7.3 - પ્રજવં વા એતેન યન્તિ - કૃષ્ણ યજુર્વેદ તૈત્તિરીય સંહિતા પાઠઃ

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયાં સપ્તમકાણ્ડે તૃતીયઃ પ્રશ્નઃ - સત્રજાતનિરૂપણં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
પ્રજવં-વાઁ એતેન યન્તિ ય-દ્દશમમહઃ પાપાવહીયં-વાઁ એતેન ભવન્તિ ય-દ્દશમમહર્યો વૈ પ્રજવં-યઁતામપથેન પ્રતિપદ્યતે ય-સ્સ્થાણુગ્ં હન્તિ યો ભ્રેષ-ન્ન્યેતિ સ હીયતે સ યો વૈ દશમે-ઽહન્નવિવાક્ય ઉપહન્યતે સ હીયતે તસ્મૈ ય ઉપહતાય વ્યાહ તમેવાન્વારભ્ય સમશ્ઞુતે-ઽથ યો વ્યાહ સ [વ્યાહ સઃ, હીયતે તસ્મા-દ્દશમે] 1
હીયતે તસ્મા-દ્દશમે ઽહન્નવિવાક્ય ઉપહતાય ન વ્યુચ્યમથો ખલ્વાહુર્યજ્ઞસ્ય વૈ સમૃદ્ધેન દેવા-સ્સુવર્ગં-લોઁકમાયન્ યજ્ઞસ્ય વ્યૃદ્ધેનાસુરા-ન્પરા-ઽભાવયન્નિતિ ય-ત્ખલુ વૈ યજ્ઞસ્ય સમૃદ્ધ-ન્ત-દ્યજમાનસ્ય યદ્વ્યૃદ્ધ-ન્તદ્ભ્રાતૃવ્યસ્ય સ યો વૈ દશમે-ઽહન્નવિવાક્ય ઉપહન્યતે સ એવાતિ રેચયતિ તે યે બાહ્યા દૃશીકવ- [યે બાહ્યા દૃશીકવઃ, સ્યુસ્તે વિ] 2
-સ્સ્યુસ્તે વિ બ્રૂયુર્યદિ તત્ર ન વિન્દેયુ-રન્તસ્સદસા-દ્વ્યુચ્યં-યઁદિ તત્ર ન વિન્દેયુ-ર્ગૃહપતિના વ્યુચ્ય-ન્તદ્વ્યુચ્ય-મેવાથ વા એત-થ્સર્પરાજ્ઞિયા ઋગ્ભિ-સ્સ્તુવન્તયં-વૈઁ સર્પતો રાજ્ઞી યદ્વા અસ્યા-ઙ્કિ-ઞ્ચાર્ચન્તિ યદાનૃચુ-સ્તેનેયગ્ં સર્પરાજ્ઞી તે યદેવ કિ-ઞ્ચ વાચા ઽઽનૃચુર્ય-દતો-ઽદ્ધ્યર્ચિતાર- [-દતો-ઽદ્ધ્યર્ચિતારઃ, તદુભય-માપ્ત્વા] 3
-સ્તદુભય-માપ્ત્વા ઽવરુદ્ધ્યો-ત્તિષ્ઠામેતિ તાભિર્મનસા સ્તુવતે ન વા ઇમામશ્વરથો ના-ઽશ્વતરીરથ-સ્સદ્યઃ પર્યાપ્તુમર્હતિ મનો વા ઇમાગ્ં સદ્યઃ પર્યાપ્તુમર્હતિ મનઃ પરિભવિતુમથ બ્રહ્મ વદન્તિ પરિમિતા વા ઋચઃ પરિમિતાનિ સામાનિ પરિમિતાનિ યજૂગ્ષ્યથૈતસ્યૈવાન્તો નાસ્તિ ય-દ્બ્રહ્મ ત-ત્પ્રતિગૃણત આ ચક્ષીત સ પ્રતિગરઃ ॥ 4 ॥

(વ્યાહ સ - દૃશીકવો - ઽર્ચિતારઃ - સ - એક-ઞ્ચ) (અ. 1)
બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કિ-ન્દ્વાદશાહસ્ય પ્રથમેના-ઽહ્નર્ત્વિજાં-યઁજમાનો વૃઙ્ક્ત ઇતિ તેજ ઇન્દ્રિય-મિતિ કિ-ન્દ્વિતીયેનેતિ પ્રાણા-નન્નાદ્ય-મિતિ કિ-ન્તૃતીયેનેતિ ત્રીનિમાન્ ઁલોકા-નિતિ કિ-ઞ્ચતુર્થેનેતિ ચતુષ્પદઃ પશૂ-નિતિ કિ-મ્પઞ્ચમેનેતિ પઞ્ચાક્ષરા-મ્પઙ્ક્તિ-મિતિ કિગ્ં ષષ્ઠેનેતિ ષ-ડૃતૂનિતિ કિગ્ં સપ્તમેનેતિ સપ્તપદાગ્ં શક્વરીમિતિ [શક્વરીમિતિ, કિ-મષ્ટમેનેત્યષ્ટાક્ષરા-] 5
કિ-મષ્ટમેનેત્યષ્ટાક્ષરા-ઙ્ગાયત્રી-મિતિ કિ-ન્નવમેનેતિ ત્રિવૃતગ્ગ્ સ્તોમ-મિતિ કિ-ન્દશમેનેતિ દશાક્ષરાં-વિઁરાજમિતિ કિમેકાદશેનેત્યેકાદશાક્ષરા-ન્ત્રિષ્ટુભ-મિતિ કિ-ન્દ્વાદશેનેતિ દ્વાદશાક્ષરા-ઞ્જગતી-મિત્યેતાવદ્વા અસ્તિ યાવ-દેત-દ્યાવ-દેવા-ઽસ્તિ ત-દેષાં-વૃઁઙ્ક્તે ॥ 6 ॥

(શક્વરીમિત્યે - કચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 2)
એષ વા આપ્તો દ્વાદશાહો ય-ત્ત્રયોદશરાત્ર-સ્સમાનગ્ગ્ હ્યેતદહર્ય-ત્પ્રાયણીયશ્ચોદયનીયશ્ચ ત્ર્યતિરાત્રો ભવતિ ત્રય ઇમે લોકા એષાં-લોઁકાનામાપ્ત્યૈ પ્રાણો વૈ પ્રથમો-ઽતિરાત્રો વ્યાનો દ્વિતીયો ઽપાનસ્તૃતીયઃ પ્રાણાપાનો-દાનેષ્વેવા-ઽન્નાદ્યે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ સર્વ-માયુ-ર્યન્તિ ય એવં ઁવિદ્વાગ્ંસ-સ્ત્રયોદશરાત્ર-માસતે તદાહુ-ર્વાગ્વા એષા વિતતા [વિતતા, ય-દ્દ્વાદશાહસ્તાં-] 7
ય-દ્દ્વાદશાહસ્તાં-વિઁચ્છિન્દ્યુ-ર્યન્મદ્ધ્યે ઽતિરાત્ર-ઙ્કુર્યુ-રુપદાસુકા ગૃહપતે-ર્વા-ખ્સ્યા-દુપરિષ્ટા-ચ્છન્દોમાના-મ્મહાવ્રત-ઙ્કુર્વન્તિ સન્તતા-મેવ વાચ-મવ રુન્ધતે-ઽનુપદાસુકા ગૃહપતે-ર્વાગ્-ભવતિ પશવો વૈ છન્દોમા અન્ન-મ્મહાવ્રતં-યઁદુપરિષ્ટા-ચ્છન્દોમાના-મ્મહાવ્રત-ઙ્કુર્વન્તિ પશુષુ ચૈવાન્નાદ્યે ચ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ॥ 8 ॥

(વિતતા - ત્રિચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 3)
આદિત્યા અકામયન્તો-ભયોર્લોકયોર્ ઋદ્ધ્નુયામેતિ ત એત-ઞ્ચતુર્દશરાત્ર- મપશ્ય-ન્તમા-ઽહર-ન્તેનાયજન્ત તતો વૈ ત ઉભયો-ર્લોકયો-રાર્ધ્નુવન્નસ્મિગ્ગ્શ્ચા-મુષ્મિગ્ગ્શ્ચ ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસ-શ્ચતુર્દશરાત્રમાસત ઉભયોરેવ લોકયોર્. ઋદ્ધ્નુવન્ત્યસ્મિગ્ગ્શ્ચા-મુષ્મિગ્ગ્શ્ચ ચતુર્દશરાત્રો ભવતિ સપ્ત ગ્રામ્યા ઓષધય-સ્સપ્તા-ઽઽરણ્યા ઉભયીષામવરુદ્ધ્યૈ ય-ત્પરાચીનાનિ પૃષ્ઠાનિ [પૃષ્ઠાનિ, ભવન્ત્યમુ-] 9
ભવન્ત્યમુ-મેવ તૈ-ર્લોક-મભિ જયન્તિ ય-ત્પ્રતીચીનાનિ પૃષ્ઠાનિ ભવન્તીમ-મેવ તૈ-ર્લોક-મભિ જયન્તિ ત્રયસ્ત્રિગ્ંશૌ મદ્ધ્યત-સ્સ્તોમૌ ભવત-સ્સામ્રાજ્યમેવ ગચ્છન્ત્યધિરાજૌ ભવતો-ઽધિરાજા એવ સમાનાના-મ્ભવન્ત્યતિરાત્રા-વભિતો ભવતઃ પરિગૃહીત્યૈ ॥ 10 ॥

(પૃષ્ઠાનિ - ચતુસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 4)
પ્રજાપતિ-સ્સુવર્ગં-લોઁકમૈ-ત્ત-ન્દેવા અન્વાય-ન્તાનાદિત્યાશ્ચ પશવશ્ચા-ઽન્વાય-ન્તે દેવા અબ્રુવન્. યા-ન્પશૂ-નુપાજીવિષ્મ ત ઇમે ઽન્વાગ્મ-ન્નિતિ તેભ્ય એત-ઞ્ચતુર્દશરાત્ર-મ્પ્રત્યૌહ-ન્ત આદિત્યાઃ પૃષ્ઠૈ-સ્સુવર્ગં-લોઁકમા-ઽરોહ-ન્ત્ર્યહાભ્યા-મસ્મિન્ ઁલોકે પશૂ-ન્પ્રત્યૌહ-ન્પૃષ્ઠૈ-રાદિત્યા અમુષ્મિન્ ઁલોક આર્ધ્નુવ-ન્ત્ર્યહાભ્યા-મસ્મિ- [આર્ધ્નુવ-ન્ત્ર્યહાભ્યા-મસ્મિન્ન્, લોકે પશવો] 11
ઁલ્લોકે પશવો ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસ-શ્ચતુર્દશરાત્રમાસત ઉભયોરેવ લોકયોર્ ઋદ્ધ્નુવન્ત્યસ્મિગ્ગ્શ્ચા-મુષ્મિગ્ગ્શ્ચ પૃષ્ઠૈ-રેવા-ઽમુષ્મિન્ ઁલોક ઋદ્ધ્નુવન્તિ ત્ર્યહાભ્યા-મસ્મિન્ ઁલોકે જ્યોતિ-ર્ગૌરાયુ-રિતિ ત્ર્યહો ભવતીયં-વાઁવ જ્યોતિ-રન્તરિક્ષ-ઙ્ગૌ-રસા-વાયુ-રિમા-નેવ લોકા-નભ્યારોહન્તિ ય-દન્યતઃ પૃષ્ઠાનિ સ્યુર્વિવિવધગ્ગ્ સ્યાન્મદ્ધ્યે પૃષ્ઠાનિ ભવન્તિ સવિવધત્વાયૌ- [સવિવધત્વાય, ઓજો વૈ] 12
-જો વૈ વીર્ય-મ્પૃષ્ઠાન્યોજ એવ વીર્ય-મ્મદ્ધ્યતો દધતે બૃહ-દ્રથન્તરાભ્યાં-યઁન્તીયં-વાઁવ રથન્તર-મસૌ બૃહ-દાભ્યા-મેવ યન્ત્યથો અનયો-રેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યેતે વૈ યજ્ઞસ્યા-ઽઞ્જસાયની સ્રુતી તાભ્યા-મેવ સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તિ પરાઞ્ચો વા એતે સુવર્ગં-લોઁક-મભ્યારોહન્તિ યે પરાચીનાનિ પૃષ્ઠાન્યુપયન્તિ પ્રત્ય-ન્ત્ર્યહો ભવતિ પ્રત્યવરૂઢ્યા અથો પ્રતિષ્ઠિત્યા ઉભયો-ર્લોકયોર્ ઋદ્ધ્વો-ત્તિષ્ઠન્તિ ચતુર્દશૈતા-સ્તાસાં-યાઁ દશ દશાક્ષરા વિરાડન્નં-વિઁરા-ડ્વિરાજૈવા-ઽન્નાદ્ય-મવ રુન્ધતે યાશ્ચતસ્ર-શ્ચતસ્રો દિશો દિક્ષ્વેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યતિરાત્રા-વભિતો ભવતઃ પરિગૃહીત્યૈ ॥ 13 ॥

(આર્ધ્નુવ-ન્ત્ર્યહાભ્યામસ્મિન્થ્ - સવિવધત્વાય - પ્રતિષ્ઠત્યા - એકત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 5)
ઇન્દ્રો વૈ સદૃ-ન્દેવતાભિરાસી-થ્સ ન વ્યાવૃતમગચ્છ-થ્સ પ્રજાપતિમુપાધાવ-ત્તસ્મા એત-મ્પઞ્ચદશરાત્ર-મ્પ્રાયચ્છ-ત્તમા-ઽહર-ત્તેનાયજત તતો વૈ સો-ઽન્યાભિ-ર્દેવતાભિ-ર્વ્યાવૃત-મગચ્છદ્ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસઃ પઞ્ચદશરાત્ર-માસતે વ્યાવૃત-મેવ પાપ્મના ભ્રાતૃવ્યેણ ગચ્છન્તિ જ્યોતિ-ર્ગૌરાયુ-રિતિ ત્ર્યહો ભવતીયં-વાઁવ જ્યોતિ-રન્તરિક્ષ- [જ્યોતિ-રન્તરિક્ષમ્, ] 14
-ઙ્ગૌ-રસા-વાયુ-રેષ્વેવ લોકેષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યસત્રં-વાઁ એતદ્ય-દછન્દોમં-યઁચ્છન્દોમા ભવન્તિ તેન સત્ર-ન્દેવતા એવ પૃષ્ઠૈરવ રુન્ધતે પશૂ-ઞ્છન્દોમૈ-રોજો વઆવૈ વીર્ય-મ્પૃષ્ઠાનિ પશવઃ છન્દોમા ઓજસ્યેવ વીર્યે પશુષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ પઞ્ચદશરાત્રો ભવતિ પઞ્ચદશો વજ્રો વજ્રમેવ ભ્રાતૃવ્યેભ્યઃ પ્ર હરન્ત્યતિરાત્રા-વભિતો ભવત ઇન્દ્રિયસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥ 15 ॥

(અન્તરિક્ષ-મિન્દ્રિયસ્યૈ-કઞ્ચ) (અ. 6)
ઇન્દ્રો વૈ શિથિલ ઇવા-ઽપ્રતિષ્ઠિત આસી-થ્સો-ઽસુરેભ્યો-ઽબિભે-થ્સ પ્રજાપતિમુપા-ઽધાવ-ત્તસ્મા એત-મ્પઞ્ચદશરાત્રં-વઁજ્ર-મ્પ્રાયચ્છ-ત્તેનાસુરા-ન્પરાભાવ્ય વિજિત્ય શ્રિયમગચ્છદગ્નિષ્ટુતા પાપ્માન-ન્નિરદહત પઞ્ચદશરાત્રેણૌજો બલમિન્દ્રિયં-વીઁર્યમાત્મન્નધત્ત ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસઃ પઞ્ચદશરાત્રમાસતે ભ્રાતૃવ્યાનેવ પરાભાવ્ય વિજિત્ય શ્રિય-ઙ્ગચ્છન્ત્યગ્નિષ્ટુતા પાપ્માન-ન્નિ- [પાપ્માન-ન્નિઃ, દહન્તે પઞ્ચદશરાત્રેણૌજો] 16
-ર્દહન્તે પઞ્ચદશરાત્રેણૌજો બલ-મિન્દ્રિયં-વીઁર્ય-માત્મ-ન્દધત એતા એવ પશવ્યાઃ પઞ્ચદશ વા અર્ધમાસસ્ય રાત્રયો-ઽર્ધમાસશ-સ્સંવઁથ્સર આપ્યતે સંવઁથ્સર-મ્પશવો-ઽનુ પ્ર જાયન્તે તસ્મા-ત્પશવ્યા એતા એવ સુવર્ગ્યાઃ પઞ્ચદશ વા અર્ધમાસસ્ય રાત્રયો-ઽર્ધમાસશ-સ્સંવઁથ્સર આપ્યતે સંવઁથ્સર-સ્સુવર્ગો લોકસ્તસ્મા-થ્સુવર્ગ્યા જ્યોતિ-ર્ગૌરાયુ-રિતિ ત્ર્યહો ભવતીયં-વાઁવ જ્યોતિ-રન્તરિક્ષ- [-રન્તરિક્ષમ્, ગૌ-રસાવાયુ-] 17
-ઙ્ગૌ-રસાવાયુ-રિમા-નેવ લોકા-નભ્યારોહન્તિ યદન્યતઃ પૃષ્ઠાનિ સ્યુર્વિવિવધગ્ગ્ સ્યાન્મદ્ધ્યે પૃષ્ઠાનિ ભવન્તિ સવિવધત્વાયૌજો વૈ વીર્ય-મ્પૃષ્ઠાન્યોજ એવ વીર્ય-મ્મદ્ધ્યતો દધતે બૃહ-દ્રથન્તરાભ્યાં-યઁન્તીયં-વાઁવ રથન્તરમસૌ બૃહદાભ્યામેવ યન્ત્યથો અનયોરેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યેતે વૈ યજ્ઞસ્યાઞ્જસાયની સ્રુતી તાભ્યામેવ સુવર્ગં-લોઁકં- [સુવર્ગં-લોઁકમ્, યન્તિ પરાઞ્ચો વા એતે] 18
-ઁયન્તિ પરાઞ્ચો વા એતે સુવર્ગં-લોઁકમભ્યારોહન્તિ યે પરાચીનાનિ પૃષ્ઠાન્યુપયન્તિ પ્રત્ય-ન્ત્ર્યહો ભવતિ પ્રત્યવરૂઢ્યા અથો પ્રતિષ્ઠિત્યા ઉભયોર્લોકયોર્ ઋદ્ધ્વો-ત્તિષ્ઠન્તિ પઞ્ચદશૈતાસ્તાસાં-યાઁ દશ દશાક્ષરા વિરાડન્નં-વિઁરા-ડ્વિરાજૈવાન્નાદ્યમવ રુન્ધતે યાઃ પઞ્ચ પઞ્ચ દિશો દિક્ષ્વેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યતિરાત્રાવભિતો ભવત ઇન્દ્રિયસ્ય વીર્યસ્ય પ્રજાયૈ પશૂના-મ્પરિગૃહીત્યૈ ॥ 19 ॥

(ગચ્છન્ત્યગ્નિષ્ટુતા પાપ્માન-ન્નિ-રન્તરિક્ષં - ઁલોકં - પ્રજાયૈ - દ્વે ચ) (અ. 7)
પ્રજાપતિ-રકામયતાન્નાદ-સ્સ્યામિતિ સ એતગ્ં સપ્તદશરાત્ર-મપશ્ય-ત્તમા-ઽહર-ત્તેનાયજત તતો વૈ સો-ઽન્નાદો-ઽભવદ્ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસઃ સપ્તદશ-રાત્રમાસતે ઽન્નાદા એવ ભવન્તિ પઞ્ચાહો ભવતિ પઞ્ચ વા ઋતવઃ સંવઁથ્સર ઋતુષ્વેવ સંવઁથ્સરે પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યથો પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યજ્ઞમેવા-ઽવ રુન્ધતે ઽસત્રં-વાઁ એત- [એતત્, યદછન્દોમં-યઁચ્છન્દોમા] 20
-દ્યદછન્દોમં-યઁચ્છન્દોમા ભવન્તિ તેન સત્ર-ન્દેવતા એવ પૃષ્ઠૈરવ રુન્ધતે પશૂઞ્છન્દોમૈરોજો વૈ વીર્ય-મ્પૃષ્ઠાનિ પશવઃ છન્દોમા ઓજસ્યેવ વીર્યે પશુષુ પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ સપ્તદશરાત્રો ભવતિ સપ્તદશઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતેરાપ્ત્યા અતિરાત્રાવભિતો ભવતો-ઽન્નાદ્યસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥ 21 ॥

(એતથ્ - સપ્તત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 8)
સા વિરા-ડ્વિક્રમ્યાતિષ્ઠ-દ્બ્રહ્મણા દેવેષ્વન્નેના-સુરેષુ તે દેવા અકામયન્તોભયગ્ં સં-વૃઁઞ્જીમહિ બ્રહ્મ ચાન્ન-ઞ્ચેતિ ત એતા વિગ્ંશતિગ્ં રાત્રીરપશ્ય-ન્તતો વૈ ત ઉભયગ્ં સમવૃઞ્જત બ્રહ્મ ચાન્ન-ઞ્ચ બ્રહ્મવર્ચસિનો-ઽન્નાદા અભવન્. ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસ એતા આસત ઉભયમેવ સં-વૃઁઞ્જતે બ્રહ્મ ચા-ઽન્ન-ઞ્ચ [બ્રહ્મ ચા-ઽન્ન-ઞ્ચ, બ્રહ્મવર્ચસિનો-ઽન્નાદા] 22
બ્રહ્મવર્ચસિનો-ઽન્નાદા ભવન્તિ દ્વે વા એતે વિરાજૌ તયોરેવ નાના પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ વિગ્ંશો વૈ પુરુષો દશ હસ્ત્યા અઙ્ગુલયો દશ પદ્યા યાવાનેવ પુરુષસ્ત-માપ્ત્વો-ત્તિષ્ઠન્તિ જ્યોતિ-ર્ગૌ-રાયુ-રિતિ ત્ર્યહા ભવન્તીયં-વાઁવ જ્યોતિ-રન્તરિક્ષ-ઙ્ગૌ-રસા-વાયુ-રિમાનેવ લોકા-નભ્યારોહન્ત્યભિપૂર્વ-ન્ત્ર્યહા ભવન્ત્યભિપૂર્વ-મેવ સુવર્ગ- [સુવર્ગમ્, લોક-મભ્યારોહન્તિ] 23
-ઁલ્લોક-મભ્યારોહન્તિ યદન્યતઃ પૃષ્ઠાનિ સ્યુર્વિવિવધગ્ગ્ સ્યાન્મદ્ધ્યે પૃષ્ઠાનિ ભવન્તિ સવિવધત્વાયૌજો વૈ વીર્ય-મ્પૃષ્ઠાન્યોજ એવ વીર્ય-મ્મદ્ધ્યતો દધતે બૃહ-દ્રથન્તરાભ્યાં-યઁન્તીયં-વાઁવ રથન્તરમસૌ બૃહદાભ્યામેવ યન્ત્યથો અનયોરેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યેતે વૈ યજ્ઞસ્યાઞ્જસાયની સ્રુતી તાભ્યામેવ સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તિ પરાઞ્ચો વા એતે સુવર્ગં ઁલોકમભ્યારોહન્તિ યે પરાચીનાનિ પૃષ્ઠાન્યુપયન્તિ પ્રત્ય-ન્ત્ર્યહો ભવતિ પ્રત્યવરૂઢ્યા અથો પ્રતિષ્ઠિત્યા ઉભયોર્લોકયોર્. ઋદ્ધ્વો-ત્તિષ્ઠન્ત્યતિરાત્રાવભિતો ભવતો બ્રહ્મવર્ચસ-સ્યાન્નાદ્યસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥ 24 ॥
(વૃઞ્જતે બ્રહ્મ ચા-ન્ન-ઞ્ચ - સુવર્ગ - મેતે સુવર્ગં - ત્રયોવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 9)
અસાવાદિત્યો-ઽસ્મિન્ ઁલોક આસી-ત્ત-ન્દેવાઃ પૃષ્ઠૈઃ પરિગૃહ્ય સુવર્ગં-લોઁકમગમય-ન્પરૈરવસ્તા-ત્પર્યગૃહ્ણ-ન્દિવાકીર્ત્યેન સુવર્ગે લોકે પ્રત્યસ્થાપય-ન્પરૈઃ પરસ્તા-ત્પર્યગૃહ્ણ-ન્પૃષ્ઠૈરુપાવારોહન્થ્સ વા અસાવાદિત્યો-ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે પરૈરુભયતઃ પરિગૃહીતો ય-ત્પૃષ્ઠાનિ ભવન્તિ સુવર્ગમેવ તૈર્લોકં-યઁજમાના યન્તિ પરૈરવસ્તા-ત્પરિ ગૃહ્ણન્તિ દિવાકીર્ત્યેન [દિવાકીર્ત્યેન, સુવર્ગે લોકે પ્રતિ] 25
સુવર્ગે લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ પરૈઃ પરસ્તા-ત્પરિ ગૃહ્ણન્તિ પૃષ્ઠૈરુપાવરોહન્તિ ય-ત્પરે પરસ્તાન્ન સ્યુઃ પરાઞ્ચ-સ્સુવર્ગા-લ્લોકાન્નિષ્પદ્યેરન્. યદવસ્તાન્ન સ્યુઃ પ્રજા નિર્દહેયુરભિતો દિવાકીર્ત્ય-મ્પરસ્સામાનો ભવન્તિ સુવર્ગ એવૈના-લ્લોઁક ઉભયતઃ પરિ ગૃહ્ણન્તિ યજમાના વૈ દિવાકીર્ત્યગ્ં સંવઁથ્સરઃ પરસ્સામાનો-ઽભિતો દિવાકીર્ત્ય-મ્પરસ્સામાનો ભવન્તિ સંવઁથ્સર એવોભયતઃ [એવોભયતઃ, પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ] 26
પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ પૃષ્ઠં-વૈઁ દિવાકીર્ત્ય-મ્પાર્શ્વે પરસ્સામાનો ઽભિતો દિવાકીર્ત્ય-મ્પરસ્સામાનો ભવન્તિ તસ્માદભિતઃ પૃષ્ઠ-મ્પાર્શ્વે ભૂયિષ્ઠા ગ્રહા ગૃહ્યન્તે ભૂયિષ્ઠગ્ં શસ્યતે યજ્ઞસ્યૈવ તન્મદ્ધ્યતો ગ્રન્થિ-ઙ્ગ્રથ્નન્ત્યવિસ્રગ્ંસાય સપ્ત ગૃહ્યન્તે સપ્ત વૈ શીર્ષણ્યાઃ પ્રાણાઃ પ્રાણાનેવ યજમાનેષુ દધતિ ય-ત્પરાચીનાનિ પૃષ્ઠાનિ ભવન્ત્યમુમેવ તૈ-ર્લોકમભ્યારોહન્તિ યદિમં-લોઁક-ન્ન [યદિમં-લોઁક-ન્ન, પ્રત્યવ-રોહેયુ-રુદ્વા] 27
પ્રત્યવ-રોહેયુ-રુદ્વા માદ્યેયુર્યજમાનાઃ પ્ર વા મીયેરન્. ય-ત્પ્રતીચીનાનિ પૃષ્ઠાનિ ભવન્તીમ-મેવ તૈર્લોક-મ્પ્રત્યવરોહન્ત્યથો અસ્મિન્નેવ લોકે પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યનુન્માદાયેન્દ્રો વા અપ્રતિષ્ઠિત આસી-થ્સ પ્રજાપતિ-મુપાધાવ-ત્તસ્મા એત-મેકવિગ્ંશતિરાત્ર-મ્પ્રાયચ્છ-ત્તમા-ઽહર-ત્તેનાયજત તતો વૈ સ પ્રત્યતિષ્ઠદ્યે બહુયાજિનો ઽપ્રતિષ્ઠિતા- [ ઽપ્રતિષ્ઠિતાઃ, સ્યુસ્ત એકવિગ્ંશતિ-] 28
-સ્સ્યુસ્ત એકવિગ્ંશતિ-રાત્ર-માસીર-ન્દ્વાદશ માસાઃ પઞ્ચર્તવ-સ્ત્રય ઇમે લોકા અસાવાદિત્ય એકવિગ્ંશ એતાવન્તો વૈ દેવલોકાસ્તેષ્વેવ યથા પૂર્વ-મ્પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યસાવાદિત્યો ન વ્યરોચત સ પ્રજાપતિ-મુપાધાવ-ત્તસ્મા એતમેકવિગ્ંશતિરાત્ર-મ્પ્રાયચ્છ-ત્તમા-ઽહર-ત્તેનાયજત તતો વૈ સો ઽરોચત ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસ એકવિગ્ંશતિરાત્ર-માસતે રોચન્ત એવૈકવિગ્ંશતિરાત્રો ભવતિ રુગ્વા એકવિગ્ંશો રુચમેવ ગચ્છન્ત્યથો પ્રતિષ્ઠામેવ પ્રતિષ્ઠા હ્યેકવિગ્ંશો ઽતિરાત્રાવભિતો ભવતો બ્રહ્મવર્ચસસ્ય પરિગૃહીત્યૈ ॥ 29 ॥
(ગૃહ્ણન્તિ દિવાકીર્ત્યેનૈ - વોભયતો - ના - પ્રતિષ્ઠિતા - આસત - એકવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 10)
અર્વાં-યઁજ્ઞ-સ્સ-ઙ્ક્રામત્વમુષ્મા-દધિ મામભિ । ઋષીણાં-યઃ ઁપુરોહિતઃ ॥ નિર્દેવ-ન્નિર્વીર-ઙ્કૃત્વા વિષ્કન્ધ-ન્તસ્મિન્ હીયતાં-યોઁ-ઽસ્મા-ન્દ્વેષ્ટિ । શરીરં-યઁજ્ઞશમલ-ઙ્કુસીદ-ન્તસ્મિન્થ્સીદતુ યો-ઽસ્મા-ન્દ્વેષ્ટિ ॥ યજ્ઞ યજ્ઞસ્ય ય-ત્તેજસ્તેન સઙ્ક્રામ મામભિ । બ્રાહ્મણા-નૃત્વિજો દેવાન્ યજ્ઞસ્ય તપસા તે સવાહમા હુવે ॥ ઇષ્ટેન પક્વમુપ [પક્વમુપ, તે હુવે સવા-ઽહમ્ ।] 30
તે હુવે સવા-ઽહમ્ । સ-ન્તે વૃઞ્જે સુકૃતગ્ં સ-મ્પ્રજા-મ્પશૂન્ ॥ પ્રૈષાન્-થ્સામિધેની-રાઘારા-વાજ્યભાગાવા-શ્રુત-મ્પ્રત્યાશ્રુતમા શૃણામિ તે । પ્રયાજાનૂયાજાન્-થ્સ્વિષ્ટકૃત-મિડા-માશિષ આ વૃઞ્જે સુવઃ ॥ અગ્નિનેન્દ્રેણ સોમેન સરસ્વત્યા વિષ્ણુના દેવતાભિઃ । યાજ્યાનુવાક્યાભ્યા-મુપ તે હુવે સવાહં-યઁજ્ઞમા દદે તે વષટ્કૃતમ્ ॥ સ્તુતગ્ં શસ્ત્ર-મ્પ્રતિગર-ઙ્ગ્રહ-મિડા-માશિષ [માશિષઃ, આ વૃઞ્જે સુવઃ ।] 31
આ વૃઞ્જે સુવઃ । પત્નીસંયાઁજા-નુપ તે હુવે સવાહગ્ં સમિષ્ટયજુ-રા દદે તવ ॥ પશૂન્-થ્સુત-મ્પુરોડાશાન્-થ્સવનાન્યોત યજ્ઞમ્ । દેવાન્-થ્સેન્દ્રાનુપ તે હુવે સવાહ-મગ્નિમુખાન્-થ્સોમવતો યે ચ વિશ્વે ॥ 32 ॥
(ઉપ - ગ્રહમિડામાશિષો - દ્વાત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 11)
ભૂત-મ્ભવ્ય-મ્ભવિષ્યદ્વષટ્-થ્સ્વાહા નમ ઋ-ખ્સામ યજુર્વષટ્-થ્સ્વાહા નમો ગાયત્રી ત્રિષ્ટુ-બ્જગતી વષટ્-થ્સ્વાહા નમઃ પૃથિવ્યન્તરિક્ષ-ન્દ્યૌ ર્વષટ્-થ્સ્વાહા નમો ઽગ્નિર્વાયુ-સ્સૂર્યો વષટ્-થ્સ્વાહા નમઃ પ્રાણો-વ્યાનો-ઽપાનો વષટ્-થ્સ્વાહા નમો ઽન્ન-ઙ્કૃષિ-ર્વૃષ્ટિ-ર્વષટ્-થ્સ્વાહા નમઃ પિતાપુત્રઃ પૌત્રો વષટ્-થ્સ્વાહા નમો ભૂર્ભુવ-સ્સુવ ર્વષટ્-થ્સ્વાહા નમઃ ॥ 33 ॥
(ભુવ - શ્ચત્વારિ ચ) (અ. 12)
આ મે ગૃહા ભવન્ત્વા પ્રજા મ આ મા યજ્ઞો વિશતુ વીર્યાવાન્ । આપો દેવીર્યજ્ઞિયા મા-ઽઽવિશન્તુ સહસ્રસ્ય મા ભૂમા મા પ્ર હાસીત્ ॥ આ મે ગ્રહો ભવત્વા પુરોરુ-ખ્સ્તુતશસ્ત્રે મા ઽઽ વિશતાગ્ં સમીચી । આદિત્યા રુદ્રા વસવો મે સદસ્યા-સ્સહસ્રસ્ય મા ભૂમા મા પ્ર હાસીત્ ॥ આ મા-ઽગ્નિષ્ટોમો વિશતૂ ક્થ્યશ્ચાતિરાત્રો મા-ઽઽ વિશત્વાપિશર્વરઃ । તિરોઅહ્નિયા મા સુહુતા આ વિશન્તુ સહસ્રસ્ય મા ભૂમા મા પ્ર હાસીત્ ॥ 34 ॥
(અગ્નિષ્ટોમો વિશત્વ - ષ્ટાદશ ચ) (અ. 13)
અગ્નિના તપો-ઽન્વભવ-દ્વાચા બ્રહ્મ મણિના રૂપાણીન્દ્રેણ દેવાન્ વાતેન પ્રાણાન્-થ્સૂર્યેણ દ્યા-ઞ્ચન્દ્રમસા નક્ષત્રાણિ યમેન પિતૄ-ન્રાજ્ઞા મનુષ્યા-ન્ફલેન નાદેયાનજગરેણ સર્પાન્ વ્યાઘ્રેણા-ઽઽરણ્યા-ન્પશૂઞ્છ્યેનેન પતત્રિણો વૃષ્ણા-ઽશ્વાનૃષભેણ ગા બસ્તેનાજા વૃષ્ણિના-ઽવીર્વ્રીહિણા-ઽન્નાનિ યવેનૌષધીર્ન્યગ્રોધેન વનસ્પતીનુદુબંરેણોર્જ-ઙ્ગાયત્રિયા છન્દાગ્ંસિ ત્રિવૃતા સ્તોમા-ન્બ્રાહ્મણેન વાચમ્ ॥ 35 ॥
(બ્રાહ્મણેનૈ - ક-ઞ્ચ) (અ. 14)
સ્વાહા-ઽઽધિમાધીતાય સ્વાહા સ્વાહા-ઽઽધીત-મ્મનસે સ્વાહા સ્વાહા મનઃ પ્રજાપતયે સ્વાહા કાય સ્વાહા કસ્મૈ સ્વાહા કતમસ્મૈ સ્વાહા ઽદિત્યૈ સ્વાહા ઽદિત્યૈ મહ્યૈ સ્વાહા-ઽદિત્યૈ સુમૃડીકાયૈ સ્વાહા સરસ્વત્યૈ સ્વાહા સરસ્વત્યૈ બૃહત્યૈ સ્વાહા સરસ્વત્યૈ પાવકાયૈ સ્વાહા પૂષ્ણે સ્વાહા પૂષ્ણે પ્રપથ્યાય સ્વાહા પૂષ્ણે નરન્ધિષાય સ્વાહા ત્વષ્ટ્રે સ્વાહા ત્વષ્ટ્રે તુરીપાય સ્વાહા ત્વષ્ટ્રે પુરુરૂપાય સ્વાહા વિષ્ણવે સ્વાહા વિષ્ણવે નિખુર્યપાય સ્વાહા વિષ્ણવે નિભૂયપાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥ 36 ॥
(પુરુરૂપાય સ્વાહા - દશ ચ) (અ. 15)
દદ્ભ્ય-સ્સ્વાહા હનૂભ્યાગ્ સ્વાહોષ્ઠાભ્યાગ્ સ્વાહા મુખાય સ્વાહા નાસિકાભ્યાગ્ સ્વાહા ઽક્ષીભ્યાગ્ સ્વાહા કર્ણાભ્યાગ્ સ્વાહા પાર ઇક્ષવો-ઽવાર્યેભ્યઃ પક્ષ્મભ્ય-સ્સ્વાહા ઽવાર ઇક્ષવઃ પાર્યેભ્યઃ પક્ષ્મભ્ય-સ્સ્વાહા શીર્ષ્ણે સ્વાહા ભ્રૂભ્યાગ્ સ્વાહા લલાટાય સ્વાહા મૂર્ધ્ને સ્વાહા મસ્તિષ્કાય સ્વાહા કેશેભ્ય-સ્સ્વાહા વહાય સ્વાહા ગ્રીવાભ્ય-સ્સ્વાહા સ્કન્ધેભ્ય-સ્સ્વાહા કીકસાભ્ય-સ્સ્વાહા પૃષ્ટીભ્ય-સ્સ્વાહા પાજસ્યાય સ્વાહા પાર્શ્વાભ્યાગ્ સ્વાહા- [ ] 37
-ઽગ્ંસાભ્યાગ્ સ્વાહા દોષભ્યાગ્ સ્વાહા બાહુભ્યાગ્ સ્વાહા જઙ્ઘાભ્યાગ્ સ્વાહા શ્રોણીભ્યાગ્ સ્વાહોરુભ્યાગ્ સ્વાહા ઽષ્ઠીવદ્ભ્યાગ્ સ્વાહા જઙ્ઘાભ્યાગ્ સ્વાહા ભસદે સ્વાહા શિખણ્ડેભ્ય-સ્સ્વાહા વાલધાનાય સ્વાહા ઽઽણ્ડાભ્યાગ્ સ્વાહા શેપાય સ્વાહા રેતસે સ્વાહા પ્રજાભ્ય-સ્સ્વાહા પ્રજનનાય સ્વાહા પદ્ભ્ય-સ્સ્વાહા શફેભ્ય-સ્સ્વાહા લોમભ્ય-સ્સ્વાહા ત્વચે સ્વાહા લોહિતાય સ્વાહા માગ્ંસાય સ્વાહા સ્નાવભ્ય-સ્સ્વાહા ઽસ્થભ્ય-સ્સ્વાહા મજ્જભ્ય-સ્સ્વાહા ઽઙ્ગેભ્ય-સ્સ્વાહા ઽઽત્મને સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥ 38 ॥
(પાર્શ્વાભ્યાગ્ સ્વાહા - મજ્જભ્ય-સ્સ્વાહા - ષટ્ ચ) (અ. 16)
અઞ્જ્યેતાય સ્વાહા ઽઞ્જિસક્થાય સ્વાહા શિતિપદે સ્વાહા શિતિકકુદે સ્વાહા શિતિરન્ધ્રાય સ્વાહા શિતિપૃષ્ઠાય સ્વાહા શિત્યગ્ંસાય સ્વાહા પુષ્પકર્ણાય સ્વાહા શિત્યોષ્ઠાય સ્વાહા શિતિભ્રવે સ્વાહા શિતિભસદે સ્વાહા શ્વેતાનૂકાશાય સ્વાહા ઽઞ્જયે સ્વાહા લલામાય સ્વાહા ઽસિતજ્ઞવે સ્વાહા કૃષ્ણૈતાય સ્વાહા રોહિતૈતાય સ્વાહા ઽરુણૈતાય સ્વાહેદૃશાય સ્વાહા કીદૃશાય સ્વાહા તાદૃશાય સ્વાહા સદૃશાય સ્વાહા વિસદૃશાય સ્વાહા સુસદૃશાય સ્વાહા રૂપાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥ 39 ॥
(રૂપાય સ્વાહા - દ્વે ચ ) (અ. 17)
કૃષ્ણાય સ્વાહા શ્વેતાય સ્વાહા પિશઙ્ગાય સ્વાહા સારઙ્ગાય સ્વાહા ઽરુણાય સ્વાહા ગૌરાય સ્વાહા બભ્રવે સ્વાહા નકુલાય સ્વાહા રોહિતાય સ્વાહા શોણાય સ્વાહા શ્યાવાય સ્વાહા શ્યામાય સ્વાહા પાકલાય સ્વાહા સુરૂપાય સ્વાહા ઽનુરૂપાય સ્વાહા વિરૂપાય સ્વાહા સરૂપાય સ્વાહા પ્રતિરૂપાય સ્વાહા શબલાય સ્વાહા કમલાય સ્વાહા પૃશ્ઞયે સ્વાહા પૃશ્ઞિસક્થાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥ 40 ॥
(કૃષ્ણાય - ષટ્ચત્વારિગ્ંશત્) (અ. 18)
ઓષધીભ્ય-સ્સ્વાહા મૂલેભ્ય-સ્સ્વાહા તૂલેભ્ય-સ્સ્વાહા કાણ્ડેભ્ય-સ્સ્વાહા વલ્શેભ્ય-સ્સ્વાહા પુષ્પેભ્ય-સ્સ્વાહા ફલેભ્ય-સ્સ્વાહા ગૃહીતેભ્ય-સ્સ્વાહા ઽગૃહીતેભ્ય-સ્સ્વાહા ઽવપન્નેભ્ય-સ્સ્વાહા શયાનેભ્ય-સ્સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥ 41 ॥
(ઓષધીભ્ય - શ્ચતુર્વિગ્ંશતિઃ) (અ. 19)
વનસ્પતિભ્ય-સ્સ્વાહા મૂલેભ્ય-સ્સ્વાહા તૂલેભ્ય-સ્સ્વાહા સ્કન્ધોભ્ય-સ્સ્વાહા શાખાભ્ય-સ્સ્વાહા પર્ણેભ્ય-સ્સ્વાહા પુષ્પેભ્ય-સ્સ્વાહા ફલેભ્ય-સ્સ્વાહા ગૃહીતેભ્ય-સ્સ્વાહા ઽગૃહીતેભ્ય-સ્સ્વાહા ઽવપન્નેભ્ય-સ્સ્વાહા શયાનેભ્ય-સ્સ્વાહા શિષ્ટાય સ્વાહા ઽતિશિષ્ટાય સ્વાહા પરિશિષ્ટાય સ્વાહા સગ્ંશિષ્ટાય સ્વાહો-ચ્છિષ્ટાય સ્વાહા રિક્તાય સ્વાહા ઽરિક્તાય સ્વાહા પ્રરિક્તાય સ્વાહા સગ્ંરિક્તાય સ્વાહો -દ્રિક્તાય સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥ 42 ॥
(વનસ્પતિભ્યઃ - ષટ્ ચત્વારિગ્ંશત્) (અ. 20)
(પ્રજવં - બ્રહ્મવાદિનઃ કિ - મેષ વા આપ્ત - આદિત્યા ઉભયોઃ - પ્રજાપતિરન્વાય -ન્નિન્દ્રો વૈ સદૃં - મિન્દ્રો વૈ શિથિલઃ - પ્રજાપતિરકામયતા ઽન્નાદઃ - સા વિરાડ - સાવાદિત્યો - ઽર્વાં - ભૂત - મા મે - ઽગ્નિના -સ્વાહા-ઽઽધિન્ - દદ્ભ્યો-ઽ - ઞ્જ્યેતાય - કૃષ્ણા - યૌષધીભ્યો - વનસ્પતિભ્યો - વિગ્ંશતિઃ)
(પ્રજવં - પ્રજાપતિ - ર્યદછન્દોમં - તે હુવે સવા-ઽહ - મોષધીભ્યો - દ્વિચત્વારિગ્ંશત્)
(પ્રજવગ્ં, સર્વસ્મૈ સ્વાહા)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયાં સપ્તમકાણ્ડે તૃતીયઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥