Lord Vishnu

6.2 - yadubhau vimucyātithyam - kṛṣṇa yajurveda taittirīya saṃhitā pāṭhaḥ

(Yadubhau Vimuchyatithyam in English (IAST))

From Taittiriya Samhita, Krishna Yajurveda

This text originates from the sixth Kanda, second Prashna of the Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita. It details the intricate ritualistic procedures for the Atithya Ishti, a sacrificial offering performed for guests during Vedic rites. The verses provide precise guidance on the handling of sacrificial animals and the maintenance of ritual continuity. Chanting these Vedic mantras is considered highly auspicious for scholars and practitioners of Veda, as it aligns the seeker with the cosmic order, removes impediments in spiritual duties, and ensures the seamless execution of sacred obligations, ultimately leading to divine grace and ritual purity.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhakāṇḍe dvitīyaḥ praśnaḥ - somamantrabrāhmaṇanirūpaṇaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
yadubhau vimucyā̭-''tithya-ṅgṛ̭hṇīyā-dyajñaṃ-vi~cchi̭ndyā-dyadubhāva-vi̭mucya yathā-'nā̭gatāyā-''tithya-ṅkriyatḙ tādṛgeva ta-dvimṷkto-'nyo̭-'naḍvā-nbhavatya vi̭mukto-'nyo-'thā̭-''tithya-ṅgṛ̭hṇāti yajñasya santa̭tyai patnyanvāra̭bhate patnī hi pārī̭ṇahyasyeśe patni̭yai vānṷmata-nnirva̭pati yadvai patnī̭ yajñasya̭ karoti̭ mithuna-ntadatho patni̭yā evai- [patni̭yā eva, eṣa] 1
-ṣa yajñasyānvārabhoṃ 'na̭vacchittyai yāva̭-dbhirvai rājā̭-'nucarairāgaccha̭ti sarvebhyo vai tebhya̭ ātithya-ṅkri̭yate chandāgṃ̭si khalu vai soma̭sya rājño̭-'nucarāṇyagne-rā̭tithyama̭si viṣṇa̭ve tvetyā̭ha gāyatriyā evaitena̭ karoti soma̭syā-''tithyama̭si viṣṇa̭ve tvetyā̭ha triṣṭubha̭ evaitena̭ karotyati̭therātithyama̭si viṣṇa̭ve tvetyā̭ha jaga̭tyā [jaga̭tyai, evaitena̭] 2
evaitena̭ karotyagnaye tvā rāyaspoṣadāvnne viṣṇa̭ve tvetyā̭hānuṣṭubha̭ evaitena̭ karoti śyenāya̭ tvā somabhṛte viṣṇa̭ve tvetyā̭ha gāyatriyā evaitena̭ karoti pañca kṛtvo̭ gṛhṇāti pañcākṣarā paṅktiḥ pāṅkto̭ yajño yajñamevāva̭ rundhe brahmavādino̭ vadanti kasmā-thsatyā-dgā̭yatriyā ṷbhayata̭ ātithyasya̭ kriyata iti yadevā-'da-ssomamā- [yadevā-'da-ssomamā, āha̭ra-ttasmā-] 3
-'ha̭ra-ttasmā-dgāyatriyā ṷbhayata̭ ātithyasya̭ kriyate purastācco pari̭ṣṭācca śiro vā eta-dyajñasya yadā̭tithya-nnava̭kapālaḥ puroḍāśo̭ bhavati tasmānnavadhā śiro viṣyṷ̄ta-nnava̭kapālaḥ puroḍāśo̭ bhavati te traya̭strikapālāstrivṛtā stomḙna sammi̭tāsteja̭strivṛ-tteja̭ eva yajñasya̭ śīrṣa-nda̭dhāti nava̭kapālaḥ puroḍāśo̭ bhavati te traya̭strikapālāstrivṛtā prāṇena sammi̭tāstrivṛdvai [ ] 4
prāṇa-strivṛta̭meva prāṇama̭bhipūrvaṃ-ya~jñasya̭ śīrṣa-nda̭dhāti prajāpa̭tervā etāni pakṣmā̭ṇi yada̭śvavālā aikṣavī tiraścī yadāśva̭vālaḥ prastaro bhava̭tyaikṣavī tiraścī prajāpa̭tereva taccakṣu-ssambha̭rati devā vai yā āhṷtīrajṷhavustā asṷrā niṣkāva̭māda-nte devāḥ kārṣmarya̭mapaśyan karmaṇyo̭ vai karmai̭nena kurvīteti te kārṣmaryamayā-nparidhī- [-nparidhīn, akurvata tairvai] 5
-na̭kurvata tairvai te rakṣāgsyapāghnata ya-tkārṣmaryamayāḥ paridhayo bhava̭nti rakṣa̭sāmapa̭hatyai sagg spa̭rśayati rakṣa̭sāmana̭nva-vacārāya na purastā-tpari̭ dadhātyādityo hyḙvodya-npurastā-drakṣāg̭syapahantyūrdhve samidhāvā da̭dhātyupari̭ṣṭādeva rakṣāgsyapa̭ hanti yajṷṣā-'nyā-ntūṣṇīmanyā-mmi̭thunatvāya dve ā da̭dhāti dvipā-dyaja̭mānaḥ prati̭ṣṭhityai brahmavādino̭ vada- [vadanti, agniśca vā] 6
-ntyagniśca vā etau soma̭śca kathā somā̭yā-''tithya-ṅkriyate nāgnaya iti yadagnāvagni-mma̭thitvā prahara̭ti tenaivāgnaya̭ ātithya-ṅkri̭yate 'tho khalvā̭huragni-ssarvā̭ devatā iti yaddhavirāsādyāgni-mmantha̭ti havyāyaivā-''sa̭nnāya sarvā̭ devatā̭ janayati || 7 ||
(patni̭yā eva - jaga̭tyā - ā - trivṛdvai - pa̭ridhīn - va̭dantye - ka̭catvārigṃśacca) (a. 1)
devāsurā-ssaṃya~̭ttā āsa-nte devā mitho vipri̭yā āsa-nte-'(1)nyo-'nyasmai jyaiṣṭhyāyāti̭ṣṭhamānāḥ pañcadhā vya̭krāmannagnirvasṷbhi-ssomo̭ rudrairindro̭ marudbhi-rvarṷṇa ādityai-rbṛhaspati-rviśvairdevaistḙ 'manyantāsṷrebhyo vā ida-mbhrātṛ̭vyebhyo raddhyāmo yanmitho vipri̭yā-ssmo yā na̭ imāḥ priyāstanuvastā-ssamava̭dyāmahai tābhya-ssa nir-ṛ̭cchādyo [nir-ṛ̭cchādyaḥ, naḥ prathamo(1)-'nyo] 8
naḥ̭ prathamo(1)-'nyo-'nyasmai druhyāditi tasmādya-ssatā̭nūnaptriṇā-mprathamo druhya̭ti sa ārtimārccha̭ti ya-ttā̭nūnaptragṃ sa̭mavadyati bhrātṛ̭vyābhibhūtyai bhava̭tyātmanā parā-'sya bhrātṛ̭vyo bhavati pañca kṛtvo-'va̭dyati pañcadhā hi te ta-thsa̭mavādyantātho pañcākṣarā paṅktiḥ pāṅkto̭ yajño yajñamevāva̭ rundha āpa̭taye tvā gṛhṇāmītyā̭ha prāṇo vā [prāṇo vai, āpa̭tiḥ] 9
āpa̭tiḥ prāṇameva prī̭ṇāti pari̭pataya ityā̭ha mano vai pari̭patirmana̭ eva prī̭ṇāti tanūnaptra ityā̭ha tanuvo hi te tā-ssa̭mavādya̭nta śākvarāyetyā̭ha śaktyai hi te tā-ssa̭mavādya̭nta śakma-nnoji̭ṣṭhāyetyāhauji̭ṣṭhagṃ hi te ta dātmanaḥ̭ samavādyantā--nā̭dhṛṣṭa-masyanādhṛṣya-mityāhā-'nā̭dhṛṣṭagg hyḙtada̭nādhṛṣya-ndevānā-moja [devānā-mojaḥ̭, ityā̭ha] 10
ityā̭ha devānāg hyḙtadojo̭-'bhiśastipā a̭nabhiśastenyamityā̭hā-bhiśastipā hyḙtada̭ -nabhiśastenyamanṷ me dīkṣā-ndīkṣāpa̭ti-rmanyatāmityā̭ha yathāyajurevaita-dghṛtaṃ-vai~ devā vajra̭-ṅkṛtvā soma̭maghna-nnantikami̭va khalu vā a̭syaitacca̭ranti ya-ttā̭nūnaptreṇa̭ pracara̭ntyagṃ śuragṃ̭ śuste deva somā-'' pyā̭yatā-mityā̭ha ya- [-mityā̭ha yat, evāsyā̭-] 11
-devāsyā̭-puvāyate yanmīya̭te-tadevāsyaitenā-'' pyā̭yayatyā tubhyamindraḥ̭ pyāyatāmā tvamindrā̭ya pyāyasvetyā̭-hobhāvevendra̭-ñca soma-ñcā-''pyā̭yayatyā pyā̭yaya sakhīn-thsanyā medhayetyā̭hartvijo vā a̭sya sakhā̭yastā-nevā-''pyā̭yayati svasti tḙ deva soma sutyāma̭śīye- [sutyāma̭śīya, ityā̭hā ''śiṣa̭-] 12
-tyā̭hā ''śiṣa̭-mevaitāmā śāste pra vā ete-'smā-llokāccya̭vante ye soma̭mā-pyāyaya̭ntya-ntarikṣadevatyo̭ hi soma āpyā̭yita eṣṭā rāyaḥ preṣe bhagāyetyā̭ha dyāvā̭pṛthivībhyā̭meva na̭maskṛtyāsmin ~loke prati̭ tiṣṭhanti devāsurā-ssaṃya~̭ttā āsa-nte devā bibhya̭to-'gni-mprāvi̭śa-ntasmā̭dāhuragni-ssarvā̭ devatā iti te- [devatā iti te, agnimeva] 13
-'gnimeva varṷ̄tha-ṅkṛtvā 'sṷrānabhya̭bhava-nnagnimi̭va khalu vā eṣa pravi̭śati yo̭-'vāntaradīkṣāmupaiti bhrātṛ̭vyābhibhūtyai bhava̭tyātmanā parā-'sya bhrātṛ̭vyo bhavatyātmāna̭meva dīkṣayā̭ pāti prajāma̭vāntaradīkṣayā̭ santarā-mmekha̭lāgṃ samāya̭cchate prajā hyātmano-'nta̭ratarā taptavra̭to bhavati mada̭ntībhirmārjayate nirhya̭gni-śśītena vāya̭ti sami̭ddhyai yā tḙ agne rudri̭yā tanūrityā̭ha svayaivaina̭-ddevata̭yā vratayati sayonitvāya śāntyai || 14 ||
(yo - vā - oja̭ - āha ya - da̭śīye - ti te - 'gna - ekā̭daśa ca) (a. 2)
teṣāmasṷrāṇā-ntisraḥ pura̭ āsa-nnayasma-yya̭vamā-'tha̭ rajatā-'tha hari̭ṇī tā devā jetu-nnāśa̭knuva-ntā ṷpasadaivāji̭gīṣa-ntasmā̭dāhuryaścaivaṃ-ve~da yaśca nopasadā vai ma̭hāpura-ñja̭yantīti ta iṣugṃ sama̭skurvatā- gnimanī̭kagṃ somagṃ̭ śalyaṃ-vi~ṣṇu-nteja̭na-nte-'bruvan ka imāma̭siṣyatīti̭ [ ] 15
rudra itya̭bruva-nrudro vai krūra-sso-'syatviti so-'bravī-dvaraṃ̭-vṛ~ṇā ahameva pa̭śūnā-madhi̭patirasānīti tasmā-drudraḥ pa̭śūnā-madhi̭patistāgṃ rudro-'vā̭sṛja-thsa tisraḥ puro̭ bhittvaibhyo lokebhyo- 'sṷrā-nprāṇṷdata yadṷpasada̭ upasadyante bhrātṛ̭vyaparāṇutyai nānyāmāhṷti-mpurastā-jjuhuyā-dyadanyāmāhṷti-mpurastā-jjuhuyā- [-jjuhuyāt, anyanmukha̭-ṅkuryā-] 16
-danyanmukha̭-ṅkuryā-thsruveṇā̭-'ghāramā ghā̭rayati yajñasya prajñātyai parāṃ̭atikramya̭ juhoti parā̭ca evaibhyo lokebhyo yaja̭māno bhrātṛ̭vyā-npra ṇṷdate puna̭ratyākramyo̭pasada̭-ñjuhoti praṇudyaivaibhyo lokebhyo bhrātṛ̭vyāñjitvā bhrā̭tṛvyaloka-mabhyāro̭hati devā vai yāḥ prātarṷpasada̭ upāsī̭da-nnahnastābhirasṷrā-nprāṇṷdanta yā-ssāyagṃ rātri̭yai tābhirya-thsāya-mprā̭ta-rupasada̭- [-rupasadaḥ̭, upasadyantḙ] 17
upasadyantḙ 'horātrābhyā̭meva ta-dyaja̭māno bhrātṛ̭vyā-npra ṇṷdate yāḥ prātaryājyā-ssyustā-ssāya-mpṷro-'nuvākyāḥ kuryādayā̭tayāmatvāya tisra ṷpasada upai̭ti traya̭ ime lokā imāneva lokā-nprī̭ṇāti ṣaṭ-thsa-mpa̭dyante ṣaḍvā ṛtava̭ ṛtūneva prī̭ṇāti dvāda̭śāhīne soma upai̭ti dvāda̭śa māsā-ssaṃva~thsara-ssa̭vanthsarameva prī̭ṇāti catṷrvigṃśati-ssa- [catṷrvigṃśati-ssam, padyante catṷrvigṃśati-] 18
-mpa̭dyante catṷrvigṃśati-rardhamāsā a̭rdhamāsāneva prī̭ṇātyārāgrā-mavāntaradīkṣā-mupḙyādyaḥ kāmayḙtā-'smi-nmḙ loke-'rdhṷkagg syādityekamagre-'tha dvāvatha trīnatha̭ catura̭ eṣā vā ārāgrā 'vāntaradīkṣā 'sminnevāsmai̭ loke-'rdhṷka-mbhavati parova̭rīyasī-mavāntaradīkṣā-mupḙyādyaḥ kāmayḙtāmuṣmi̭-nme loke-'rdhṷkagg syāditi̭ caturo-'gre 'tha trīnatha dvāvathaika̭meṣā vai parova̭rīyasya-vāntaradīkṣā 'muṣmi̭nnevāsmai̭ loke-'rdhṷka-mbhavati || 19 ||
(asiṣyatīti̭ - juhuyāth - sāya-mprā̭tarupasada - ścatṷrvigṃśati-ssaṃ - caturo-'gre - ṣoḍa̭śa ca) (a. 3)
suvargaṃ-vā~ ete lokaṃ-ya~̭nti ya ṷpasada̭ upayanti teṣāṃ-ya~ unnaya̭te hīya̭ta eva sa noda̭neṣīti sūnnīyamiva yo vai svārthetāṃ-ya~tāg śrānto hīya̭ta uta sa niṣṭyāya̭ saha va̭sati tasmā-thsakṛdunnīya nāpa̭ramunna̭yeta daddhnonna̭yetaitadvai pa̭śūnāgṃ rūpagṃ rūpeṇaiva paśūnava̭ rundhe [ ] 20
yajño devebhyo nilā̭yata viṣṇṷ̄ rūpa-ṅkṛtvā sa pṛ̭thivī-mprāvi̭śa-tta-ndevā hastān-thsagṃ rabhyaiccha-ntamindra̭ uparyṷparyatya̭krāma-thso-'bravī-tko mā-'yamuparyṷparyatya̭kramī-dityaha-ndurge hantetyatha kastvamityaha-ndurgādāharteti so-'bravī-ddurge vai hantā̭-'vocathā varāho̭-'yaṃ-vā~̭mamoṣa- [-~vā̭mamoṣaḥ, saptānā] 21
-ssa̭ptānā-ṅgi̭rīṇā-mparastādvittaṃ-ve~dyamasṷrāṇā-mbibharti ta-ñja̭hi yadi̭ durge hantā-'sīti sa da̭rbhapuñjīlamu-dvṛhya̭ sapta girī-nbhittvā tama̭han-thso-'bravī-ddurgādvā āha̭rtāvocathā etamā hareti tamebhyo yajña eva yajñamā-'ha̭radya-ttadvittaṃ-ve~dyamasṷrāṇā-mavi̭ndanta tadekaṃ-ve~dyai̭ veditva-masṷrāṇāṃ- [-masṷrāṇām, vā iyamagra̭] 22
-~vā iyamagra̭ āsī-dyāvadāsī̭naḥ parāpaśya̭ti tāva̭-ddevānā-nte devā a̭bruvannastveva no-'syāmapīti kiya̭dvo dāsyāma iti yāva̭diyagṃ sa̭lāvṛkī triḥ pa̭rikrāma̭ti tāva̭nno datteti sa indraḥ̭ salāvṛkī rūpa-ṅkṛtvemā-ntri-ssarvataḥ parya̭krāma-ttadimāma̭vindanta yadimāmavi̭ndanta ta-dvedyai̭ veditvagṃ [veditvam, sā vā iyagṃ] 23
sā vā iyagṃ sarvaiva vediriya̭ti śakṣyāmīti tvā a̭vamāya̭ yajante trigṃśa-tpadāni̭ paścā-ttiraścī̭ bhavati ṣaṭtrigṃ̭śa-tprācī catṷrvigṃśatiḥ purastā-ttiraścī daśa̭daśa sampa̭dyante daśākṣarā virāḍannaṃ̭-vi~rā-ḍvirājaivānnādyamava̭ rundha uddha̭nti yadevāsyā̭ ameddhya-ntadapa̭ hantyuddha̭nti tasmādoṣa̭dhayaḥ parā̭ bhavanti barhi-sstṛ̭ṇāti tasmādoṣa̭dhayaḥ punarā bha̭vantyutta̭ra-mbarhiṣa̭ uttarabarhi-sstṛ̭ṇāti prajā vai barhiryaja̭māna uttara barhi ryaja̭māna-mevā-ya̭jamānādutta̭ra-ṅkaroti tasmā-dyaja̭māno 'ya̭jamānādutta̭raḥ || 24 ||
(rundhe - vāmamoṣo - vḙditvamasṷrāṇāṃ - ~veditvaṃ - bha̭vanti - pañca̭vigṃśatiśca) (a. 4)
yadvā anī̭śāno bhāramā̭datte vi vai sa li̭śate ya-ddvāda̭śa sāhnasyo̭pasada-ssyusro̭-'hīna̭sya yajñasya vilo̭ma kriyeta tisra eva sāhnasyo̭pasado dvāda̭śāhīna̭sya yajñasya̭ savīryatvāyātho salo̭ma kriyate vathsasyaika-sstano̭ bhāgī hi so-'thaikagg stanaṃ̭-vra~tamupaityatha dvāvatha trīnatha̭ catura̭ etadvai [ ] 25
kṣurapa̭vi nāma̭ vrataṃ-ye~na pra jātā-nbhrātṛ̭vyā-nnudate prati̭ janiṣyamā̭ṇānatho kanī̭yasaiva bhūya upai̭ti caturo-'gre stanān vratamupaityatha trīnatha dvāvathaika̭metadvai sṷjaghana-nnāma̭ vrata-nta̭pasyagṃ̭ suvargya̭matho praiva jā̭yate prajayā̭ paśubhi̭ryavāgū rā̭janya̭sya vrata-ṅkrūreva vai ya̭vāgūḥ krūra i̭va [krūra i̭va, rājanyo̭ vajra̭sya] 26
rājanyo̭ vajra̭sya rūpagṃ samṛ̭ddhyā āmikṣā vaiśya̭sya pākayajñasya̭ rūpa-mpuṣṭyai payo brāhmaṇasya tejo vai brāhmaṇastejaḥ payasteja̭saiva tejaḥ paya̭ ātma-ndhatte 'tho paya̭sā vai garbhā̭ vardhante garbha̭ iva khalu vā eṣa ya-ddīkṣito yada̭sya payo vrata-mbhava̭tyātmāna̭meva ta-dva̭rdhayati trivra̭to vai manṷrāsī-ddvivra̭tā asṷrā eka̭vratā [eka̭vratāḥ, devāḥ prātarmaddhyandi̭ne] 27
devāḥ prātarmaddhyandi̭ne sāya-nta-nmanorvratamā̭sī-tpākayajñasya̭ rūpa-mpuṣṭyai prātaśca̭ sāya-ñcāsṷrāṇā-nnirmaddhya-ṅkṣudho rūpa-ntataste parā̭-'bhava-nmaddhyandi̭ne maddhyarātre devānā-ntatastḙ-'bhavan-thsuvargaṃ-lo~kamā̭yan. yada̭sya maddhyandi̭ne maddhyarātre vrata-mbhava̭ti maddhyato vā annḙna bhuñjate maddhyata eva tadūrja̭-ndhatte bhrātṛ̭vyābhibhūtyai bhava̭tyātmanā [bhava̭tyātmanā, parā-'sya bhrātṛ̭vyo] 28
parā-'sya bhrātṛ̭vyo bhavati garbho vā eṣa ya-ddīkṣito yoni̭ rdīkṣitavimitaṃ-ya~-ddīkṣito dīkṣitavimitā-tpravase-dyathā yonergarbha-sskanda̭ti tādṛgeva tanna pra̭vastavya̭mātmano̭ gopīthāyaiṣa vai vyāghraḥ kṷlagopo yadagnistasmā-dya-ddīkṣitaḥ pravase-thsa ḙnamīśvaro̭-'nūtthāya hantorna pra̭vastavya̭mātmano guptyai̭ dakṣiṇata-śśa̭ya etadvai yaja̭mānasyā ''yata̭naggsva evā-''yata̭ne śaye 'gnima̭bhyāvṛtya̭ śaye devatā̭ eva yajñama̭bhyāvṛtya̭ śaye || 29 ||
(etadvai-krūra ivai-ka̭vratā-ātmanā-yaja̭mānasya-trayo̭daśa ca) (a. 5)
puroha̭viṣi devayaja̭ne yājayedya-ṅkāmayetopai̭namutta̭ro yajño na̭medabhi sṷvargaṃ-lo~ka-ñja̭yedityetadvai puroha̭virdevayaja̭naṃ-ya~sya hotā prātaranuvāka -ma̭nubruva-nnagnimapa ā̭dityamabhi vipaśyatyupai̭namutta̭ro yajño na̭matyabhi sṷvargaṃ-lo~ka-ñja̭yatyāpte dḙvayaja̭ne yājaye--dbhrātṛ̭vyavanta-mpanthāṃ-vā~-'dhisparśaye-tkartaṃ-vā~ yāvannāna̭se yātavai [ ] 30
na rathā̭yaitadvā āpta-ndḙvayaja̭namāpnotyeva bhrātṛ̭vya-nnaina-mbhrātṛ̭vya āpnotyekonnate devaya̭jane yājaye-tpaśukā̭ma-mekonnatādvai dḙvayaja̭nādaṅgi̭rasaḥ paśūna̭sṛjantāntarā sa̭dohavirdhāne ṷnnatagg syā̭detadvā ekonnata-ndevayaja̭na-mpaśumāneva bha̭vati tryṷnnate devayaja̭ne yājaye-thsuvargakā̭ma-ntryṷnnatādvai dḙvayaja̭nādaṅgi̭rasa-ssuvargaṃ-lo~kamā̭ya-nnantarā ''ha̭vanīya̭-ñca havirdhāna̭-ñco- [havirdhāna̭-ñca, unnatagg syā̭dantarā] 31
-nnatagg syā̭dantarā ha̭virdhāna̭-ñca sada̭ścāntarā sada̭śca gārha̭patya-ñcaitadvai tryṷnnata-ndevayaja̭nagṃ suvargameva lokamḙti prati̭ṣṭhite devayaja̭ne yājaye-tpratiṣṭhākā̭mametadvai prati̭ṣṭhita-ndevayaja̭naṃ-ya~-thsarvataḥ̭ sama-mpratyeva ti̭ṣṭhati yatrānyā a̭nyā oṣa̭dhayo vyati̭ṣaktā-ssyusta-dyā̭jaye-tpaśukā̭mametadvai pa̭śūnāgṃ rūpagṃ rūpeṇaivāsmai̭ paśū- [paśūn, ava̭ rundhe] 32
-nava̭ rundhe paśumāneva bha̭vati nir-ṛ̭tigṛhīte devayaja̭ne yājayedya-ṅkāmayḙta nir-ṛ̭tyāsya yajña-ṅgrā̭hayeyamityetadvai nir-ṛ̭tigṛhīta-ndevayaja̭naṃ-ya~-thsadṛśyai̭ satyā̭ ṛkṣa-nnir-ṛ̭tyaivāsya̭ yajña-ṅgrā̭hayati vyāvṛ̭tte devayaja̭ne yājaye-dvyāvṛtkā̭maṃ-ya~-mpātrḙ vā talpḙ vā mīmāgṃ̭sera-nprācīna̭māhavanīyā-tpravaṇagg syā-tpratīcīna-ṅgārha̭patyādetadvai vyāvṛ̭tta-ndevayaja̭naṃ-vi~ pāpmanā bhrātṛ̭vyeṇā- ''va̭rtate naina-mpātre na talpḙ mīmāgṃ sante kāryḙ devayaja̭ne yājaye-dbhūti̭kāma-ṅkāyā̭ vai purṷṣo bhava̭tyeva || 33 ||
(yātavai - ha̭virdhāna̭-ñca - paśūn - pāpmanā - 'ṣṭāda̭śa ca) (a. 6)
tebhya̭ uttaravedi-ssigṃhī rūpa-ṅkṛtvobhayā̭-nantarā-'pakramyā̭tiṣṭha-tte devā a̭manyanta yatarān. vā iyamṷpāvarthsyati ta ida-mbha̭viṣyantīti tāmupā̭mantrayanta sā-'bra̭vī-dvaraṃ̭-vṛ~ṇai sarvā-nmayā kāmān vya̭śñavatha pūrvā-ntu mā-'gnerāhṷtiraśñavatā iti tasmā̭duttaravedi-mpūrvā̭magne- rvyāghā̭rayanti vārḙvṛtagg hya̭syai śamya̭yā pari̭ mimīte [mimīte, mātraivā-'syai] 34
mātraivā-'syai sātho̭ yuktenaiva yuktamava̭ rundhe vittāya̭nī me-'sītyā̭ha vittā hyḙnānāva̭-ttiktāya̭nī me-'sītyā̭ha tiktān. hyḙnānāvadava̭tānmā nāthitamityā̭ha nāthitān. hyḙnānāvadava̭tānmā vyathitamityā̭ha vyathitān. hyḙnānāva̭-dvide-ragni-rnabho nāmā- [-rnabho nāmā̭, agnḙ aṅgira iti] 35
-'gnḙ aṅgira iti trirha̭rati ya evaiṣu lokeṣvagnaya-stānevāva̭ rundhe tūṣṇī-ñca̭turthagṃ ha̭ratyani̭-ruktamevāva̭ rundhe sigṃhīra̭si mahiṣīrasītyā̭ha sigṃhīrhyḙṣā rūpa-ṅkṛtvobhayā̭-nantarā 'pakramyāti̭ṣṭhaduru pra̭thasvoru tḙ yajñapa̭tiḥ prathatāmityā̭ha yaja̭mānameva prajayā̭ paśubhiḥ̭ prathayati dhruvā- [dhruvā, asīti sagṃ ha̭nti] 36
-'sīti sagṃ ha̭nti dhṛtyai̭ devebhyaḥ̭ śundhasva devebhyaḥ̭ śumbhasvetyava̭ cokṣati pra ca̭ kirati śuddhyā̭ indraghoṣastvā vasṷbhiḥ purastā-tpātvityā̭ha digbhya evainā-mprokṣa̭ti devāgścedṷ-ttaravedirupāva̭vartīhaiva vi ja̭yāmahā ityasṷrā vajra̭mudyatya̭ devānabhyā̭yanta tāni̭ndraghoṣo vasṷbhiḥ purastādapā̭- [purastādapā̭, anudata mano̭javāḥ] 37
-nudata mano̭javāḥ pitṛbhi̭ rdakṣiṇataḥ pracḙtā rudraiḥ paścā-dviśvaka̭rmā-''dityairṷttarato yadevamṷttaravedi-mprokṣati̭ digbhya eva ta-dyaja̭māno bhrātṛ̭vyā-npra ṇṷdata indro yatīn-thsālāvṛkebhyaḥ prāya̭ccha-ttā-nda̭kṣiṇata ṷttaravedyā ā̭dan ya-tprokṣa̭ṇīnā-mucchiṣyḙta ta-dda̭kṣiṇata ṷttaravedyai ni na̭ye-dyadeva tatra̭ krūra-nta-ttena̭ śamayati ya-ndviṣyā-tta-ndhyā̭yecchucai vaina̭marpayati || 38 ||
(mimīte - nāma̭ - dhruvā - 'pa̭ - śucā - trīṇi̭ ca) ( ā7)
sotta̭ravedira̭bravī-thsarvā-nmayā kāmān vya̭śñavatheti te devā a̭kāmayantāsṷrā-nbhrātṛ̭vyānabhi bha̭vemeti tḙ-'juhavu-ssigṃhīra̭si sapatnasāhī svāheti te-'sṷrā-nbhrātṛ̭vyā-nabhya̭bhava-nte-'sṷrā-nbhrātṛ̭vyā-nabhibhūyā̭kāmayanta prajāṃ-vi~̭ndemahīti tḙ-'juhavu-ssigṃhīra̭si suprajāvani-ssvāheti te prajāma̭vindanta te prajāṃ-vi~ttvā- [prajāṃ-vi~ttvā,akāmayanta paśūn. ] 39
-'kā̭mayanta paśūn. vi̭ndemahīti tḙ-'juhavu-ssigṃhīra̭si rāyaspoṣavani-ssvāheti te paśūna̭vindanta te paśūn. vittvā-'kā̭mayanta pratiṣṭhāṃ-vi~̭ndemahīti tḙ-'juhavu-ssigṃhī-ra̭syādityavani-ssvāheti ta imā-mpra̭tiṣṭhāma̭vindanta ta imā-mpra̭tiṣṭhāṃ-vi~ttvā-'kā̭mayanta devatā̭ āśiṣa upḙyāmeti tḙ-'juhavu-ssigṃhīrasyā va̭ha devā-ndḙvayate [ ] 40
yaja̭mānāya svāheti te devatā̭ āśiṣa upā̭ya-npañca kṛtvo vyāghā̭rayati pañcākṣarā paṅktiḥ pāṅkto̭ yajño yajñamevāva̭ rundhe 'kṣṇayā vyāghā̭rayati tasmā̭dakṣṇayā paśavo-'ṅgā̭ni praha̭ranti prati̭ṣṭhityai bhūtebhyastveti srucamudgṛ̭hṇāti ya eva devā bhūtāsteṣā-nta-dbhā̭gadheya-ntāneva tena̭ prīṇāti pautṷdravā-nparidhī-npari̭ dadhātyeṣāṃ- [dadhātyeṣām, lokānāṃ-vi~dhṛ̭tyā] 41
-~lokānāṃ-vi~dhṛ̭tyā agnestrayo jyāyāgṃ̭so bhrāta̭ra āsa-nte devebhyo̭ havyaṃ-va~ha̭ntaḥ prāmī̭yanta so-'gnira̭bibheditthaṃ-vā~va sya ārtimā-'ri̭ṣyatīti sa nilā̭yata sa yāṃ-va~naspatiṣvava̭sattā-mpūtṷdrau yāmoṣa̭dhīṣu tāgṃ sṷgandhiteja̭ne yā-mpaśuṣu tā-mpetva̭syāntarā śṛṅge ta-ndevatāḥ praiṣa̭maiccha-ntamanva̭vinda-nta-ma̭bruva- [-ma̭bruvann, upa̭ na ā] 42
-nnupa̭ na ā va̭rtasva havya-nno̭ vaheti so-'bravī-dvaraṃ̭-vṛ~ṇai yadeva gṛ̭hītasyāhṷtasya bahiḥparidhi skandā-ttanme bhrātṛ̭ṇā-mbhāgadheya̭-masaditi tasmā-dya-dgṛ̭hītasyā-'hṷtasya bahiḥparidhi skanda̭ti teṣā-nta-dbhā̭gadheya-ntāneva tena̭ prīṇāti so̭-'manyatā-'sthanvanto̭ me pūrve bhrāta̭raḥ prāmḙṣatā-'sthāni̭ śātayā iti sa yā- [sa yāni̭, ] 43
-nyasthānyaśā̭tayata ta-tpūtṷdrva-bhava-dyanmāgṃ samupa̭mṛta-nta-dgulgṷlu yadetān-thsa̭bhāṃrān-thsa-mbhara̭tyagnimeva ta-thsambha̭ratyagneḥ purī̭ṣa-masītyā̭hā-'gnerhyḙta-tpurī̭ṣaṃ-ya~-thsa̭mbhārā atho khalvā̭hurete vāvaina-nte bhrāta̭raḥ pari̭ śere ya-tpautṷdravāḥ paridhaya iti̭ || 44 ||
(vittvā - dḙvayata - eṣā - ma̭bruvan - yāni - catṷścatvārigṃśacca) (a. 8)
baddhamava̭ syati varuṇapāśādevainḙ muñcati praṇḙnekti meddhyḙ evainḙ karoti sāvitriyarcā hutvā ha̭virdhāne pra va̭rtayati savitṛpra̭sūta evaine pra va̭rtayati varṷṇo vā eṣa durvāgṷbhayato̭ baddho yadakṣa-ssa yadu-thsarje-dyaja̭mānasya gṛhā-nabhyuthsa̭rje-thsuvāgdḙva duryāgṃ ā vadetyā̭ha gṛhā vai duryā-śśāntyai pa- [duryā-śśāntyai patnī, upā̭nakti] 45
-tnyupā̭nakti patnī hi sarva̭sya mitra-mmi̭tratvāya yadvai patnī̭ yajñasya̭ karoti̭ mithuna-ntadatho patni̭yā evaiṣa yajñasyā-nvārabhoṃ-'na̭vacchittyai vartma̭nā vā anvitya̭ yajñagṃ rakṣāgṃ̭si jighāgṃsanti vaiṣṇavībhyā̭mṛgbhyāṃ-va~rtma̭no rjuhoti yajño vai viṣṇṷryajñādeva rakṣāgsyapa̭ hanti yada̭ddhvaryu-ra̭nagnā-vāhṷti-ñjuhuyā-dandho-'ddhvaryu-ssyā-drakṣāgṃ̭si yajñagṃ ha̭nyur- [yajñagṃ ha̭nyuḥ, hira̭ṇya-mupāsya̭] 46
-hira̭ṇya-mupāsya̭ juhotyagnivatyeva jṷhoti nāndho-'ddhvaryurbhava̭ti na yajñagṃ rakṣāgṃ̭si ghnanti prācī preta̭maddhvara-ṅkalpaya̭ntī ityā̭ha suvargamevainḙ loka-ṅga̭mayatyatra̭ ramethāṃ-va~rṣma̭-npṛthivyā ityā̭ha varṣma hyḙta-tpṛ̭thivyā ya-ddḙvayaja̭nagṃ śiro vā eta-dyajñasya yaddha̭virdhāna̭-ndivo vā̭ viṣṇavuta vā̭ pṛthivyā [pṛthivyāḥ, ityāśīrpa̭dayarcā] 47
ityāśīrpa̭dayarcā dakṣi̭ṇasya havirdhāna̭sya methī-nni ha̭nti śīrṣata eva yajñasya yaja̭māna āśiṣo-'va̭ rundhe daṇḍo vā aṷparastṛtīya̭sya havirdhāna̭sya vaṣaṭkāre-ṇākṣa̭-macchina-dyat-tṛtīya̭-ñchadir-ha̭virdhāna̭yo-rudāhriyatḙ tṛtīya̭sya havirdhānasyāva̭ruddhyai śiro vā eta-dyajñasya yaddha̭virdhānaṃ-vi~ṣṇo̭ rarāṭa̭masi viṣṇoḥ pṛṣṭhamasītyā̭ha tasmā̭detāvaddhā śiro viṣyṷ̄taṃ-vi~ṣṇo-ssyūra̭si viṣṇoddhruvamasītyā̭ha vaiṣṇavagṃ hi devata̭yā havirdhānaṃ-ya~-mpra̭thama-ṅgranthi-ṅgra̭thnīyādya-tta-nna vi̭sragṃ sayedamḙhenāddhvaryuḥ pramī̭yeta tasmā-thsa visrasyaḥ̭ || 48 ||
(patnī̭ -hanyu-rvā pṛthivyā-viṣyṷ̄taṃ-vi~ṣṇoḥ-ṣaḍvigṃ̭śatiśca) (a. 9)
devasya̭ tvā savituḥ pra̭sava ityabhrimā da̭tte prasūtyā aśvino rbāhubhyāmityā̭hāśvinau hi devānā̭maddhvaryū āstā-mpūṣṇo hastābhyāmityā̭ha yatyai vajra̭ iva vā eṣā yadabhrirabhri̭rasi nāri̭rasītyā̭ha śāntyai kāṇḍḙ kāṇḍe vai kriyamā̭ṇe yajñagṃ rakṣāgṃ̭si jighāgṃsanti pari̭likhitagṃ rakṣaḥ pari̭likhitā arā̭taya ityā̭ha rakṣa̭sā-mapa̭hatyā [rakṣa̭sā-mapa̭hatyai, idamahagṃ] 49
idamahagṃ rakṣa̭so grīvā api̭ kṛntāmi yo-'smā-ndveṣṭi ya-ñca̭ vaya-ndviṣma ityā̭ha dvau vāva purṷṣau ya-ñcaiva dveṣṭi yaścai̭na-ndveṣṭi tayo̭-revā-'na̭ntarāya-ṅgrīvāḥ kṛ̭ntati dive tvā-'ntari̭kṣāya tvā pṛthivyai tvetyā̭haibhya evaināṃ-lo~kebhyaḥ prokṣa̭ti parastā̭-darvācī-mprokṣa̭ti tasmā- [tasmāt, parastā̭-] 50
-tparastā̭-darvācī-mmanuṣyā̭ ūrjamupa̭ jīvanti krūrami̭va vā eta-tka̭roti ya-tkhana̭tyapo-'va̭ nayati śāntyai yava̭matīrava̭ nayatyūrgvai yava ūrgṷdubaṃra̭ ūrjaivorjagṃ sama̭rdhayati yaja̭mānena sammitaudṷbaṃrī bhavati yāvā̭neva yaja̭mānastāva̭tī-mevāsmi-nnūrja̭-ndadhāti pitṛṇāgṃ sada̭namasīti̭ barhirava̭ stṛṇāti pitṛdevatyā(1)gg- [pitṛdevatyām, hyḙta-dyannikhā̭taṃ-] 51
-hyḙta-dyannikhā̭taṃ-ya~-dbarhi-rana̭vastīrya minuyā-tpi̭tṛdevatyā̭ nikhā̭tā syā-dbarhi-ra̭vastīrya̭ minotyasyā-mevainā-mminotyatho svāruha̭-mevainā-ṅkarotyu-ddivagg̭ stabhānā-''ntari̭kṣa-mpṛṇetyā̭haiṣāṃ-lo~kānāṃ-vi~dhṛ̭tyai dyutānastvā̭ māruto mi̭notvityā̭ha dyutāno ha̭ sma vai mā̭ruto devānā-maudṷbaṃrī-mminoti tenaivai- [tenaiva, enā-mminoti brahmavani̭-ntvā] 52
-nā-mminoti brahmavani̭-ntvā kṣatravanimityā̭ha yathāyajurevaita-dghṛtena̭ dyāvāpṛthivī ā pṛ̭ṇethāmityaudṷbaṃryā-ñjuhoti dyāvā̭pṛthivī eva rasḙnānaktyā-ntamanva-va̭srāvayatyāntameva yaja̭māna-nteja̭sā-naktyaindramasīti̭ chadiradhi ni da̭dhātyaindragṃ hi devata̭yā sado̭ viśvajanasya̭ chāyetyā̭ha viśvajanasya hyḙṣā chāyā ya-thsado nava̭chadi [nava̭chadi, teja̭skāmasya] 53
teja̭skāmasya minuyā-ttrivṛtā stomḙna sammi̭ta-nteja̭strivṛ-ttḙjasvyḙva bha̭va-tyekā̭daśa-chadīndriyakā̭ma-syaikā̭daśākṣarā triṣṭugi̭ndriya-ntriṣṭugi̭ndriyāvyḙva bha̭vati pañca̭daśachadi bhrātṛ̭vyavataḥ pañcadaśo vajro bhrātṛ̭vyābhibhūtyai saptada̭śachadi prajākā̭masya saptadaśaḥ prajāpa̭tiḥ prajāpa̭terāptyā eka̭vigṃśatichadi pratiṣṭhākā̭ma-syaikavigṃśa-sstomā̭nā-mpratiṣṭhā prati̭ṣṭhityā udaraṃ-vai~ sada ūrgṷdubaṃro̭ maddhyata audṷbaṃrī-mminoti maddhyata eva prajānāmūrja̭-ndadhāti tasmā- [tasmāt, maddhyata ūrjā] 54
-nmaddhyata ūrjā bhṷñjate yajamānaloke vai dakṣi̭ṇāni chadīgṃṣi̭ bhrātṛvyaloka utta̭rāṇi dakṣi̭ṇānyutta̭rāṇi karoti yaja̭māna-mevā-ya̭jamānādutta̭ra-ṅkaroti tasmā-dyaja̭māno-'ya̭jamānādutta̭ro 'ntarvartān ka̭roti vyāvṛ̭ttyai tasmādara̭ṇya-mprajā upa̭ jīvanti pari̭ tvā girvaṇo gira ityā̭ha yathāyajurevaitadindra̭sya syūrasīndra̭sya dhruvamasītyā̭haindragṃ hi devata̭yā sado ya-mpra̭thama-ṅgranthi-ṅgra̭thnīyādya-tta-nna vi̭sragṃ sayedamḙhenāddhvaryuḥ pramī̭yeta tasmā-thsa visrasyaḥ̭ || 55 ||
(apa̭hatyai - tasmāt - pitṛdevatyaṃ̭ - tenaiva - nava̭chadi - tasmāth - sadaḥ - pañca̭daśa ca) (a. 10)
śiro vā eta-dyajñasya yaddha̭virdhāna̭-mprāṇā ṷparavā ha̭virdhānḙ khāyante tasmā-cchīrṣa-nprāṇā adhastā-tkhāyante tasmā̭-dadhastā-cchīrṣṇaḥ prāṇā ra̭kṣohaṇo̭ valagahano̭ vaiṣṇavā-nkha̭nāmītyā̭ha vaiṣṇavā hi devata̭yoparavā asṷrā vai niryanto̭ devānā-mprāṇeṣṷ valagā-nnya̭khana-ntā-nbā̭humātre-'nva̭vinda-ntasmā-dbāhumātrāḥ khā̭yanta idamaha-ntaṃ-va~̭laga-mudva̭pāmi [ ] 56
ya-nnaḥ̭ samāno yamasa̭māno nicakhānetyā̭ha dvau vāva purṷṣau yaścaiva sa̭māno yaścāsa̭māno yamevāsmai tau va̭laga-nnikhana̭tasta-mevodva̭pati santṛ̭ṇatti tasmā-thsantṛ̭ṇṇā antarataḥ prāṇā na sa-mbhi̭natti tasmā-dasa̭bhinnnāḥ prāṇā apo-'va̭ nayati tasmā̭-dārdrā a̭ntarataḥ prāṇā yava̭matī-rava̭ naya- [-rava̭ nayati, ūrgvai] 57
-tyūrgvai yavaḥ̭ prāṇā ṷparavāḥ prāṇeṣvevorja̭-ndadhāti barhirava̭ stṛṇāti tasmāllomaśā a̭ntarataḥ prāṇā ājyḙna vyāghā̭rayati tejo vā ājya̭-mprāṇā ṷparavāḥ prāṇeṣveva tejo̭ dadhāti hanū vā ete yajñasya yada̭dhiṣava̭ṇe na sa-ntṛ̭ṇattya sa̭tṛṃṇṇe hi hanū atho khalṷ dīrghasome satṛndye dhṛtyai śiro vā eta-dyajñasya yaddha̭virdhāna̭- [yaddha̭virdhānam, prāṇā ṷparavā hanṷ̄] 58
-mprāṇā ṷparavā hanṷ̄ adhiṣava̭ṇe jihvā carma grāvā̭ṇo dantā mukha̭māhavanīyo nāsi̭ko-ttaravedi-rudaragṃ sado̭ yadā khalu vai jihvayā̭ dathsvadhi khādatyatha mukha̭-ṅgacchati yadā mukha-ṅgacchatyathodara̭-ṅgacchati tasmāddhavirdhāne carmannadhi grāva̭bhirabhiṣutyā̭-''havanīyḙ hutvā pratyañcaḥ̭ paretya sada̭si bhakṣayanti yo vai virājo̭ yajñamukhe dohaṃ-ve~da̭ duha evai nā̭miyaṃ-vai~ virā-ṭtasyai tvakcarmodho̭-'dhiṣava̭ṇe stanā̭ uparavā grāvā̭ṇo vathsā ṛtvijo̭ duhanti somaḥ payo ya evaṃ-ve~da̭ duha evainām || 59 ||
(vapāmi-yava̭matīrava̭ nayati-havirdhāna̭-meva-trayo̭vigṃśatiśca) (a. 11)
(yadubhau - dḙvāsurāḥ mitha - steṣāgṃ̭ - suvargaṃ - ~yadvā anī̭śānaḥ - puroha̭viṣi - tebhyaḥ - sotta̭ravedi - rbaddhan - devasyā-'bhriṃ-va~jraḥ - śiro vā - ekā̭daśa )
(yadubhā - vityā̭ha devānāṃ - ~yajño devebhyo - na rathā̭ya - yaja̭mānāya - parastā̭darvācī - nnava̭ pañcāśat)
(yadubhau, duha evainām)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhakāṇḍe dvitīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Explore More