કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયાં ષષ્ઠકાણ્ડે દ્વિતીયઃ પ્રશ્નઃ - સોમમન્ત્રબ્રાહ્મણનિરૂપણં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
યદુભૌ વિમુચ્યા-ઽઽતિથ્ય-ઙ્ગૃહ્ણીયા-દ્યજ્ઞં-વિઁચ્છિન્દ્યા-દ્યદુભાવ-વિમુચ્ય યથા-ઽનાગતાયા-ઽઽતિથ્ય-ઙ્ક્રિયતે તાદૃગેવ ત-દ્વિમુક્તો-ઽન્યો-ઽનડ્વા-ન્ભવત્ય વિમુક્તો-ઽન્યો-ઽથા-ઽઽતિથ્ય-ઙ્ગૃહ્ણાતિ યજ્ઞસ્ય સન્તત્યૈ પત્ન્યન્વારભતે પત્ની હિ પારીણહ્યસ્યેશે પત્નિયૈ વાનુમત-ન્નિર્વપતિ યદ્વૈ પત્ની યજ્ઞસ્ય કરોતિ મિથુન-ન્તદથો પત્નિયા એવૈ- [પત્નિયા એવ, એષ] 1
-ષ યજ્ઞસ્યાન્વારભોં ઽનવચ્છિત્ત્યૈ યાવ-દ્ભિર્વૈ રાજા-ઽનુચરૈરાગચ્છતિ સર્વેભ્યો વૈ તેભ્ય આતિથ્ય-ઙ્ક્રિયતે છન્દાગ્ંસિ ખલુ વૈ સોમસ્ય રાજ્ઞો-ઽનુચરાણ્યગ્ને-રાતિથ્યમસિ વિષ્ણવે ત્વેત્યાહ ગાયત્રિયા એવૈતેન કરોતિ સોમસ્યા-ઽઽતિથ્યમસિ વિષ્ણવે ત્વેત્યાહ ત્રિષ્ટુભ એવૈતેન કરોત્યતિથેરાતિથ્યમસિ વિષ્ણવે ત્વેત્યાહ જગત્યા [જગત્યૈ, એવૈતેન] 2
એવૈતેન કરોત્યગ્નયે ત્વા રાયસ્પોષદાવ્ન્ને વિષ્ણવે ત્વેત્યાહાનુષ્ટુભ એવૈતેન કરોતિ શ્યેનાય ત્વા સોમભૃતે વિષ્ણવે ત્વેત્યાહ ગાયત્રિયા એવૈતેન કરોતિ પઞ્ચ કૃત્વો ગૃહ્ણાતિ પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યજ્ઞમેવાવ રુન્ધે બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કસ્મા-થ્સત્યા-દ્ગાયત્રિયા ઉભયત આતિથ્યસ્ય ક્રિયત ઇતિ યદેવા-ઽદ-સ્સોમમા- [યદેવા-ઽદ-સ્સોમમા, આહર-ત્તસ્મા-] 3
-ઽહર-ત્તસ્મા-દ્ગાયત્રિયા ઉભયત આતિથ્યસ્ય ક્રિયતે પુરસ્તાચ્ચો પરિષ્ટાચ્ચ શિરો વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય યદાતિથ્ય-ન્નવકપાલઃ પુરોડાશો ભવતિ તસ્માન્નવધા શિરો વિષ્યૂત-ન્નવકપાલઃ પુરોડાશો ભવતિ તે ત્રયસ્ત્રિકપાલાસ્ત્રિવૃતા સ્તોમેન સમ્મિતાસ્તેજસ્ત્રિવૃ-ત્તેજ એવ યજ્ઞસ્ય શીર્ષ-ન્દધાતિ નવકપાલઃ પુરોડાશો ભવતિ તે ત્રયસ્ત્રિકપાલાસ્ત્રિવૃતા પ્રાણેન સમ્મિતાસ્ત્રિવૃદ્વૈ [ ] 4
પ્રાણ-સ્ત્રિવૃતમેવ પ્રાણમભિપૂર્વં-યઁજ્ઞસ્ય શીર્ષ-ન્દધાતિ પ્રજાપતેર્વા એતાનિ પક્ષ્માણિ યદશ્વવાલા ઐક્ષવી તિરશ્ચી યદાશ્વવાલઃ પ્રસ્તરો ભવત્યૈક્ષવી તિરશ્ચી પ્રજાપતેરેવ તચ્ચક્ષુ-સ્સમ્ભરતિ દેવા વૈ યા આહુતીરજુહવુસ્તા અસુરા નિષ્કાવમાદ-ન્તે દેવાઃ કાર્ષ્મર્યમપશ્યન્ કર્મણ્યો વૈ કર્મૈનેન કુર્વીતેતિ તે કાર્ષ્મર્યમયા-ન્પરિધી- [-ન્પરિધીન્, અકુર્વત તૈર્વૈ] 5
-નકુર્વત તૈર્વૈ તે રક્ષાગ્સ્યપાઘ્નત ય-ત્કાર્ષ્મર્યમયાઃ પરિધયો ભવન્તિ રક્ષસામપહત્યૈ સગ્ગ્ સ્પર્શયતિ રક્ષસામનન્વ-વચારાય ન પુરસ્તા-ત્પરિ દધાત્યાદિત્યો હ્યેવોદ્ય-ન્પુરસ્તા-દ્રક્ષાગ્સ્યપહન્ત્યૂર્ધ્વે સમિધાવા દધાત્યુપરિષ્ટાદેવ રક્ષાગ્સ્યપ હન્તિ યજુષા-ઽન્યા-ન્તૂષ્ણીમન્યા-મ્મિથુનત્વાય દ્વે આ દધાતિ દ્વિપા-દ્યજમાનઃ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ બ્રહ્મવાદિનો વદ- [વદન્તિ, અગ્નિશ્ચ વા] 6
-ન્ત્યગ્નિશ્ચ વા એતૌ સોમશ્ચ કથા સોમાયા-ઽઽતિથ્ય-ઙ્ક્રિયતે નાગ્નય ઇતિ યદગ્નાવગ્નિ-મ્મથિત્વા પ્રહરતિ તેનૈવાગ્નય આતિથ્ય-ઙ્ક્રિયતે ઽથો ખલ્વાહુરગ્નિ-સ્સર્વા દેવતા ઇતિ યદ્ધવિરાસાદ્યાગ્નિ-મ્મન્થતિ હવ્યાયૈવા-ઽઽસન્નાય સર્વા દેવતા જનયતિ ॥ 7 ॥
યદુભૌ વિમુચ્યા-ઽઽતિથ્ય-ઙ્ગૃહ્ણીયા-દ્યજ્ઞં-વિઁચ્છિન્દ્યા-દ્યદુભાવ-વિમુચ્ય યથા-ઽનાગતાયા-ઽઽતિથ્ય-ઙ્ક્રિયતે તાદૃગેવ ત-દ્વિમુક્તો-ઽન્યો-ઽનડ્વા-ન્ભવત્ય વિમુક્તો-ઽન્યો-ઽથા-ઽઽતિથ્ય-ઙ્ગૃહ્ણાતિ યજ્ઞસ્ય સન્તત્યૈ પત્ન્યન્વારભતે પત્ની હિ પારીણહ્યસ્યેશે પત્નિયૈ વાનુમત-ન્નિર્વપતિ યદ્વૈ પત્ની યજ્ઞસ્ય કરોતિ મિથુન-ન્તદથો પત્નિયા એવૈ- [પત્નિયા એવ, એષ] 1
-ષ યજ્ઞસ્યાન્વારભોં ઽનવચ્છિત્ત્યૈ યાવ-દ્ભિર્વૈ રાજા-ઽનુચરૈરાગચ્છતિ સર્વેભ્યો વૈ તેભ્ય આતિથ્ય-ઙ્ક્રિયતે છન્દાગ્ંસિ ખલુ વૈ સોમસ્ય રાજ્ઞો-ઽનુચરાણ્યગ્ને-રાતિથ્યમસિ વિષ્ણવે ત્વેત્યાહ ગાયત્રિયા એવૈતેન કરોતિ સોમસ્યા-ઽઽતિથ્યમસિ વિષ્ણવે ત્વેત્યાહ ત્રિષ્ટુભ એવૈતેન કરોત્યતિથેરાતિથ્યમસિ વિષ્ણવે ત્વેત્યાહ જગત્યા [જગત્યૈ, એવૈતેન] 2
એવૈતેન કરોત્યગ્નયે ત્વા રાયસ્પોષદાવ્ન્ને વિષ્ણવે ત્વેત્યાહાનુષ્ટુભ એવૈતેન કરોતિ શ્યેનાય ત્વા સોમભૃતે વિષ્ણવે ત્વેત્યાહ ગાયત્રિયા એવૈતેન કરોતિ પઞ્ચ કૃત્વો ગૃહ્ણાતિ પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યજ્ઞમેવાવ રુન્ધે બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કસ્મા-થ્સત્યા-દ્ગાયત્રિયા ઉભયત આતિથ્યસ્ય ક્રિયત ઇતિ યદેવા-ઽદ-સ્સોમમા- [યદેવા-ઽદ-સ્સોમમા, આહર-ત્તસ્મા-] 3
-ઽહર-ત્તસ્મા-દ્ગાયત્રિયા ઉભયત આતિથ્યસ્ય ક્રિયતે પુરસ્તાચ્ચો પરિષ્ટાચ્ચ શિરો વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય યદાતિથ્ય-ન્નવકપાલઃ પુરોડાશો ભવતિ તસ્માન્નવધા શિરો વિષ્યૂત-ન્નવકપાલઃ પુરોડાશો ભવતિ તે ત્રયસ્ત્રિકપાલાસ્ત્રિવૃતા સ્તોમેન સમ્મિતાસ્તેજસ્ત્રિવૃ-ત્તેજ એવ યજ્ઞસ્ય શીર્ષ-ન્દધાતિ નવકપાલઃ પુરોડાશો ભવતિ તે ત્રયસ્ત્રિકપાલાસ્ત્રિવૃતા પ્રાણેન સમ્મિતાસ્ત્રિવૃદ્વૈ [ ] 4
પ્રાણ-સ્ત્રિવૃતમેવ પ્રાણમભિપૂર્વં-યઁજ્ઞસ્ય શીર્ષ-ન્દધાતિ પ્રજાપતેર્વા એતાનિ પક્ષ્માણિ યદશ્વવાલા ઐક્ષવી તિરશ્ચી યદાશ્વવાલઃ પ્રસ્તરો ભવત્યૈક્ષવી તિરશ્ચી પ્રજાપતેરેવ તચ્ચક્ષુ-સ્સમ્ભરતિ દેવા વૈ યા આહુતીરજુહવુસ્તા અસુરા નિષ્કાવમાદ-ન્તે દેવાઃ કાર્ષ્મર્યમપશ્યન્ કર્મણ્યો વૈ કર્મૈનેન કુર્વીતેતિ તે કાર્ષ્મર્યમયા-ન્પરિધી- [-ન્પરિધીન્, અકુર્વત તૈર્વૈ] 5
-નકુર્વત તૈર્વૈ તે રક્ષાગ્સ્યપાઘ્નત ય-ત્કાર્ષ્મર્યમયાઃ પરિધયો ભવન્તિ રક્ષસામપહત્યૈ સગ્ગ્ સ્પર્શયતિ રક્ષસામનન્વ-વચારાય ન પુરસ્તા-ત્પરિ દધાત્યાદિત્યો હ્યેવોદ્ય-ન્પુરસ્તા-દ્રક્ષાગ્સ્યપહન્ત્યૂર્ધ્વે સમિધાવા દધાત્યુપરિષ્ટાદેવ રક્ષાગ્સ્યપ હન્તિ યજુષા-ઽન્યા-ન્તૂષ્ણીમન્યા-મ્મિથુનત્વાય દ્વે આ દધાતિ દ્વિપા-દ્યજમાનઃ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ બ્રહ્મવાદિનો વદ- [વદન્તિ, અગ્નિશ્ચ વા] 6
-ન્ત્યગ્નિશ્ચ વા એતૌ સોમશ્ચ કથા સોમાયા-ઽઽતિથ્ય-ઙ્ક્રિયતે નાગ્નય ઇતિ યદગ્નાવગ્નિ-મ્મથિત્વા પ્રહરતિ તેનૈવાગ્નય આતિથ્ય-ઙ્ક્રિયતે ઽથો ખલ્વાહુરગ્નિ-સ્સર્વા દેવતા ઇતિ યદ્ધવિરાસાદ્યાગ્નિ-મ્મન્થતિ હવ્યાયૈવા-ઽઽસન્નાય સર્વા દેવતા જનયતિ ॥ 7 ॥
(પત્નિયા એવ - જગત્યા - આ - ત્રિવૃદ્વૈ - પરિધીન્ - વદન્ત્યે - કચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 1)
દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસ-ન્તે દેવા મિથો વિપ્રિયા આસ-ન્તે-ઽ(1)ન્યો-ઽન્યસ્મૈ જ્યૈષ્ઠ્યાયાતિષ્ઠમાનાઃ પઞ્ચધા વ્યક્રામન્નગ્નિર્વસુભિ-સ્સોમો રુદ્રૈરિન્દ્રો મરુદ્ભિ-ર્વરુણ આદિત્યૈ-ર્બૃહસ્પતિ-ર્વિશ્વૈર્દેવૈસ્તે ઽમન્યન્તાસુરેભ્યો વા ઇદ-મ્ભ્રાતૃવ્યેભ્યો રદ્ધ્યામો યન્મિથો વિપ્રિયા-સ્સ્મો યા ન ઇમાઃ પ્રિયાસ્તનુવસ્તા-સ્સમવદ્યામહૈ તાભ્ય-સ્સ નિર્-ઋચ્છાદ્યો [નિર્-ઋચ્છાદ્યઃ, નઃ પ્રથમો(1)-ઽન્યો] 8
નઃ પ્રથમો(1)-ઽન્યો-ઽન્યસ્મૈ દ્રુહ્યાદિતિ તસ્માદ્ય-સ્સતાનૂનપ્ત્રિણા-મ્પ્રથમો દ્રુહ્યતિ સ આર્તિમાર્ચ્છતિ ય-ત્તાનૂનપ્ત્રગ્ં સમવદ્યતિ ભ્રાતૃવ્યાભિભૂત્યૈ ભવત્યાત્મના પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ પઞ્ચ કૃત્વો-ઽવદ્યતિ પઞ્ચધા હિ તે ત-થ્સમવાદ્યન્તાથો પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યજ્ઞમેવાવ રુન્ધ આપતયે ત્વા ગૃહ્ણામીત્યાહ પ્રાણો વા [પ્રાણો વૈ, આપતિઃ] 9
આપતિઃ પ્રાણમેવ પ્રીણાતિ પરિપતય ઇત્યાહ મનો વૈ પરિપતિર્મન એવ પ્રીણાતિ તનૂનપ્ત્ર ઇત્યાહ તનુવો હિ તે તા-સ્સમવાદ્યન્ત શાક્વરાયેત્યાહ શક્ત્યૈ હિ તે તા-સ્સમવાદ્યન્ત શક્મ-ન્નોજિષ્ઠાયેત્યાહૌજિષ્ઠગ્ં હિ તે ત દાત્મનઃ સમવાદ્યન્તા--નાધૃષ્ટ-મસ્યનાધૃષ્ય-મિત્યાહા-ઽનાધૃષ્ટગ્ગ્ હ્યેતદનાધૃષ્ય-ન્દેવાના-મોજ [દેવાના-મોજઃ, ઇત્યાહ] 10
ઇત્યાહ દેવાનાગ્ હ્યેતદોજો-ઽભિશસ્તિપા અનભિશસ્તેન્યમિત્યાહા-ભિશસ્તિપા હ્યેતદ -નભિશસ્તેન્યમનુ મે દીક્ષા-ન્દીક્ષાપતિ-ર્મન્યતામિત્યાહ યથાયજુરેવૈત-દ્ઘૃતં-વૈઁ દેવા વજ્ર-ઙ્કૃત્વા સોમમઘ્ન-ન્નન્તિકમિવ ખલુ વા અસ્યૈતચ્ચરન્તિ ય-ત્તાનૂનપ્ત્રેણ પ્રચરન્ત્યગ્ં શુરગ્ં શુસ્તે દેવ સોમા-ઽઽ પ્યાયતા-મિત્યાહ ય- [-મિત્યાહ યત્, એવાસ્યા-] 11
-દેવાસ્યા-પુવાયતે યન્મીયતે-તદેવાસ્યૈતેના-ઽઽ પ્યાયયત્યા તુભ્યમિન્દ્રઃ પ્યાયતામા ત્વમિન્દ્રાય પ્યાયસ્વેત્યા-હોભાવેવેન્દ્ર-ઞ્ચ સોમ-ઞ્ચા-ઽઽપ્યાયયત્યા પ્યાયય સખીન્-થ્સન્યા મેધયેત્યાહર્ત્વિજો વા અસ્ય સખાયસ્તા-નેવા-ઽઽપ્યાયયતિ સ્વસ્તિ તે દેવ સોમ સુત્યામશીયે- [સુત્યામશીય, ઇત્યાહા ઽઽશિષ-] 12
-ત્યાહા ઽઽશિષ-મેવૈતામા શાસ્તે પ્ર વા એતે-ઽસ્મા-લ્લોકાચ્ચ્યવન્તે યે સોમમા-પ્યાયયન્ત્ય-ન્તરિક્ષદેવત્યો હિ સોમ આપ્યાયિત એષ્ટા રાયઃ પ્રેષે ભગાયેત્યાહ દ્યાવાપૃથિવીભ્યામેવ નમસ્કૃત્યાસ્મિન્ ઁલોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસ-ન્તે દેવા બિભ્યતો-ઽગ્નિ-મ્પ્રાવિશ-ન્તસ્માદાહુરગ્નિ-સ્સર્વા દેવતા ઇતિ તે- [દેવતા ઇતિ તે, અગ્નિમેવ] 13
-ઽગ્નિમેવ વરૂથ-ઙ્કૃત્વા ઽસુરાનભ્યભવ-ન્નગ્નિમિવ ખલુ વા એષ પ્રવિશતિ યો-ઽવાન્તરદીક્ષામુપૈતિ ભ્રાતૃવ્યાભિભૂત્યૈ ભવત્યાત્મના પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવત્યાત્માનમેવ દીક્ષયા પાતિ પ્રજામવાન્તરદીક્ષયા સન્તરા-મ્મેખલાગ્ં સમાયચ્છતે પ્રજા હ્યાત્મનો-ઽન્તરતરા તપ્તવ્રતો ભવતિ મદન્તીભિર્માર્જયતે નિર્હ્યગ્નિ-શ્શીતેન વાયતિ સમિદ્ધ્યૈ યા તે અગ્ને રુદ્રિયા તનૂરિત્યાહ સ્વયૈવૈન-દ્દેવતયા વ્રતયતિ સયોનિત્વાય શાન્ત્યૈ ॥ 14 ॥
દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસ-ન્તે દેવા મિથો વિપ્રિયા આસ-ન્તે-ઽ(1)ન્યો-ઽન્યસ્મૈ જ્યૈષ્ઠ્યાયાતિષ્ઠમાનાઃ પઞ્ચધા વ્યક્રામન્નગ્નિર્વસુભિ-સ્સોમો રુદ્રૈરિન્દ્રો મરુદ્ભિ-ર્વરુણ આદિત્યૈ-ર્બૃહસ્પતિ-ર્વિશ્વૈર્દેવૈસ્તે ઽમન્યન્તાસુરેભ્યો વા ઇદ-મ્ભ્રાતૃવ્યેભ્યો રદ્ધ્યામો યન્મિથો વિપ્રિયા-સ્સ્મો યા ન ઇમાઃ પ્રિયાસ્તનુવસ્તા-સ્સમવદ્યામહૈ તાભ્ય-સ્સ નિર્-ઋચ્છાદ્યો [નિર્-ઋચ્છાદ્યઃ, નઃ પ્રથમો(1)-ઽન્યો] 8
નઃ પ્રથમો(1)-ઽન્યો-ઽન્યસ્મૈ દ્રુહ્યાદિતિ તસ્માદ્ય-સ્સતાનૂનપ્ત્રિણા-મ્પ્રથમો દ્રુહ્યતિ સ આર્તિમાર્ચ્છતિ ય-ત્તાનૂનપ્ત્રગ્ં સમવદ્યતિ ભ્રાતૃવ્યાભિભૂત્યૈ ભવત્યાત્મના પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ પઞ્ચ કૃત્વો-ઽવદ્યતિ પઞ્ચધા હિ તે ત-થ્સમવાદ્યન્તાથો પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યજ્ઞમેવાવ રુન્ધ આપતયે ત્વા ગૃહ્ણામીત્યાહ પ્રાણો વા [પ્રાણો વૈ, આપતિઃ] 9
આપતિઃ પ્રાણમેવ પ્રીણાતિ પરિપતય ઇત્યાહ મનો વૈ પરિપતિર્મન એવ પ્રીણાતિ તનૂનપ્ત્ર ઇત્યાહ તનુવો હિ તે તા-સ્સમવાદ્યન્ત શાક્વરાયેત્યાહ શક્ત્યૈ હિ તે તા-સ્સમવાદ્યન્ત શક્મ-ન્નોજિષ્ઠાયેત્યાહૌજિષ્ઠગ્ં હિ તે ત દાત્મનઃ સમવાદ્યન્તા--નાધૃષ્ટ-મસ્યનાધૃષ્ય-મિત્યાહા-ઽનાધૃષ્ટગ્ગ્ હ્યેતદનાધૃષ્ય-ન્દેવાના-મોજ [દેવાના-મોજઃ, ઇત્યાહ] 10
ઇત્યાહ દેવાનાગ્ હ્યેતદોજો-ઽભિશસ્તિપા અનભિશસ્તેન્યમિત્યાહા-ભિશસ્તિપા હ્યેતદ -નભિશસ્તેન્યમનુ મે દીક્ષા-ન્દીક્ષાપતિ-ર્મન્યતામિત્યાહ યથાયજુરેવૈત-દ્ઘૃતં-વૈઁ દેવા વજ્ર-ઙ્કૃત્વા સોમમઘ્ન-ન્નન્તિકમિવ ખલુ વા અસ્યૈતચ્ચરન્તિ ય-ત્તાનૂનપ્ત્રેણ પ્રચરન્ત્યગ્ં શુરગ્ં શુસ્તે દેવ સોમા-ઽઽ પ્યાયતા-મિત્યાહ ય- [-મિત્યાહ યત્, એવાસ્યા-] 11
-દેવાસ્યા-પુવાયતે યન્મીયતે-તદેવાસ્યૈતેના-ઽઽ પ્યાયયત્યા તુભ્યમિન્દ્રઃ પ્યાયતામા ત્વમિન્દ્રાય પ્યાયસ્વેત્યા-હોભાવેવેન્દ્ર-ઞ્ચ સોમ-ઞ્ચા-ઽઽપ્યાયયત્યા પ્યાયય સખીન્-થ્સન્યા મેધયેત્યાહર્ત્વિજો વા અસ્ય સખાયસ્તા-નેવા-ઽઽપ્યાયયતિ સ્વસ્તિ તે દેવ સોમ સુત્યામશીયે- [સુત્યામશીય, ઇત્યાહા ઽઽશિષ-] 12
-ત્યાહા ઽઽશિષ-મેવૈતામા શાસ્તે પ્ર વા એતે-ઽસ્મા-લ્લોકાચ્ચ્યવન્તે યે સોમમા-પ્યાયયન્ત્ય-ન્તરિક્ષદેવત્યો હિ સોમ આપ્યાયિત એષ્ટા રાયઃ પ્રેષે ભગાયેત્યાહ દ્યાવાપૃથિવીભ્યામેવ નમસ્કૃત્યાસ્મિન્ ઁલોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસ-ન્તે દેવા બિભ્યતો-ઽગ્નિ-મ્પ્રાવિશ-ન્તસ્માદાહુરગ્નિ-સ્સર્વા દેવતા ઇતિ તે- [દેવતા ઇતિ તે, અગ્નિમેવ] 13
-ઽગ્નિમેવ વરૂથ-ઙ્કૃત્વા ઽસુરાનભ્યભવ-ન્નગ્નિમિવ ખલુ વા એષ પ્રવિશતિ યો-ઽવાન્તરદીક્ષામુપૈતિ ભ્રાતૃવ્યાભિભૂત્યૈ ભવત્યાત્મના પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવત્યાત્માનમેવ દીક્ષયા પાતિ પ્રજામવાન્તરદીક્ષયા સન્તરા-મ્મેખલાગ્ં સમાયચ્છતે પ્રજા હ્યાત્મનો-ઽન્તરતરા તપ્તવ્રતો ભવતિ મદન્તીભિર્માર્જયતે નિર્હ્યગ્નિ-શ્શીતેન વાયતિ સમિદ્ધ્યૈ યા તે અગ્ને રુદ્રિયા તનૂરિત્યાહ સ્વયૈવૈન-દ્દેવતયા વ્રતયતિ સયોનિત્વાય શાન્ત્યૈ ॥ 14 ॥
(યો - વા - ઓજ - આહ ય - દશીયે - તિ તે - ઽગ્ન - એકાદશ ચ) (અ. 2)
તેષામસુરાણા-ન્તિસ્રઃ પુર આસ-ન્નયસ્મ-ય્યવમા-ઽથ રજતા-ઽથ હરિણી તા દેવા જેતુ-ન્નાશક્નુવ-ન્તા ઉપસદૈવાજિગીષ-ન્તસ્માદાહુર્યશ્ચૈવં-વેઁદ યશ્ચ નોપસદા વૈ મહાપુર-ઞ્જયન્તીતિ ત ઇષુગ્ં સમસ્કુર્વતા- ગ્નિમનીકગ્ં સોમગ્ં શલ્યં-વિઁષ્ણુ-ન્તેજન-ન્તે-ઽબ્રુવન્ ક ઇમામસિષ્યતીતિ [ ] 15
રુદ્ર ઇત્યબ્રુવ-ન્રુદ્રો વૈ ક્રૂર-સ્સો-ઽસ્યત્વિતિ સો-ઽબ્રવી-દ્વરં-વૃઁણા અહમેવ પશૂના-મધિપતિરસાનીતિ તસ્મા-દ્રુદ્રઃ પશૂના-મધિપતિસ્તાગ્ં રુદ્રો-ઽવાસૃજ-થ્સ તિસ્રઃ પુરો ભિત્ત્વૈભ્યો લોકેભ્યો- ઽસુરા-ન્પ્રાણુદત યદુપસદ ઉપસદ્યન્તે ભ્રાતૃવ્યપરાણુત્યૈ નાન્યામાહુતિ-મ્પુરસ્તા-જ્જુહુયા-દ્યદન્યામાહુતિ-મ્પુરસ્તા-જ્જુહુયા- [-જ્જુહુયાત્, અન્યન્મુખ-ઙ્કુર્યા-] 16
-દન્યન્મુખ-ઙ્કુર્યા-થ્સ્રુવેણા-ઽઘારમા ઘારયતિ યજ્ઞસ્ય પ્રજ્ઞાત્યૈ પરાંઅતિક્રમ્ય જુહોતિ પરાચ એવૈભ્યો લોકેભ્યો યજમાનો ભ્રાતૃવ્યા-ન્પ્ર ણુદતે પુનરત્યાક્રમ્યોપસદ-ઞ્જુહોતિ પ્રણુદ્યૈવૈભ્યો લોકેભ્યો ભ્રાતૃવ્યાઞ્જિત્વા ભ્રાતૃવ્યલોક-મભ્યારોહતિ દેવા વૈ યાઃ પ્રાતરુપસદ ઉપાસીદ-ન્નહ્નસ્તાભિરસુરા-ન્પ્રાણુદન્ત યા-સ્સાયગ્ં રાત્રિયૈ તાભિર્ય-થ્સાય-મ્પ્રાત-રુપસદ- [-રુપસદઃ, ઉપસદ્યન્તે] 17
ઉપસદ્યન્તે ઽહોરાત્રાભ્યામેવ ત-દ્યજમાનો ભ્રાતૃવ્યા-ન્પ્ર ણુદતે યાઃ પ્રાતર્યાજ્યા-સ્સ્યુસ્તા-સ્સાય-મ્પુરો-ઽનુવાક્યાઃ કુર્યાદયાતયામત્વાય તિસ્ર ઉપસદ ઉપૈતિ ત્રય ઇમે લોકા ઇમાનેવ લોકા-ન્પ્રીણાતિ ષટ્-થ્સ-મ્પદ્યન્તે ષડ્વા ઋતવ ઋતૂનેવ પ્રીણાતિ દ્વાદશાહીને સોમ ઉપૈતિ દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સવન્થ્સરમેવ પ્રીણાતિ ચતુર્વિગ્ંશતિ-સ્સ- [ચતુર્વિગ્ંશતિ-સ્સમ્, પદ્યન્તે ચતુર્વિગ્ંશતિ-] 18
-મ્પદ્યન્તે ચતુર્વિગ્ંશતિ-રર્ધમાસા અર્ધમાસાનેવ પ્રીણાત્યારાગ્રા-મવાન્તરદીક્ષા-મુપેયાદ્યઃ કામયેતા-ઽસ્મિ-ન્મે લોકે-ઽર્ધુકગ્ગ્ સ્યાદિત્યેકમગ્રે-ઽથ દ્વાવથ ત્રીનથ ચતુર એષા વા આરાગ્રા ઽવાન્તરદીક્ષા ઽસ્મિન્નેવાસ્મૈ લોકે-ઽર્ધુક-મ્ભવતિ પરોવરીયસી-મવાન્તરદીક્ષા-મુપેયાદ્યઃ કામયેતામુષ્મિ-ન્મે લોકે-ઽર્ધુકગ્ગ્ સ્યાદિતિ ચતુરો-ઽગ્રે ઽથ ત્રીનથ દ્વાવથૈકમેષા વૈ પરોવરીયસ્ય-વાન્તરદીક્ષા ઽમુષ્મિન્નેવાસ્મૈ લોકે-ઽર્ધુક-મ્ભવતિ ॥ 19 ॥
તેષામસુરાણા-ન્તિસ્રઃ પુર આસ-ન્નયસ્મ-ય્યવમા-ઽથ રજતા-ઽથ હરિણી તા દેવા જેતુ-ન્નાશક્નુવ-ન્તા ઉપસદૈવાજિગીષ-ન્તસ્માદાહુર્યશ્ચૈવં-વેઁદ યશ્ચ નોપસદા વૈ મહાપુર-ઞ્જયન્તીતિ ત ઇષુગ્ં સમસ્કુર્વતા- ગ્નિમનીકગ્ં સોમગ્ં શલ્યં-વિઁષ્ણુ-ન્તેજન-ન્તે-ઽબ્રુવન્ ક ઇમામસિષ્યતીતિ [ ] 15
રુદ્ર ઇત્યબ્રુવ-ન્રુદ્રો વૈ ક્રૂર-સ્સો-ઽસ્યત્વિતિ સો-ઽબ્રવી-દ્વરં-વૃઁણા અહમેવ પશૂના-મધિપતિરસાનીતિ તસ્મા-દ્રુદ્રઃ પશૂના-મધિપતિસ્તાગ્ં રુદ્રો-ઽવાસૃજ-થ્સ તિસ્રઃ પુરો ભિત્ત્વૈભ્યો લોકેભ્યો- ઽસુરા-ન્પ્રાણુદત યદુપસદ ઉપસદ્યન્તે ભ્રાતૃવ્યપરાણુત્યૈ નાન્યામાહુતિ-મ્પુરસ્તા-જ્જુહુયા-દ્યદન્યામાહુતિ-મ્પુરસ્તા-જ્જુહુયા- [-જ્જુહુયાત્, અન્યન્મુખ-ઙ્કુર્યા-] 16
-દન્યન્મુખ-ઙ્કુર્યા-થ્સ્રુવેણા-ઽઘારમા ઘારયતિ યજ્ઞસ્ય પ્રજ્ઞાત્યૈ પરાંઅતિક્રમ્ય જુહોતિ પરાચ એવૈભ્યો લોકેભ્યો યજમાનો ભ્રાતૃવ્યા-ન્પ્ર ણુદતે પુનરત્યાક્રમ્યોપસદ-ઞ્જુહોતિ પ્રણુદ્યૈવૈભ્યો લોકેભ્યો ભ્રાતૃવ્યાઞ્જિત્વા ભ્રાતૃવ્યલોક-મભ્યારોહતિ દેવા વૈ યાઃ પ્રાતરુપસદ ઉપાસીદ-ન્નહ્નસ્તાભિરસુરા-ન્પ્રાણુદન્ત યા-સ્સાયગ્ં રાત્રિયૈ તાભિર્ય-થ્સાય-મ્પ્રાત-રુપસદ- [-રુપસદઃ, ઉપસદ્યન્તે] 17
ઉપસદ્યન્તે ઽહોરાત્રાભ્યામેવ ત-દ્યજમાનો ભ્રાતૃવ્યા-ન્પ્ર ણુદતે યાઃ પ્રાતર્યાજ્યા-સ્સ્યુસ્તા-સ્સાય-મ્પુરો-ઽનુવાક્યાઃ કુર્યાદયાતયામત્વાય તિસ્ર ઉપસદ ઉપૈતિ ત્રય ઇમે લોકા ઇમાનેવ લોકા-ન્પ્રીણાતિ ષટ્-થ્સ-મ્પદ્યન્તે ષડ્વા ઋતવ ઋતૂનેવ પ્રીણાતિ દ્વાદશાહીને સોમ ઉપૈતિ દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સવન્થ્સરમેવ પ્રીણાતિ ચતુર્વિગ્ંશતિ-સ્સ- [ચતુર્વિગ્ંશતિ-સ્સમ્, પદ્યન્તે ચતુર્વિગ્ંશતિ-] 18
-મ્પદ્યન્તે ચતુર્વિગ્ંશતિ-રર્ધમાસા અર્ધમાસાનેવ પ્રીણાત્યારાગ્રા-મવાન્તરદીક્ષા-મુપેયાદ્યઃ કામયેતા-ઽસ્મિ-ન્મે લોકે-ઽર્ધુકગ્ગ્ સ્યાદિત્યેકમગ્રે-ઽથ દ્વાવથ ત્રીનથ ચતુર એષા વા આરાગ્રા ઽવાન્તરદીક્ષા ઽસ્મિન્નેવાસ્મૈ લોકે-ઽર્ધુક-મ્ભવતિ પરોવરીયસી-મવાન્તરદીક્ષા-મુપેયાદ્યઃ કામયેતામુષ્મિ-ન્મે લોકે-ઽર્ધુકગ્ગ્ સ્યાદિતિ ચતુરો-ઽગ્રે ઽથ ત્રીનથ દ્વાવથૈકમેષા વૈ પરોવરીયસ્ય-વાન્તરદીક્ષા ઽમુષ્મિન્નેવાસ્મૈ લોકે-ઽર્ધુક-મ્ભવતિ ॥ 19 ॥
(અસિષ્યતીતિ - જુહુયાથ્ - સાય-મ્પ્રાતરુપસદ - શ્ચતુર્વિગ્ંશતિ-સ્સં - ચતુરો-ઽગ્રે - ષોડશ ચ) (અ. 3)
સુવર્ગં-વાઁ એતે લોકં-યઁન્તિ ય ઉપસદ ઉપયન્તિ તેષાં-યઁ ઉન્નયતે હીયત એવ સ નોદનેષીતિ સૂન્નીયમિવ યો વૈ સ્વાર્થેતાં-યઁતાગ્ શ્રાન્તો હીયત ઉત સ નિષ્ટ્યાય સહ વસતિ તસ્મા-થ્સકૃદુન્નીય નાપરમુન્નયેત દદ્ધ્નોન્નયેતૈતદ્વૈ પશૂનાગ્ં રૂપગ્ં રૂપેણૈવ પશૂનવ રુન્ધે [ ] 20
યજ્ઞો દેવેભ્યો નિલાયત વિષ્ણૂ રૂપ-ઙ્કૃત્વા સ પૃથિવી-મ્પ્રાવિશ-ત્ત-ન્દેવા હસ્તાન્-થ્સગ્ં રભ્યૈચ્છ-ન્તમિન્દ્ર ઉપર્યુપર્યત્યક્રામ-થ્સો-ઽબ્રવી-ત્કો મા-ઽયમુપર્યુપર્યત્યક્રમી-દિત્યહ-ન્દુર્ગે હન્તેત્યથ કસ્ત્વમિત્યહ-ન્દુર્ગાદાહર્તેતિ સો-ઽબ્રવી-દ્દુર્ગે વૈ હન્તા-ઽવોચથા વરાહો-ઽયં-વાઁમમોષ- [-ઁવામમોષઃ, સપ્તાના] 21
-સ્સપ્તાના-ઙ્ગિરીણા-મ્પરસ્તાદ્વિત્તં-વેઁદ્યમસુરાણા-મ્બિભર્તિ ત-ઞ્જહિ યદિ દુર્ગે હન્તા-ઽસીતિ સ દર્ભપુઞ્જીલમુ-દ્વૃહ્ય સપ્ત ગિરી-ન્ભિત્ત્વા તમહન્-થ્સો-ઽબ્રવી-દ્દુર્ગાદ્વા આહર્તાવોચથા એતમા હરેતિ તમેભ્યો યજ્ઞ એવ યજ્ઞમા-ઽહરદ્ય-ત્તદ્વિત્તં-વેઁદ્યમસુરાણા-મવિન્દન્ત તદેકં-વેઁદ્યૈ વેદિત્વ-મસુરાણાં- [-મસુરાણામ્, વા ઇયમગ્ર] 22
-ઁવા ઇયમગ્ર આસી-દ્યાવદાસીનઃ પરાપશ્યતિ તાવ-દ્દેવાના-ન્તે દેવા અબ્રુવન્નસ્ત્વેવ નો-ઽસ્યામપીતિ કિયદ્વો દાસ્યામ ઇતિ યાવદિયગ્ં સલાવૃકી ત્રિઃ પરિક્રામતિ તાવન્નો દત્તેતિ સ ઇન્દ્રઃ સલાવૃકી રૂપ-ઙ્કૃત્વેમા-ન્ત્રિ-સ્સર્વતઃ પર્યક્રામ-ત્તદિમામવિન્દન્ત યદિમામવિન્દન્ત ત-દ્વેદ્યૈ વેદિત્વગ્ં [વેદિત્વમ્, સા વા ઇયગ્ં] 23
સા વા ઇયગ્ં સર્વૈવ વેદિરિયતિ શક્ષ્યામીતિ ત્વા અવમાય યજન્તે ત્રિગ્ંશ-ત્પદાનિ પશ્ચા-ત્તિરશ્ચી ભવતિ ષટ્ત્રિગ્ંશ-ત્પ્રાચી ચતુર્વિગ્ંશતિઃ પુરસ્તા-ત્તિરશ્ચી દશદશ સમ્પદ્યન્તે દશાક્ષરા વિરાડન્નં-વિઁરા-ડ્વિરાજૈવાન્નાદ્યમવ રુન્ધ ઉદ્ધન્તિ યદેવાસ્યા અમેદ્ધ્ય-ન્તદપ હન્ત્યુદ્ધન્તિ તસ્માદોષધયઃ પરા ભવન્તિ બર્હિ-સ્સ્તૃણાતિ તસ્માદોષધયઃ પુનરા ભવન્ત્યુત્તર-મ્બર્હિષ ઉત્તરબર્હિ-સ્સ્તૃણાતિ પ્રજા વૈ બર્હિર્યજમાન ઉત્તર બર્હિ ર્યજમાન-મેવા-યજમાનાદુત્તર-ઙ્કરોતિ તસ્મા-દ્યજમાનો ઽયજમાનાદુત્તરઃ ॥ 24 ॥
સુવર્ગં-વાઁ એતે લોકં-યઁન્તિ ય ઉપસદ ઉપયન્તિ તેષાં-યઁ ઉન્નયતે હીયત એવ સ નોદનેષીતિ સૂન્નીયમિવ યો વૈ સ્વાર્થેતાં-યઁતાગ્ શ્રાન્તો હીયત ઉત સ નિષ્ટ્યાય સહ વસતિ તસ્મા-થ્સકૃદુન્નીય નાપરમુન્નયેત દદ્ધ્નોન્નયેતૈતદ્વૈ પશૂનાગ્ં રૂપગ્ં રૂપેણૈવ પશૂનવ રુન્ધે [ ] 20
યજ્ઞો દેવેભ્યો નિલાયત વિષ્ણૂ રૂપ-ઙ્કૃત્વા સ પૃથિવી-મ્પ્રાવિશ-ત્ત-ન્દેવા હસ્તાન્-થ્સગ્ં રભ્યૈચ્છ-ન્તમિન્દ્ર ઉપર્યુપર્યત્યક્રામ-થ્સો-ઽબ્રવી-ત્કો મા-ઽયમુપર્યુપર્યત્યક્રમી-દિત્યહ-ન્દુર્ગે હન્તેત્યથ કસ્ત્વમિત્યહ-ન્દુર્ગાદાહર્તેતિ સો-ઽબ્રવી-દ્દુર્ગે વૈ હન્તા-ઽવોચથા વરાહો-ઽયં-વાઁમમોષ- [-ઁવામમોષઃ, સપ્તાના] 21
-સ્સપ્તાના-ઙ્ગિરીણા-મ્પરસ્તાદ્વિત્તં-વેઁદ્યમસુરાણા-મ્બિભર્તિ ત-ઞ્જહિ યદિ દુર્ગે હન્તા-ઽસીતિ સ દર્ભપુઞ્જીલમુ-દ્વૃહ્ય સપ્ત ગિરી-ન્ભિત્ત્વા તમહન્-થ્સો-ઽબ્રવી-દ્દુર્ગાદ્વા આહર્તાવોચથા એતમા હરેતિ તમેભ્યો યજ્ઞ એવ યજ્ઞમા-ઽહરદ્ય-ત્તદ્વિત્તં-વેઁદ્યમસુરાણા-મવિન્દન્ત તદેકં-વેઁદ્યૈ વેદિત્વ-મસુરાણાં- [-મસુરાણામ્, વા ઇયમગ્ર] 22
-ઁવા ઇયમગ્ર આસી-દ્યાવદાસીનઃ પરાપશ્યતિ તાવ-દ્દેવાના-ન્તે દેવા અબ્રુવન્નસ્ત્વેવ નો-ઽસ્યામપીતિ કિયદ્વો દાસ્યામ ઇતિ યાવદિયગ્ં સલાવૃકી ત્રિઃ પરિક્રામતિ તાવન્નો દત્તેતિ સ ઇન્દ્રઃ સલાવૃકી રૂપ-ઙ્કૃત્વેમા-ન્ત્રિ-સ્સર્વતઃ પર્યક્રામ-ત્તદિમામવિન્દન્ત યદિમામવિન્દન્ત ત-દ્વેદ્યૈ વેદિત્વગ્ં [વેદિત્વમ્, સા વા ઇયગ્ં] 23
સા વા ઇયગ્ં સર્વૈવ વેદિરિયતિ શક્ષ્યામીતિ ત્વા અવમાય યજન્તે ત્રિગ્ંશ-ત્પદાનિ પશ્ચા-ત્તિરશ્ચી ભવતિ ષટ્ત્રિગ્ંશ-ત્પ્રાચી ચતુર્વિગ્ંશતિઃ પુરસ્તા-ત્તિરશ્ચી દશદશ સમ્પદ્યન્તે દશાક્ષરા વિરાડન્નં-વિઁરા-ડ્વિરાજૈવાન્નાદ્યમવ રુન્ધ ઉદ્ધન્તિ યદેવાસ્યા અમેદ્ધ્ય-ન્તદપ હન્ત્યુદ્ધન્તિ તસ્માદોષધયઃ પરા ભવન્તિ બર્હિ-સ્સ્તૃણાતિ તસ્માદોષધયઃ પુનરા ભવન્ત્યુત્તર-મ્બર્હિષ ઉત્તરબર્હિ-સ્સ્તૃણાતિ પ્રજા વૈ બર્હિર્યજમાન ઉત્તર બર્હિ ર્યજમાન-મેવા-યજમાનાદુત્તર-ઙ્કરોતિ તસ્મા-દ્યજમાનો ઽયજમાનાદુત્તરઃ ॥ 24 ॥
(રુન્ધે - વામમોષો - વેદિત્વમસુરાણાં - ઁવેદિત્વં - ભવન્તિ - પઞ્ચવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 4)
યદ્વા અનીશાનો ભારમાદત્તે વિ વૈ સ લિશતે ય-દ્દ્વાદશ સાહ્નસ્યોપસદ-સ્સ્યુસ્રો-ઽહીનસ્ય યજ્ઞસ્ય વિલોમ ક્રિયેત તિસ્ર એવ સાહ્નસ્યોપસદો દ્વાદશાહીનસ્ય યજ્ઞસ્ય સવીર્યત્વાયાથો સલોમ ક્રિયતે વથ્સસ્યૈક-સ્સ્તનો ભાગી હિ સો-ઽથૈકગ્ગ્ સ્તનં-વ્રઁતમુપૈત્યથ દ્વાવથ ત્રીનથ ચતુર એતદ્વૈ [ ] 25
ક્ષુરપવિ નામ વ્રતં-યેઁન પ્ર જાતા-ન્ભ્રાતૃવ્યા-ન્નુદતે પ્રતિ જનિષ્યમાણાનથો કનીયસૈવ ભૂય ઉપૈતિ ચતુરો-ઽગ્રે સ્તનાન્ વ્રતમુપૈત્યથ ત્રીનથ દ્વાવથૈકમેતદ્વૈ સુજઘન-ન્નામ વ્રત-ન્તપસ્યગ્ં સુવર્ગ્યમથો પ્રૈવ જાયતે પ્રજયા પશુભિર્યવાગૂ રાજન્યસ્ય વ્રત-ઙ્ક્રૂરેવ વૈ યવાગૂઃ ક્રૂર ઇવ [ક્રૂર ઇવ, રાજન્યો વજ્રસ્ય] 26
રાજન્યો વજ્રસ્ય રૂપગ્ં સમૃદ્ધ્યા આમિક્ષા વૈશ્યસ્ય પાકયજ્ઞસ્ય રૂપ-મ્પુષ્ટ્યૈ પયો બ્રાહ્મણસ્ય તેજો વૈ બ્રાહ્મણસ્તેજઃ પયસ્તેજસૈવ તેજઃ પય આત્મ-ન્ધત્તે ઽથો પયસા વૈ ગર્ભા વર્ધન્તે ગર્ભ ઇવ ખલુ વા એષ ય-દ્દીક્ષિતો યદસ્ય પયો વ્રત-મ્ભવત્યાત્માનમેવ ત-દ્વર્ધયતિ ત્રિવ્રતો વૈ મનુરાસી-દ્દ્વિવ્રતા અસુરા એકવ્રતા [એકવ્રતાઃ, દેવાઃ પ્રાતર્મદ્ધ્યન્દિને] 27
દેવાઃ પ્રાતર્મદ્ધ્યન્દિને સાય-ન્ત-ન્મનોર્વ્રતમાસી-ત્પાકયજ્ઞસ્ય રૂપ-મ્પુષ્ટ્યૈ પ્રાતશ્ચ સાય-ઞ્ચાસુરાણા-ન્નિર્મદ્ધ્ય-ઙ્ક્ષુધો રૂપ-ન્તતસ્તે પરા-ઽભવ-ન્મદ્ધ્યન્દિને મદ્ધ્યરાત્રે દેવાના-ન્તતસ્તે-ઽભવન્-થ્સુવર્ગં-લોઁકમાયન્. યદસ્ય મદ્ધ્યન્દિને મદ્ધ્યરાત્રે વ્રત-મ્ભવતિ મદ્ધ્યતો વા અન્નેન ભુઞ્જતે મદ્ધ્યત એવ તદૂર્જ-ન્ધત્તે ભ્રાતૃવ્યાભિભૂત્યૈ ભવત્યાત્મના [ભવત્યાત્મના, પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો] 28
પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ ગર્ભો વા એષ ય-દ્દીક્ષિતો યોનિ ર્દીક્ષિતવિમિતં-યઁ-દ્દીક્ષિતો દીક્ષિતવિમિતા-ત્પ્રવસે-દ્યથા યોનેર્ગર્ભ-સ્સ્કન્દતિ તાદૃગેવ તન્ન પ્રવસ્તવ્યમાત્મનો ગોપીથાયૈષ વૈ વ્યાઘ્રઃ કુલગોપો યદગ્નિસ્તસ્મા-દ્ય-દ્દીક્ષિતઃ પ્રવસે-થ્સ એનમીશ્વરો-ઽનૂત્થાય હન્તોર્ન પ્રવસ્તવ્યમાત્મનો ગુપ્ત્યૈ દક્ષિણત-શ્શય એતદ્વૈ યજમાનસ્યા ઽઽયતનગ્ગ્સ્વ એવા-ઽઽયતને શયે ઽગ્નિમભ્યાવૃત્ય શયે દેવતા એવ યજ્ઞમભ્યાવૃત્ય શયે ॥ 29 ॥
યદ્વા અનીશાનો ભારમાદત્તે વિ વૈ સ લિશતે ય-દ્દ્વાદશ સાહ્નસ્યોપસદ-સ્સ્યુસ્રો-ઽહીનસ્ય યજ્ઞસ્ય વિલોમ ક્રિયેત તિસ્ર એવ સાહ્નસ્યોપસદો દ્વાદશાહીનસ્ય યજ્ઞસ્ય સવીર્યત્વાયાથો સલોમ ક્રિયતે વથ્સસ્યૈક-સ્સ્તનો ભાગી હિ સો-ઽથૈકગ્ગ્ સ્તનં-વ્રઁતમુપૈત્યથ દ્વાવથ ત્રીનથ ચતુર એતદ્વૈ [ ] 25
ક્ષુરપવિ નામ વ્રતં-યેઁન પ્ર જાતા-ન્ભ્રાતૃવ્યા-ન્નુદતે પ્રતિ જનિષ્યમાણાનથો કનીયસૈવ ભૂય ઉપૈતિ ચતુરો-ઽગ્રે સ્તનાન્ વ્રતમુપૈત્યથ ત્રીનથ દ્વાવથૈકમેતદ્વૈ સુજઘન-ન્નામ વ્રત-ન્તપસ્યગ્ં સુવર્ગ્યમથો પ્રૈવ જાયતે પ્રજયા પશુભિર્યવાગૂ રાજન્યસ્ય વ્રત-ઙ્ક્રૂરેવ વૈ યવાગૂઃ ક્રૂર ઇવ [ક્રૂર ઇવ, રાજન્યો વજ્રસ્ય] 26
રાજન્યો વજ્રસ્ય રૂપગ્ં સમૃદ્ધ્યા આમિક્ષા વૈશ્યસ્ય પાકયજ્ઞસ્ય રૂપ-મ્પુષ્ટ્યૈ પયો બ્રાહ્મણસ્ય તેજો વૈ બ્રાહ્મણસ્તેજઃ પયસ્તેજસૈવ તેજઃ પય આત્મ-ન્ધત્તે ઽથો પયસા વૈ ગર્ભા વર્ધન્તે ગર્ભ ઇવ ખલુ વા એષ ય-દ્દીક્ષિતો યદસ્ય પયો વ્રત-મ્ભવત્યાત્માનમેવ ત-દ્વર્ધયતિ ત્રિવ્રતો વૈ મનુરાસી-દ્દ્વિવ્રતા અસુરા એકવ્રતા [એકવ્રતાઃ, દેવાઃ પ્રાતર્મદ્ધ્યન્દિને] 27
દેવાઃ પ્રાતર્મદ્ધ્યન્દિને સાય-ન્ત-ન્મનોર્વ્રતમાસી-ત્પાકયજ્ઞસ્ય રૂપ-મ્પુષ્ટ્યૈ પ્રાતશ્ચ સાય-ઞ્ચાસુરાણા-ન્નિર્મદ્ધ્ય-ઙ્ક્ષુધો રૂપ-ન્તતસ્તે પરા-ઽભવ-ન્મદ્ધ્યન્દિને મદ્ધ્યરાત્રે દેવાના-ન્તતસ્તે-ઽભવન્-થ્સુવર્ગં-લોઁકમાયન્. યદસ્ય મદ્ધ્યન્દિને મદ્ધ્યરાત્રે વ્રત-મ્ભવતિ મદ્ધ્યતો વા અન્નેન ભુઞ્જતે મદ્ધ્યત એવ તદૂર્જ-ન્ધત્તે ભ્રાતૃવ્યાભિભૂત્યૈ ભવત્યાત્મના [ભવત્યાત્મના, પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો] 28
પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ ગર્ભો વા એષ ય-દ્દીક્ષિતો યોનિ ર્દીક્ષિતવિમિતં-યઁ-દ્દીક્ષિતો દીક્ષિતવિમિતા-ત્પ્રવસે-દ્યથા યોનેર્ગર્ભ-સ્સ્કન્દતિ તાદૃગેવ તન્ન પ્રવસ્તવ્યમાત્મનો ગોપીથાયૈષ વૈ વ્યાઘ્રઃ કુલગોપો યદગ્નિસ્તસ્મા-દ્ય-દ્દીક્ષિતઃ પ્રવસે-થ્સ એનમીશ્વરો-ઽનૂત્થાય હન્તોર્ન પ્રવસ્તવ્યમાત્મનો ગુપ્ત્યૈ દક્ષિણત-શ્શય એતદ્વૈ યજમાનસ્યા ઽઽયતનગ્ગ્સ્વ એવા-ઽઽયતને શયે ઽગ્નિમભ્યાવૃત્ય શયે દેવતા એવ યજ્ઞમભ્યાવૃત્ય શયે ॥ 29 ॥
(એતદ્વૈ-ક્રૂર ઇવૈ-કવ્રતા-આત્મના-યજમાનસ્ય-ત્રયોદશ ચ) (અ. 5)
પુરોહવિષિ દેવયજને યાજયેદ્ય-ઙ્કામયેતોપૈનમુત્તરો યજ્ઞો નમેદભિ સુવર્ગં-લોઁક-ઞ્જયેદિત્યેતદ્વૈ પુરોહવિર્દેવયજનં-યઁસ્ય હોતા પ્રાતરનુવાક -મનુબ્રુવ-ન્નગ્નિમપ આદિત્યમભિ વિપશ્યત્યુપૈનમુત્તરો યજ્ઞો નમત્યભિ સુવર્ગં-લોઁક-ઞ્જયત્યાપ્તે દેવયજને યાજયે--દ્ભ્રાતૃવ્યવન્ત-મ્પન્થાં-વાઁ-ઽધિસ્પર્શયે-ત્કર્તં-વાઁ યાવન્નાનસે યાતવૈ [ ] 30
ન રથાયૈતદ્વા આપ્ત-ન્દેવયજનમાપ્નોત્યેવ ભ્રાતૃવ્ય-ન્નૈન-મ્ભ્રાતૃવ્ય આપ્નોત્યેકોન્નતે દેવયજને યાજયે-ત્પશુકામ-મેકોન્નતાદ્વૈ દેવયજનાદઙ્ગિરસઃ પશૂનસૃજન્તાન્તરા સદોહવિર્ધાને ઉન્નતગ્ગ્ સ્યાદેતદ્વા એકોન્નત-ન્દેવયજન-મ્પશુમાનેવ ભવતિ ત્ર્યુન્નતે દેવયજને યાજયે-થ્સુવર્ગકામ-ન્ત્ર્યુન્નતાદ્વૈ દેવયજનાદઙ્ગિરસ-સ્સુવર્ગં-લોઁકમાય-ન્નન્તરા ઽઽહવનીય-ઞ્ચ હવિર્ધાન-ઞ્ચો- [હવિર્ધાન-ઞ્ચ, ઉન્નતગ્ગ્ સ્યાદન્તરા] 31
-ન્નતગ્ગ્ સ્યાદન્તરા હવિર્ધાન-ઞ્ચ સદશ્ચાન્તરા સદશ્ચ ગાર્હપત્ય-ઞ્ચૈતદ્વૈ ત્ર્યુન્નત-ન્દેવયજનગ્ં સુવર્ગમેવ લોકમેતિ પ્રતિષ્ઠિતે દેવયજને યાજયે-ત્પ્રતિષ્ઠાકામમેતદ્વૈ પ્રતિષ્ઠિત-ન્દેવયજનં-યઁ-થ્સર્વતઃ સમ-મ્પ્રત્યેવ તિષ્ઠતિ યત્રાન્યા અન્યા ઓષધયો વ્યતિષક્તા-સ્સ્યુસ્ત-દ્યાજયે-ત્પશુકામમેતદ્વૈ પશૂનાગ્ં રૂપગ્ં રૂપેણૈવાસ્મૈ પશૂ- [પશૂન્, અવ રુન્ધે] 32
-નવ રુન્ધે પશુમાનેવ ભવતિ નિર્-ઋતિગૃહીતે દેવયજને યાજયેદ્ય-ઙ્કામયેત નિર્-ઋત્યાસ્ય યજ્ઞ-ઙ્ગ્રાહયેયમિત્યેતદ્વૈ નિર્-ઋતિગૃહીત-ન્દેવયજનં-યઁ-થ્સદૃશ્યૈ સત્યા ઋક્ષ-ન્નિર્-ઋત્યૈવાસ્ય યજ્ઞ-ઙ્ગ્રાહયતિ વ્યાવૃત્તે દેવયજને યાજયે-દ્વ્યાવૃત્કામં-યઁ-મ્પાત્રે વા તલ્પે વા મીમાગ્ંસેર-ન્પ્રાચીનમાહવનીયા-ત્પ્રવણગ્ગ્ સ્યા-ત્પ્રતીચીન-ઙ્ગાર્હપત્યાદેતદ્વૈ વ્યાવૃત્ત-ન્દેવયજનં-વિઁ પાપ્મના ભ્રાતૃવ્યેણા- ઽઽવર્તતે નૈન-મ્પાત્રે ન તલ્પે મીમાગ્ં સન્તે કાર્યે દેવયજને યાજયે-દ્ભૂતિકામ-ઙ્કાયા વૈ પુરુષો ભવત્યેવ ॥ 33 ॥
પુરોહવિષિ દેવયજને યાજયેદ્ય-ઙ્કામયેતોપૈનમુત્તરો યજ્ઞો નમેદભિ સુવર્ગં-લોઁક-ઞ્જયેદિત્યેતદ્વૈ પુરોહવિર્દેવયજનં-યઁસ્ય હોતા પ્રાતરનુવાક -મનુબ્રુવ-ન્નગ્નિમપ આદિત્યમભિ વિપશ્યત્યુપૈનમુત્તરો યજ્ઞો નમત્યભિ સુવર્ગં-લોઁક-ઞ્જયત્યાપ્તે દેવયજને યાજયે--દ્ભ્રાતૃવ્યવન્ત-મ્પન્થાં-વાઁ-ઽધિસ્પર્શયે-ત્કર્તં-વાઁ યાવન્નાનસે યાતવૈ [ ] 30
ન રથાયૈતદ્વા આપ્ત-ન્દેવયજનમાપ્નોત્યેવ ભ્રાતૃવ્ય-ન્નૈન-મ્ભ્રાતૃવ્ય આપ્નોત્યેકોન્નતે દેવયજને યાજયે-ત્પશુકામ-મેકોન્નતાદ્વૈ દેવયજનાદઙ્ગિરસઃ પશૂનસૃજન્તાન્તરા સદોહવિર્ધાને ઉન્નતગ્ગ્ સ્યાદેતદ્વા એકોન્નત-ન્દેવયજન-મ્પશુમાનેવ ભવતિ ત્ર્યુન્નતે દેવયજને યાજયે-થ્સુવર્ગકામ-ન્ત્ર્યુન્નતાદ્વૈ દેવયજનાદઙ્ગિરસ-સ્સુવર્ગં-લોઁકમાય-ન્નન્તરા ઽઽહવનીય-ઞ્ચ હવિર્ધાન-ઞ્ચો- [હવિર્ધાન-ઞ્ચ, ઉન્નતગ્ગ્ સ્યાદન્તરા] 31
-ન્નતગ્ગ્ સ્યાદન્તરા હવિર્ધાન-ઞ્ચ સદશ્ચાન્તરા સદશ્ચ ગાર્હપત્ય-ઞ્ચૈતદ્વૈ ત્ર્યુન્નત-ન્દેવયજનગ્ં સુવર્ગમેવ લોકમેતિ પ્રતિષ્ઠિતે દેવયજને યાજયે-ત્પ્રતિષ્ઠાકામમેતદ્વૈ પ્રતિષ્ઠિત-ન્દેવયજનં-યઁ-થ્સર્વતઃ સમ-મ્પ્રત્યેવ તિષ્ઠતિ યત્રાન્યા અન્યા ઓષધયો વ્યતિષક્તા-સ્સ્યુસ્ત-દ્યાજયે-ત્પશુકામમેતદ્વૈ પશૂનાગ્ં રૂપગ્ં રૂપેણૈવાસ્મૈ પશૂ- [પશૂન્, અવ રુન્ધે] 32
-નવ રુન્ધે પશુમાનેવ ભવતિ નિર્-ઋતિગૃહીતે દેવયજને યાજયેદ્ય-ઙ્કામયેત નિર્-ઋત્યાસ્ય યજ્ઞ-ઙ્ગ્રાહયેયમિત્યેતદ્વૈ નિર્-ઋતિગૃહીત-ન્દેવયજનં-યઁ-થ્સદૃશ્યૈ સત્યા ઋક્ષ-ન્નિર્-ઋત્યૈવાસ્ય યજ્ઞ-ઙ્ગ્રાહયતિ વ્યાવૃત્તે દેવયજને યાજયે-દ્વ્યાવૃત્કામં-યઁ-મ્પાત્રે વા તલ્પે વા મીમાગ્ંસેર-ન્પ્રાચીનમાહવનીયા-ત્પ્રવણગ્ગ્ સ્યા-ત્પ્રતીચીન-ઙ્ગાર્હપત્યાદેતદ્વૈ વ્યાવૃત્ત-ન્દેવયજનં-વિઁ પાપ્મના ભ્રાતૃવ્યેણા- ઽઽવર્તતે નૈન-મ્પાત્રે ન તલ્પે મીમાગ્ં સન્તે કાર્યે દેવયજને યાજયે-દ્ભૂતિકામ-ઙ્કાયા વૈ પુરુષો ભવત્યેવ ॥ 33 ॥
(યાતવૈ - હવિર્ધાન-ઞ્ચ - પશૂન્ - પાપ્મના - ઽષ્ટાદશ ચ) (અ. 6)
તેભ્ય ઉત્તરવેદિ-સ્સિગ્ંહી રૂપ-ઙ્કૃત્વોભયા-નન્તરા-ઽપક્રમ્યાતિષ્ઠ-ત્તે દેવા અમન્યન્ત યતરાન્. વા ઇયમુપાવર્થ્સ્યતિ ત ઇદ-મ્ભવિષ્યન્તીતિ તામુપામન્ત્રયન્ત સા-ઽબ્રવી-દ્વરં-વૃઁણૈ સર્વા-ન્મયા કામાન્ વ્યશ્ઞવથ પૂર્વા-ન્તુ મા-ઽગ્નેરાહુતિરશ્ઞવતા ઇતિ તસ્માદુત્તરવેદિ-મ્પૂર્વામગ્ને- ર્વ્યાઘારયન્તિ વારેવૃતગ્ગ્ હ્યસ્યૈ શમ્યયા પરિ મિમીતે [મિમીતે, માત્રૈવા-ઽસ્યૈ] 34
માત્રૈવા-ઽસ્યૈ સાથો યુક્તેનૈવ યુક્તમવ રુન્ધે વિત્તાયની મે-ઽસીત્યાહ વિત્તા હ્યેનાનાવ-ત્તિક્તાયની મે-ઽસીત્યાહ તિક્તાન્. હ્યેનાનાવદવતાન્મા નાથિતમિત્યાહ નાથિતાન્. હ્યેનાનાવદવતાન્મા વ્યથિતમિત્યાહ વ્યથિતાન્. હ્યેનાનાવ-દ્વિદે-રગ્નિ-ર્નભો નામા- [-ર્નભો નામા, અગ્ને અઙ્ગિર ઇતિ] 35
-ઽગ્ને અઙ્ગિર ઇતિ ત્રિર્હરતિ ય એવૈષુ લોકેષ્વગ્નય-સ્તાનેવાવ રુન્ધે તૂષ્ણી-ઞ્ચતુર્થગ્ં હરત્યનિ-રુક્તમેવાવ રુન્ધે સિગ્ંહીરસિ મહિષીરસીત્યાહ સિગ્ંહીર્હ્યેષા રૂપ-ઙ્કૃત્વોભયા-નન્તરા ઽપક્રમ્યાતિષ્ઠદુરુ પ્રથસ્વોરુ તે યજ્ઞપતિઃ પ્રથતામિત્યાહ યજમાનમેવ પ્રજયા પશુભિઃ પ્રથયતિ ધ્રુવા- [ધ્રુવા, અસીતિ સગ્ં હન્તિ] 36
-ઽસીતિ સગ્ં હન્તિ ધૃત્યૈ દેવેભ્યઃ શુન્ધસ્વ દેવેભ્યઃ શુમ્ભસ્વેત્યવ ચોક્ષતિ પ્ર ચ કિરતિ શુદ્ધ્યા ઇન્દ્રઘોષસ્ત્વા વસુભિઃ પુરસ્તા-ત્પાત્વિત્યાહ દિગ્ભ્ય એવૈના-મ્પ્રોક્ષતિ દેવાગ્શ્ચેદુ-ત્તરવેદિરુપાવવર્તીહૈવ વિ જયામહા ઇત્યસુરા વજ્રમુદ્યત્ય દેવાનભ્યાયન્ત તાનિન્દ્રઘોષો વસુભિઃ પુરસ્તાદપા- [પુરસ્તાદપા, અનુદત મનોજવાઃ] 37
-નુદત મનોજવાઃ પિતૃભિ ર્દક્ષિણતઃ પ્રચેતા રુદ્રૈઃ પશ્ચા-દ્વિશ્વકર્મા-ઽઽદિત્યૈરુત્તરતો યદેવમુત્તરવેદિ-મ્પ્રોક્ષતિ દિગ્ભ્ય એવ ત-દ્યજમાનો ભ્રાતૃવ્યા-ન્પ્ર ણુદત ઇન્દ્રો યતીન્-થ્સાલાવૃકેભ્યઃ પ્રાયચ્છ-ત્તા-ન્દક્ષિણત ઉત્તરવેદ્યા આદન્ ય-ત્પ્રોક્ષણીના-મુચ્છિષ્યેત ત-દ્દક્ષિણત ઉત્તરવેદ્યૈ નિ નયે-દ્યદેવ તત્ર ક્રૂર-ન્ત-ત્તેન શમયતિ ય-ન્દ્વિષ્યા-ત્ત-ન્ધ્યાયેચ્છુચૈ વૈનમર્પયતિ ॥ 38 ॥
તેભ્ય ઉત્તરવેદિ-સ્સિગ્ંહી રૂપ-ઙ્કૃત્વોભયા-નન્તરા-ઽપક્રમ્યાતિષ્ઠ-ત્તે દેવા અમન્યન્ત યતરાન્. વા ઇયમુપાવર્થ્સ્યતિ ત ઇદ-મ્ભવિષ્યન્તીતિ તામુપામન્ત્રયન્ત સા-ઽબ્રવી-દ્વરં-વૃઁણૈ સર્વા-ન્મયા કામાન્ વ્યશ્ઞવથ પૂર્વા-ન્તુ મા-ઽગ્નેરાહુતિરશ્ઞવતા ઇતિ તસ્માદુત્તરવેદિ-મ્પૂર્વામગ્ને- ર્વ્યાઘારયન્તિ વારેવૃતગ્ગ્ હ્યસ્યૈ શમ્યયા પરિ મિમીતે [મિમીતે, માત્રૈવા-ઽસ્યૈ] 34
માત્રૈવા-ઽસ્યૈ સાથો યુક્તેનૈવ યુક્તમવ રુન્ધે વિત્તાયની મે-ઽસીત્યાહ વિત્તા હ્યેનાનાવ-ત્તિક્તાયની મે-ઽસીત્યાહ તિક્તાન્. હ્યેનાનાવદવતાન્મા નાથિતમિત્યાહ નાથિતાન્. હ્યેનાનાવદવતાન્મા વ્યથિતમિત્યાહ વ્યથિતાન્. હ્યેનાનાવ-દ્વિદે-રગ્નિ-ર્નભો નામા- [-ર્નભો નામા, અગ્ને અઙ્ગિર ઇતિ] 35
-ઽગ્ને અઙ્ગિર ઇતિ ત્રિર્હરતિ ય એવૈષુ લોકેષ્વગ્નય-સ્તાનેવાવ રુન્ધે તૂષ્ણી-ઞ્ચતુર્થગ્ં હરત્યનિ-રુક્તમેવાવ રુન્ધે સિગ્ંહીરસિ મહિષીરસીત્યાહ સિગ્ંહીર્હ્યેષા રૂપ-ઙ્કૃત્વોભયા-નન્તરા ઽપક્રમ્યાતિષ્ઠદુરુ પ્રથસ્વોરુ તે યજ્ઞપતિઃ પ્રથતામિત્યાહ યજમાનમેવ પ્રજયા પશુભિઃ પ્રથયતિ ધ્રુવા- [ધ્રુવા, અસીતિ સગ્ં હન્તિ] 36
-ઽસીતિ સગ્ં હન્તિ ધૃત્યૈ દેવેભ્યઃ શુન્ધસ્વ દેવેભ્યઃ શુમ્ભસ્વેત્યવ ચોક્ષતિ પ્ર ચ કિરતિ શુદ્ધ્યા ઇન્દ્રઘોષસ્ત્વા વસુભિઃ પુરસ્તા-ત્પાત્વિત્યાહ દિગ્ભ્ય એવૈના-મ્પ્રોક્ષતિ દેવાગ્શ્ચેદુ-ત્તરવેદિરુપાવવર્તીહૈવ વિ જયામહા ઇત્યસુરા વજ્રમુદ્યત્ય દેવાનભ્યાયન્ત તાનિન્દ્રઘોષો વસુભિઃ પુરસ્તાદપા- [પુરસ્તાદપા, અનુદત મનોજવાઃ] 37
-નુદત મનોજવાઃ પિતૃભિ ર્દક્ષિણતઃ પ્રચેતા રુદ્રૈઃ પશ્ચા-દ્વિશ્વકર્મા-ઽઽદિત્યૈરુત્તરતો યદેવમુત્તરવેદિ-મ્પ્રોક્ષતિ દિગ્ભ્ય એવ ત-દ્યજમાનો ભ્રાતૃવ્યા-ન્પ્ર ણુદત ઇન્દ્રો યતીન્-થ્સાલાવૃકેભ્યઃ પ્રાયચ્છ-ત્તા-ન્દક્ષિણત ઉત્તરવેદ્યા આદન્ ય-ત્પ્રોક્ષણીના-મુચ્છિષ્યેત ત-દ્દક્ષિણત ઉત્તરવેદ્યૈ નિ નયે-દ્યદેવ તત્ર ક્રૂર-ન્ત-ત્તેન શમયતિ ય-ન્દ્વિષ્યા-ત્ત-ન્ધ્યાયેચ્છુચૈ વૈનમર્પયતિ ॥ 38 ॥
(મિમીતે - નામ - ધ્રુવા - ઽપ - શુચા - ત્રીણિ ચ) ( આ7)
સોત્તરવેદિરબ્રવી-થ્સર્વા-ન્મયા કામાન્ વ્યશ્ઞવથેતિ તે દેવા અકામયન્તાસુરા-ન્ભ્રાતૃવ્યાનભિ ભવેમેતિ તે-ઽજુહવુ-સ્સિગ્ંહીરસિ સપત્નસાહી સ્વાહેતિ તે-ઽસુરા-ન્ભ્રાતૃવ્યા-નભ્યભવ-ન્તે-ઽસુરા-ન્ભ્રાતૃવ્યા-નભિભૂયાકામયન્ત પ્રજાં-વિઁન્દેમહીતિ તે-ઽજુહવુ-સ્સિગ્ંહીરસિ સુપ્રજાવનિ-સ્સ્વાહેતિ તે પ્રજામવિન્દન્ત તે પ્રજાં-વિઁત્ત્વા- [પ્રજાં-વિઁત્ત્વા,અકામયન્ત પશૂન્. ] 39
-ઽકામયન્ત પશૂન્. વિન્દેમહીતિ તે-ઽજુહવુ-સ્સિગ્ંહીરસિ રાયસ્પોષવનિ-સ્સ્વાહેતિ તે પશૂનવિન્દન્ત તે પશૂન્. વિત્ત્વા-ઽકામયન્ત પ્રતિષ્ઠાં-વિઁન્દેમહીતિ તે-ઽજુહવુ-સ્સિગ્ંહી-રસ્યાદિત્યવનિ-સ્સ્વાહેતિ ત ઇમા-મ્પ્રતિષ્ઠામવિન્દન્ત ત ઇમા-મ્પ્રતિષ્ઠાં-વિઁત્ત્વા-ઽકામયન્ત દેવતા આશિષ ઉપેયામેતિ તે-ઽજુહવુ-સ્સિગ્ંહીરસ્યા વહ દેવા-ન્દેવયતે [ ] 40
યજમાનાય સ્વાહેતિ તે દેવતા આશિષ ઉપાય-ન્પઞ્ચ કૃત્વો વ્યાઘારયતિ પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યજ્ઞમેવાવ રુન્ધે ઽક્ષ્ણયા વ્યાઘારયતિ તસ્માદક્ષ્ણયા પશવો-ઽઙ્ગાનિ પ્રહરન્તિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ભૂતેભ્યસ્ત્વેતિ સ્રુચમુદ્ગૃહ્ણાતિ ય એવ દેવા ભૂતાસ્તેષા-ન્ત-દ્ભાગધેય-ન્તાનેવ તેન પ્રીણાતિ પૌતુદ્રવા-ન્પરિધી-ન્પરિ દધાત્યેષાં- [દધાત્યેષામ્, લોકાનાં-વિઁધૃત્યા] 41
-ઁલોકાનાં-વિઁધૃત્યા અગ્નેસ્ત્રયો જ્યાયાગ્ંસો ભ્રાતર આસ-ન્તે દેવેભ્યો હવ્યં-વઁહન્તઃ પ્રામીયન્ત સો-ઽગ્નિરબિભેદિત્થં-વાઁવ સ્ય આર્તિમા-ઽરિષ્યતીતિ સ નિલાયત સ યાં-વઁનસ્પતિષ્વવસત્તા-મ્પૂતુદ્રૌ યામોષધીષુ તાગ્ં સુગન્ધિતેજને યા-મ્પશુષુ તા-મ્પેત્વસ્યાન્તરા શૃઙ્ગે ત-ન્દેવતાઃ પ્રૈષમૈચ્છ-ન્તમન્વવિન્દ-ન્ત-મબ્રુવ- [-મબ્રુવન્ન્, ઉપ ન આ] 42
-ન્નુપ ન આ વર્તસ્વ હવ્ય-ન્નો વહેતિ સો-ઽબ્રવી-દ્વરં-વૃઁણૈ યદેવ ગૃહીતસ્યાહુતસ્ય બહિઃપરિધિ સ્કન્દા-ત્તન્મે ભ્રાતૃણા-મ્ભાગધેય-મસદિતિ તસ્મા-દ્ય-દ્ગૃહીતસ્યા-ઽહુતસ્ય બહિઃપરિધિ સ્કન્દતિ તેષા-ન્ત-દ્ભાગધેય-ન્તાનેવ તેન પ્રીણાતિ સો-ઽમન્યતા-ઽસ્થન્વન્તો મે પૂર્વે ભ્રાતરઃ પ્રામેષતા-ઽસ્થાનિ શાતયા ઇતિ સ યા- [સ યાનિ, ] 43
-ન્યસ્થાન્યશાતયત ત-ત્પૂતુદ્ર્વ-ભવ-દ્યન્માગ્ં સમુપમૃત-ન્ત-દ્ગુલ્ગુલુ યદેતાન્-થ્સભાંરાન્-થ્સ-મ્ભરત્યગ્નિમેવ ત-થ્સમ્ભરત્યગ્નેઃ પુરીષ-મસીત્યાહા-ઽગ્નેર્હ્યેત-ત્પુરીષં-યઁ-થ્સમ્ભારા અથો ખલ્વાહુરેતે વાવૈન-ન્તે ભ્રાતરઃ પરિ શેરે ય-ત્પૌતુદ્રવાઃ પરિધય ઇતિ ॥ 44 ॥
સોત્તરવેદિરબ્રવી-થ્સર્વા-ન્મયા કામાન્ વ્યશ્ઞવથેતિ તે દેવા અકામયન્તાસુરા-ન્ભ્રાતૃવ્યાનભિ ભવેમેતિ તે-ઽજુહવુ-સ્સિગ્ંહીરસિ સપત્નસાહી સ્વાહેતિ તે-ઽસુરા-ન્ભ્રાતૃવ્યા-નભ્યભવ-ન્તે-ઽસુરા-ન્ભ્રાતૃવ્યા-નભિભૂયાકામયન્ત પ્રજાં-વિઁન્દેમહીતિ તે-ઽજુહવુ-સ્સિગ્ંહીરસિ સુપ્રજાવનિ-સ્સ્વાહેતિ તે પ્રજામવિન્દન્ત તે પ્રજાં-વિઁત્ત્વા- [પ્રજાં-વિઁત્ત્વા,અકામયન્ત પશૂન્. ] 39
-ઽકામયન્ત પશૂન્. વિન્દેમહીતિ તે-ઽજુહવુ-સ્સિગ્ંહીરસિ રાયસ્પોષવનિ-સ્સ્વાહેતિ તે પશૂનવિન્દન્ત તે પશૂન્. વિત્ત્વા-ઽકામયન્ત પ્રતિષ્ઠાં-વિઁન્દેમહીતિ તે-ઽજુહવુ-સ્સિગ્ંહી-રસ્યાદિત્યવનિ-સ્સ્વાહેતિ ત ઇમા-મ્પ્રતિષ્ઠામવિન્દન્ત ત ઇમા-મ્પ્રતિષ્ઠાં-વિઁત્ત્વા-ઽકામયન્ત દેવતા આશિષ ઉપેયામેતિ તે-ઽજુહવુ-સ્સિગ્ંહીરસ્યા વહ દેવા-ન્દેવયતે [ ] 40
યજમાનાય સ્વાહેતિ તે દેવતા આશિષ ઉપાય-ન્પઞ્ચ કૃત્વો વ્યાઘારયતિ પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યજ્ઞમેવાવ રુન્ધે ઽક્ષ્ણયા વ્યાઘારયતિ તસ્માદક્ષ્ણયા પશવો-ઽઙ્ગાનિ પ્રહરન્તિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ભૂતેભ્યસ્ત્વેતિ સ્રુચમુદ્ગૃહ્ણાતિ ય એવ દેવા ભૂતાસ્તેષા-ન્ત-દ્ભાગધેય-ન્તાનેવ તેન પ્રીણાતિ પૌતુદ્રવા-ન્પરિધી-ન્પરિ દધાત્યેષાં- [દધાત્યેષામ્, લોકાનાં-વિઁધૃત્યા] 41
-ઁલોકાનાં-વિઁધૃત્યા અગ્નેસ્ત્રયો જ્યાયાગ્ંસો ભ્રાતર આસ-ન્તે દેવેભ્યો હવ્યં-વઁહન્તઃ પ્રામીયન્ત સો-ઽગ્નિરબિભેદિત્થં-વાઁવ સ્ય આર્તિમા-ઽરિષ્યતીતિ સ નિલાયત સ યાં-વઁનસ્પતિષ્વવસત્તા-મ્પૂતુદ્રૌ યામોષધીષુ તાગ્ં સુગન્ધિતેજને યા-મ્પશુષુ તા-મ્પેત્વસ્યાન્તરા શૃઙ્ગે ત-ન્દેવતાઃ પ્રૈષમૈચ્છ-ન્તમન્વવિન્દ-ન્ત-મબ્રુવ- [-મબ્રુવન્ન્, ઉપ ન આ] 42
-ન્નુપ ન આ વર્તસ્વ હવ્ય-ન્નો વહેતિ સો-ઽબ્રવી-દ્વરં-વૃઁણૈ યદેવ ગૃહીતસ્યાહુતસ્ય બહિઃપરિધિ સ્કન્દા-ત્તન્મે ભ્રાતૃણા-મ્ભાગધેય-મસદિતિ તસ્મા-દ્ય-દ્ગૃહીતસ્યા-ઽહુતસ્ય બહિઃપરિધિ સ્કન્દતિ તેષા-ન્ત-દ્ભાગધેય-ન્તાનેવ તેન પ્રીણાતિ સો-ઽમન્યતા-ઽસ્થન્વન્તો મે પૂર્વે ભ્રાતરઃ પ્રામેષતા-ઽસ્થાનિ શાતયા ઇતિ સ યા- [સ યાનિ, ] 43
-ન્યસ્થાન્યશાતયત ત-ત્પૂતુદ્ર્વ-ભવ-દ્યન્માગ્ં સમુપમૃત-ન્ત-દ્ગુલ્ગુલુ યદેતાન્-થ્સભાંરાન્-થ્સ-મ્ભરત્યગ્નિમેવ ત-થ્સમ્ભરત્યગ્નેઃ પુરીષ-મસીત્યાહા-ઽગ્નેર્હ્યેત-ત્પુરીષં-યઁ-થ્સમ્ભારા અથો ખલ્વાહુરેતે વાવૈન-ન્તે ભ્રાતરઃ પરિ શેરે ય-ત્પૌતુદ્રવાઃ પરિધય ઇતિ ॥ 44 ॥
(વિત્ત્વા - દેવયત - એષા - મબ્રુવન્ - યાનિ - ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 8)
બદ્ધમવ સ્યતિ વરુણપાશાદેવૈને મુઞ્ચતિ પ્રણેનેક્તિ મેદ્ધ્યે એવૈને કરોતિ સાવિત્રિયર્ચા હુત્વા હવિર્ધાને પ્ર વર્તયતિ સવિતૃપ્રસૂત એવૈને પ્ર વર્તયતિ વરુણો વા એષ દુર્વાગુભયતો બદ્ધો યદક્ષ-સ્સ યદુ-થ્સર્જે-દ્યજમાનસ્ય ગૃહા-નભ્યુથ્સર્જે-થ્સુવાગ્દેવ દુર્યાગ્ં આ વદેત્યાહ ગૃહા વૈ દુર્યા-શ્શાન્ત્યૈ પ- [દુર્યા-શ્શાન્ત્યૈ પત્ની, ઉપાનક્તિ] 45
-ત્ન્યુપાનક્તિ પત્ની હિ સર્વસ્ય મિત્ર-મ્મિત્રત્વાય યદ્વૈ પત્ની યજ્ઞસ્ય કરોતિ મિથુન-ન્તદથો પત્નિયા એવૈષ યજ્ઞસ્યા-ન્વારભોં-ઽનવચ્છિત્ત્યૈ વર્ત્મના વા અન્વિત્ય યજ્ઞગ્ં રક્ષાગ્ંસિ જિઘાગ્ંસન્તિ વૈષ્ણવીભ્યામૃગ્ભ્યાં-વઁર્ત્મનો ર્જુહોતિ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુર્યજ્ઞાદેવ રક્ષાગ્સ્યપ હન્તિ યદદ્ધ્વર્યુ-રનગ્ના-વાહુતિ-ઞ્જુહુયા-દન્ધો-ઽદ્ધ્વર્યુ-સ્સ્યા-દ્રક્ષાગ્ંસિ યજ્ઞગ્ં હન્યુર્- [યજ્ઞગ્ં હન્યુઃ, હિરણ્ય-મુપાસ્ય] 46
-હિરણ્ય-મુપાસ્ય જુહોત્યગ્નિવત્યેવ જુહોતિ નાન્ધો-ઽદ્ધ્વર્યુર્ભવતિ ન યજ્ઞગ્ં રક્ષાગ્ંસિ ઘ્નન્તિ પ્રાચી પ્રેતમદ્ધ્વર-ઙ્કલ્પયન્તી ઇત્યાહ સુવર્ગમેવૈને લોક-ઙ્ગમયત્યત્ર રમેથાં-વઁર્ષ્મ-ન્પૃથિવ્યા ઇત્યાહ વર્ષ્મ હ્યેત-ત્પૃથિવ્યા ય-દ્દેવયજનગ્ં શિરો વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય યદ્ધવિર્ધાન-ન્દિવો વા વિષ્ણવુત વા પૃથિવ્યા [પૃથિવ્યાઃ, ઇત્યાશીર્પદયર્ચા] 47
ઇત્યાશીર્પદયર્ચા દક્ષિણસ્ય હવિર્ધાનસ્ય મેથી-ન્નિ હન્તિ શીર્ષત એવ યજ્ઞસ્ય યજમાન આશિષો-ઽવ રુન્ધે દણ્ડો વા ઔપરસ્તૃતીયસ્ય હવિર્ધાનસ્ય વષટ્કારે-ણાક્ષ-મચ્છિન-દ્યત્-તૃતીય-ઞ્છદિર્-હવિર્ધાનયો-રુદાહ્રિયતે તૃતીયસ્ય હવિર્ધાનસ્યાવરુદ્ધ્યૈ શિરો વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય યદ્ધવિર્ધાનં-વિઁષ્ણો રરાટમસિ વિષ્ણોઃ પૃષ્ઠમસીત્યાહ તસ્માદેતાવદ્ધા શિરો વિષ્યૂતં-વિઁષ્ણો-સ્સ્યૂરસિ વિષ્ણોદ્ધ્રુવમસીત્યાહ વૈષ્ણવગ્ં હિ દેવતયા હવિર્ધાનં-યઁ-મ્પ્રથમ-ઙ્ગ્રન્થિ-ઙ્ગ્રથ્નીયાદ્ય-ત્ત-ન્ન વિસ્રગ્ં સયેદમેહેનાદ્ધ્વર્યુઃ પ્રમીયેત તસ્મા-થ્સ વિસ્રસ્યઃ ॥ 48 ॥
બદ્ધમવ સ્યતિ વરુણપાશાદેવૈને મુઞ્ચતિ પ્રણેનેક્તિ મેદ્ધ્યે એવૈને કરોતિ સાવિત્રિયર્ચા હુત્વા હવિર્ધાને પ્ર વર્તયતિ સવિતૃપ્રસૂત એવૈને પ્ર વર્તયતિ વરુણો વા એષ દુર્વાગુભયતો બદ્ધો યદક્ષ-સ્સ યદુ-થ્સર્જે-દ્યજમાનસ્ય ગૃહા-નભ્યુથ્સર્જે-થ્સુવાગ્દેવ દુર્યાગ્ં આ વદેત્યાહ ગૃહા વૈ દુર્યા-શ્શાન્ત્યૈ પ- [દુર્યા-શ્શાન્ત્યૈ પત્ની, ઉપાનક્તિ] 45
-ત્ન્યુપાનક્તિ પત્ની હિ સર્વસ્ય મિત્ર-મ્મિત્રત્વાય યદ્વૈ પત્ની યજ્ઞસ્ય કરોતિ મિથુન-ન્તદથો પત્નિયા એવૈષ યજ્ઞસ્યા-ન્વારભોં-ઽનવચ્છિત્ત્યૈ વર્ત્મના વા અન્વિત્ય યજ્ઞગ્ં રક્ષાગ્ંસિ જિઘાગ્ંસન્તિ વૈષ્ણવીભ્યામૃગ્ભ્યાં-વઁર્ત્મનો ર્જુહોતિ યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુર્યજ્ઞાદેવ રક્ષાગ્સ્યપ હન્તિ યદદ્ધ્વર્યુ-રનગ્ના-વાહુતિ-ઞ્જુહુયા-દન્ધો-ઽદ્ધ્વર્યુ-સ્સ્યા-દ્રક્ષાગ્ંસિ યજ્ઞગ્ં હન્યુર્- [યજ્ઞગ્ં હન્યુઃ, હિરણ્ય-મુપાસ્ય] 46
-હિરણ્ય-મુપાસ્ય જુહોત્યગ્નિવત્યેવ જુહોતિ નાન્ધો-ઽદ્ધ્વર્યુર્ભવતિ ન યજ્ઞગ્ં રક્ષાગ્ંસિ ઘ્નન્તિ પ્રાચી પ્રેતમદ્ધ્વર-ઙ્કલ્પયન્તી ઇત્યાહ સુવર્ગમેવૈને લોક-ઙ્ગમયત્યત્ર રમેથાં-વઁર્ષ્મ-ન્પૃથિવ્યા ઇત્યાહ વર્ષ્મ હ્યેત-ત્પૃથિવ્યા ય-દ્દેવયજનગ્ં શિરો વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય યદ્ધવિર્ધાન-ન્દિવો વા વિષ્ણવુત વા પૃથિવ્યા [પૃથિવ્યાઃ, ઇત્યાશીર્પદયર્ચા] 47
ઇત્યાશીર્પદયર્ચા દક્ષિણસ્ય હવિર્ધાનસ્ય મેથી-ન્નિ હન્તિ શીર્ષત એવ યજ્ઞસ્ય યજમાન આશિષો-ઽવ રુન્ધે દણ્ડો વા ઔપરસ્તૃતીયસ્ય હવિર્ધાનસ્ય વષટ્કારે-ણાક્ષ-મચ્છિન-દ્યત્-તૃતીય-ઞ્છદિર્-હવિર્ધાનયો-રુદાહ્રિયતે તૃતીયસ્ય હવિર્ધાનસ્યાવરુદ્ધ્યૈ શિરો વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય યદ્ધવિર્ધાનં-વિઁષ્ણો રરાટમસિ વિષ્ણોઃ પૃષ્ઠમસીત્યાહ તસ્માદેતાવદ્ધા શિરો વિષ્યૂતં-વિઁષ્ણો-સ્સ્યૂરસિ વિષ્ણોદ્ધ્રુવમસીત્યાહ વૈષ્ણવગ્ં હિ દેવતયા હવિર્ધાનં-યઁ-મ્પ્રથમ-ઙ્ગ્રન્થિ-ઙ્ગ્રથ્નીયાદ્ય-ત્ત-ન્ન વિસ્રગ્ં સયેદમેહેનાદ્ધ્વર્યુઃ પ્રમીયેત તસ્મા-થ્સ વિસ્રસ્યઃ ॥ 48 ॥
(પત્ની -હન્યુ-ર્વા પૃથિવ્યા-વિષ્યૂતં-વિઁષ્ણોઃ-ષડ્વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 9)
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇત્યભ્રિમા દત્તે પ્રસૂત્યા અશ્વિનો ર્બાહુભ્યામિત્યાહાશ્વિનૌ હિ દેવાનામદ્ધ્વર્યૂ આસ્તા-મ્પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામિત્યાહ યત્યૈ વજ્ર ઇવ વા એષા યદભ્રિરભ્રિરસિ નારિરસીત્યાહ શાન્ત્યૈ કાણ્ડે કાણ્ડે વૈ ક્રિયમાણે યજ્ઞગ્ં રક્ષાગ્ંસિ જિઘાગ્ંસન્તિ પરિલિખિતગ્ં રક્ષઃ પરિલિખિતા અરાતય ઇત્યાહ રક્ષસા-મપહત્યા [રક્ષસા-મપહત્યૈ, ઇદમહગ્ં] 49
ઇદમહગ્ં રક્ષસો ગ્રીવા અપિ કૃન્તામિ યો-ઽસ્મા-ન્દ્વેષ્ટિ ય-ઞ્ચ વય-ન્દ્વિષ્મ ઇત્યાહ દ્વૌ વાવ પુરુષૌ ય-ઞ્ચૈવ દ્વેષ્ટિ યશ્ચૈન-ન્દ્વેષ્ટિ તયો-રેવા-ઽનન્તરાય-ઙ્ગ્રીવાઃ કૃન્તતિ દિવે ત્વા-ઽન્તરિક્ષાય ત્વા પૃથિવ્યૈ ત્વેત્યાહૈભ્ય એવૈનાં-લોઁકેભ્યઃ પ્રોક્ષતિ પરસ્તા-દર્વાચી-મ્પ્રોક્ષતિ તસ્મા- [તસ્માત્, પરસ્તા-] 50
-ત્પરસ્તા-દર્વાચી-મ્મનુષ્યા ઊર્જમુપ જીવન્તિ ક્રૂરમિવ વા એત-ત્કરોતિ ય-ત્ખનત્યપો-ઽવ નયતિ શાન્ત્યૈ યવમતીરવ નયત્યૂર્ગ્વૈ યવ ઊર્ગુદુબંર ઊર્જૈવોર્જગ્ં સમર્ધયતિ યજમાનેન સમ્મિતૌદુબંરી ભવતિ યાવાનેવ યજમાનસ્તાવતી-મેવાસ્મિ-ન્નૂર્જ-ન્દધાતિ પિતૃણાગ્ં સદનમસીતિ બર્હિરવ સ્તૃણાતિ પિતૃદેવત્યા(1)ગ્ગ્- [પિતૃદેવત્યામ્, હ્યેત-દ્યન્નિખાતં-] 51
-હ્યેત-દ્યન્નિખાતં-યઁ-દ્બર્હિ-રનવસ્તીર્ય મિનુયા-ત્પિતૃદેવત્યા નિખાતા સ્યા-દ્બર્હિ-રવસ્તીર્ય મિનોત્યસ્યા-મેવૈના-મ્મિનોત્યથો સ્વારુહ-મેવૈના-ઙ્કરોત્યુ-દ્દિવગ્ગ્ સ્તભાના-ઽઽન્તરિક્ષ-મ્પૃણેત્યાહૈષાં-લોઁકાનાં-વિઁધૃત્યૈ દ્યુતાનસ્ત્વા મારુતો મિનોત્વિત્યાહ દ્યુતાનો હ સ્મ વૈ મારુતો દેવાના-મૌદુબંરી-મ્મિનોતિ તેનૈવૈ- [તેનૈવ, એના-મ્મિનોતિ બ્રહ્મવનિ-ન્ત્વા] 52
-ના-મ્મિનોતિ બ્રહ્મવનિ-ન્ત્વા ક્ષત્રવનિમિત્યાહ યથાયજુરેવૈત-દ્ઘૃતેન દ્યાવાપૃથિવી આ પૃણેથામિત્યૌદુબંર્યા-ઞ્જુહોતિ દ્યાવાપૃથિવી એવ રસેનાનક્ત્યા-ન્તમન્વ-વસ્રાવયત્યાન્તમેવ યજમાન-ન્તેજસા-નક્ત્યૈન્દ્રમસીતિ છદિરધિ નિ દધાત્યૈન્દ્રગ્ં હિ દેવતયા સદો વિશ્વજનસ્ય છાયેત્યાહ વિશ્વજનસ્ય હ્યેષા છાયા ય-થ્સદો નવછદિ [નવછદિ, તેજસ્કામસ્ય] 53
તેજસ્કામસ્ય મિનુયા-ત્ત્રિવૃતા સ્તોમેન સમ્મિત-ન્તેજસ્ત્રિવૃ-ત્તેજસ્વ્યેવ ભવ-ત્યેકાદશ-છદીન્દ્રિયકામ-સ્યૈકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુગિન્દ્રિય-ન્ત્રિષ્ટુગિન્દ્રિયાવ્યેવ ભવતિ પઞ્ચદશછદિ ભ્રાતૃવ્યવતઃ પઞ્ચદશો વજ્રો ભ્રાતૃવ્યાભિભૂત્યૈ સપ્તદશછદિ પ્રજાકામસ્ય સપ્તદશઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતેરાપ્ત્યા એકવિગ્ંશતિછદિ પ્રતિષ્ઠાકામ-સ્યૈકવિગ્ંશ-સ્સ્તોમાના-મ્પ્રતિષ્ઠા પ્રતિષ્ઠિત્યા ઉદરં-વૈઁ સદ ઊર્ગુદુબંરો મદ્ધ્યત ઔદુબંરી-મ્મિનોતિ મદ્ધ્યત એવ પ્રજાનામૂર્જ-ન્દધાતિ તસ્મા- [તસ્માત્, મદ્ધ્યત ઊર્જા] 54
-ન્મદ્ધ્યત ઊર્જા ભુઞ્જતે યજમાનલોકે વૈ દક્ષિણાનિ છદીગ્ંષિ ભ્રાતૃવ્યલોક ઉત્તરાણિ દક્ષિણાન્યુત્તરાણિ કરોતિ યજમાન-મેવા-યજમાનાદુત્તર-ઙ્કરોતિ તસ્મા-દ્યજમાનો-ઽયજમાનાદુત્તરો ઽન્તર્વર્તાન્ કરોતિ વ્યાવૃત્ત્યૈ તસ્માદરણ્ય-મ્પ્રજા ઉપ જીવન્તિ પરિ ત્વા ગિર્વણો ગિર ઇત્યાહ યથાયજુરેવૈતદિન્દ્રસ્ય સ્યૂરસીન્દ્રસ્ય ધ્રુવમસીત્યાહૈન્દ્રગ્ં હિ દેવતયા સદો ય-મ્પ્રથમ-ઙ્ગ્રન્થિ-ઙ્ગ્રથ્નીયાદ્ય-ત્ત-ન્ન વિસ્રગ્ં સયેદમેહેનાદ્ધ્વર્યુઃ પ્રમીયેત તસ્મા-થ્સ વિસ્રસ્યઃ ॥ 55 ॥
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇત્યભ્રિમા દત્તે પ્રસૂત્યા અશ્વિનો ર્બાહુભ્યામિત્યાહાશ્વિનૌ હિ દેવાનામદ્ધ્વર્યૂ આસ્તા-મ્પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામિત્યાહ યત્યૈ વજ્ર ઇવ વા એષા યદભ્રિરભ્રિરસિ નારિરસીત્યાહ શાન્ત્યૈ કાણ્ડે કાણ્ડે વૈ ક્રિયમાણે યજ્ઞગ્ં રક્ષાગ્ંસિ જિઘાગ્ંસન્તિ પરિલિખિતગ્ં રક્ષઃ પરિલિખિતા અરાતય ઇત્યાહ રક્ષસા-મપહત્યા [રક્ષસા-મપહત્યૈ, ઇદમહગ્ં] 49
ઇદમહગ્ં રક્ષસો ગ્રીવા અપિ કૃન્તામિ યો-ઽસ્મા-ન્દ્વેષ્ટિ ય-ઞ્ચ વય-ન્દ્વિષ્મ ઇત્યાહ દ્વૌ વાવ પુરુષૌ ય-ઞ્ચૈવ દ્વેષ્ટિ યશ્ચૈન-ન્દ્વેષ્ટિ તયો-રેવા-ઽનન્તરાય-ઙ્ગ્રીવાઃ કૃન્તતિ દિવે ત્વા-ઽન્તરિક્ષાય ત્વા પૃથિવ્યૈ ત્વેત્યાહૈભ્ય એવૈનાં-લોઁકેભ્યઃ પ્રોક્ષતિ પરસ્તા-દર્વાચી-મ્પ્રોક્ષતિ તસ્મા- [તસ્માત્, પરસ્તા-] 50
-ત્પરસ્તા-દર્વાચી-મ્મનુષ્યા ઊર્જમુપ જીવન્તિ ક્રૂરમિવ વા એત-ત્કરોતિ ય-ત્ખનત્યપો-ઽવ નયતિ શાન્ત્યૈ યવમતીરવ નયત્યૂર્ગ્વૈ યવ ઊર્ગુદુબંર ઊર્જૈવોર્જગ્ં સમર્ધયતિ યજમાનેન સમ્મિતૌદુબંરી ભવતિ યાવાનેવ યજમાનસ્તાવતી-મેવાસ્મિ-ન્નૂર્જ-ન્દધાતિ પિતૃણાગ્ં સદનમસીતિ બર્હિરવ સ્તૃણાતિ પિતૃદેવત્યા(1)ગ્ગ્- [પિતૃદેવત્યામ્, હ્યેત-દ્યન્નિખાતં-] 51
-હ્યેત-દ્યન્નિખાતં-યઁ-દ્બર્હિ-રનવસ્તીર્ય મિનુયા-ત્પિતૃદેવત્યા નિખાતા સ્યા-દ્બર્હિ-રવસ્તીર્ય મિનોત્યસ્યા-મેવૈના-મ્મિનોત્યથો સ્વારુહ-મેવૈના-ઙ્કરોત્યુ-દ્દિવગ્ગ્ સ્તભાના-ઽઽન્તરિક્ષ-મ્પૃણેત્યાહૈષાં-લોઁકાનાં-વિઁધૃત્યૈ દ્યુતાનસ્ત્વા મારુતો મિનોત્વિત્યાહ દ્યુતાનો હ સ્મ વૈ મારુતો દેવાના-મૌદુબંરી-મ્મિનોતિ તેનૈવૈ- [તેનૈવ, એના-મ્મિનોતિ બ્રહ્મવનિ-ન્ત્વા] 52
-ના-મ્મિનોતિ બ્રહ્મવનિ-ન્ત્વા ક્ષત્રવનિમિત્યાહ યથાયજુરેવૈત-દ્ઘૃતેન દ્યાવાપૃથિવી આ પૃણેથામિત્યૌદુબંર્યા-ઞ્જુહોતિ દ્યાવાપૃથિવી એવ રસેનાનક્ત્યા-ન્તમન્વ-વસ્રાવયત્યાન્તમેવ યજમાન-ન્તેજસા-નક્ત્યૈન્દ્રમસીતિ છદિરધિ નિ દધાત્યૈન્દ્રગ્ં હિ દેવતયા સદો વિશ્વજનસ્ય છાયેત્યાહ વિશ્વજનસ્ય હ્યેષા છાયા ય-થ્સદો નવછદિ [નવછદિ, તેજસ્કામસ્ય] 53
તેજસ્કામસ્ય મિનુયા-ત્ત્રિવૃતા સ્તોમેન સમ્મિત-ન્તેજસ્ત્રિવૃ-ત્તેજસ્વ્યેવ ભવ-ત્યેકાદશ-છદીન્દ્રિયકામ-સ્યૈકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુગિન્દ્રિય-ન્ત્રિષ્ટુગિન્દ્રિયાવ્યેવ ભવતિ પઞ્ચદશછદિ ભ્રાતૃવ્યવતઃ પઞ્ચદશો વજ્રો ભ્રાતૃવ્યાભિભૂત્યૈ સપ્તદશછદિ પ્રજાકામસ્ય સપ્તદશઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતેરાપ્ત્યા એકવિગ્ંશતિછદિ પ્રતિષ્ઠાકામ-સ્યૈકવિગ્ંશ-સ્સ્તોમાના-મ્પ્રતિષ્ઠા પ્રતિષ્ઠિત્યા ઉદરં-વૈઁ સદ ઊર્ગુદુબંરો મદ્ધ્યત ઔદુબંરી-મ્મિનોતિ મદ્ધ્યત એવ પ્રજાનામૂર્જ-ન્દધાતિ તસ્મા- [તસ્માત્, મદ્ધ્યત ઊર્જા] 54
-ન્મદ્ધ્યત ઊર્જા ભુઞ્જતે યજમાનલોકે વૈ દક્ષિણાનિ છદીગ્ંષિ ભ્રાતૃવ્યલોક ઉત્તરાણિ દક્ષિણાન્યુત્તરાણિ કરોતિ યજમાન-મેવા-યજમાનાદુત્તર-ઙ્કરોતિ તસ્મા-દ્યજમાનો-ઽયજમાનાદુત્તરો ઽન્તર્વર્તાન્ કરોતિ વ્યાવૃત્ત્યૈ તસ્માદરણ્ય-મ્પ્રજા ઉપ જીવન્તિ પરિ ત્વા ગિર્વણો ગિર ઇત્યાહ યથાયજુરેવૈતદિન્દ્રસ્ય સ્યૂરસીન્દ્રસ્ય ધ્રુવમસીત્યાહૈન્દ્રગ્ં હિ દેવતયા સદો ય-મ્પ્રથમ-ઙ્ગ્રન્થિ-ઙ્ગ્રથ્નીયાદ્ય-ત્ત-ન્ન વિસ્રગ્ં સયેદમેહેનાદ્ધ્વર્યુઃ પ્રમીયેત તસ્મા-થ્સ વિસ્રસ્યઃ ॥ 55 ॥
(અપહત્યૈ - તસ્માત્ - પિતૃદેવત્યં - તેનૈવ - નવછદિ - તસ્માથ્ - સદઃ - પઞ્ચદશ ચ) (અ. 10)
શિરો વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય યદ્ધવિર્ધાન-મ્પ્રાણા ઉપરવા હવિર્ધાને ખાયન્તે તસ્મા-ચ્છીર્ષ-ન્પ્રાણા અધસ્તા-ત્ખાયન્તે તસ્મા-દધસ્તા-ચ્છીર્ષ્ણઃ પ્રાણા રક્ષોહણો વલગહનો વૈષ્ણવા-ન્ખનામીત્યાહ વૈષ્ણવા હિ દેવતયોપરવા અસુરા વૈ નિર્યન્તો દેવાના-મ્પ્રાણેષુ વલગા-ન્ન્યખન-ન્તા-ન્બાહુમાત્રે-ઽન્વવિન્દ-ન્તસ્મા-દ્બાહુમાત્રાઃ ખાયન્ત ઇદમહ-ન્તં-વઁલગ-મુદ્વપામિ [ ] 56
ય-ન્નઃ સમાનો યમસમાનો નિચખાનેત્યાહ દ્વૌ વાવ પુરુષૌ યશ્ચૈવ સમાનો યશ્ચાસમાનો યમેવાસ્મૈ તૌ વલગ-ન્નિખનતસ્ત-મેવોદ્વપતિ સન્તૃણત્તિ તસ્મા-થ્સન્તૃણ્ણા અન્તરતઃ પ્રાણા ન સ-મ્ભિનત્તિ તસ્મા-દસભિન્ન્નાઃ પ્રાણા અપો-ઽવ નયતિ તસ્મા-દાર્દ્રા અન્તરતઃ પ્રાણા યવમતી-રવ નય- [-રવ નયતિ, ઊર્ગ્વૈ] 57
-ત્યૂર્ગ્વૈ યવઃ પ્રાણા ઉપરવાઃ પ્રાણેષ્વેવોર્જ-ન્દધાતિ બર્હિરવ સ્તૃણાતિ તસ્માલ્લોમશા અન્તરતઃ પ્રાણા આજ્યેન વ્યાઘારયતિ તેજો વા આજ્ય-મ્પ્રાણા ઉપરવાઃ પ્રાણેષ્વેવ તેજો દધાતિ હનૂ વા એતે યજ્ઞસ્ય યદધિષવણે ન સ-ન્તૃણત્ત્ય સતૃંણ્ણે હિ હનૂ અથો ખલુ દીર્ઘસોમે સતૃન્દ્યે ધૃત્યૈ શિરો વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય યદ્ધવિર્ધાન- [યદ્ધવિર્ધાનમ્, પ્રાણા ઉપરવા હનૂ] 58
-મ્પ્રાણા ઉપરવા હનૂ અધિષવણે જિહ્વા ચર્મ ગ્રાવાણો દન્તા મુખમાહવનીયો નાસિકો-ત્તરવેદિ-રુદરગ્ં સદો યદા ખલુ વૈ જિહ્વયા દથ્સ્વધિ ખાદત્યથ મુખ-ઙ્ગચ્છતિ યદા મુખ-ઙ્ગચ્છત્યથોદર-ઙ્ગચ્છતિ તસ્માદ્ધવિર્ધાને ચર્મન્નધિ ગ્રાવભિરભિષુત્યા-ઽઽહવનીયે હુત્વા પ્રત્યઞ્ચઃ પરેત્ય સદસિ ભક્ષયન્તિ યો વૈ વિરાજો યજ્ઞમુખે દોહં-વેઁદ દુહ એવૈ નામિયં-વૈઁ વિરા-ટ્તસ્યૈ ત્વક્ચર્મોધો-ઽધિષવણે સ્તના ઉપરવા ગ્રાવાણો વથ્સા ઋત્વિજો દુહન્તિ સોમઃ પયો ય એવં-વેઁદ દુહ એવૈનામ્ ॥ 59 ॥
શિરો વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય યદ્ધવિર્ધાન-મ્પ્રાણા ઉપરવા હવિર્ધાને ખાયન્તે તસ્મા-ચ્છીર્ષ-ન્પ્રાણા અધસ્તા-ત્ખાયન્તે તસ્મા-દધસ્તા-ચ્છીર્ષ્ણઃ પ્રાણા રક્ષોહણો વલગહનો વૈષ્ણવા-ન્ખનામીત્યાહ વૈષ્ણવા હિ દેવતયોપરવા અસુરા વૈ નિર્યન્તો દેવાના-મ્પ્રાણેષુ વલગા-ન્ન્યખન-ન્તા-ન્બાહુમાત્રે-ઽન્વવિન્દ-ન્તસ્મા-દ્બાહુમાત્રાઃ ખાયન્ત ઇદમહ-ન્તં-વઁલગ-મુદ્વપામિ [ ] 56
ય-ન્નઃ સમાનો યમસમાનો નિચખાનેત્યાહ દ્વૌ વાવ પુરુષૌ યશ્ચૈવ સમાનો યશ્ચાસમાનો યમેવાસ્મૈ તૌ વલગ-ન્નિખનતસ્ત-મેવોદ્વપતિ સન્તૃણત્તિ તસ્મા-થ્સન્તૃણ્ણા અન્તરતઃ પ્રાણા ન સ-મ્ભિનત્તિ તસ્મા-દસભિન્ન્નાઃ પ્રાણા અપો-ઽવ નયતિ તસ્મા-દાર્દ્રા અન્તરતઃ પ્રાણા યવમતી-રવ નય- [-રવ નયતિ, ઊર્ગ્વૈ] 57
-ત્યૂર્ગ્વૈ યવઃ પ્રાણા ઉપરવાઃ પ્રાણેષ્વેવોર્જ-ન્દધાતિ બર્હિરવ સ્તૃણાતિ તસ્માલ્લોમશા અન્તરતઃ પ્રાણા આજ્યેન વ્યાઘારયતિ તેજો વા આજ્ય-મ્પ્રાણા ઉપરવાઃ પ્રાણેષ્વેવ તેજો દધાતિ હનૂ વા એતે યજ્ઞસ્ય યદધિષવણે ન સ-ન્તૃણત્ત્ય સતૃંણ્ણે હિ હનૂ અથો ખલુ દીર્ઘસોમે સતૃન્દ્યે ધૃત્યૈ શિરો વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય યદ્ધવિર્ધાન- [યદ્ધવિર્ધાનમ્, પ્રાણા ઉપરવા હનૂ] 58
-મ્પ્રાણા ઉપરવા હનૂ અધિષવણે જિહ્વા ચર્મ ગ્રાવાણો દન્તા મુખમાહવનીયો નાસિકો-ત્તરવેદિ-રુદરગ્ં સદો યદા ખલુ વૈ જિહ્વયા દથ્સ્વધિ ખાદત્યથ મુખ-ઙ્ગચ્છતિ યદા મુખ-ઙ્ગચ્છત્યથોદર-ઙ્ગચ્છતિ તસ્માદ્ધવિર્ધાને ચર્મન્નધિ ગ્રાવભિરભિષુત્યા-ઽઽહવનીયે હુત્વા પ્રત્યઞ્ચઃ પરેત્ય સદસિ ભક્ષયન્તિ યો વૈ વિરાજો યજ્ઞમુખે દોહં-વેઁદ દુહ એવૈ નામિયં-વૈઁ વિરા-ટ્તસ્યૈ ત્વક્ચર્મોધો-ઽધિષવણે સ્તના ઉપરવા ગ્રાવાણો વથ્સા ઋત્વિજો દુહન્તિ સોમઃ પયો ય એવં-વેઁદ દુહ એવૈનામ્ ॥ 59 ॥
(વપામિ-યવમતીરવ નયતિ-હવિર્ધાન-મેવ-ત્રયોવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 11)
(યદુભૌ - દેવાસુરાઃ મિથ - સ્તેષાગ્ં - સુવર્ગં - ઁયદ્વા અનીશાનઃ - પુરોહવિષિ - તેભ્યઃ - સોત્તરવેદિ - ર્બદ્ધન્ - દેવસ્યા-ઽભ્રિં-વઁજ્રઃ - શિરો વા - એકાદશ )
(યદુભા - વિત્યાહ દેવાનાં - ઁયજ્ઞો દેવેભ્યો - ન રથાય - યજમાનાય - પરસ્તાદર્વાચી - ન્નવ પઞ્ચાશત્)
(યદુભૌ, દુહ એવૈનામ્)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
(યદુભૌ - દેવાસુરાઃ મિથ - સ્તેષાગ્ં - સુવર્ગં - ઁયદ્વા અનીશાનઃ - પુરોહવિષિ - તેભ્યઃ - સોત્તરવેદિ - ર્બદ્ધન્ - દેવસ્યા-ઽભ્રિં-વઁજ્રઃ - શિરો વા - એકાદશ )
(યદુભા - વિત્યાહ દેવાનાં - ઁયજ્ઞો દેવેભ્યો - ન રથાય - યજમાનાય - પરસ્તાદર્વાચી - ન્નવ પઞ્ચાશત્)
(યદુભૌ, દુહ એવૈનામ્)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયાં ષષ્ઠકાણ્ડે દ્વિતીયઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥