6.1 - ప్రాచీనవగం శఙ్కరోతి - కృష్ణ యజుర్వేద తైత్తిరీయ సంహితా పాఠః

కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయాం షష్ఠకాణ్డే ప్రథమః ప్రశ్నః - సోమమన్త్రబ్రాహ్మణనిరూపణం
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,

శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
ప్రాచీనవగ్ంశ-ఙ్కరోతి దేవమనుష్యా దిశో వ్యభజన్త ప్రాచీ-న్దేవా దక్షిణా పితరః ప్రతీచీ-మ్మనుష్యా ఉదీచీగ్ం రుద్రా య-త్ప్రాచీనవగ్ంశ-ఙ్కరోతి దేవలోకమేవ త-ద్యజమాన ఉపావర్తతే పరి శ్రయత్యన్తర్హితోహి దేవలోకో మనుష్యలోకా-న్నాస్మాల్లోకా-థ్స్వేతవ్యమివేత్యాహుః కో హి త-ద్వేద య-ద్యముష్మిఁల్లోకే-ఽస్తి వా న వేతి దిక్ష్వతీ కాశాన్ కరో- [దిక్ష్వతీ కాశాన్ కరోతి, ఉభయో] 1
-త్యుభయో-ర్లోకయో-రభిజిత్యై కేశశ్మశ్రు వపతే నఖాని ని కృన్తతే మృతా వా ఏషా త్వగమేద్ధ్యా య-త్కేశశ్మశ్రు మృతామేవ త్వచమ-మేద్ధ్యామపహత్య యజ్ఞియో భూత్వా మేధముపైత్యఙ్గిరస-స్సువర్గం-లోఁకం-యఁన్తో-ఽఫ్సు దీక్షాతపసీ ప్రావేశయన్నఫ్సు స్నాతి సాక్షాదేవ దీక్షాతపసీ అవ రున్ధే తీర్థే స్నాతి తీర్థే హి తే తా-మ్ప్రావేశయ-న్తీర్థే స్నాతి [ ] 2
తీర్థమేవ సమానానా-మ్భవత్యపో-ఽశ్ఞాత్యన్తరత ఏవ మేద్ధ్యో భవతి వాససా దీక్షయతి సౌమ్యం-వైఁ క్షౌమ-న్దేవతయా సోమమేష దేవతాముపైతి యో దీక్షతే సోమస్య తనూరసి తనువ-మ్మే పాహీత్యాహ స్వామేవ దేవతాముపైత్యథో ఆశిషమేవైతామా శాస్తే ఽగ్నేస్తూషాధానం-వాఁయోర్వాతపాన-మ్పితృణా-న్నీవి-రోషధీనా-మ్ప్రఘాత [-రోషధీనా-మ్ప్రఘాతః, ఆదిత్యానా-మ్ప్రాచీనతానో] 3
ఆదిత్యానా-మ్ప్రాచీనతానో విశ్వేషా-న్దేవానామోతు ర్నక్షత్రాణా-మతీకాశాస్తద్వా ఏత-థ్సర్వ దేవత్యం-యఁ-ద్వాసో య-ద్వాససా దీక్షయతి సర్వాభిరేవైన-న్దేవతాభి-ర్దీక్షయతి బహిఃప్రాణో వై మనుష్యస్త-స్యాశన-మ్ప్రాణో-ఽశ్ఞాతి సప్రాణ ఏవ దీక్షత ఆశితో భవతి యావానేవాస్య ప్రాణస్తేన సహ మేధముపైతి ఘృత-న్దేవానా-మ్మస్తు పితృణా-న్నిష్పక్వ-మ్మనుష్యాణా-న్తద్వా [-మ్మనుష్యాణా-న్తద్వై, ఏత-థ్సర్వదేవత్యం] 4
ఏత-థ్సర్వదేవత్యం-యఁన్నవనీతం-యఁన్నవనీతేనాభ్యఙ్క్తే సర్వా ఏవ దేవతాః ప్రీణాతి ప్రచ్యుతో వా ఏషో-ఽస్మాల్లోకాదగతో దేవలోకం-యోఁ దీక్షితో ఽన్తరేవ నవనీత-న్తస్మా-న్నవనీతేనాభ్యఙ్క్తే ఽనులోమం-యఁజుషా వ్యావృత్త్యా ఇన్ద్రో వృత్రమహ-న్తస్య కనీనికా పరా-ఽపత-త్తదాఞ్జనమ-భవద్యదాఙ్క్తే చక్షురేవ భ్రాతృవ్యస్య వృఙ్క్తే దక్షిణ-మ్పూర్వమా-ఽఙ్క్తే [దక్షిణ-మ్పూర్వమా-ఽఙ్క్తే, సవ్యగ్ం హి] 5
సవ్యగ్ం హి పూర్వ-మ్మనుష్యా ఆఞ్జతే న ని ధావతే నీవ హి మనుష్యా ధావన్తే పఞ్చ కృత్వ ఆ-ఽఙ్క్తే పఞ్చాక్షరా పఙ్క్తిః పాఙ్క్తో యజ్ఞో యజ్ఞమేవావ రున్ధే పరిమితమాఙ్క్తే ఽపరిమితగ్ం హి మనుష్యా ఆఞ్జతే సతూలయా-ఽఽఙ్క్తే- ఽపతూలయా హి మనుష్యా ఆఞ్జతే వ్యావృత్త్యై యదపతూలయాఞ్జీత వజ్ర ఇవ స్యా-థ్సతూలయా-ఽఽఙ్క్తే మిత్రత్వాయే- [మిత్రత్వాయ, ఇన్ద్రో] 6
-న్ద్రో వృత్రమహన్థ్సో-ఽ(1)పో-ఽ(1)భ్య-మ్రియత తాసాం-యఁన్మేద్ధ్యం-యఁజ్ఞియగ్ం సదేవమాసీ-త్తదపోదక్రామ-త్తే దర్భా అభవన్. యద్దర్భపుఞ్జీలైః పవయతి యా ఏవ మేద్ధ్యా యజ్ఞియా-స్సదేవా ఆపస్తాభిరేవైన-మ్పవయతి ద్వాభ్యా-మ్పవయత్య-హోరాత్రాభ్యామేవైన-మ్పవయతి త్రిభిః పవయతి త్రయ ఇమే లోకా ఏభిరేవైనం-లోఁకైః పవయతి పఞ్చభిః [పఞ్చభిః, పవయతి పఞ్చాక్షరా] 7
పవయతి పఞ్చాక్షరా పఙ్క్తిః పాఙ్క్తో యజ్ఞో యజ్ఞాయైవైన-మ్పవయతి షడ్భిః పవయతి షడ్వా ఋతవ ఋతుభిరేవైన-మ్పవయతి సప్తభిః పవయతి సప్త ఛన్దాగ్ంసి ఛన్దోభిరేవైన-మ్పవయతి నవభిః పవయతి నవ వై పురుషే ప్రాణా-స్సప్రాణమేవైన-మ్పవయత్యేకవిగ్ంశత్యా పవయతి దశ హస్త్యా అఙ్గులయో దశ పద్యా ఆత్మైకవిగ్ంశో యావానేవ పురుషస్త-మపరివర్గ- [పురుషస్త-మపరివర్గమ్, పవయతి చిత్పతిస్త్వా] 8
-మ్పవయతి చిత్పతిస్త్వా పునాత్విత్యాహ మనో వై చిత్పతిర్మనసైవైన-మ్పవయతి వాక్పతిస్త్వా పునాత్విత్యాహ వాచైవైన-మ్పవయతి దేవస్త్వా సవితా పునాత్విత్యాహ సవితృప్రసూత ఏవైన-మ్పవయతి తస్య తే పవిత్రపతే పవిత్రేణ యస్మై క-మ్పునే తచ్ఛకేయమిత్యా-హా-ఽఽశిషమేవైతామా శాస్తే ॥ 9 ॥

(అతీకాశాన్ కరోత్య - వేశయ-న్తిర్థ స్నాతి - ప్రఘాతో - మనుష్యాణా-న్తద్వా - ఆ-ఽఙ్క్తే - మిత్రత్వాయ - పఞ్చభి - రపరివర్గ - మష్టాచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 1)
యావన్తో వై దేవా యజ్ఞాయాపునత త ఏవాభవన్. య ఏవం-విఁద్వాన్. యజ్ఞాయ పునీతే భవత్యేవ బహిః పవయిత్వా-ఽన్తః ప్ర పాదయతి మనుష్యలోక ఏవైన-మ్పవయిత్వా పూత-న్దేవలోక-మ్ప్ర ణయత్యదీక్షిత ఏకయా-ఽఽహుత్యేత్యాహు-స్స్రువేణ చతస్రో జుహోతి దీక్షితత్వాయ స్రుచా పఞ్చమీ-మ్పఞ్చాక్షరా పఙ్క్తిః పాఙ్క్తో యజ్ఞో యజ్ఞమేవావ రున్ధ ఆకూత్యై ప్రయుజే-ఽగ్నయే [ప్రయుజే-ఽగ్నయే, స్వాహేత్యాహా] 10
స్వాహేత్యాహా-ఽఽకూత్యా హి పురుషో యజ్ఞమభి ప్రయుఙ్క్తే యజేయేతి మేధాయై మనసే-ఽగ్నయే స్వాహేత్యాహ మేధయా హి మనసా పురుషో యజ్ఞమభిగచ్ఛతి సరస్వత్యై పూష్ణే-ఽగ్నయే స్వాహేత్యాహ వాగ్వై సరస్వతీ పృథివీ పూషా వాచైవ పృథివ్యా యజ్ఞ-మ్ప్రయుఙ్క్త ఆపో దేవీ-ర్బృహతీ-ర్విశ్వశమ్భువ ఇత్యాహ యా వై వర్ష్యాస్తా [యా వై వర్ష్యాస్తాః, ఆపో దేవీ-ర్బృహతీ-] 11
ఆపో దేవీ-ర్బృహతీ-ర్విశ్వశభుంవోఁ యదేత-ద్యజుర్న బ్రూయా-ద్దివ్యా ఆపో-ఽశాన్తా ఇమం-లోఁకమా గచ్ఛేయురాపో దేవీ-ర్బృహతీ-ర్విశ్వశమ్భువ ఇత్యాహాస్మా ఏవైనా లోకాయ శమయతి తస్మాచ్ఛాన్తా ఇమం-లోఁకమా గచ్ఛన్తి ద్యావాపృథివీ ఇత్యాహ ద్యావాపృథివ్యోర్హి యజ్ఞ ఉర్వన్తరిక్ష-మిత్యాహాన్తరిక్షే హి యజ్ఞో బృహస్పతిర్నో హవిషా వృధా- [హవిషా వృధాతు, ఇత్యాహ బ్రహ్మ వై] 12
-త్విత్యాహ బ్రహ్మ వై దేవానా-మ్బృహస్పతి-ర్బ్రహ్మణైవాస్మై యజ్ఞమవ రున్ధే యద్- బ్రూయా-ద్విధేరితి యజ్ఞస్థాణుమృచ్ఛే-ద్వృధాత్విత్యాహ యజ్ఞస్థాణుమేవ పరి వృణక్తి ప్రజాపతి-ర్యజ్ఞమసృజత సో-ఽస్మా-థ్సృష్టః పరాంఐ-థ్స ప్ర యజురవ్లీనా-త్ప్ర సామ తమృగుదయచ్ఛ-ద్యదృగుదయచ్ఛ-త్తదౌ-ద్గ్రహణస్యౌ-ద్గ్రహణత్వ మృచా [మృచా, జుహోతి యజ్ఞస్యోద్యత్యా] 13
జుహోతి యజ్ఞస్యోద్యత్యా అనుష్టుప్-ఛన్దసా-ముదయచ్ఛదిత్యా-హుస్తస్మాదనుష్టుభా జుహోతి యజ్ఞస్యోద్యత్యై ద్వాదశ వాథ్సబన్ధాన్యుదయచ్ఛ-న్నిత్యాహు-స్తస్మాద్- ద్వాదశభి-ర్వాథ్సబన్ధవిదో దీక్షయన్తి సా వా ఏషర్గనుష్టుగ్-వాగనుష్టుగ్-యదేతయర్చా దీక్షయతి వాచైవైనగ్ం సర్వయా దీక్షయతి విశ్వే దేవస్య నేతురిత్యాహ సావిత్ర్యేతేన మర్తో వృణీత సఖ్య- [సఖ్యమ్, ఇత్యాహ] 14
-మిత్యాహ పితృదేవత్యైతేన విశ్వే రాయ ఇషుద్ధ్యసీత్యాహ వైశ్వదేవ్యేతేన ద్యుమ్నం-వృఁణీత పుష్యస ఇత్యాహ పౌష్ణ్యేతేన సా వా ఏషర్ఖ్సర్వదేవత్యా యదేతయర్చా దీక్షయతి సర్వాభిరేవైన-న్దేవతాభిర్దీక్షయతి సప్తాక్షర-మ్ప్రథమ-మ్పదమష్టాక్షరాణి త్రీణి యాని త్రీణి తాన్యష్టావుప యన్తి యాని చత్వారి తాన్యష్టౌ యదష్టాక్షరా తేన [తేన, గాయత్రీ యదేకాదశాక్షరా] 15
గాయత్రీ యదేకాదశాక్షరా తేన త్రిష్టుగ్య-ద్ద్వాదశాక్షరా తేన జగతీ సా వా ఏషర్ఖ్సర్వాణి ఛన్దాగ్ంసి యదేతయర్చా దీక్షయతి సర్వేభిరేవైన-ఞ్ఛన్దోభిర్దీక్షయతి సప్తాక్షర-మ్ప్రథమ-మ్పదగ్ం సప్తపదా శక్వరీ పశవ-శ్శక్వరీ పశూనేవావ రున్ధ ఏకస్మాదక్షరాదనాప్త-మ్ప్రథమ-మ్పద-న్తస్మా-ద్య-ద్వాచో-ఽనాప్త-న్తన్మనుష్యా ఉప జీవన్తి పూర్ణయా జుహోతి పూర్ణ ఇవ హి ప్రజాపతిః ప్రజాపతేరాప్త్యై న్యూనయా జుహోతి న్యూనాద్ధి ప్రజాపతిః ప్రజా అసృజత ప్రజానాగ్ం సృష్ట్యై ॥ 16 ॥

(అగ్నయే - తా - వృధాత్వృ - చా - సఖ్యం - తేన - జుహోతి - పఞ్చదశ చ) (అ. 2)
ఋ-ఖ్సామే వై దేవేభ్యో యజ్ఞాయా-ఽతిష్ఠమానే కృష్ణో రూప-ఙ్కృత్వా- ఽపక్రమ్యాతిష్ఠతా-న్తే-ఽమన్యన్త యం-వాఁ ఇమే ఉపావర్థ్స్యత-స్స ఇద-మ్భవిష్యతీతి తే ఉపామన్త్రయన్త తే అహోరాత్రయో-ర్మహిమాన-మపనిధాయ దేవానుపావర్తేతామేష వా ఋచో వర్ణో యచ్ఛుక్ల-ఙ్కృష్ణాజినస్యైష సామ్నో య-త్కృష్ణమృఖ్సామయో-శ్శిల్పే స్థ ఇత్యాహర్ఖ్సామే ఏవా-ఽవ రున్ధ ఏష [ఏవా-ఽవ రున్ధ ఏషః, వా అహ్నో] 17
వా అహ్నో వర్ణో యచ్ఛుక్ల-ఙ్కృష్ణాజినస్యైష రాత్రియా య-త్కృష్ణం-యఁదేవైనయోస్తత్ర న్యక్త-న్తదేవావ రున్ధే కృష్ణాజినేన దీక్షయతి బ్రహ్మణో వా ఏత-ద్రూపం-యఁ-త్కృష్ణాజిన-మ్బ్రహ్మణైవైన-న్దీక్షయతీమా-న్ధియగ్ం శిక్షమాణస్య దేవేత్యాహ యథాయజురేవైత-ద్గర్భో వా ఏష య-ద్దీక్షిత ఉల్బం-వాఁసః ప్రోర్ణుతే తస్మా- [తస్మాత్, గర్భాః ప్రావృతా] 18
-ద్గర్భాః ప్రావృతా జాయన్తే న పురా సోమస్య క్రయాదపోర్ణ్వీత య-త్పురా సోమస్య క్రయాదపోర్ణ్వీత గర్భాః ప్రజానా-మ్పరాపాతుకా-స్స్యుః క్రీతే సోమే-ఽపోర్ణుతే జాయత ఏవ తదథో యథా వసీయాగ్ం స-మ్ప్రత్యపోర్ణుతే తాదృగేవ తదఙ్గిరస-స్సువర్గం-లోఁకం-యఁన్త ఊర్జం-వ్యఁభజన్త తతో యదత్యశిష్యత తే శరా అభవన్నూర్గ్వై శరా యచ్ఛరమయీ [యచ్ఛరమయీ, మేఖలా] 19
మేఖలా భవత్యూర్జమేవావ రున్ధే మద్ధ్యత-స్సన్నహ్యతి మద్ధ్యత ఏవాస్మా ఊర్జ-న్దధాతి తస్మాన్మద్ధ్యత ఊర్జా భుఞ్జత ఊర్ధ్వం-వైఁ పురుషస్య నాభ్యై మేద్ధ్య-మవాచీన-మమేద్ధ్యం-యఁన్మద్ధ్యత-స్సనంహ్యతి మేద్ధ్య-ఞ్చైవాస్యామేద్ధ్య-ఞ్చ వ్యావర్తయతీన్ద్రో వృత్రాయ వజ్ర-మ్ప్రాహర-థ్స త్రేధా వ్యభవ-థ్స్ఫ్యస్తృతీయగ్ం రథస్తృతీయం-యూఁపస్తృతీయం- [-యూపస్తృతీయమ్, యే-ఽన్త-శ్శరా] 20
-ఁయే-ఽన్త-శ్శరా అశీర్యన్త తే శరా అభవ-న్తచ్ఛరాణాగ్ం శరత్వం-వఁజ్రో వై శరాః, క్షు-త్ఖలు వై మనుష్యస్య భ్రాతృవ్యో యచ్ఛరమయీ మేఖలా భవతి వజ్రేణైవ సాక్షా-త్క్షుధ-మ్భ్రాతృవ్య-మ్మద్ధ్యతో-ఽప హతే త్రివృ-ద్భవతి త్రివృద్వై ప్రాణస్త్రివృతమేవ ప్రాణ-మ్మద్ధ్యతో యజమానే దధాతి పృథ్వీ భవతి రజ్జూనాం-వ్యాఁవృత్యై మేఖలయా యజమాన-న్దీక్షయతి యోక్త్రేణ పత్నీ-మ్మిథునత్వాయ [ ] 21
యజ్ఞో దక్షిణామభ్యద్ధ్యాయ-త్తాగ్ం సమభవ-త్తదిన్ద్రో-ఽచాయ-థ్సో-ఽమన్యత యో వా ఇతో జనిష్యతే స ఇద-మ్భవిష్యతీతి తా-మ్ప్రావిశ-త్తస్యా ఇన్ద్ర ఏవాజాయత సో-ఽమన్యత యో వై మదితో ఽపరో జనిష్యతే స ఇద-మ్భవిష్యతీతి తస్యా అనుమృశ్య యోనిమా-ఽచ్ఛిన-థ్సా సూతవశా-ఽభవ-త్త-థ్సూతవశాయై జన్మ [జన్మ, తాగ్ం హస్తే న్యవేష్టయత] 22
తాగ్ం హస్తే న్యవేష్టయత తా-మ్మృగేషు న్యదధా-థ్సా కృష్ణవిషాణా- ఽభవదిన్ద్రస్య యోనిరసి మా మా హిగ్ంసీరితి కృష్ణవిషాణా-మ్ప్ర యచ్ఛతి సయోనిమేవ యజ్ఞ-ఙ్కరోతి సయోని-న్దక్షిణాగ్ం సయోనిమిన్ద్రగ్ం సయోనిత్వాయ కృష్యై త్వా సుసస్యాయా ఇత్యాహ తస్మాదకృష్టపచ్యా ఓషధయః పచ్యన్తే సుపిప్పలాభ్య-స్త్వౌషధీభ్య ఇత్యాహ తస్మాదోషధయః ఫల-ఙ్గృహ్ణన్తి యద్ధస్తేన [యద్ధస్తేన, కణ్డూయేత] 23
కణ్డూయేత పామన-మ్భావుకాః ప్రజా-స్స్యుర్య-థ్స్మయేత నగ్న-మ్భావుకాః కృష్ణవిషాణయా కణ్డూయతే-ఽపిగృహ్య స్మయతే ప్రజానా-ఙ్గోపీథాయ న పురా దక్షిణాభ్యో నేతోః కృష్ణవిషాణామవ చృతేద్య-త్పురా దక్షిణాభ్యో నేతోః కృష్ణవిషాణా-మవచృతే-ద్యోనిః ప్రజానా-మ్పరాపాతుకా స్యాన్నీతాసు దక్షిణాసు చాత్వాలే కృష్ణవిషాణా-మ్ప్రాస్యతి యోనిర్వై యజ్ఞస్య చాత్వాలం-యోఁనిః కృష్ణవిషాణా యోనావేవ యోని-న్దధాతి యజ్ఞస్య సయోనిత్వాయ ॥ 24 ॥

(రున్ధ ఏష - తస్మా - చ్ఛరమయీ - యూపస్తృతీయం - మిథునత్వాయ - జన్మ - హస్తేనా - ఽష్టాచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 3)
వాగ్వై దేవేభ్యో ఽపాక్రామ-ద్యజ్ఞాయాతిష్ఠమానా సా వనస్పతీ-న్ప్రావిశ-థ్సైషా వాగ్వనస్పతిషు వదతి యా దున్దుభౌ యా తూణవే యా వీణాయాం-యఁ-ద్దీక్షితదణ్డ-మ్ప్రయచ్ఛతి వాచమేవావ రున్ధ ఔదుబంరో భవత్యూర్గ్వా ఉదుబంర ఊర్జమేవావ రున్ధే ముఖేన సమ్మితో భవతి ముఖత ఏవాస్మా ఊర్జ-న్దధాతి తస్మా-న్ముఖత ఊర్జా భుఞ్జతే [ ] 25
క్రీతే సోమే మైత్రావరుణాయ దణ్డ-మ్ప్ర యచ్ఛతి మైత్రావరుణో హి పురస్తా-దృత్విగ్భ్యో వాచం-విఁభజతి తామృత్విజో యజమానే ప్రతి ష్ఠాపయన్తి స్వాహా యజ్ఞ-మ్మనసేత్యాహ మనసా హి పురుషో యజ్ఞమభిగచ్ఛతి స్వాహా ద్యావాపృథివీభ్యా -మిత్యాహ ద్యావాపృథివ్యోర్హి యజ్ఞ-స్స్వాహోరోర-న్తరిక్షా -దిత్యాహాన్తరిక్షే హి యజ్ఞ-స్స్వాహా యజ్ఞం-వాఁతాదా రభ ఇత్యాహా-ఽయం- [ఇత్యాహా-ఽయమ్, వావ యః పవతే] 26
-ఁవావ యః పవతే స యజ్ఞస్తమేవ సాక్షాదా రభతే ముష్టీ కరోతి వాచం-యఁచ్ఛతి యజ్ఞస్య ధృత్యా అదీక్షిష్టాయ-మ్బ్రాహ్మణ ఇతి త్రిరుపాగ్శ్వాహ దేవేభ్య ఏవైన-మ్ప్రా-ఽఽహ త్రిరుచ్చైరుభయేభ్య ఏవైన-న్దేవమనుష్యేభ్యః ప్రా-ఽఽహ న పురా నక్షత్రేభ్యో వాచం-విఁ సృజే-ద్యత్పురా నక్షత్రేభ్యో వాచం-విఁసృజే-ద్యజ్ఞం-విఁచ్ఛిన్ద్యా- [-ఁవిచ్ఛిన్ద్యాత్, ఉదితేషు] 27
-దుదితేషు నక్షత్రేషు వ్రత-ఙ్కృణుతేతి వాచం-విఁ సృజతి యజ్ఞవ్రతో వై దీక్షితో యజ్ఞమేవాభి వాచం-విఁ సృజతి యది విసృజే-ద్వైష్ణవీమృచమను బ్రూయా-ద్యజ్ఞో వై విష్ణుర్యజ్ఞేనైవ యజ్ఞగ్ం స-న్తనోతి దైవీ-న్ధియ-మ్మనామహ ఇత్యాహ యజ్ఞమేవ తన్మ్రదయతి సుపారా నో అసద్వశ ఇత్యాహ వ్యుష్టిమేవావ రున్ధే [రున్ధే, బ్రహ్మవాదినో వదన్తి] 28
బ్రహ్మవాదినో వదన్తి హోతవ్య-న్దీక్షితస్య గృహా(3) ఇ న హోతవ్యా(3)మితి హవిర్వై దీక్షితో యజ్జుహుయా-ద్యజమానస్యావదాయ జుహుయా-ద్యన్న జుహుయా-ద్యజ్ఞపరురన్తరియాద్యే దేవా మనోజాతా మనోయుజ ఇత్యాహ ప్రాణా వై దేవా మనోజాతా మనోయుజస్తేష్వేవ పరోక్ష-ఞ్జుహోతి తన్నేవ హుత-న్నేవాహుతగ్గ్ స్వపన్తం-వైఁ దీక్షితగ్ం రక్షాగ్ంసి జిఘాగ్ంసన్త్యగ్నిః - [జిఘాగ్ంసన్త్యగ్నిః, ఖలు వై] 29
ఖలు వై రక్షోహా-ఽగ్నే త్వగ్ం సు జాగృహి వయగ్ం సు మన్దిషీమహీత్యాహాగ్ని-మేవాధిపా-ఙ్కృత్వా స్వపితి రక్షసామపహత్యా అవ్రత్యమివ వా ఏష కరోతి యో దీక్షిత-స్స్వపితి త్వమగ్నే వ్రతపా అసీత్యాహాగ్నిర్వై దేవానాం-వ్రఁతపతి-స్స ఏవైనం-వ్రఁతమా లభంయఁతి దేవ ఆ మర్త్యేష్వేత్యాహ దేవో [దేవః, హ్యేష స-న్మర్త్యేషు] 30
హ్యేష స-న్మర్త్యేషు త్వం-యఁజ్ఞేష్వీడ్య ఇత్యాహైతగ్ం హి యజ్ఞేష్వీడతే-ఽప వై దీక్షితా-థ్సుషుపుష ఇన్ద్రియ-న్దేవతాః క్రామన్తి విశ్వే దేవా అభి మామా-ఽవవృత్ర-న్నిత్యా-హేన్ద్రియేణైవైన-న్దేవతాభి-స్స-న్నయతి యదేత-ద్యజుర్న బ్రూయా-ద్యావత ఏవ పశూనభి దీక్షేత తావన్తో-ఽస్య పశవః స్యూ రాస్వేయ- [పశవః స్యూ రాస్వేయత్, సోమా-ఽఽ భూయో] 31
-థ్సోమా-ఽఽ భూయో భరేత్యాహా-పరిమితానేవ పశూనవ రున్ధే చన్ద్రమసి మమ భోగాయ భవేత్యాహ యథాదేవతమేవైనాః ప్రతి గృహ్ణాతి వాయవే త్వా వరుణాయ త్వేతి యదేవమేతా నానుదిశేదయథాదేవత-న్దక్షిణా గమయేదా దేవతాభ్యో వృశ్చ్యేత యదేవమేతా అనుదిశతి యథాదేవతమేవ దక్షిణా గమయతి న దేవతాభ్య ఆ [న దేవతాభ్య ఆ, వృశ్చ్యతే దేవీరాపో] 32
వృశ్చ్యతే దేవీరాపో అపా-న్నపాదిత్యాహ యద్వో మేద్ధ్యం-యఁజ్ఞియగ్ం సదేవ-న్తద్వో మా-ఽవ క్రమిషమితి వావైతదాహాచ్ఛిన్న-న్తన్తు-మ్పృథివ్యా అను గేషమిత్యాహ సేతుమేవ కృత్వా-ఽత్యేతి ॥ 33 ॥

(భుఞ్జతే - ఽయం - ఛిన్ద్యా-ద్- రున్ధే - ఽగ్ని - రాహ దేవ - ఇయ-ద్- దేవతాభ్య ఆ - త్రయస్త్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 4)
దేవా వై దేవయజన-మద్ధ్యవసాయ దిశో న ప్రాజాన-న్తే(1)-ఽన్యో-ఽన్యముపాధావ-న్త్వయా ప్ర జానామ త్వయేతి తే-ఽదిత్యాగ్ం సమద్ధ్రయన్త త్వయా ప్ర జానామేతి సా-ఽబ్రవీ-ద్వరం-వృఁణై మత్ప్రాయణా ఏవ వో యజ్ఞా మదుదయనా అసన్నితి తస్మాదాదిత్యః ప్రాయణీయో యజ్ఞానామాదిత్య ఉదయనీయః పఞ్చ దేవతా యజతి పఞ్చ దిశో దిశా-మ్ప్రజ్ఞాత్యా [దిశా-మ్ప్రజ్ఞాత్యై, అథో పఞ్చాక్షరా] 34
అథో పఞ్చాక్షరా పఙ్క్తిః పాఙ్క్తో యజ్ఞో యజ్ఞమేవావ రున్ధే పథ్యాగ్ స్వస్తిమయజ-న్ప్రాచీమేవ తయా దిశ-మ్ప్రాజానన్నగ్నినా దక్షిణా సోమేన ప్రతీచీగ్ం సవిత్రోదీచీ-మదిత్యోర్ధ్వా-మ్పథ్యాగ్ స్వస్తిం ఁయజతి ప్రాచీమేవ తయా దిశ-మ్ప్ర జానాతి పథ్యాగ్ స్వస్తిమిష్ట్వా-ఽగ్నీషోమౌ యజతి చక్షుషీ వా ఏతే యజ్ఞస్య యదగ్నీషోమౌ తాభ్యామేవాను పశ్య- [పశ్యతి, అగ్నీషోమా-విష్ట్వా] 35
-త్యగ్నీషోమా-విష్ట్వా సవితారం-యఁజతి సవితృప్రసూత ఏవాను పశ్యతి సవితారమిష్ట్వా-ఽదితిం-యఁజతీయం-వాఁ అదితిరస్యామేవ ప్రతిష్ఠాయాను పశ్యత్యదితిమిష్ట్వా మారుతీమృచమన్వాహ మరుతో వై దేవానాం-విఁశో దేవవిశ-ఙ్ఖలు వై కల్పమాన-మ్మనుష్యవిశమను కల్పతే య-న్మారుతీమృచమన్వాహ విశా-ఙ్కౢప్త్యై బ్రహ్మవాదినో వదన్తి ప్రయాజవదననూయాజ-మ్ప్రాయణీయ-ఙ్కార్య-మనూయాజవ- [-మనూయాజవత్, అప్రయాజ-ముదయనీయ] 36
-దప్రయాజ-ముదయనీయ-మితీమే వై ప్రయాజా అమీ అనూయాజా-స్సైవ సా యజ్ఞస్య సన్తతిస్త-త్తథా న కార్యమాత్మా వై ప్రయాజాః ప్రజా-ఽనూయాజా య-త్ప్రయాజా-నన్తరియాదాత్మానమ-న్తరియా-ద్యదనూయాజా-నన్తరియా-త్ప్రజామన్తరియాద్యతః ఖలు వై యజ్ఞస్య వితతస్య న క్రియతే తదను యజ్ఞః పరా భవతి యజ్ఞ-మ్పరాభవన్తం-యఁజమానో-ఽను [-ఁయజమానో-ఽను, పరా భవతి] 37
పరా భవతి ప్రయాజవదేవా-నూయాజవ-త్ప్రాయణీయ-ఙ్కార్య-మ్ప్రయాజవదనూయాజవ-దుదయనీయ-న్నా-ఽఽత్మానమన్తరేతి న ప్రజా-న్న యజ్ఞః పరాభవతి న యజమానః ప్రాయణీయస్య నిష్కాస ఉదయనీయమభి నిర్వపతి సైవ సా యజ్ఞస్య సన్తతిర్యాః ప్రాయణీయస్య యాజ్యా య-త్తా ఉదయనీయస్య యాజ్యాః కుర్యా-త్పరాంఅముం-లోఁకమా రోహే-త్ప్రమాయుక-స్స్యాద్యాః ప్రాయణీయస్య పురో-ఽనువాక్యాస్తా ఉదయనీయస్య యాజ్యాః కరోత్యస్మిన్నేవ లోకే ప్రతి తిష్ఠతి ॥ 38 ॥

(ప్రజ్ఞాత్యై - పశ్యత్య - నూయాజవ - ద్యజమానో-ఽను - పురోనువాక్యాస్తా - అష్టౌ చ) (అ. 5)
కద్రూశ్చ వై సుపర్ణీ చా-ఽఽత్మరూపయోరస్పర్ధేతాగ్ం సా కద్రూ-స్సుపర్ణీమజయ-థ్సా-ఽబ్రవీ-త్తృతీయస్యామితో దివి సోమస్తమా హర తేనా-ఽఽత్మాన-న్నిష్క్రీణీష్వేతీయం-వైఁ కద్రూరసౌ సుపర్ణీ ఛన్దాగ్ంసి సౌపర్ణేయా-స్సాబ్రవీదస్మై వై పితరౌ పుత్రా-న్బిభృత-స్తృతీయస్యామితో దివి సోమస్తమా హర తేనా-ఽఽత్మాన-న్నిష్క్రీణీష్వే- [నిష్క్రీణీష్వ, ఇతి మా] 39
-తి మా కద్రూరవోచదితి జగత్యుదపత-చ్చతుర్దశాక్షరా సతీ సా ఽప్రాప్య న్యవర్తత తస్యై ద్వే అక్షరే అమీయేతాగ్ం సా పశుభిశ్చ దీక్షయా చా-ఽగచ్ఛ-త్తస్మాజ్జగతీ ఛన్దసా-మ్పశవ్యతమా తస్మా-త్పశుమన్త-న్దీక్షోప నమతి త్రిష్టుగుదపత-త్త్రయోదశాక్షరా సతీ సా ఽప్రాప్య న్యవర్తత తస్యై ద్వే అక్షరే అమీయేతాగ్ం సా దక్షిణాభిశ్చ [దక్షిణాభిశ్చ, తపసా] 40
తపసా చా-ఽగచ్ఛ-త్తస్మా-త్త్రిష్టుభో లోకే మాద్ధ్యన్దినే సవనే దక్షిణా నీయన్త ఏత-త్ఖలు వావ తప ఇత్యాహుర్య-స్స్వ-న్దదాతీతి గాయత్ర్యుదపతచ్చతురక్షరా సత్యజయా జ్యోతిషా తమస్యా అజా-ఽభ్యరున్ధ తదజాయా అజత్వగ్ం సా సోమ-ఞ్చా-ఽఽహరచ్చత్వారి చాక్షరాణి సా-ఽష్టాక్షరా సమపద్యత బ్రహ్మవాదినో వదన్తి [బ్రహ్మవాదినో వదన్తి, కస్మా-థ్సత్యా-] 41
కస్మా-థ్సత్యా-ద్గాయత్రీ కనిష్ఠా ఛన్దసాగ్ం సతీ యజ్ఞముఖ-మ్పరీయాయేతి యదేవాద-స్సోమమా-ఽహర-త్తస్మా-ద్యజ్ఞముఖ-మ్పర్యై-త్తస్మా-త్తేజస్వినీతమా పద్భ్యా-న్ద్వే సవనే సమగృహ్ణా-న్ముఖేనైకం-యఁన్ముఖేన సమగృహ్ణా-త్తదధయ-త్తస్మా-ద్ద్వే సవనే శుక్రవతీ ప్రాతస్సవన-ఞ్చ మాద్ధ్యన్దిన-ఞ్చ తస్మా-త్తృతీయ సవన ఋజీషమభి షుణ్వన్తి ధీతమివ హి మన్యన్త [హి మన్యన్తే, ఆశిరమవ నయతి] 42
ఆశిరమవ నయతి సశుక్రత్వాయాథో స-మ్భరత్యేవైన-త్తగ్ం సోమ-మాహ్రియమాణ-ఙ్గన్ధర్వో విశ్వావసః పర్యముష్ణా-థ్స తిస్రో రాత్రీః పరిముషితో-ఽవస-త్తస్మా-త్తిస్రో రాత్రీః క్రీత-స్సోమో వసతి తే దేవా అబ్రువన్-థ్స్త్రీకామా వై గన్ధర్వా స్స్త్రియా నిష్క్రీణామేతి తే వాచగ్గ్ స్త్రియమేకహాయనీ-ఙ్కృత్వా తయా నిరక్రీణన్-థ్సా రోహి-ద్రూప-ఙ్కృత్వా గన్ధర్వేభ్యో- [గన్ధర్వేభ్యః, అపక్రమ్యాతిష్ఠ-త్త-ద్రోహితో] 43
-ఽపక్రమ్యాతిష్ఠ-త్త-ద్రోహితో జన్మ తే దేవా అబ్రువన్నప యుష్మదక్రమీ-న్నాస్మాను-పావర్తతే వి హ్వయామహా ఇతి బ్రహ్మ గన్ధర్వా అవదన్నగాయ-న్దేవా-స్సా దేవా-న్గాయత ఉపావర్తత తస్మా-ద్గాయన్తగ్గ్ స్త్రియః కామయన్తే కాముకా ఏనగ్గ్ స్త్రియో భవన్తి య ఏవం-వేఁదాథో య ఏవం-విఁద్వానపి జన్యేషు భవతి తేభ్య ఏవ దదత్యుత య-ద్బహుతయా [య-ద్బహుతయాః, భవన్త్యేకహాయన్యా] 44
భవన్త్యేకహాయన్యా క్రీణాతి వాచైవైనగ్ం సర్వయా క్రీణాతి తస్మాదేకహాయనా మనుష్యా వాచం-వఁదన్త్యకూటయా ఽకర్ణయా-ఽ కాణయాశ్లోణయా ఽసప్తశఫయా క్రీణాతి సర్వయైవైన-ఙ్క్రీణాతి యచ్ఛ్వేతయా క్రీణీయా-ద్దుశ్చర్మా యజమాన-స్స్యాద్య-త్కృష్ణయా-ఽనుస్తరణీ స్యా-త్ప్రమాయుకో యజమాన-స్స్యాద్య-ద్ద్విరూపయా వార్త్రఘ్నీ స్యా-థ్స వా-ఽన్య-ఞ్జినీయా-త్తం-వాఁ-ఽన్యో జినీయాదరుణయా పిఙ్గాక్ష్యా క్రీణాత్యేతద్వై సోమస్య రూపగ్గ్ స్వయైవైన-న్దేవతయా క్రీణాతి ॥ 45 ॥

(నిష్క్రీణీష్వ - దక్షిణాభిశ్చ - వదన్తి - మన్యన్తే-గన్ధర్వేభ్యో-బహుతయాః-పిఙ్గాక్ష్యా-దశ చ ) (అ. 6)
తద్ధిరణ్యమభవ-త్తస్మాదద్భ్యో హిరణ్య-మ్పునన్తి బ్రహ్మవాదినో వదన్తి కస్మా-థ్సత్యాదనస్థికేన ప్రజాః ప్రవీయన్తే ఽస్థన్వతీర్జాయన్త ఇతి యద్ధిరణ్య-ఙ్ఘృతే-ఽవధాయ జుహోతి తస్మాదనస్థికేన ప్రజాః ప్ర వీయన్తే ఽస్థన్వతీర్జాయన్త ఏతద్వా అగ్నేః ప్రియ-న్ధామ య-ద్ఘృత-న్తేజో హిరణ్యమియన్తే శుక్ర తనూరిదం-వఁర్చ ఇత్యాహ సతేజసమేవైనగ్ం సతను- [సతనుమ్, కరోత్యథో] 46
-ఙ్కరోత్యథో స-మ్భరత్యేవైనం-యఁదబద్ధమ-వదద్ధ్యా-ద్గర్భాః ప్రజానా-మ్పరాపాతుకా-స్స్యుర్బద్ధమవ దధాతి గర్భాణా-న్ధృత్యై నిష్టర్క్య-మ్బద్ధ్నాతి ప్రజానా-మ్ప్రజననాయ వాగ్వా ఏషా య-థ్సోమక్రయణీ జూరసీత్యాహ యద్ధి మనసా జవతే త-ద్వాచా వదతి ధృతా మనసేత్యాహ మనసా హి వాగ్ధృతా జుష్టా విష్ణవ ఇత్యాహ [ ] 47
యజ్ఞో వై విష్ణు ర్యజ్ఞాయైవైనా-ఞ్జుష్టా-ఙ్కరోతి తస్యాస్తే సత్యసవసః ప్రసవ ఇత్యాహ సవితృ-ప్రసూతామేవ వాచమవ రున్ధే కాణ్డేకాణ్డే వై క్రియమాణే యజ్ఞగ్ం రక్షాగ్ంసి జిఘాగ్ంసన్త్యేష ఖలు వా అరక్షోహతః పన్థా యో-ఽగ్నేశ్చ సూర్యస్య చ సూర్యస్య చక్షురా-ఽరుహమగ్నేరక్ష్ణః కనీనికామిత్యాహ య ఏవారక్షోహతః పన్థాస్తగ్ం సమారోహతి [సమారోహతి, వాగ్వా ఏషా] 48
వాగ్వా ఏషా య-థ్సోమక్రయణీ చిదసి మనా-ఽసీత్యాహ శాస్త్యేవైనామేత-త్తస్మాచ్ఛిష్టాః ప్రజా జాయన్తే చిదసీత్యాహ యద్ధి మనసా చేతయతే త-ద్వాచా వదతి మనా-ఽసీత్యాహ యద్ధి మనసా-ఽభిగచ్ఛతి త-త్కరోతి ధీరసీత్యాహ యద్ధి మనసా ధ్యాయతి త-ద్వాచా [ ] 49
వదతి దక్షిణా-ఽసీత్యాహ దక్షిణా హ్యేషా యజ్ఞియా-ఽసీత్యాహ యజ్ఞియామేవైనా-ఙ్కరోతి క్షత్రియాసీత్యాహ క్షత్రియా హ్యేషా ఽదితిరస్యుభయతశ్శీర్ష్ణీత్యాహ యదేవా-ఽఽదిత్యః ప్రాయణీయో యజ్ఞానామాదిత్య ఉదయనీయ-స్తస్మాదేవమాహ యదబద్ధా స్యాదయతా స్యాద్య-త్పదిబద్ధా-ఽనుస్తరణీ స్యా-త్ప్రమాయుకో యజమాన-స్స్యా- [యజమాన-స్స్యాత్, య-త్కర్ణగృహీతా] 50
-ద్య-త్కర్ణగృహీతా వార్త్రఘ్నీ స్యా-థ్స వా-ఽన్య-ఞ్జినీయా-త్తం-వాఁ-ఽన్యో జినీయాన్మిత్రస్త్వా పది బద్ధ్నాత్విత్యాహ మిత్రో వై శివో దేవానా-న్తేనైవైనా-మ్పది బద్ధ్నాతి పూషా-ఽద్ధ్వనః పాత్విత్యాహేయం-వైఁ పూషేమామేవాస్యా అధిపామక-స్సమష్ట్యా ఇన్ద్రాయా-ద్ధ్యక్షాయేత్యాహేన్ద్రమేవాస్యా అద్ధ్యక్ష-ఙ్కరో- [అద్ధ్యక్ష-ఙ్కరోతి, అను త్వా మాతా] 51
-త్యను త్వా మాతా మన్యతామను పితేత్యాహా-నుమతయైవైనయా క్రీణాతి సా దేవి దేవమచ్ఛేహీత్యాహ దేవీ హ్యేషా దేవ-స్సోమ ఇన్ద్రాయ సోమమిత్యాహేన్ద్రాయ హి సోమ ఆహ్రియతే యదేత-ద్యజుర్న బ్రూయా-త్పరాచ్యేవ సోమక్రయణీయా-ద్రుద్రస్త్వా-ఽఽ వర్తయత్విత్యాహ రుద్రో వై క్రూరో [రుద్రో వై క్రూరః, దేవానా-న్తమేవాస్యై] 52
దేవానా-న్తమేవాస్యై పరస్తా-ద్దధాత్యావృత్త్యై క్రూరమివ వా ఏత-త్కరోతి య-ద్రుద్రస్య కీర్తయతి మిత్రస్య పథేత్యాహ శాన్త్యై వాచా వా ఏష వి క్రీణీతే య-స్సోమక్రయణ్యా స్వస్తి సోమసఖా పునరేహి సహ రయ్యేత్యాహ వాచైవ విక్రీయ పునరాత్మన్ వాచ-న్ధత్తే-ఽనుపదాసుకా-ఽస్య వాగ్భవతి య ఏవం-వేఁద ॥ 53 ॥

(సతనుం - ఁవిష్ణవ ఇత్యాహ - సమారోహతి - ధ్యాయతి త-ద్వాచా - యజమాన-స్స్యాత్ - కరోతి - క్రూరో - వేద) (అ. 7)
షట్ పదాన్యను ని క్రామతి షడహం-వాఁన్నాతి వదత్యుత సంవఁథ్సరస్యాయనే యావత్యేవ వాక్తామవ రున్ధే సప్తమే పదే జుహోతి సప్తపదా శక్వరీ పశవ-శ్శక్వరీ పశూనేవావ రున్ధే సప్త గ్రామ్యాః పశవః సప్తా-ఽఽరణ్యా-స్సప్త ఛన్దాగ్-స్యుభయస్యా-వరుద్ధ్యై వస్వ్యసి రుద్రా-ఽసీత్యాహ రూపమేవాస్యా ఏత-న్మహిమానం- [ఏత-న్మహిమానమ్, వ్యాచష్టే బృహస్పతిస్త్వా] 54
-ఁవ్యాచష్టే బృహస్పతిస్త్వా సుమ్నే రణ్వత్విత్యాహ బ్రహ్మ వై దేవానా-మ్బృహస్పతి-ర్బ్రహ్మణైవాస్మై పశూనవ రున్ధే రుద్రో వసుభిరా చికేత్విత్యాహా-ఽఽవృత్త్యై పృథివ్యాస్త్వా మూర్ధన్నా జిఘర్మి దేవయజన ఇత్యాహ పృథివ్యా హ్యేష మూర్ధా య-ద్దేవయజనమిడాయాః పద ఇత్యాహేడాయై హ్యేత-త్పదం-యఁ-థ్సోమక్రయణ్యై ఘృతవతి స్వాహే- [స్వాహా, ఇత్యాహ] 55
-త్యాహ యదేవాస్యై పదా-ద్ఘృతమపీడ్యత తస్మాదేవమాహ యదద్ధ్వర్యురనగ్నావాహుతి-ఞ్జుహుయాదన్ధో-ఽద్ధ్వర్యు-స్స్యా-ద్రక్షాగ్ంసి యజ్ఞగ్ం హన్యుర్హిరణ్యముపాస్య జుహోత్యగ్నివత్యేవ జుహోతి నాన్ధో-ఽద్ధ్వర్యు ర్భవతి న యజ్ఞగ్ం రక్షాగ్ంసి ఘ్నన్తి కాణ్డేకాణ్డే వై క్రియమాణే యజ్ఞగ్ం రక్షాగ్ంసి జిఘాగ్ంసన్తి పరిలిఖితగ్ం రక్షః పరిలిఖితా అరాతయ ఇత్యాహ రక్షసా-మపహత్యా [రక్షసా-మపహత్యై, ఇదమహగ్ం] 56
ఇదమహగ్ం రక్షసో గ్రీవా అపి కృన్తామి యో-ఽస్మా-న్ద్వేష్టి య-ఞ్చ వయ-న్ద్విష్మ ఇత్యాహ ద్వౌ వావ పురుషౌ య-ఞ్చైవ ద్వేష్టి యశ్చైన-న్ద్వేష్టి తయో-రేవా-ఽనన్తరాయ-ఙ్గ్రీవాః కృన్తతి పశవో వై సోమక్రయణ్యై పదం-యాఁవత్త్మూతగ్ం సం-వఁపతి పశూనేవావ రున్ధే-ఽస్మే రాయ ఇతి సం ఁవపత్యాత్మాన-మేవాద్ధ్వర్యుః -[-మేవాద్ధ్వర్యుః, పశుభ్యో] 57
పశుభ్యో నాన్తరేతి త్వే రాయ ఇతి యజమానాయ ప్ర యచ్ఛతి యజమాన ఏవ రయి-న్దధాతి తోతే రాయ ఇతి పత్నియా అర్ధో వా ఏష ఆత్మనో య-త్పత్నీ యథా గృహేషు నిధత్తే తాదృగేవ త-త్త్వష్టీమతీ తే సపేయేత్యాహ త్వష్టా వై పశూనా-మ్మిథునానాగ్ం రూపకృ-ద్రూపమేవ పశుషు దధాత్యస్మై వై లోకాయ గార్హపత్య ఆ ధీయతే ఽముష్మా ఆహవనీయో య-ద్గార్హపత్య ఉపవపేదస్మిన్ ఁలోకే పశమాన్-థ్స్యా-ద్యదాహవనీయే ఽముష్మిన్ ఁలోకే పశుమాన్-థ్స్యాదుభయోరుప వపత్యుభయోరేవైనం-లోఁకయోః పశుమన్త-ఙ్కరోతి ॥ 58 ॥

(మహిమానగ్గ్ - స్వాహా - ఽపహత్యా - అధ్వర్యు - ధీయతే - చతుర్విగ్ంశతిశ్చ) (అ. 8)
బ్రహ్మవాదినో వదన్తి విచిత్య-స్సోమా(3) న విచిత్యా(3) ఇతి సోమో వా ఓషధీనాగ్ం రాజా తస్మిన్. యదాపన్న-ఙ్గ్రసితమేవాస్య త-ద్య-ద్విచినుయా-ద్యథా ఽఽస్యాద్గ్రసిత-న్నిష్ఖిదతి తాదృగేవ తద్యన్న విచినుయా-ద్యథా ఽక్షన్నాపన్నం-విఁధావతి తాదృగేవ త-త్క్షోధుకో ఽద్ధ్వర్యు-స్స్యా-త్క్షోధుకో యజమాన-స్సోమవిక్రయిన్-థ్సోమగ్ం శోధయేత్యేవ బ్రూయా-ద్యదీతరం- [బ్రూయా-ద్యదీతరమ్, యదీతర-] 59
-ఁయదీతర-ముభయేనైవ సోమవిక్రయిణ-మర్పయతి తస్మా-థ్సోమవిక్రయీ క్షోధుకో ఽరుణో హ స్మా-ఽఽహౌపవేశి-స్సోమక్రయణ ఏవాహ-న్తృతీయ సవనమవ రున్ధ ఇతి పశూనా-ఞ్చర్మ-న్మిమీతే పశూనేవావ రున్ధే పశవో హి తృతీయగ్ం సవనం-యఁ-ఙ్కామయేతాపశు-స్స్యా-దిత్యృక్షత-స్తస్య మిమీతర్క్షం-వాఁ అపశవ్య-మపశురేవ భవతి య-ఙ్కామయేత పశుమాన్-థ్స్యా - [ ] 60
-దితి లోమతస్తస్య మిమీతైతద్వై పశూనాగ్ం రూపగ్ం రూపేణైవా-ఽస్మై పశూనవ రున్ధే పశుమానేవ భవత్యపామన్తే క్రీణాతి సరసమేవైన-ఙ్క్రీణాత్య-మాత్యో-ఽసీత్యాహా-ఽమైవైన-ఙ్కురుతే శుక్రస్తే గ్రహ ఇత్యాహ శుక్రో హ్యస్య గ్రహో ఽనసా-ఽచ్ఛ యాతి మహిమాన-మేవాస్యాచ్ఛ యాత్యనసా- [యాత్యనసా, అచ్ఛ] 61
-ఽచ్ఛ యాతి తస్మా-దనోవాహ్యగ్ం సమే జీవనం-యఁత్ర ఖలు వా ఏతగ్ం శీర్ష్ణా హరన్తి తస్మాచ్ఛీర్షహార్య-ఙ్గిరౌ జీవనమభి త్య-న్దేవగ్ం సవితారమిత్యతి-చ్ఛన్దసర్చా మిమీతే ఽతిచ్ఛన్దా వై సర్వాణి ఛన్దాగ్ంసి సర్వేభిరేవైన-ఞ్ఛన్దోభిర్మిమీతే వర్ష్మ వా ఏషా ఛన్దసాం-యఁదతిచ్ఛన్దా యదతిచ్ఛన్దసర్చా మిమీతే వర్ష్మైవైనగ్ం సమానానా-ఙ్కరోత్యేకయైకయో-థ్సర్గ- [-ఙ్కరోత్యేకయైకయో-థ్సర్గమ్, మిమీతే] 62
-మ్మిమీతే ఽయాతయామ్నియాయాతయామ్నియైవైన-మ్మిమీతే తస్మాన్నానావీర్యా అఙ్గులయ-స్సర్వాస్వఙ్గుష్ఠముప ని గృహ్ణాతి తస్మా-థ్సమావద్వీర్యో-ఽన్యాభి-రఙ్గులిభిస్తస్మా-థ్సర్వా అను స-ఞ్చరతి య-థ్సహ సర్వాభిర్మిమీత సగ్గ్శ్లిష్టా అఙ్గులయో జాయేర-న్నేకయైకయో-థ్సర్గ-మ్మిమీతే తస్మా-ద్విభక్తా జాయన్తే పఞ్చ కృత్వో యజుషా మిమీతే పఞ్చాక్షరా పఙ్క్తిః పాఙ్క్తో యజ్ఞో యజ్ఞమేవావ రున్ధే పఞ్చ కృత్వ-స్తూష్ణీ- [కృత్వ-స్తూష్ణీమ్, దశ స-మ్పద్యన్తే] 63
-న్దశ స-మ్పద్యన్తే దశాక్షరా విరాడన్నం-విఁరా-డ్విరాజైవాన్నాద్యమవ రున్ధే య-ద్యజుషా మిమీతే భూతమేవావ రున్ధే య-త్తూష్ణీ-మ్భవిష్య-ద్య-ద్వై తావానేవ సోమ-స్స్యా-ద్యావన్త-మ్మిమీతే యజమానస్యైవ స్యాన్నాపి సదస్యానా-మ్ప్రజాభ్యస్త్వేత్యుప సమూహతి సదస్యానేవాన్వా భజతి వాససోప నహ్యతి సర్వదేవత్యం-వైఁ [ ] 64
వాస-స్సర్వాభిరేవైన-న్దేవతాభి-స్సమర్ధయతి పశవో వై సోమః ప్రాణాయ త్వేత్యుప నహ్యతి ప్రాణమేవ పశుషు దధాతి వ్యానాయ త్వేత్యను శృన్థతి వ్యానమేవ పశుషు దధాతి తస్మా-థ్స్వపన్త-మ్ప్రాణా న జహతి ॥ 65 ॥

(ఇతరం - పశుమాన్-థ్స్యా--ద్యాత్యనసో - థ్సర్గం - తూష్ణీగ్ం - సర్వదేవత్యం-వైఁ - త్రయస్త్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 9)
య-త్కలయా తే శఫేన తే క్రీణానీతి పణేతాగోఅర్ఘగ్ం సోమ-ఙ్కుర్యాదగోఅర్ఘం-యఁజమాన-మగోఅర్ఘమద్ధ్వర్యు-ఙ్గోస్తు మహిమాన-న్నావ తిరే-ద్గవా తే క్రీణానీత్యేవ బ్రూయా-ద్గోఅర్ఘమేవ సోమ-ఙ్కరోతి గోఅర్ఘం-యఁజమాన-ఙ్గోఅర్ఘమద్ధ్వర్యు-న్న గోర్మహిమానమవ తిరత్యజయా క్రీణాతి సతపసమేవైన-ఙ్క్రీణాతి హిరణ్యేన క్రీణాతి సశుక్రమేవై- [సశుక్రమేవ, ఏన-ఙ్క్రీణాతి ధేన్వా క్రీణాతి] 66
-న-ఙ్క్రీణాతి ధేన్వా క్రీణాతి సాశిరమేవైన-ఙ్క్రీణాత్యృషభేణ క్రీణాతి సేన్ద్రమేవైన-ఙ్క్రీణాత్యనడుహా క్రీణాతి వహ్నిర్వా అనడ్వాన్. వహ్నినైవ వహ్ని యజ్ఞస్య క్రీణాతి మిథునాభ్యా-ఙ్క్రీణాతి మిథునస్యావ-రుద్ధ్యై వాససా క్రీణాతి సర్వదేవత్యం-వైఁ వాస-స్సర్వాభ్య ఏవైన-న్దేవతాభ్యః క్రీణాతి దశ స-మ్పద్యన్తే దశాక్షరా విరాడన్నం-విఁరా-డ్విరాజైవాన్నాద్యమవ రున్ధే [రున్ధే, తపస-స్తనూరసి] 67
తపస-స్తనూరసి ప్రజాపతే-ర్వర్ణ ఇత్యాహ పశుభ్య ఏవ తదద్ధ్వ-ర్యుర్ని హ్నుత ఆత్మనో-ఽనావ్రస్కాయ గచ్ఛతి శ్రియ-మ్ప్ర పశూనాప్నోతి య ఏవం-వేఁద శుక్ర-న్తే శుక్రేణ క్రీణామీత్యాహ యథా యజురేవైత-ద్దేవా వై యేన హిరణ్యేన సోమమక్రీణ-న్తదభీషహా పునరా-ఽదదత కో హి తేజసా విక్రేష్యత ఇతి యేన హిరణ్యేన [హిరణ్యేన, సోమ-] 68
సోమ-ఙ్క్రీణీయా-త్తదభీషహా పునరా దదీత తేజ ఏవా-ఽఽత్మ-న్ధత్తే-ఽస్మే జ్యోతిః సోమవిక్రయిణి తమ ఇత్యాహ జ్యోతిరేవ యజమానే దధాతి తమసా సోమవిక్రయిణమర్పయతి యదనుపగ్రథ్య హన్యా-ద్దన్దశూకాస్తాగ్ం సమాగ్ం సర్పా-స్స్యురిదమహగ్ం సర్పాణా-న్దన్దశూకానా-ఙ్గ్రీవా ఉప గ్రథ్నామీత్యాహా-దన్దశూకాస్తాగ్ం సమాగ్ం సర్పా భవన్తి తమసా సోమవిక్రయిణం-విఁద్ధ్యతి స్వాన [స్వాన, భ్రాజేత్యాహైతే] 69
భ్రాజేత్యాహైతే వా అముష్మిన్ ఁలోకే సోమమరక్ష-న్తేభ్యో-ఽధి సోమమా-ఽహరన్. యదేతేభ్యః సోమక్రయణా-న్నానుదిశేదక్రీతో-ఽస్య సోమః స్యాన్నాస్యైతే ఽముష్మిన్ ఁలోకే సోమగ్ం రక్షేయుర్యదేతేభ్యః సోమక్రయణాననుదిశతి క్రీతో-ఽస్య సోమో భవత్యేతే-ఽస్యాముష్మిన్ ఁలోకే సోమగ్ం రక్షన్తి ॥ 70 ॥

(సశుక్రమేవ - రున్ధ - ఇతి యేన హిరణ్యేన - స్వాన - చతుశ్చత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 10)
వారుణో వై క్రీత-స్సోమ ఉపనద్ధో మిత్రో న ఏహి సుమిత్రధా ఇత్యాహ శాన్త్యా ఇన్ద్రస్యోరుమా విశ దక్షిణమిత్యాహ దేవా వై యగ్ం సోమమక్రీణ-న్తమిన్ద్రస్యోరౌ దక్షిణ ఆ ఽసాదయన్నేష ఖలు వా ఏతర్హీన్ద్రో యో యజతే తస్మాదేవమాహోదాయుషా స్వాయుషేత్యాహ దేవతా ఏవా-న్వారభ్యో- [ఏవా-న్వారభ్యోత్, తిష్ఠత్యు-ర్వన్తరిక్ష-] 71
-త్తిష్ఠత్యు-ర్వన్తరిక్ష-మన్విహీత్యాహా-న్తరిక్షదేవత్యో(1) హ్యేతర్హి సోమో-ఽదిత్యా-స్సదో-ఽస్యదిత్యా-స్సద ఆ సీదేత్యాహ యథాయజురేవైత-ద్వి వా ఏనమేతదర్ధయతి య-ద్వారుణగ్ం సన్త-మ్మైత్ర-ఙ్కరోతి వారుణ్యర్చా-ఽఽ సాదయతి స్వయైవైన-న్దేవతయా సమర్ధయతి వాససా పర్యానహ్యతి సర్వదేవత్యం-వైఁ వాస-స్సర్వాభిరేవై- [వాస-స్సర్వాభిరేవ, ఏన-న్దేవతాభి-] 72
-న-న్దేవతాభి-స్సమర్ధయత్యథో రక్షసామపహత్యై వనేషు వ్యన్తరిక్ష-న్తతానేత్యాహ వనేషు హి వ్యన్తరిక్ష-న్తతాన వాజమర్వథ్స్విత్యాహ వాజగ్గ్ హ్యర్వథ్సు పయో అఘ్నియాస్విత్యాహ పయో హ్యఘ్నియాసు హృథ్సు క్రతుమిత్యాహ హృథ్సు హి క్రతుం-వఁరుణో విక్ష్వగ్నిమిత్యాహ వరుణో హి విక్ష్వగ్ని-న్దివి సూర్య- [సూర్యమ్, ఇత్యాహ దివి హి] 73
-మిత్యాహ దివి హి సూర్యగ్ం సోమమద్రావిత్యాహ గ్రావాణో వా అద్రయస్తేషు వా ఏష సోమ-న్దధాతి యో యజతే తస్మాదేవమాహోదు త్య-ఞ్జాతవేదసమితి సౌర్యర్చా కృష్ణాజిన-మ్ప్రత్యానహ్యతి రక్షసామపహత్యా ఉస్రావేత-న్ధూర్షాహావిత్యాహ యథాయజురేవైత-త్ప్ర చ్యవస్వ భువస్పత ఇత్యాహ భూతానాగ్ హ్యే [భూతానాగ్ం హి, ఏష పతి-ర్విశ్వాన్యభి] 74
-ష పతి-ర్విశ్వాన్యభి ధామానీత్యాహ విశ్వాని హ్యే(1) షో-ఽభి ధామాని ప్రచ్యవతే మా త్వా పరిపరీ విదదిత్యాహ యదేవాద-స్సోమమాహ్రియమాణ-ఙ్గన్ధర్వో విశ్వావసుః పర్యముష్ణా-త్తస్మా-దేవమాహాపరిమోషాయ యజమానస్య స్వస్త్యయన్యసీత్యాహ యజమానస్యైవైష యజ్ఞస్యాన్వారభోం ఽనవచ్ఛిత్త్యై వరుణో వా ఏష యజమానమభ్యైతి య- [యత్, క్రీత-స్సోమ ఉపనద్ధో నమో] 75
-త్క్రీత-స్సోమ ఉపనద్ధో నమో మిత్రస్య వరుణస్య చక్షస ఇత్యాహ శాన్త్యా ఆ సోమం-వఁహన్త్యగ్నినా ప్రతి తిష్ఠతే తౌ సభంవఁన్తౌ యజమానమభి స-మ్భవతః పురా ఖలు వావైష మేధాయా-ఽఽత్మానమారభ్య చరతి యో దీక్షితో యదగ్నీషోమీయ-మ్పశుమాలభత ఆత్మనిష్క్రయణ ఏవాస్య స తస్మా-త్తస్య నా-ఽఽశ్య-మ్పురుషనిష్క్రయణ ఇవ హ్యథో ఖల్వాహు రగ్నీషోమాభ్యాం-వాఁ ఇన్ద్రో వృత్రమహన్నితి యదగ్నీషోమీయ-మ్పశుమాలభత వార్త్రఘ్న ఏవాస్య స తస్మా-ద్వాశ్యం-వాఁరుణ్యర్చా పరి చరతి స్వయైవైన-న్దేవతయా పరి చరతి ॥ 76 ॥