Brahman

7.5 - gāvo vā etathsatramāsata - kṛṣṇa yajurveda taittirīya saṃhitā pāṭhaḥ

(Gavo Va Etatsatram Asata in English (IAST))

From Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita

This passage originates from the seventh Kanda and fifth Prashna of the Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita. It narrates an allegorical account of cows performing a sacrificial session, or Sattra, with the specific desire of growing horns. The text explores themes of ritual persistence, fulfillment of desire, and the unfolding of cosmic order. Recitation of this Vedic section is considered highly auspicious for scholars and practitioners seeking to understand the deep symbolism of ancient yajnas. It serves as a reminder of the efficacy of steady devotion and the inevitable manifestation of results through ritual discipline.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyāṃ saptamakāṇḍe pañcamaḥ praśnaḥ - satraviśeṣābhidhānaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
gāvo vā eta-thsatra-mā̭satāśṛṅgā-ssatī-śśṛṅgā̭ṇi no jāyantā iti kāmḙna tāsā-ndaśamāsā niṣa̭ṇṇā āsannatha śṛṅgāṇyajāyanta tā uda̭tiṣṭhannarāthsmetyatha yāsā-nnājā̭yanta tā-ssaṃ̭va~thsara-māptvoda̭tiṣṭha -nnarāthsmeti yāsā-ñcājā̭yanta yāsā-ñca na tā ubhayīru-da̭tiṣṭha-nnarāthsmeti̭ gosatraṃ-vai~ [gosatraṃ-vai~, saṃva~thsaro ya] 1
saṃ̭va~thsaro ya evaṃ-vi~dvāgṃsaḥ̭ saṃva~thsara-mṷpayantyṛ̭ddhnuvantyeva tasmā-ttūparā vārṣi̭kau māsau partvā̭ carati satrābhi̭jitagghya̭syai tasmā-thsaṃva~thsarasado ya-tki-ñca̭ gṛhe kriyate tadāpta-mava̭ruddha-mabhiji̭ta-ṅkriyate samudraṃ-vā~ ete pra pla̭vante ye saṃ̭va~thsaramṷpayanti yo vai sa̭mudrasya̭ pāra-nna paśya̭ti na vai sa tata udḙti saṃva~thsaro [udḙti saṃva~thsaraḥ, vai sa̭mudra-] 2
vai sa̭mudra-stasyaita-tpāraṃ-ya~da̭tirātrau ya evaṃ-vi~dvāgṃsaḥ̭ saṃva~thsara-mṷpayantyanārtā evodṛca̭-ṅgacchantīyaṃ-vai~ pūrvo̭-'tirātro̭ 'sāvutta̭ro manaḥ pūrvo vāgutta̭raḥ prāṇaḥ pūrvo̭-'pāna utta̭raḥ prarodha̭na-mpūrva̭ udaya̭namutta̭ro jyoti̭ṣṭomo vaiśvānaro̭ 'tirātro bha̭vati jyoti̭reva purastāddadhate suvargasya̭ lokasyā-nṷkhyātyai caturvigṃśaḥ prā̭yaṇīyo̭ bhavati catṷrvigṃśati-rardhamāsā- [catṷrvigṃśati-rardhamāsāḥ, saṃva~thsaraḥ] 3
-ssaṃ̭va~thsaraḥ prayanta̭ eva saṃ̭va~thsare prati̭ tiṣṭhanti tasya trīṇi̭ ca śatāni̭ ṣaṣṭiśca̭ stotrīyāstāva̭tī-ssaṃva~thsarasya rātra̭ya ubhe eva saṃ̭va~thsarasya̭ rūpe āpnuvanti te saggsthi̭tyā ari̭ṣṭyā utta̭rairaho̭bhiścaranti ṣaḍahā bha̭vanti ṣa-ḍvā ṛtavaḥ̭ saṃva~thsara ṛtuṣveva saṃ̭va~thsare prati̭ tiṣṭhanti gauścā-''yṷśca maddhyata-sstomaṷ bhavata-ssaṃva~thsarasyaiva tanmi̭thuna-mma̭ddhyato [tanmi̭thuna-mma̭ddhyataḥ, dadhati prajana̭nāya] 4
da̭dhati prajana̭nāya jyoti̭rabhito̭ bhavati vimoca̭nameva tacchandāg̭syeva ta-dvimokaṃ̭-ya~ntyatho̭ ubhayatojyotiṣaiva ṣa̭ḍahena̭ suvargaṃ-lo~kaṃ-ya~̭nti brahmavādino̭ vadantyāsa̭te kena̭ yantīti̭ devayānḙna patheti̭ brūyācchandāgṃ̭si vai dḙvayānaḥ panthā̭ gāyatrī triṣṭub-jaga̭tījyotirvai gā̭yatrī gaustriṣṭugāyurjaga̭tī yadete stomā bhava̭nti devayānḙnaiva [ ] 5
ta-tpathā ya̭nti samānagṃ sāma̭ bhavati devaloko vai sāma̭ devalokādeva naya̭ntyanyāa̭nyā ṛco̭ bhavanti manuṣyaloko vā ṛco̭ manuṣyalokādevānyama̭nya-ndevalokama̭bhyāroha̭nto yantyabhivarto bra̭hmasāma-mbha̭vati suvargasya̭ lokasyābhivṛ̭tyā abhiji-dbha̭vati suvargasya̭ lokasyābhiji̭tyai viśvaji-dbha̭vati viśva̭sya jityai̭ māsimā̭si pṛṣṭhānyupa̭ yanti māsimāsyatigrāhyā̭ gṛhyante māsimāsyeva vīrya̭-ndadhati māsā-mprati̭ṣṭhityā upari̭ṣṭānmāsā-mpṛṣṭhānyupa̭ yanti tasmā̭dupari̭ṣṭādoṣa̭dhayaḥ phala̭-ṅgṛhṇanti || 6 ||
(gosatraṃ-vā~ - ḙti saṃva~thsaro - 'rdhamāsā - mi̭thuna-mma̭ddhyato - dḙvayānḙnaiva - vīryaṃ̭ - trayo̭daśa ca) (a. 1)
gāvo vā eta-thsatramā̭satāśṛṅgā-ssatī-śśṛṅgā̭ṇi siṣā̭santīstāsā-ndaśa māsā niṣa̭ṇṇā āsannatha śṛṅgāṇyajāyanta tā a̭bruvannarāthsmo-tti̭ṣṭhāmāva ta-ṅkāma̭maruthsmahi yena kāmḙna nyaṣa̭dāmeti tāsā̭mu tvā a̭bruvannardhāvā yāva̭tīrvā-''sā̭mahā evemaudvā̭daśau māsaṷ saṃva~thsaragṃ sampādyo-tti̭ṣṭhāmeti tāsā- [tāsām, dvādaśe māsi] 7
-ndvādaśe māsi śṛṅgā̭ṇi prāva̭rtanta śraddhayā vā-'śra̭ddhayā vā tā imā yāstṷ̄parā ubhayyo vāva tā ārdhnuvan. yāśca śṛṅgāṇyasa̭nvan. yāścorja̭mavārṷndhatardhnoti̭ daśasṷ māsūttiṣṭha̭nnṛddhnoti̭ dvādaśasu ya evaṃ-ve~da̭ padena khalu vā ete ya̭nti vindati khalu vai padena ya-ntadvā etadṛddhamaya̭na-ntasmā̭ deta-dgosani̭ || 8 ||
(tiṣṭhāmeti tāsāṃ - tasmā-d- dve ca̭) (a. 2)
prathame māsi pṛṣṭhānyupa̭ yanti maddhyama upa̭ yantyuttama upa̭ yanti tadā̭huryāṃ-vai~ trirekasyāhna̭ upasīda̭nti dahraṃ-vai~ sā-'pa̭rābhyā-ndohābhyā-nduhe-'tha kuta-ssā dhokṣyate yā-ndvāda̭śa kṛtva̭ upasīdantīti̭ saṃva~thsaragṃ sampādyottame māsi sakṛ-tpṛṣṭhānyupḙyusta-dyaja̭mānā yajña-mpaśūnava̭ rundhate samudraṃ-vā~ [samudraṃ-vai~, etḙ-'navārama̭pāra-mpra] 9
etḙ-'navārama̭pāra-mpra pla̭vante ye saṃ̭va~thsaramṷpayanti ya-dbṛ̭ha-drathantare anvarjḙyuryathā maddhyḙ samudrasya̭ plavamanvarjḙyustādṛ-ktadanṷthsarga-mbṛha-drathantarābhyā̭mitvā pra̭tiṣṭhā-ṅga̭cchanti sarvebhyo vai kāmebhya-ssandhirdṷhe ta-dyaja̭mānā-ssarvān kāmānava̭ rundhate || 10 ||
(samudraṃ-vai~ - catṷstrigṃśacca) (a. 3)
samānya̭ ṛco̭ bhavanti manuṣyaloko vā ṛco̭ manuṣyalokādeva na ya̭ntyanyada̭nya-thsāma̭ bhavati devaloko vai sāma̭ devalokādevānyama̭nya-mmanuṣyaloka-mpra̭tyavaroha̭nto yanti jaga̭tīmagra upa̭ yanti jaga̭tīṃ-vai~ chandāgṃ̭si pratyava̭rohantyā-grayaṇa-ṅgrahā̭ bṛha-tpṛṣṭhāni̭ trayastrigṃśaggstomā-stasmā-jjyāyāgṃ̭sa-ṅkanī̭yā-npratyava̭rohati vaiśvakarmaṇo gṛ̭hyateviśvānyeva tena karmā̭ṇi yaja̭mānā ava̭ rundhata ādityo [ādityaḥ, gṛhyata iyaṃ-vā~] 11
gṛ̭hyata iyaṃ-vā~ adi̭tirasyāmeva prati̭ tiṣṭhantyanyo-'nyo gṛhyete mithunatvāya prajātyā avāntaraṃ-vai~ da̭śarātreṇa̭ prajāpa̭tiḥ prajā a̭sṛjata ya-dda̭śarātro bhava̭ti prajā eva ta-dyaja̭mānā-ssṛjanta etāgṃ ha vā ṷdaṅka-śśaulbāyana-ssatrasyardhi̭muvāca ya-dda̭śarātroya-dda̭śarātro bhava̭ti satrasyardhyā atho yadeva pūrveṣvaha̭ssu vilo̭ma kriyate tasyaivai ( )-ṣā śāntiḥ̭ || 12 ||
(āditya - stasyaiva - dve ca̭) (a. 4)
yadi somau sagṃsṷtau syātā-mmahati rātri̭yai prātaranuvāka-mupākṷryā-tpūrvo vāca-mpūrvo̭ devatāḥ pūrva-śchandāgṃ̭si vṛṅkte vṛṣa̭ṇvatī-mpratipada̭-ṅkuryā-tprātassavanādevaiṣāmindraṃ̭-vṛ~ṅkte 'tho khalvā̭hussavanamukhe-sa̭vanamukhe kāryeti̭ savanamukhā-thsa̭vanamukhā-devaiṣāmindraṃ̭-vṛ~ṅkte saṃve~śāyo̭paveśāya̭ gāyatriyāstriṣṭubho jaga̭tyā anuṣṭubhaḥ̭ paṅktyā abhibhūtyai svāhā chandāgṃ̭si vai saṃ̭ve~śa ṷpaveśa-śchando̭bhi-revaiṣā- [ṷpaveśa-śchando̭bhi-revaiṣām, chandāgṃ̭si] 13
-ñchandāgṃ̭si vṛṅkte sajanīyagṃ śasyaṃ̭-vi~havyagṃ̭ śasya̭magastya̭sya kayāśubhīyagṃ śasya̭metāvadvā a̭sti yāva̭deta-dyāva̭devāsti tadḙṣāṃ-vṛ~ṅkte yadi̭ prātassavane kalaśo dīryḙta vaiṣṇavīṣṷ śipiviṣṭava̭tīṣu stuvīran.yadvai yajñasyā̭-tiricya̭te viṣṇu-ntacchi̭piviṣṭamabhyati̭ ricyate tadviṣṇuḥ̭ śipiviṣṭo-'ti̭rikta evāti̭rikta-ndadhātyatho ati̭riktenaivā-ti̭riktamāptvā-'va̭ rundhate yadi̭ maddhyandi̭ne dīryḙta vaṣaṭkārani̭dhanagṃ sāma̭ kuryurvaṣaṭkāro vai yajñasya̭ pratiṣṭhā pra̭tiṣṭhāmevaina̭-dgamayanti yadi̭ tṛtīyasavana etadeva || 14 ||
(chando̭bhirevaiṣā - mavai - kānnavigṃ̭śatiśca̭) (a. 5)
ṣaḍahai-rmāsān-thsampādyāharu-thsṛ̭janti ṣaḍahairhi māsān-thsampaśya̭ntya-rdhamāsairmāsān-thsampādyāharu-thsṛ̭jantya-rdhamāsairhi māsān-thsampaśya̭ntyamāvāsya̭yā māsān-thsampādyāharu-thsṛ̭jantyamāvāsya̭yā hi māsān-thsampaśya̭nti paurṇamāsyā māsān-thsampādyāharu-thsṛ̭janti paurṇamāsyā hi māsān-thsampaśya̭nti yo vai pūrṇa ā̭siñcati parā sa si̭ñcati yaḥ pūrṇādudaca̭ti [ ] 15
prāṇama̭sminthsa da̭dhāti ya-tpaurṇamāsyā māsān-thsampādyāha̭ru-thsṛjanti̭ saṃva~thsarāyaiva ta-tprāṇa-nda̭dhati tadanṷ satriṇaḥ prāṇa̭nti yadaharno-thsṛjeyuryathā dṛtirupa̭naddho vipata̭tyevagṃ saṃ̭va~thsaro vi pa̭tedārti-mārcchḙyurya-tpaurṇamāsyā māsān-thsampādyāha̭ru-thsṛjanti̭ saṃva~thsarāyaiva tadṷdāna-nda̭dhati tadanṷ satriṇa u- [satriṇa ut, ananti nā-''rti-mārccha̭nti] 16
-da̭nanti nā-''rti-mārccha̭nti pūrṇamā̭se vai devānāgṃ̭ suto ya-tpaurṇamāsyā māsān-thsampādyāha̭ru-thsṛjanti̭ devānā̭meva ta-dyajñena̭ yajña-mpratyava̭rohanti vi vā eta-dyajña-ñchi̭ndanti ya-thṣa̭ḍahasa̭tantagṃ santamathāha̭ru-thsṛjanti̭ prājāpatya-mpaśumā la̭bhante prajāpa̭ti-ssarvā̭ devatā̭ devatā̭bhireva yajñagṃ sa-nta̭nvanti yanti vā ete sava̭nādye-'ha̭- [sava̭nādye-'haḥ̭, u-thsṛjanti̭] 17
-ru-thsṛjanti̭ turīya-ṅkhalu vā eta-thsava̭naṃ-ya~-thsānāṃyyaṃ-ya~-thsānāṃyya-mbhava̭ti tenaiva sava̭nānna ya̭nti samupahūya̭ bhakṣayantyetath- so̭mapīthā hyḙtarhi̭ yathāyatanaṃ-vā~ eteṣāgṃ̭ savanabhājo̭ devatā̭ gacchanti ye-'ha̭ru-thsṛjantya̭nusavana-mpṷroḍāśā-nnirva̭panti yathāyatanādeva sa̭vanabhājo̭ devatā ava̭ rundhate 'ṣṭāka̭pālā-nprātassavana ekā̭daśakapālā-nmāddhya̭ndine sava̭ne dvāda̭śakapālāg-stṛtīyasavane chandāg̭syevā-''ptvā -'va̭ rundhate vaiśvadeva-ñcaru-ntṛ̭tīyasavane nirva̭panti vaiśvadevaṃ-vai~ tṛ̭tīyasavana-ntenaiva tṛ̭tīyasavanānna ya̭nti || 18 ||
(udaca - tyu - dye-'ha̭ - rāptvā - pañca̭daśa ca) (a. 6)
uthsṛjyāṃ(3)nothsṛjyā(3)miti̭ mīmāgṃsante brahmavādina-stadvā̭huru-thsṛjya̭mevetya̭-māvāsyā̭yā-ñca paurṇamāsyā-ñco-thsṛjyamityā̭hurete hi yajñaṃ-va~ha̭ta iti te tvāva nothsṛjye ityā̭hurye a̭vāntaraṃ-ya~jña-mbhejāte iti yā pra̭thamā vya̭ṣṭakā tasyā̭mu-thsṛjyamityā̭hureṣa vai māso vi̭śara iti nā-''di̭ṣṭa- [nā-''di̭ṣṭam, uthsṛ̭jeyu-] 19
-muthsṛ̭jeyu-ryadādi̭ṣṭa-muthsṛjeyṷryādṛśe punaḥ̭ paryāplāve maddhyḙ ṣaḍahasya̭ sampadyḙta ṣaḍahairmāsān-thsampādya ya-thsa̭ptama- mahastasminnu-thsṛ̭jeyu-stadagnaye vasṷmate puroḍāśa̭maṣṭāka̭pāla-nnirva̭peyuraindra-ndadhīndrā̭ya marutva̭te puroḍāśamekā̭daśakapālaṃ-vai~śvadeva-ndvāda̭śakapālamagnervai vasṷmataḥ prātassavanaṃ-ya~dagnaye vasṷmate puroḍāśa̭maṣṭāka̭pāla-nnirvapa̭nti devatā̭meva ta-dbhāginī-ṅkurvanti [-ṅkurvanti̭, sava̭na] 20
sava̭na-maṣṭābhirupa̭ yanti yadaindra-ndadhi bhavatīndra̭meva ta-dbhā̭gadheyānna cyā̭vayantīndra̭sya vai marutva̭to māddhya̭ndinagṃ sava̭naṃ-ya~dindrā̭ya marutva̭te puroḍāśamekā̭daśakapāla-nnirvapa̭nti devatā̭meva ta-dbhāginī-ṅkurvanti sava̭namekādaśabhirupa̭ yanti viśvḙṣāṃ-vai~ devānā̭mṛbhumatā-ntṛtīyasavanaṃya~-dvaiśvadeva-ndvāda̭śakapāla-nnirvapa̭nti devatā̭ eva ta-dbhāginīḥ kurvanti sava̭na-ndvādaśabhi- [sava̭na-ndvādaśabhiḥ̭, upa̭ yanti] 21
-rupa̭ yanti prājāpatya-mpaśumā la̭bhante yajño vai prajāpa̭ti-ryajñasyā-na̭nusargāyābhivarta ita-ṣṣaṇmāso bra̭hmasāma-mbha̭vati brahma vā a̭bhivarto brahma̭ṇaiva ta-thsṷvargaṃ-lo~ka-ma̭bhivartaya̭nto yanti pratikūlami̭va hīta-ssṷvargo loka indra kratṷ-nna ā bha̭ra pitā putrebhyo yathā | śikṣā̭ no asmi-npṷruhūta yāma̭ni jīvā jyoti̭-raśīmahītya-muta̭ āyatāgṃ ṣaṇmāso bra̭hmasāma-mbha̭vatyayaṃ-vai~ loko jyotiḥ̭ prajā jyoti̭rimameva talloka-mpaśya̭nto-'bhivada̭nta ā ya̭nti || 22 ||
(nā-''di̭ṣṭaṃ - kurvanti̭ - dvādaśabhi - riti̭- vigṃśatiśca̭) (a. 7)
devānāṃ-vā~ anta̭-ñjagmuṣā̭mindriyaṃ-vī~rya̭-mapākrāma-tta-tkrośenāvā̭rundhata ta-tkrośasya̭ krośatvaṃ-ya~-tkrośena cātvā̭lasyānte stuvanti̭ yajñasyaivānta̭-ṅgatvendriyaṃ-vī~rya̭mava̭ rundhate satrasyardhyā̭ ''havanīyasyānte stuvantyagni-mevopa̭-draṣṭāra̭-ṅkṛtvardhimupa̭ yanti prajāpa̭terhṛda̭yena havirdhāne-'nta-sstṷvanti premāṇa̭mevāsya̭ gacchanti ślokena̭ purastā-thsada̭sa- [purastā-thsada̭saḥ, stuvantyanṷślokena] 23
-sstuvantyanṷślokena paścā-dyajñasyaivānta̭-ṅgatvā ślo̭kabhājo̭ bhavanti navabhi̭-raddhvaryuru-dgā̭yati nava vai purṷṣe prāṇāḥ prāṇāneva yaja̭māneṣu dadhāti sarvā̭ aindriyo̭ bhavanti prāṇeṣvevendriya-nda̭dha-tyapra̭tihṛtābhiru-dgā̭yati tasmā-tpurṷṣa-ssarvāṇyanyāni̭ śīrṣṇo-'ṅgā̭ni pratya̭cati śira̭ eva na pa̭ñcadaśagṃra̭thantara-mbha̭vatīndriyamevāva̭ rundhate saptadaśa- [saptadaśam, bṛha-dannādyasyā] 24
-mbṛha-dannādyasyā-'va̭ruddhyā atho praiva tena̭ jāyanta ekavigṃśa-mbhadra-ndvipadā̭su prati̭ṣṭhityai patna̭ya upa̭ gāyanti mithunatvāya prajātyai prajā̭patiḥ prajā a̭sṛjata so̭-'kāmayatā-''sāmahagṃ rājya-mparī̭yāmiti tāsāgṃ̭ rājanenaiva rājya-mparyai-tta-drā̭janasya̭ rājanatvaṃ-ya~-drā̭jana-mbhava̭ti prajānā̭meva ta-dyaja̭mānā rājya-mpari̭ yanti pañcavigṃśa-mbha̭vati prajāpa̭te- [prajāpa̭teḥ, āptyai̭ pañcabhi-stiṣṭha̭nta-sstuvanti] 25
-rāptyai̭ pañcabhi-stiṣṭha̭nta-sstuvanti devalokamevābhi ja̭yanti pañcabhirāsī̭nā manuṣyalokamevābhi ja̭yanti daśa sampa̭dyante daśākṣarā virāḍannaṃ̭-vi~rā-ḍvirājaivā-nnādyamava̭ rundhate pañcadhā vi̭niṣadya̭ stuvanti pañca diśo̭ dikṣvḙva prati̭tiṣṭhantyekai̭kayā-'stṷtayā samāya̭nti digbhya evānnādyagṃ sa-mbha̭ranti tābhi̭-rudgāto-dgā̭yati digbhya evā-'nnādyagṃ̭ [evā-'nnādyam, sambhṛtya teja̭] 26
sambhṛtya teja̭ ātma-nda̭dhate tasmādekaḥ̭ prāṇa-ssarvāṇyaṅgānyavatyatho yathā̭ suparṇa ṷtpatiṣyañchira̭ uttama-ṅkṷruta evameva ta-dyaja̭mānāḥ prajānā̭muttamā bha̭vantyāsandī-mṷdgātā ''ro̭hati sāmrājyameva ga̭cchanti pleṅkhagṃ hotā nāka̭syaiva pṛṣṭhagṃ ro̭hanti kūrcāva̭ddhvaryu-rbraddhnasyaiva viṣṭapa̭-ṅgacchantyetāva̭nto vai dḙvalokāsteṣveva ya̭thāpūrva-mprati̭ tiṣṭhantyatho̭ ākrama̭ṇameva ta-thsetuṃ-ya~ja̭mānāḥ kurvate suvargasya̭ lokasya sama̭ṣṭyai || 27 ||
(sada̭saḥ-saptadaśaṃ-prajāpa̭te-rgāyati digbhya evānnādyaṃ-pratye-kā̭daśa ca) (a. 8)
arkyḙṇa vai sa̭hasraśaḥ prajāpa̭tiḥ prajā a̭sṛjata tābhya ilādennerāṃ-lū~tāmavā̭rundha yadarkya̭-mbhava̭ti prajā eva ta-dyaja̭mānā-ssṛjanta ilāda-mbhavati prajābhya̭ eva sṛṣṭābhya irāṃ-lū~tāmava̭ rundhate tasmādyāgṃ samāgṃ̭ satragṃ samṛ̭ddha-ṅkṣodhṷkāstāgṃ samā-mprajā iṣagg hyā̭sāmūrja̭mādada̭te yāgṃ samāṃ-vyṛ~̭ddha-makṣo̭dhukāstāgṃ samā-mprajā [samā-mprajāḥ, na hyā̭sāmiṣa] 28
na hyā̭sāmiṣa-mūrja̭-mādada̭ta utkroda-ṅkṷrvate yathā̭ bandhā-nmṷmucānā ṷtkroda-ṅkurvata̭ evameva ta-dyaja̭mānā devabandhā-nmṷmucānā ṷtkroda-ṅkṷrvata iṣamūrja̭mātma-ndadhā̭nā vāṇa-śśatata̭nturbhavati śatāyuḥ purṷṣa-śśatendri̭ya āyṷṣyevendriye prati̭ tiṣṭhantyāji-ndhā̭vantyana̭bhijitasyā-bhiji̭tyai dundubhīn-thsamāghna̭nti paramā vā eṣā vāgyā dṷndubhau pa̭ramāmeva [ ] 29
vācamava̭ rundhate bhūmidundubhimā ghna̭nti yaivemāṃ-vā~-kpravi̭ṣṭā tāmevāva̭ rundhate 'tho̭ imāmeva ja̭yanti sarvā vāco̭ vadanti sarvā̭sāṃ-vā~cāmava̭ruddhyā ārdrecarman vyāya̭cchete indriyasyā va̭ruddhyā ā-'nyaḥ krośa̭ti prānya-śśagṃ̭sati ya ākrośa̭ti punātyevainānthsa yaḥ praśagṃsa̭ti pūteṣvevā-'nnādya̭-ndadhātyṛṣi̭kṛta-ñca [-ndadhātyṛṣi̭kṛta-ñca, vā ete] 30
vā ete devakṛ̭ta-ñca pūrvairmāsairava̭ rundhate ya-dbhṷ̄tecchadāgṃ sāmā̭ni bhava̭ntyubhayasyāva̭ruddhyai yanti vā ete mi̭thunādye saṃ̭va~thsara-mṷpayantya̭ntarvedi mi̭thunau sa-mbha̭vatastenaiva mi̭thunānna ya̭nti || 31 ||
(vyṛ̭ddhamakṣo̭dhukāstāgṃ samā-mprajāḥ - pa̭ramāmeva - ca̭ - trigṃśacca̭) (a. 9)
carmāva̭ bhindanti pāpmāna̭mevaiṣāmava̭ bhindanti mā-'pa̭ rāthsīrmā-'ti̭ vyāthsīrityā̭ha sampratyḙvaiṣā-mpāpmānamava̭ bhindantyudakumbhāna̭dhinidhāya̭ dāsyo̭ mārjālīya-mpari̭ nṛtyanti pado ni̭ghnatīridamma̭dhu-ṅgāya̭ntyo madhu vai devānā-mparama-mannādya̭-mparamamevā-nnādyamava̭ rundhate pado ni ghna̭nti mahīyāmevaiṣṷ dadhati || 32 ||
(carmai - kānnapa̭ñcāśat) (a. 10)
pṛthivyai svāhā 'ntari̭kṣāya svāhā̭ dive svāhā̭ samploṣyate svāhā̭ saplaṃva~̭mānāya svāhā samplṷtāya svāhā̭ meghāyiṣyate svāhā̭ meghāyate svāhā̭ meghitāya svāhā̭ meghāya svāhā̭ nīhārāya svāhā̭ nihākā̭yai svāhā prāsacāya svāhā pracalākā̭yai svāhā̭ vidyotiṣyate svāhā̭ vidyota̭mānāya svāhā̭ saṃvi~dyota̭mānāya svāhā stanayiṣyate svāhā stanaya̭te svāho -gragg stanaya̭te svāhā̭ varṣiṣyate svāhā varṣa̭te svāhā̭ 'bhivarṣa̭te svāhā̭ parivarṣa̭te svāhā̭ saṃva~rṣa̭te [saṃva~rṣa̭te, svāhā̭ 'nuvarṣa̭te svāhā̭] 33
svāhā̭ 'nuvarṣa̭te svāhā̭ śīkāyiṣyate svāhā̭ śīkāyate svāhā̭ śīkitāya svāhāproṣiṣyate svāhā pruṣṇate svāhā̭ paripruṣṇate svāho-dgrahīṣyate svāho dgṛhṇate svāho-dgṛ̭hītāya svāhā̭ viploṣyate svāhā̭ viplava̭mānāya svāhā viplṷtāya svāhā̭ ''taphsyate svāhā ''tapa̭te svāho-gramātapa̭te svāha -rgbhya-ssvāhā yajṷrbhya-ssvāhā sāma̭bhya-ssvāhā 'ṅgi̭robhya-ssvāhā vedebhya-ssvāhā gāthābhya-ssvāhā̭ nārāśagṃsībhya-ssvāhā raibhībhya-ssvāhā sarva̭smai svāhā || 34 ||
(saṃva~rṣa̭te - raibhībhya-ssvāhā - dve ca̭) (a. 11)
datvate svāhā̭ 'dantakā̭ya svāhā prāṇine svāhā 'prāṇāya svāhā mukha̭vate svāhā̭-'mukhāya svāhā nāsi̭kavate svāhā̭ 'nāsikāya svāhā 'kṣaṇvate svāhā̭-'nakṣikā̭ya svāhā̭ karṇine svāhā̭ 'karṇakā̭ya svāhā̭ śīrṣaṇvate svāhā̭-'śīrṣakā̭ya svāhā̭ padvate svāhā̭ 'pādakā̭ya svāhā prāṇate svāhā 'prā̭ṇate svāhā vada̭te svāhā 'va̭date svāhā paśya̭te svāhā 'pa̭śyate svāhā̭ śṛṇvate svāhā 'śṛ̭ṇvate svāhā̭ manasvine svāhā̭- [manasvine svāhā, amanase svāhā̭] 35
-'manase svāhā̭ retasvine svāhā̭ 'retaskā̭ya svāhā prajābhya-ssvāhā prajana̭nāya svāhā loma̭vate svāhā̭ 'lomakā̭ya svāhā tvace svāhā 'tvakkā̭ya svāhā carma̭ṇvate svāhā̭ 'carmakā̭ya svāhā lohi̭tavate svāhā̭-'lohitāya svāhā̭ māgṃsanvate svāhā̭ 'māgṃsakā̭ya svāhā snāva̭bhya-ssvāhā 'snāvakā̭ya svāhā sthanvate svāhā̭-'nasthikā̭ya svāhā̭ majjanvate svāhā̭ 'majjakā̭ya svāhā 'ṅgine svāhā̭-'naṅgāya svāhā ''tmane svāhā 'nātmane svāhā sarva̭smai svāhā || 36 ||
(manasvine svāhā - 'nātmane svāhā - dve ca̭) (a. 12)
kastvā̭ yunakti sa tvā̭ yunaktu viṣṇṷstvā yunaktvasya yajñasyardhyai mahyagṃ sanna̭tyā amuṣmai kāmāyā-''yṷṣe tvā prāṇāya̭ tvā 'pānāya̭ tvā vyānāya̭ tvā vyṷṣṭyai tvā rayyai tvā rādha̭se tvā ghoṣā̭ya tvā poṣā̭ya tvā ''rādghoṣāya̭ tvā pracyṷtyai tvā || 37 ||
(kastvā - 'ṣṭātrigṃ̭śat) (a. 13)
agnayḙ gāyatrāya̭ trivṛte rātha̭ntarāya vāsantāyā-ṣṭāka̭pāla indrā̭ya traiṣṭṷbhāya pañcadaśāya bārha̭tāya graiṣmāyaikā̭daśakapālo viśvebhyo devebhyo jāga̭tebhya-ssaptadaśebhyo̭ vairūpebhyo vārṣi̭kebhyo dvāda̭śakapālo mitrāvarṷṇābhyā-mānṷṣṭubhābhyā-mekavigṃśābhyāṃ-vai~rājābhyāgṃ̭ śāradābhyā-mpayasyā̭ bṛhaspata̭ye pāṅktā̭ya triṇavāya̭ śākvarāya haima̭ntikāya caru-ssa̭vitra ā̭ticchandasāya̭ trayastrigṃśāya̭ raivatāya̭ śaiśirāya dvāda̭śakapālo 'di̭tyai viṣṇṷpatnyai caruragnayḙ vaiśvānarāya dvāda̭śakapālo 'nṷmatyai caruḥ kāya eka̭kapālaḥ || 38 ||
(agnaye-'di̭tyā anṷmatyai - saptaca̭tvārigṃśat) (a. 14)
yo vā agnāvagniḥ pra̭hriyate yaśca somo rājā tayo̭reṣa ā̭tithyaṃ-ya~da̭gnīṣomīyo-'thaiṣa rudro yaścīyate ya-thsañci̭te-'gnāvetāni̭ havīgṃṣi na nirvapḙdeṣa eva rudro-'śānta upotthāya̭ prajā-mpaśūn yaja̭mānasyābhi ma̭nyeta ya-thsañci̭te-'gnāvetāni̭ havīgṃṣi̭ nirvapa̭ti bhāgadheyḙnaivainagṃ̭ śamayati nāsya̭ rudro-'śānta [rudro-'śāntaḥ, upotthāya̭] 39
upotthāya̭ prajā-mpaśūnabhi ma̭nyate daśa̭ havīgṃṣi̭ bhavanti nava vai purṷṣe prāṇā nābhi̭rdaśamī prāṇāneva yaja̭māne dadhātyatho daśākṣarā virāḍannaṃ̭-vi~rā-ḍvirājyevānnādye prati̭ tiṣṭhatyṛtubhirvā eṣa chando̭bhi-sstomaiḥ pṛṣṭhaiścḙtavya̭ ityā̭huryadetāni̭ havīgṃṣi̭ nirvapa̭tyṛtubhi̭revaina-ñchando̭bhi-sstomaiḥ pṛṣṭhaiści̭nute diśaḥ̭ suṣuvāṇenā̭ - [ ] 40
-bhijityā ityā̭huryadetāni̭ havīgṃṣi̭ nirvapa̭ti diśāmabhiji̭tyā etayā vā indra̭-ndevā a̭yājaya-ntasmā̭dindrasava etayā manṷ-mmanuṣyāstasmā-nmanusavo yathendro̭ devānāṃ-ya~thā manṷrmanuṣyā̭ṇāmeva-mbha̭vati ya evaṃ-vi~dvānetayeṣṭyā yaja̭te digva̭tīḥ puro-'nuvākyā̭ bhavanti sarvā̭sā-ndiśāmabhiji̭tyai || 41 ||
(aśāntaḥ - suṣuvāṇenai - ka̭catvārigṃśacca) (a. 15)
yaḥ prā̭ṇato ni̭miṣato ma̭hitvaika idrājā jaga̭to babhūva̭ | ya īśḙ asya dvipadaścatṷṣpadaḥ kasmai̭ devāya̭ haviṣā̭ vidhema || upayāmagṛ̭hīto-'si prajāpa̭taye tvā juṣṭa̭-ṅgṛhṇāmi tasya̭ te dyaurma̭himā nakṣa̭trāṇi rūpamā̭dityaste tejastasmai tvā mahimne prajāpa̭taye svāhā || 42 ||
(yaḥ prā̭ṇato dyaurā̭dityo - 'ṣṭātrigṃ̭śat ) (a. 16)
ya ātmadā ba̭ladā yasya viśva̭ upāsa̭te praśiṣaṃ-ya~sya̭ devāḥ | yasya̭ chāyā-'mṛtaṃ-ya~sya̭ mṛtyuḥ kasmai̭ devāya̭ haviṣā̭ vidhema || upayāmagṛ̭hīto-'si prajāpa̭taye tvā juṣṭa̭-ṅgṛhṇāmi tasya̭ te pṛthivī ma̭himauṣa̭dhayo vanaspata̭yo rūpamagniste tejastasmai tvā mahimne prajāpa̭taye svāhā || 43 ||
(ya ātmadāḥ pṛ̭thivya̭gni-rekānnaca̭tvārigṃśat) (a. 17)
ā brahma̭-nbrāhmaṇo bra̭hmavarcasī jā̭yatāmā 'smi-nrāṣṭre rā̭janya̭ iṣavyaḥ̭ śūro̭ mahāratho jā̭yatā-ndogdhrī̭dhenurvoḍhā̭ 'naḍvānāśu-ssaptiḥ pura̭ndhiryoṣā̭ jiṣṇū ra̭theṣṭhā-ssabheyo yuvā ''sya yaja̭mānasya vīro jā̭yatā-nnikāmeni̭kāme naḥ parjanyo̭ varṣatu phalinyo̭ na oṣa̭dhayaḥ pacyantāṃ-yo~gakṣemonaḥ̭ kalpatām || 44 ||
(ā brahma - nneka̭catvārigṃśat )(ā18)
ā-'krāṋ vājī pṛ̭thivīmagniṃ-yu~ja̭makṛta vājyarvā ''krāṋ vājya̭ntari̭kṣaṃ-vā~yuṃ-yu~ja̭makṛta vājyarvā dyāṃ-vā~jyā-'kragg̭sta sūryaṃ-yu~ja̭makṛta vājyarvā 'gnistḙ vājin yuṅṅanu tvā '' ra̭bhe svasti mā sa-mpā̭raya vāyustḙ vājin yuṅṅanu tvā '' ra̭bhe svasti mā sa- [svasti mā sam, pārayā ''dityastḙ] 45
-mpā̭rayā ''dityastḙ vājin yuṅṅanu tvā '' ra̭bhe svasti mā sa-mpā̭raya prāṇadhṛga̭si prāṇa-mmḙ dṛgṃha vyānadhṛga̭si vyāna-mmḙ dṛgṃhā 'pānadhṛga̭syapāna-mma̭ dṛgṃha cakṣṷrasi cakṣurmayi̭ dhehi śrotra̭masi śrotra-mmayi̭ dhehyāyṷrasyāyurmayi̭ dhehi || 46 ||
(vāyustḙ vājin yuṅṅanu tvā '' ra̭bhe svasti mā saṃ - trica̭tvārigṃśacca) (a. 19)
jajñi bījaṃ-va~rṣṭā̭ parjanyaḥ paktā̭ sasyagṃ sṷpippalā oṣa̭dhaya-ssvadhicaraṇeyagṃ sṷ̄pasadano-'gni-ssva̭ddhyakṣamantari̭kṣagṃsupāvaḥ pava̭māna-ssūpasthānā dyau-śśivamasau tapa̭n yathāpūrvama̭horātre pa̭ñcadaśino 'rdhamāsā-strigṃśino māsāḥ kḷptā ṛtavaḥ̭ śānta-ssaṃ̭va~thsaraḥ || 47 ||
(jajñi bīja - meka̭trigṃśat) (a. 20)
āgneyo-'ṣṭāka̭pāla-ssaumyaścaru-ssā̭vitro-'ṣṭāka̭pālaḥ pauṣṇaścarū raudraścaruragnayḙ vaiśvānarāya dvāda̭śakapālo mṛgākhare yadi nā-''gacchḙ-dagnaye-'gṃ̭homuce-'ṣṭāka̭pāla-ssaurya-mpayo̭ vāyavya̭ ājya̭bhāgaḥ || 48 ||
(āgneya - ścatṷrvigṃśatiḥ) (a. 21)
agnaye-'gṃ̭homuce-'ṣṭāka̭pāla indrā̭yā-'gṃhomuca ekā̭daśakapālo mitrāvarṷṇābhyā-māgomugbhyā-mpayasyā̭ vāyosāvitra ā̭gomugbhyā-ñcaruraśvibhyā̭-māgomugbhyā-ndhānā marudbhya̭ enomugbhyaḥ̭ saptaka̭pālo viśvebhyo devebhya̭ enomugbhyo dvāda̭śakapālo 'nṷmatyai caruragnayḙ vaiśvānarāya dvāda̭śakapālo dyāvā̭pṛthivībhyā̭-magṃhomugbhyā-ndvikapālaḥ || 49 ||
(agnaye-'gṃ̭homuce - trigṃśat) (a. 22)
agnaye sama̭nama-tpṛthivyai sama̭namadyathā-'gniḥ pṛ̭thivyā samana̭madeva-mmahya̭-mbhadrā-ssanna̭taya-ssa-nna̭mantu vāyave sama̭namadantari̭kṣāya sama̭namadyathā̭ vāyurantari̭kṣeṇa sūryā̭ya sama̭namaddive sama̭namadyathā sūryo̭ divā candrama̭se sama̭namannakṣa̭trebhya-ssama̭namadyathā̭ candramā nakṣa̭trairvarṷṇāya sama̭namadadbhya-ssama̭nama-dyathā [-ssama̭nama-dyathā, varṷṇo-'dbhi-ssāmne] 50
varṷṇo-'dbhi-ssāmne sama̭namadṛce sama̭namadyathā sāmarcā brahma̭ṇe sama̭nama-tkṣatrāya sama̭namadyathā brahma̭ kṣatreṇa rājñe sama̭nama-dviśe sama̭namadyathā rājā̭ viśā rathā̭ya-ssama̭namadaśvebhya-ssama̭namadyathā ratho-'śvaiḥ prajāpa̭taye sama̭nama-dbhūtebhya-ssama̭namadyathā prajāpa̭tirbhūtai-ssamana̭madeva-mmahya̭-mbhadrā-ssanna̭taya-ssa-nna̭mantu || 51 ||
(adbhya-ssama̭namadyathā-mahyaṃ̭-catvāri̭ ca) (a. 23)
ye te panthā̭na-ssavitaḥ pūrvyāso̭-'reṇavo vita̭tā antari̭kṣe | tebhi̭rno adya pathibhiḥ̭ sugebhī rakṣā̭ ca no adhi̭ ca deva brūhi || namo-'gnayḙ pṛthivikṣitḙ lokaspṛtḙ lokamasmai yaja̭mānāya dehi namo̭ vāyave-'ntarikṣakṣitḙ lokaspṛtḙ lokamasmai yaja̭mānāya dehi nama-ssūryā̭ya divikṣitḙ lokaspṛtḙ lokamasmai yaja̭mānāya dehi || 52 ||
(ye te - catṷścatvārigṃśat) (a. 24)
yo vā aśva̭sya meddhya̭sya śiro veda̭ śīrṣaṇvā-nmeddhyo̭ bhavatyuṣā vā aśva̭sya meddhya̭sya śira-ssūryaścakṣurvātaḥ̭ prāṇaścandramā-śśrotra-ndiśaḥ pādā̭ avāntaradiśāḥ parśa̭vo-'horātre ni̭meṣo-'rdhamāsāḥ parvā̭ṇi māsā-ssadhānnānyṛtavo-'ṅgā̭ni saṃva~thsara ātmā raśmayaḥ keśā nakṣa̭trāṇi rūpa-ntāra̭kā asthāni nabho̭ māgṃsānyoṣa̭dhayo lomā̭ni vanaspata̭yo vālā̭ agnirmukhaṃ̭-vai~śvānaro vyāttagṃ̭ [vyāttam, samudra udara̭mantari̭kṣa-] 53
samudra udara̭mantari̭kṣa-mpāyu-rdyāvā̭pṛthivī āṇḍau grāvā śepa-ssomo reto yajja̭ñjabhyate tadvi dyo̭tate yadvi̭dhūnute ta-thsta̭nayati yanmeha̭ti tadva̭rṣati vāgevāsya vāgaharvā aśva̭sya jāya̭mānasya mahimā purastājjāyate rātri̭rena-mmahimā paścādanṷ jāyata etau vai ma̭himānā-vaśva̭mabhita-ssa-mba̭bhūvaturhayo̭ devāna̭vaha darvā-'sṷrān vājī ga̭ndharvā-naśvo̭ manuṣyān-thsamudro vā aśva̭sya yoniḥ̭ samudro bandhuḥ̭ || 54 ||
(vyātta̭ - mavaha-d- dvāda̭śa ca ) (a. 25)
(gāvo - gāva-ssiṣā̭santīḥ- prathame māsi - sa̭mānyo̭ - yadi somaṷ- ṣaḍahai - ru-thsṛjyā(3)n - devānā̭ - markyḙṇa - carmā-'va̭ - pṛthivyai - datvate - kastvā - 'gnaye - yo vai - yaḥ prā̭ṇato - ya ātmadā - ā brahma - nnā-'krān - jajñi bīja̭ - māgneyo-'ṣṭāka̭pālo - 'gnaye-'gṃ̭homuce-'ṣṭāka̭pālo - 'gnayesama̭nama--dye te panthā̭no - yo vā aśva̭syameddhya̭sya śiraḥ - pañca̭vigṃśatiḥ)
(gāvaḥ̭ - samānyaḥ̭ - sava̭namaṣṭābhi - rvā ete devakṛ̭tañcā - 'bhijityā ityā̭hu -rvarṷṇo-'dbhi-ssāmne - catṷṣ pañcāsat)
(gāvo, yoni̭ ssamudro bandhuḥ̭)
(prajanana̭gṃ - sādyāḥ - prajavaṃ - bṛhaspati - rgāvaḥ - pañca̭) (7)
(iṣe, vā̭yavya̭, mprajāpa̭ti, ryuñjānā, ssā̭vitrāṇi̭, prācīna̭vagṃśa, mprajana̭nagṃ, sapta) (7)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyāṃ saptamakāṇḍe pañcamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
|| iti taittirīyasaṃhitā samāptā ||

Explore More