙ્ગિરૌ જીવનમભિ ત્ય-ન્દેવગ્ં સવિતારમિત્યતિ-ચ્છન્દસર્ચા મિમીતે ઽતિચ્છન્દા વૈ સર્વાણિ છન્દાગ્ંસિ સર્વેભિરેવૈન-ઞ્છન્દોભિર્મિમીતે વર્ષ્મ વા એષા છન્દસાં-યઁદતિચ્છન્દા યદતિચ્છન્દસર્ચા મિમીતે વર્ષ્મૈવૈનગ્ં સમાનાના-ઙ્કરોત્યેકયૈકયો-થ્સર્ગ- [-ઙ્કરોત્યેકયૈકયો-થ્સર્ગમ્, મિમીતે] 62
-મ્મિમીતે ઽયાતયામ્નિયાયાતયામ્નિયૈવૈન-મ્મિમીતે તસ્માન્નાનાવીર્યા અઙ્ગુલય-સ્સર્વાસ્વઙ્ગુષ્ઠમુપ નિ ગૃહ્ણાતિ તસ્મા-થ્સમાવદ્વીર્યો-ઽન્યાભિ-રઙ્ગુલિભિસ્તસ્મા-થ્સર્વા અનુ સ-ઞ્ચરતિ ય-થ્સહ સર્વાભિર્મિમીત સગ્ગ્શ્લિષ્ટા અઙ્ગુલયો જાયેર-ન્નેકયૈકયો-થ્સર્ગ-મ્મિમીતે તસ્મા-દ્વિભક્તા જાયન્તે પઞ્ચ કૃત્વો યજુષા મિમીતે પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યજ્ઞમેવાવ રુન્ધે પઞ્ચ કૃત્વ-સ્તૂષ્ણી- [કૃત્વ-સ્તૂષ્ણીમ્, દશ સ-મ્પદ્યન્તે] 63
-ન્દશ સ-મ્પદ્યન્તે દશાક્ષરા વિરાડન્નં-વિઁરા-ડ્વિરાજૈવાન્નાદ્યમવ રુન્ધે ય-દ્યજુષા મિમીતે ભૂતમેવાવ રુન્ધે ય-ત્તૂષ્ણી-મ્ભવિષ્ય-દ્ય-દ્વૈ તાવાનેવ સોમ-સ્સ્યા-દ્યાવન્ત-મ્મિમીતે યજમાનસ્યૈવ સ્યાન્નાપિ સદસ્યાના-મ્પ્રજાભ્યસ્ત્વેત્યુપ સમૂહતિ સદસ્યાનેવાન્વા ભજતિ વાસસોપ નહ્યતિ સર્વદેવત્યં-વૈઁ [ ] 64
વાસ-સ્સર્વાભિરેવૈન-ન્દેવતાભિ-સ્સમર્ધયતિ પશવો વૈ સોમઃ પ્રાણાય ત્વેત્યુપ નહ્યતિ પ્રાણમેવ પશુષુ દધાતિ વ્યાનાય ત્વેત્યનુ શૃન્થતિ વ્યાનમેવ પશુષુ દધાતિ તસ્મા-થ્સ્વપન્ત-મ્પ્રાણા ન જહતિ ॥ 65 ॥

(ઇતરં - પશુમાન્-થ્સ્યા--દ્યાત્યનસો - થ્સર્ગં - તૂષ્ણીગ્ં - સર્વદેવત્યં-વૈઁ - ત્રયસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 9)
ય-ત્કલયા તે શફેન તે ક્રીણાનીતિ પણેતાગોઅર્ઘગ્ં સોમ-ઙ્કુર્યાદગોઅર્ઘં-યઁજમાન-મગોઅર્ઘમદ્ધ્વર્યુ-ઙ્ગોસ્તુ મહિમાન-ન્નાવ તિરે-દ્ગવા તે ક્રીણાનીત્યેવ બ્રૂયા-દ્ગોઅર્ઘમેવ સોમ-ઙ્કરોતિ ગોઅર્ઘં-યઁજમાન-ઙ્ગોઅર્ઘમદ્ધ્વર્યુ-ન્ન ગોર્મહિમાનમવ તિરત્યજયા ક્રીણાતિ સતપસમેવૈન-ઙ્ક્રીણાતિ હિરણ્યેન ક્રીણાતિ સશુક્રમેવૈ- [સશુક્રમેવ, એન-ઙ્ક્રીણાતિ ધેન્વા ક્રીણાતિ] 66
-ન-ઙ્ક્રીણાતિ ધેન્વા ક્રીણાતિ સાશિરમેવૈન-ઙ્ક્રીણાત્યૃષભેણ ક્રીણાતિ સેન્દ્રમેવૈન-ઙ્ક્રીણાત્યનડુહા ક્રીણાતિ વહ્નિર્વા અનડ્વાન્. વહ્નિનૈવ વહ્નિ યજ્ઞસ્ય ક્રીણાતિ મિથુનાભ્યા-ઙ્ક્રીણાતિ મિથુનસ્યાવ-રુદ્ધ્યૈ વાસસા ક્રીણાતિ સર્વદેવત્યં-વૈઁ વાસ-સ્સર્વાભ્ય એવૈન-ન્દેવતાભ્યઃ ક્રીણાતિ દશ સ-મ્પદ્યન્તે દશાક્ષરા વિરાડન્નં-વિઁરા-ડ્વિરાજૈવાન્નાદ્યમવ રુન્ધે [રુન્ધે, તપસ-સ્તનૂરસિ] 67
તપસ-સ્તનૂરસિ પ્રજાપતે-ર્વર્ણ ઇત્યાહ પશુભ્ય એવ તદદ્ધ્વ-ર્યુર્નિ હ્નુત આત્મનો-ઽનાવ્રસ્કાય ગચ્છતિ શ્રિય-મ્પ્ર પશૂનાપ્નોતિ ય એવં-વેઁદ શુક્ર-ન્તે શુક્રેણ ક્રીણામીત્યાહ યથા યજુરેવૈત-દ્દેવા વૈ યેન હિરણ્યેન સોમમક્રીણ-ન્તદભીષહા પુનરા-ઽદદત કો હિ તેજસા વિક્રેષ્યત ઇતિ યેન હિરણ્યેન [હિરણ્યેન, સોમ-] 68
સોમ-ઙ્ક્રીણીયા-ત્તદભીષહા પુનરા દદીત તેજ એવા-ઽઽત્મ-ન્ધત્તે-ઽસ્મે જ્યોતિઃ સોમવિક્રયિણિ તમ ઇત્યાહ જ્યોતિરેવ યજમાને દધાતિ તમસા સોમવિક્રયિણમર્પયતિ યદનુપગ્રથ્ય હન્યા-દ્દન્દશૂકાસ્તાગ્ં સમાગ્ં સર્પા-સ્સ્યુરિદમહગ્ં સર્પાણા-ન્દન્દશૂકાના-ઙ્ગ્રીવા ઉપ ગ્રથ્નામીત્યાહા-દન્દશૂકાસ્તાગ્ં સમાગ્ં સર્પા ભવન્તિ તમસા સોમવિક્રયિણં-વિઁદ્ધ્યતિ સ્વાન [સ્વાન, ભ્રાજેત્યાહૈતે] 69
ભ્રાજેત્યાહૈતે વા અમુષ્મિન્ ઁલોકે સોમમરક્ષ-ન્તેભ્યો-ઽધિ સોમમા-ઽહરન્. યદેતેભ્યઃ સોમક્રયણા-ન્નાનુદિશેદક્રીતો-ઽસ્ય સોમઃ સ્યાન્નાસ્યૈતે ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે સોમગ્ં રક્ષેયુર્યદેતેભ્યઃ સોમક્રયણાનનુદિશતિ ક્રીતો-ઽસ્ય સોમો ભવત્યેતે-ઽસ્યામુષ્મિન્ ઁલોકે સોમગ્ં રક્ષન્તિ ॥ 70 ॥

(સશુક્રમેવ - રુન્ધ - ઇતિ યેન હિરણ્યેન - સ્વાન - ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 10)
વારુણો વૈ ક્રીત-સ્સોમ ઉપનદ્ધો મિત્રો ન એહિ સુમિત્રધા ઇત્યાહ શાન્ત્યા ઇન્દ્રસ્યોરુમા વિશ દક્ષિણમિત્યાહ દેવા વૈ યગ્ં સોમમક્રીણ-ન્તમિન્દ્રસ્યોરૌ દક્ષિણ આ ઽસાદયન્નેષ ખલુ વા એતર્હીન્દ્રો યો યજતે તસ્માદેવમાહોદાયુષા સ્વાયુષેત્યાહ દેવતા એવા-ન્વારભ્યો- [એવા-ન્વારભ્યોત્, તિષ્ઠત્યુ-ર્વન્તરિક્ષ-] 71
-ત્તિષ્ઠત્યુ-ર્વન્તરિક્ષ-મન્વિહીત્યાહા-ન્તરિક્ષદેવત્યો(1) હ્યેતર્હિ સોમો-ઽદિત્યા-સ્સદો-ઽસ્યદિત્યા-સ્સદ આ સીદેત્યાહ યથાયજુરેવૈત-દ્વિ વા એનમેતદર્ધયતિ ય-દ્વારુણગ્ં સન્ત-મ્મૈત્ર-ઙ્કરોતિ વારુણ્યર્ચા-ઽઽ સાદયતિ સ્વયૈવૈન-ન્દેવતયા સમર્ધયતિ વાસસા પર્યાનહ્યતિ સર્વદેવત્યં-વૈઁ વાસ-સ્સર્વાભિરેવૈ- [વાસ-સ્સર્વાભિરેવ, એન-ન્દેવતાભિ-] 72
-ન-ન્દેવતાભિ-સ્સમર્ધયત્યથો રક્ષસામપહત્યૈ વનેષુ વ્યન્તરિક્ષ-ન્તતાનેત્યાહ વનેષુ હિ વ્યન્તરિક્ષ-ન્તતાન વાજમર્વથ્સ્વિત્યાહ વાજગ્ગ્ હ્યર્વથ્સુ પયો અઘ્નિયાસ્વિત્યાહ પયો હ્યઘ્નિયાસુ હૃથ્સુ ક્રતુમિત્યાહ હૃથ્સુ હિ ક્રતું-વઁરુણો વિક્ષ્વગ્નિમિત્યાહ વરુણો હિ વિક્ષ્વગ્નિ-ન્દિવિ સૂર્ય- [સૂર્યમ્, ઇત્યાહ દિવિ હિ] 73
-મિત્યાહ દિવિ હિ સૂર્યગ્ં સોમમદ્રાવિત્યાહ ગ્રાવાણો વા અદ્રયસ્તેષુ વા એષ સોમ-ન્દધાતિ યો યજતે તસ્માદેવમાહોદુ ત્ય-ઞ્જાતવેદસમિતિ સૌર્યર્ચા કૃષ્ણાજિન-મ્પ્રત્યાનહ્યતિ રક્ષસામપહત્યા ઉસ્રાવેત-ન્ધૂર્ષાહાવિત્યાહ યથાયજુરેવૈત-ત્પ્ર ચ્યવસ્વ ભુવસ્પત ઇત્યાહ ભૂતાનાગ્ હ્યે [ભૂતાનાગ્ં હિ, એષ પતિ-ર્વિશ્વાન્યભિ] 74
-ષ પતિ-ર્વિશ્વાન્યભિ ધામાનીત્યાહ વિશ્વાનિ હ્યે(1) ષો-ઽભિ ધામાનિ પ્રચ્યવતે મા ત્વા પરિપરી વિદદિત્યાહ યદેવાદ-સ્સોમમાહ્રિયમાણ-ઙ્ગન્ધર્વો વિશ્વાવસુઃ પર્યમુષ્ણા-ત્તસ્મા-દેવમાહાપરિમોષાય યજમાનસ્ય સ્વસ્ત્યયન્યસીત્યાહ યજમાનસ્યૈવૈષ યજ્ઞસ્યાન્વારભોં ઽનવચ્છિત્ત્યૈ વરુણો વા એષ યજમાનમભ્યૈતિ ય- [યત્, ક્રીત-સ્સોમ ઉપનદ્ધો નમો] 75
-ત્ક્રીત-સ્સોમ ઉપનદ્ધો નમો મિત્રસ્ય વરુણસ્ય ચક્ષસ ઇત્યાહ શાન્ત્યા આ સોમં-વઁહન્ત્યગ્નિના પ્રતિ તિષ્ઠતે તૌ સભંવઁન્તૌ યજમાનમભિ સ-મ્ભવતઃ પુરા ખલુ વાવૈષ મેધાયા-ઽઽત્માનમારભ્ય ચરતિ યો દીક્ષિતો યદગ્નીષોમીય-મ્પશુમાલભત આત્મનિષ્ક્રયણ એવાસ્ય સ તસ્મા-ત્તસ્ય ના-ઽઽશ્ય-મ્પુરુષનિષ્ક્રયણ ઇવ હ્યથો ખલ્વાહુ રગ્નીષોમાભ્યાં-વાઁ ઇન્દ્રો વૃત્રમહન્નિતિ યદગ્નીષોમીય-મ્પશુમાલભત વાર્ત્રઘ્ન એવાસ્ય સ તસ્મા-દ્વાશ્યં-વાઁરુણ્યર્ચા પરિ ચરતિ સ્વયૈવૈન-ન્દેવતયા પરિ ચરતિ ॥ 76 ॥