કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયાં સપ્તમકાણ્ડે પઞ્ચમઃ પ્રશ્નઃ - સત્રવિશેષાભિધાનં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
ગાવો વા એત-થ્સત્ર-માસતાશૃઙ્ગા-સ્સતી-શ્શૃઙ્ગાણિ નો જાયન્તા ઇતિ કામેન તાસા-ન્દશમાસા નિષણ્ણા આસન્નથ શૃઙ્ગાણ્યજાયન્ત તા ઉદતિષ્ઠન્નરાથ્સ્મેત્યથ યાસા-ન્નાજાયન્ત તા-સ્સંવઁથ્સર-માપ્ત્વોદતિષ્ઠ -ન્નરાથ્સ્મેતિ યાસા-ઞ્ચાજાયન્ત યાસા-ઞ્ચ ન તા ઉભયીરુ-દતિષ્ઠ-ન્નરાથ્સ્મેતિ ગોસત્રં-વૈઁ [ગોસત્રં-વૈઁ, સંવઁથ્સરો ય] 1
સંવઁથ્સરો ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસઃ સંવઁથ્સર-મુપયન્ત્યૃદ્ધ્નુવન્ત્યેવ તસ્મા-ત્તૂપરા વાર્ષિકૌ માસૌ પર્ત્વા ચરતિ સત્રાભિજિતગ્ગ્હ્યસ્યૈ તસ્મા-થ્સંવઁથ્સરસદો ય-ત્કિ-ઞ્ચ ગૃહે ક્રિયતે તદાપ્ત-મવરુદ્ધ-મભિજિત-ઙ્ક્રિયતે સમુદ્રં-વાઁ એતે પ્ર પ્લવન્તે યે સંવઁથ્સરમુપયન્તિ યો વૈ સમુદ્રસ્ય પાર-ન્ન પશ્યતિ ન વૈ સ તત ઉદેતિ સંવઁથ્સરો [ઉદેતિ સંવઁથ્સરઃ, વૈ સમુદ્ર-] 2
વૈ સમુદ્ર-સ્તસ્યૈત-ત્પારં-યઁદતિરાત્રૌ ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસઃ સંવઁથ્સર-મુપયન્ત્યનાર્તા એવોદૃચ-ઙ્ગચ્છન્તીયં-વૈઁ પૂર્વો-ઽતિરાત્રો ઽસાવુત્તરો મનઃ પૂર્વો વાગુત્તરઃ પ્રાણઃ પૂર્વો-ઽપાન ઉત્તરઃ પ્રરોધન-મ્પૂર્વ ઉદયનમુત્તરો જ્યોતિષ્ટોમો વૈશ્વાનરો ઽતિરાત્રો ભવતિ જ્યોતિરેવ પુરસ્તાદ્દધતે સુવર્ગસ્ય લોકસ્યા-નુખ્યાત્યૈ ચતુર્વિગ્ંશઃ પ્રાયણીયો ભવતિ ચતુર્વિગ્ંશતિ-રર્ધમાસા- [ચતુર્વિગ્ંશતિ-રર્ધમાસાઃ, સંવઁથ્સરઃ] 3
-સ્સંવઁથ્સરઃ પ્રયન્ત એવ સંવઁથ્સરે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ તસ્ય ત્રીણિ ચ શતાનિ ષષ્ટિશ્ચ સ્તોત્રીયાસ્તાવતી-સ્સંવઁથ્સરસ્ય રાત્રય ઉભે એવ સંવઁથ્સરસ્ય રૂપે આપ્નુવન્તિ તે સગ્ગ્સ્થિત્યા અરિષ્ટ્યા ઉત્તરૈરહોભિશ્ચરન્તિ ષડહા ભવન્તિ ષ-ડ્વા ઋતવઃ સંવઁથ્સર ઋતુષ્વેવ સંવઁથ્સરે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ગૌશ્ચા-ઽઽયુશ્ચ મદ્ધ્યત-સ્સ્તોમૌ ભવત-સ્સંવઁથ્સરસ્યૈવ તન્મિથુન-મ્મદ્ધ્યતો [તન્મિથુન-મ્મદ્ધ્યતઃ, દધતિ પ્રજનનાય] 4
દધતિ પ્રજનનાય જ્યોતિરભિતો ભવતિ વિમોચનમેવ તચ્છન્દાગ્સ્યેવ ત-દ્વિમોકં-યઁન્ત્યથો ઉભયતોજ્યોતિષૈવ ષડહેન સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તિ બ્રહ્મવાદિનો વદન્ત્યાસતે કેન યન્તીતિ દેવયાનેન પથેતિ બ્રૂયાચ્છન્દાગ્ંસિ વૈ દેવયાનઃ પન્થા ગાયત્રી ત્રિષ્ટુબ્-જગતીજ્યોતિર્વૈ ગાયત્રી ગૌસ્ત્રિષ્ટુગાયુર્જગતી યદેતે સ્તોમા ભવન્તિ દેવયાનેનૈવ [ ] 5
ત-ત્પથા યન્તિ સમાનગ્ં સામ ભવતિ દેવલોકો વૈ સામ દેવલોકાદેવ નયન્ત્યન્યાઅન્યા ઋચો ભવન્તિ મનુષ્યલોકો વા ઋચો મનુષ્યલોકાદેવાન્યમન્ય-ન્દેવલોકમભ્યારોહન્તો યન્ત્યભિવર્તો બ્રહ્મસામ-મ્ભવતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાભિવૃત્યા અભિજિ-દ્ભવતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાભિજિત્યૈ વિશ્વજિ-દ્ભવતિ વિશ્વસ્ય જિત્યૈ માસિમાસિ પૃષ્ઠાન્યુપ યન્તિ માસિમાસ્યતિગ્રાહ્યા ગૃહ્યન્તે માસિમાસ્યેવ વીર્ય-ન્દધતિ માસા-મ્પ્રતિષ્ઠિત્યા ઉપરિષ્ટાન્માસા-મ્પૃષ્ઠાન્યુપ યન્તિ તસ્માદુપરિષ્ટાદોષધયઃ ફલ-ઙ્ગૃહ્ણન્તિ ॥ 6 ॥
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
ગાવો વા એત-થ્સત્ર-માસતાશૃઙ્ગા-સ્સતી-શ્શૃઙ્ગાણિ નો જાયન્તા ઇતિ કામેન તાસા-ન્દશમાસા નિષણ્ણા આસન્નથ શૃઙ્ગાણ્યજાયન્ત તા ઉદતિષ્ઠન્નરાથ્સ્મેત્યથ યાસા-ન્નાજાયન્ત તા-સ્સંવઁથ્સર-માપ્ત્વોદતિષ્ઠ -ન્નરાથ્સ્મેતિ યાસા-ઞ્ચાજાયન્ત યાસા-ઞ્ચ ન તા ઉભયીરુ-દતિષ્ઠ-ન્નરાથ્સ્મેતિ ગોસત્રં-વૈઁ [ગોસત્રં-વૈઁ, સંવઁથ્સરો ય] 1
સંવઁથ્સરો ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસઃ સંવઁથ્સર-મુપયન્ત્યૃદ્ધ્નુવન્ત્યેવ તસ્મા-ત્તૂપરા વાર્ષિકૌ માસૌ પર્ત્વા ચરતિ સત્રાભિજિતગ્ગ્હ્યસ્યૈ તસ્મા-થ્સંવઁથ્સરસદો ય-ત્કિ-ઞ્ચ ગૃહે ક્રિયતે તદાપ્ત-મવરુદ્ધ-મભિજિત-ઙ્ક્રિયતે સમુદ્રં-વાઁ એતે પ્ર પ્લવન્તે યે સંવઁથ્સરમુપયન્તિ યો વૈ સમુદ્રસ્ય પાર-ન્ન પશ્યતિ ન વૈ સ તત ઉદેતિ સંવઁથ્સરો [ઉદેતિ સંવઁથ્સરઃ, વૈ સમુદ્ર-] 2
વૈ સમુદ્ર-સ્તસ્યૈત-ત્પારં-યઁદતિરાત્રૌ ય એવં-વિઁદ્વાગ્ંસઃ સંવઁથ્સર-મુપયન્ત્યનાર્તા એવોદૃચ-ઙ્ગચ્છન્તીયં-વૈઁ પૂર્વો-ઽતિરાત્રો ઽસાવુત્તરો મનઃ પૂર્વો વાગુત્તરઃ પ્રાણઃ પૂર્વો-ઽપાન ઉત્તરઃ પ્રરોધન-મ્પૂર્વ ઉદયનમુત્તરો જ્યોતિષ્ટોમો વૈશ્વાનરો ઽતિરાત્રો ભવતિ જ્યોતિરેવ પુરસ્તાદ્દધતે સુવર્ગસ્ય લોકસ્યા-નુખ્યાત્યૈ ચતુર્વિગ્ંશઃ પ્રાયણીયો ભવતિ ચતુર્વિગ્ંશતિ-રર્ધમાસા- [ચતુર્વિગ્ંશતિ-રર્ધમાસાઃ, સંવઁથ્સરઃ] 3
-સ્સંવઁથ્સરઃ પ્રયન્ત એવ સંવઁથ્સરે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ તસ્ય ત્રીણિ ચ શતાનિ ષષ્ટિશ્ચ સ્તોત્રીયાસ્તાવતી-સ્સંવઁથ્સરસ્ય રાત્રય ઉભે એવ સંવઁથ્સરસ્ય રૂપે આપ્નુવન્તિ તે સગ્ગ્સ્થિત્યા અરિષ્ટ્યા ઉત્તરૈરહોભિશ્ચરન્તિ ષડહા ભવન્તિ ષ-ડ્વા ઋતવઃ સંવઁથ્સર ઋતુષ્વેવ સંવઁથ્સરે પ્રતિ તિષ્ઠન્તિ ગૌશ્ચા-ઽઽયુશ્ચ મદ્ધ્યત-સ્સ્તોમૌ ભવત-સ્સંવઁથ્સરસ્યૈવ તન્મિથુન-મ્મદ્ધ્યતો [તન્મિથુન-મ્મદ્ધ્યતઃ, દધતિ પ્રજનનાય] 4
દધતિ પ્રજનનાય જ્યોતિરભિતો ભવતિ વિમોચનમેવ તચ્છન્દાગ્સ્યેવ ત-દ્વિમોકં-યઁન્ત્યથો ઉભયતોજ્યોતિષૈવ ષડહેન સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તિ બ્રહ્મવાદિનો વદન્ત્યાસતે કેન યન્તીતિ દેવયાનેન પથેતિ બ્રૂયાચ્છન્દાગ્ંસિ વૈ દેવયાનઃ પન્થા ગાયત્રી ત્રિષ્ટુબ્-જગતીજ્યોતિર્વૈ ગાયત્રી ગૌસ્ત્રિષ્ટુગાયુર્જગતી યદેતે સ્તોમા ભવન્તિ દેવયાનેનૈવ [ ] 5
ત-ત્પથા યન્તિ સમાનગ્ં સામ ભવતિ દેવલોકો વૈ સામ દેવલોકાદેવ નયન્ત્યન્યાઅન્યા ઋચો ભવન્તિ મનુષ્યલોકો વા ઋચો મનુષ્યલોકાદેવાન્યમન્ય-ન્દેવલોકમભ્યારોહન્તો યન્ત્યભિવર્તો બ્રહ્મસામ-મ્ભવતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાભિવૃત્યા અભિજિ-દ્ભવતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાભિજિત્યૈ વિશ્વજિ-દ્ભવતિ વિશ્વસ્ય જિત્યૈ માસિમાસિ પૃષ્ઠાન્યુપ યન્તિ માસિમાસ્યતિગ્રાહ્યા ગૃહ્યન્તે માસિમાસ્યેવ વીર્ય-ન્દધતિ માસા-મ્પ્રતિષ્ઠિત્યા ઉપરિષ્ટાન્માસા-મ્પૃષ્ઠાન્યુપ યન્તિ તસ્માદુપરિષ્ટાદોષધયઃ ફલ-ઙ્ગૃહ્ણન્તિ ॥ 6 ॥
(ગોસત્રં-વાઁ - એતિ સંવઁથ્સરો - ઽર્ધમાસા - મિથુન-મ્મદ્ધ્યતો - દેવયાનેનૈવ - વીર્યં - ત્રયોદશ ચ) (અ. 1)
ગાવો વા એત-થ્સત્રમાસતાશૃઙ્ગા-સ્સતી-શ્શૃઙ્ગાણિ સિષાસન્તીસ્તાસા-ન્દશ માસા નિષણ્ણા આસન્નથ શૃઙ્ગાણ્યજાયન્ત તા અબ્રુવન્નરાથ્સ્મો-ત્તિષ્ઠામાવ ત-ઙ્કામમરુથ્સ્મહિ યેન કામેન ન્યષદામેતિ તાસામુ ત્વા અબ્રુવન્નર્ધાવા યાવતીર્વા-ઽઽસામહા એવેમૌદ્વાદશૌ માસૌ સંવઁથ્સરગ્ં સમ્પાદ્યો-ત્તિષ્ઠામેતિ તાસા- [તાસામ્, દ્વાદશે માસિ] 7
-ન્દ્વાદશે માસિ શૃઙ્ગાણિ પ્રાવર્તન્ત શ્રદ્ધયા વા-ઽશ્રદ્ધયા વા તા ઇમા યાસ્તૂપરા ઉભય્યો વાવ તા આર્ધ્નુવન્. યાશ્ચ શૃઙ્ગાણ્યસન્વન્. યાશ્ચોર્જમવારુન્ધતર્ધ્નોતિ દશસુ માસૂત્તિષ્ઠન્નૃદ્ધ્નોતિ દ્વાદશસુ ય એવં-વેઁદ પદેન ખલુ વા એતે યન્તિ વિન્દતિ ખલુ વૈ પદેન ય-ન્તદ્વા એતદૃદ્ધમયન-ન્તસ્મા દેત-દ્ગોસનિ ॥ 8 ॥
ગાવો વા એત-થ્સત્રમાસતાશૃઙ્ગા-સ્સતી-શ્શૃઙ્ગાણિ સિષાસન્તીસ્તાસા-ન્દશ માસા નિષણ્ણા આસન્નથ શૃઙ્ગાણ્યજાયન્ત તા અબ્રુવન્નરાથ્સ્મો-ત્તિષ્ઠામાવ ત-ઙ્કામમરુથ્સ્મહિ યેન કામેન ન્યષદામેતિ તાસામુ ત્વા અબ્રુવન્નર્ધાવા યાવતીર્વા-ઽઽસામહા એવેમૌદ્વાદશૌ માસૌ સંવઁથ્સરગ્ં સમ્પાદ્યો-ત્તિષ્ઠામેતિ તાસા- [તાસામ્, દ્વાદશે માસિ] 7
-ન્દ્વાદશે માસિ શૃઙ્ગાણિ પ્રાવર્તન્ત શ્રદ્ધયા વા-ઽશ્રદ્ધયા વા તા ઇમા યાસ્તૂપરા ઉભય્યો વાવ તા આર્ધ્નુવન્. યાશ્ચ શૃઙ્ગાણ્યસન્વન્. યાશ્ચોર્જમવારુન્ધતર્ધ્નોતિ દશસુ માસૂત્તિષ્ઠન્નૃદ્ધ્નોતિ દ્વાદશસુ ય એવં-વેઁદ પદેન ખલુ વા એતે યન્તિ વિન્દતિ ખલુ વૈ પદેન ય-ન્તદ્વા એતદૃદ્ધમયન-ન્તસ્મા દેત-દ્ગોસનિ ॥ 8 ॥
(તિષ્ઠામેતિ તાસાં - તસ્મા-દ્- દ્વે ચ) (અ. 2)
પ્રથમે માસિ પૃષ્ઠાન્યુપ યન્તિ મદ્ધ્યમ ઉપ યન્ત્યુત્તમ ઉપ યન્તિ તદાહુર્યાં-વૈઁ ત્રિરેકસ્યાહ્ન ઉપસીદન્તિ દહ્રં-વૈઁ સા-ઽપરાભ્યા-ન્દોહાભ્યા-ન્દુહે-ઽથ કુત-સ્સા ધોક્ષ્યતે યા-ન્દ્વાદશ કૃત્વ ઉપસીદન્તીતિ સંવઁથ્સરગ્ં સમ્પાદ્યોત્તમે માસિ સકૃ-ત્પૃષ્ઠાન્યુપેયુસ્ત-દ્યજમાના યજ્ઞ-મ્પશૂનવ રુન્ધતે સમુદ્રં-વાઁ [સમુદ્રં-વૈઁ, એતે-ઽનવારમપાર-મ્પ્ર] 9
એતે-ઽનવારમપાર-મ્પ્ર પ્લવન્તે યે સંવઁથ્સરમુપયન્તિ ય-દ્બૃહ-દ્રથન્તરે અન્વર્જેયુર્યથા મદ્ધ્યે સમુદ્રસ્ય પ્લવમન્વર્જેયુસ્તાદૃ-ક્તદનુથ્સર્ગ-મ્બૃહ-દ્રથન્તરાભ્યામિત્વા પ્રતિષ્ઠા-ઙ્ગચ્છન્તિ સર્વેભ્યો વૈ કામેભ્ય-સ્સન્ધિર્દુહે ત-દ્યજમાના-સ્સર્વાન્ કામાનવ રુન્ધતે ॥ 10 ॥
પ્રથમે માસિ પૃષ્ઠાન્યુપ યન્તિ મદ્ધ્યમ ઉપ યન્ત્યુત્તમ ઉપ યન્તિ તદાહુર્યાં-વૈઁ ત્રિરેકસ્યાહ્ન ઉપસીદન્તિ દહ્રં-વૈઁ સા-ઽપરાભ્યા-ન્દોહાભ્યા-ન્દુહે-ઽથ કુત-સ્સા ધોક્ષ્યતે યા-ન્દ્વાદશ કૃત્વ ઉપસીદન્તીતિ સંવઁથ્સરગ્ં સમ્પાદ્યોત્તમે માસિ સકૃ-ત્પૃષ્ઠાન્યુપેયુસ્ત-દ્યજમાના યજ્ઞ-મ્પશૂનવ રુન્ધતે સમુદ્રં-વાઁ [સમુદ્રં-વૈઁ, એતે-ઽનવારમપાર-મ્પ્ર] 9
એતે-ઽનવારમપાર-મ્પ્ર પ્લવન્તે યે સંવઁથ્સરમુપયન્તિ ય-દ્બૃહ-દ્રથન્તરે અન્વર્જેયુર્યથા મદ્ધ્યે સમુદ્રસ્ય પ્લવમન્વર્જેયુસ્તાદૃ-ક્તદનુથ્સર્ગ-મ્બૃહ-દ્રથન્તરાભ્યામિત્વા પ્રતિષ્ઠા-ઙ્ગચ્છન્તિ સર્વેભ્યો વૈ કામેભ્ય-સ્સન્ધિર્દુહે ત-દ્યજમાના-સ્સર્વાન્ કામાનવ રુન્ધતે ॥ 10 ॥
(સમુદ્રં-વૈઁ - ચતુસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 3)
સમાન્ય ઋચો ભવન્તિ મનુષ્યલોકો વા ઋચો મનુષ્યલોકાદેવ ન યન્ત્યન્યદન્ય-થ્સામ ભવતિ દેવલોકો વૈ સામ દેવલોકાદેવાન્યમન્ય-મ્મનુષ્યલોક-મ્પ્રત્યવરોહન્તો યન્તિ જગતીમગ્ર ઉપ યન્તિ જગતીં-વૈઁ છન્દાગ્ંસિ પ્રત્યવરોહન્ત્યા-ગ્રયણ-ઙ્ગ્રહા બૃહ-ત્પૃષ્ઠાનિ ત્રયસ્ત્રિગ્ંશગ્ગ્સ્તોમા-સ્તસ્મા-જ્જ્યાયાગ્ંસ-ઙ્કનીયા-ન્પ્રત્યવરોહતિ વૈશ્વકર્મણો ગૃહ્યતેવિશ્વાન્યેવ તેન કર્માણિ યજમાના અવ રુન્ધત આદિત્યો [આદિત્યઃ, ગૃહ્યત ઇયં-વાઁ] 11
ગૃહ્યત ઇયં-વાઁ અદિતિરસ્યામેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યન્યો-ઽન્યો ગૃહ્યેતે મિથુનત્વાય પ્રજાત્યા અવાન્તરં-વૈઁ દશરાત્રેણ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત ય-દ્દશરાત્રો ભવતિ પ્રજા એવ ત-દ્યજમાના-સ્સૃજન્ત એતાગ્ં હ વા ઉદઙ્ક-શ્શૌલ્બાયન-સ્સત્રસ્યર્ધિમુવાચ ય-દ્દશરાત્રોય-દ્દશરાત્રો ભવતિ સત્રસ્યર્ધ્યા અથો યદેવ પૂર્વેષ્વહસ્સુ વિલોમ ક્રિયતે તસ્યૈવૈ ( )-ષા શાન્તિઃ ॥ 12 ॥
સમાન્ય ઋચો ભવન્તિ મનુષ્યલોકો વા ઋચો મનુષ્યલોકાદેવ ન યન્ત્યન્યદન્ય-થ્સામ ભવતિ દેવલોકો વૈ સામ દેવલોકાદેવાન્યમન્ય-મ્મનુષ્યલોક-મ્પ્રત્યવરોહન્તો યન્તિ જગતીમગ્ર ઉપ યન્તિ જગતીં-વૈઁ છન્દાગ્ંસિ પ્રત્યવરોહન્ત્યા-ગ્રયણ-ઙ્ગ્રહા બૃહ-ત્પૃષ્ઠાનિ ત્રયસ્ત્રિગ્ંશગ્ગ્સ્તોમા-સ્તસ્મા-જ્જ્યાયાગ્ંસ-ઙ્કનીયા-ન્પ્રત્યવરોહતિ વૈશ્વકર્મણો ગૃહ્યતેવિશ્વાન્યેવ તેન કર્માણિ યજમાના અવ રુન્ધત આદિત્યો [આદિત્યઃ, ગૃહ્યત ઇયં-વાઁ] 11
ગૃહ્યત ઇયં-વાઁ અદિતિરસ્યામેવ પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યન્યો-ઽન્યો ગૃહ્યેતે મિથુનત્વાય પ્રજાત્યા અવાન્તરં-વૈઁ દશરાત્રેણ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત ય-દ્દશરાત્રો ભવતિ પ્રજા એવ ત-દ્યજમાના-સ્સૃજન્ત એતાગ્ં હ વા ઉદઙ્ક-શ્શૌલ્બાયન-સ્સત્રસ્યર્ધિમુવાચ ય-દ્દશરાત્રોય-દ્દશરાત્રો ભવતિ સત્રસ્યર્ધ્યા અથો યદેવ પૂર્વેષ્વહસ્સુ વિલોમ ક્રિયતે તસ્યૈવૈ ( )-ષા શાન્તિઃ ॥ 12 ॥
(આદિત્ય - સ્તસ્યૈવ - દ્વે ચ) (અ. 4)
યદિ સોમૌ સગ્ંસુતૌ સ્યાતા-મ્મહતિ રાત્રિયૈ પ્રાતરનુવાક-મુપાકુર્યા-ત્પૂર્વો વાચ-મ્પૂર્વો દેવતાઃ પૂર્વ-શ્છન્દાગ્ંસિ વૃઙ્ક્તે વૃષણ્વતી-મ્પ્રતિપદ-ઙ્કુર્યા-ત્પ્રાતસ્સવનાદેવૈષામિન્દ્રં-વૃઁઙ્ક્તે ઽથો ખલ્વાહુસ્સવનમુખે-સવનમુખે કાર્યેતિ સવનમુખા-થ્સવનમુખા-દેવૈષામિન્દ્રં-વૃઁઙ્ક્તે સંવેઁશાયોપવેશાય ગાયત્રિયાસ્ત્રિષ્ટુભો જગત્યા અનુષ્ટુભઃ પઙ્ક્ત્યા અભિભૂત્યૈ સ્વાહા છન્દાગ્ંસિ વૈ સંવેઁશ ઉપવેશ-શ્છન્દોભિ-રેવૈષા- [ઉપવેશ-શ્છન્દોભિ-રેવૈષામ્, છન્દાગ્ંસિ] 13
-ઞ્છન્દાગ્ંસિ વૃઙ્ક્તે સજનીયગ્ં શસ્યં-વિઁહવ્યગ્ં શસ્યમગસ્ત્યસ્ય કયાશુભીયગ્ં શસ્યમેતાવદ્વા અસ્તિ યાવદેત-દ્યાવદેવાસ્તિ તદેષાં-વૃઁઙ્ક્તે યદિ પ્રાતસ્સવને કલશો દીર્યેત વૈષ્ણવીષુ શિપિવિષ્ટવતીષુ સ્તુવીરન્.યદ્વૈ યજ્ઞસ્યા-તિરિચ્યતે વિષ્ણુ-ન્તચ્છિપિવિષ્ટમભ્યતિ રિચ્યતે તદ્વિષ્ણુઃ શિપિવિષ્ટો-ઽતિરિક્ત એવાતિરિક્ત-ન્દધાત્યથો અતિરિક્તેનૈવા-તિરિક્તમાપ્ત્વા-ઽવ રુન્ધતે યદિ મદ્ધ્યન્દિને દીર્યેત વષટ્કારનિધનગ્ં સામ કુર્યુર્વષટ્કારો વૈ યજ્ઞસ્ય પ્રતિષ્ઠા પ્રતિષ્ઠામેવૈન-દ્ગમયન્તિ યદિ તૃતીયસવન એતદેવ ॥ 14 ॥
યદિ સોમૌ સગ્ંસુતૌ સ્યાતા-મ્મહતિ રાત્રિયૈ પ્રાતરનુવાક-મુપાકુર્યા-ત્પૂર્વો વાચ-મ્પૂર્વો દેવતાઃ પૂર્વ-શ્છન્દાગ્ંસિ વૃઙ્ક્તે વૃષણ્વતી-મ્પ્રતિપદ-ઙ્કુર્યા-ત્પ્રાતસ્સવનાદેવૈષામિન્દ્રં-વૃઁઙ્ક્તે ઽથો ખલ્વાહુસ્સવનમુખે-સવનમુખે કાર્યેતિ સવનમુખા-થ્સવનમુખા-દેવૈષામિન્દ્રં-વૃઁઙ્ક્તે સંવેઁશાયોપવેશાય ગાયત્રિયાસ્ત્રિષ્ટુભો જગત્યા અનુષ્ટુભઃ પઙ્ક્ત્યા અભિભૂત્યૈ સ્વાહા છન્દાગ્ંસિ વૈ સંવેઁશ ઉપવેશ-શ્છન્દોભિ-રેવૈષા- [ઉપવેશ-શ્છન્દોભિ-રેવૈષામ્, છન્દાગ્ંસિ] 13
-ઞ્છન્દાગ્ંસિ વૃઙ્ક્તે સજનીયગ્ં શસ્યં-વિઁહવ્યગ્ં શસ્યમગસ્ત્યસ્ય કયાશુભીયગ્ં શસ્યમેતાવદ્વા અસ્તિ યાવદેત-દ્યાવદેવાસ્તિ તદેષાં-વૃઁઙ્ક્તે યદિ પ્રાતસ્સવને કલશો દીર્યેત વૈષ્ણવીષુ શિપિવિષ્ટવતીષુ સ્તુવીરન્.યદ્વૈ યજ્ઞસ્યા-તિરિચ્યતે વિષ્ણુ-ન્તચ્છિપિવિષ્ટમભ્યતિ રિચ્યતે તદ્વિષ્ણુઃ શિપિવિષ્ટો-ઽતિરિક્ત એવાતિરિક્ત-ન્દધાત્યથો અતિરિક્તેનૈવા-તિરિક્તમાપ્ત્વા-ઽવ રુન્ધતે યદિ મદ્ધ્યન્દિને દીર્યેત વષટ્કારનિધનગ્ં સામ કુર્યુર્વષટ્કારો વૈ યજ્ઞસ્ય પ્રતિષ્ઠા પ્રતિષ્ઠામેવૈન-દ્ગમયન્તિ યદિ તૃતીયસવન એતદેવ ॥ 14 ॥
(છન્દોભિરેવૈષા - મવૈ - કાન્નવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 5)
ષડહૈ-ર્માસાન્-થ્સમ્પાદ્યાહરુ-થ્સૃજન્તિ ષડહૈર્હિ માસાન્-થ્સમ્પશ્યન્ત્ય-ર્ધમાસૈર્માસાન્-થ્સમ્પાદ્યાહરુ-થ્સૃજન્ત્ય-ર્ધમાસૈર્હિ માસાન્-થ્સમ્પશ્યન્ત્યમાવાસ્યયા માસાન્-થ્સમ્પાદ્યાહરુ-થ્સૃજન્ત્યમાવાસ્યયા હિ માસાન્-થ્સમ્પશ્યન્તિ પૌર્ણમાસ્યા માસાન્-થ્સમ્પાદ્યાહરુ-થ્સૃજન્તિ પૌર્ણમાસ્યા હિ માસાન્-થ્સમ્પશ્યન્તિ યો વૈ પૂર્ણ આસિઞ્ચતિ પરા સ સિઞ્ચતિ યઃ પૂર્ણાદુદચતિ [ ] 15
પ્રાણમસ્મિન્થ્સ દધાતિ ય-ત્પૌર્ણમાસ્યા માસાન્-થ્સમ્પાદ્યાહરુ-થ્સૃજન્તિ સંવઁથ્સરાયૈવ ત-ત્પ્રાણ-ન્દધતિ તદનુ સત્રિણઃ પ્રાણન્તિ યદહર્નો-થ્સૃજેયુર્યથા દૃતિરુપનદ્ધો વિપતત્યેવગ્ં સંવઁથ્સરો વિ પતેદાર્તિ-માર્ચ્છેયુર્ય-ત્પૌર્ણમાસ્યા માસાન્-થ્સમ્પાદ્યાહરુ-થ્સૃજન્તિ સંવઁથ્સરાયૈવ તદુદાન-ન્દધતિ તદનુ સત્રિણ ઉ- [સત્રિણ ઉત્, અનન્તિ ના-ઽઽર્તિ-માર્ચ્છન્તિ] 16
-દનન્તિ ના-ઽઽર્તિ-માર્ચ્છન્તિ પૂર્ણમાસે વૈ દેવાનાગ્ં સુતો ય-ત્પૌર્ણમાસ્યા માસાન્-થ્સમ્પાદ્યાહરુ-થ્સૃજન્તિ દેવાનામેવ ત-દ્યજ્ઞેન યજ્ઞ-મ્પ્રત્યવરોહન્તિ વિ વા એત-દ્યજ્ઞ-ઞ્છિન્દન્તિ ય-થ્ષડહસતન્તગ્ં સન્તમથાહરુ-થ્સૃજન્તિ પ્રાજાપત્ય-મ્પશુમા લભન્તે પ્રજાપતિ-સ્સર્વા દેવતા દેવતાભિરેવ યજ્ઞગ્ં સ-ન્તન્વન્તિ યન્તિ વા એતે સવનાદ્યે-ઽહ- [સવનાદ્યે-ઽહઃ, ઉ-થ્સૃજન્તિ] 17
-રુ-થ્સૃજન્તિ તુરીય-ઙ્ખલુ વા એત-થ્સવનં-યઁ-થ્સાનાંય્યં-યઁ-થ્સાનાંય્ય-મ્ભવતિ તેનૈવ સવનાન્ન યન્તિ સમુપહૂય ભક્ષયન્ત્યેતથ્- સોમપીથા હ્યેતર્હિ યથાયતનં-વાઁ એતેષાગ્ં સવનભાજો દેવતા ગચ્છન્તિ યે-ઽહરુ-થ્સૃજન્ત્યનુસવન-મ્પુરોડાશા-ન્નિર્વપન્તિ યથાયતનાદેવ સવનભાજો દેવતા અવ રુન્ધતે ઽષ્ટાકપાલા-ન્પ્રાતસ્સવન એકાદશકપાલા-ન્માદ્ધ્યન્દિને સવને દ્વાદશકપાલાગ્-સ્તૃતીયસવને છન્દાગ્સ્યેવા-ઽઽપ્ત્વા -ઽવ રુન્ધતે વૈશ્વદેવ-ઞ્ચરુ-ન્તૃતીયસવને નિર્વપન્તિ વૈશ્વદેવં-વૈઁ તૃતીયસવન-ન્તેનૈવ તૃતીયસવનાન્ન યન્તિ ॥ 18 ॥
ષડહૈ-ર્માસાન્-થ્સમ્પાદ્યાહરુ-થ્સૃજન્તિ ષડહૈર્હિ માસાન્-થ્સમ્પશ્યન્ત્ય-ર્ધમાસૈર્માસાન્-થ્સમ્પાદ્યાહરુ-થ્સૃજન્ત્ય-ર્ધમાસૈર્હિ માસાન્-થ્સમ્પશ્યન્ત્યમાવાસ્યયા માસાન્-થ્સમ્પાદ્યાહરુ-થ્સૃજન્ત્યમાવાસ્યયા હિ માસાન્-થ્સમ્પશ્યન્તિ પૌર્ણમાસ્યા માસાન્-થ્સમ્પાદ્યાહરુ-થ્સૃજન્તિ પૌર્ણમાસ્યા હિ માસાન્-થ્સમ્પશ્યન્તિ યો વૈ પૂર્ણ આસિઞ્ચતિ પરા સ સિઞ્ચતિ યઃ પૂર્ણાદુદચતિ [ ] 15
પ્રાણમસ્મિન્થ્સ દધાતિ ય-ત્પૌર્ણમાસ્યા માસાન્-થ્સમ્પાદ્યાહરુ-થ્સૃજન્તિ સંવઁથ્સરાયૈવ ત-ત્પ્રાણ-ન્દધતિ તદનુ સત્રિણઃ પ્રાણન્તિ યદહર્નો-થ્સૃજેયુર્યથા દૃતિરુપનદ્ધો વિપતત્યેવગ્ં સંવઁથ્સરો વિ પતેદાર્તિ-માર્ચ્છેયુર્ય-ત્પૌર્ણમાસ્યા માસાન્-થ્સમ્પાદ્યાહરુ-થ્સૃજન્તિ સંવઁથ્સરાયૈવ તદુદાન-ન્દધતિ તદનુ સત્રિણ ઉ- [સત્રિણ ઉત્, અનન્તિ ના-ઽઽર્તિ-માર્ચ્છન્તિ] 16
-દનન્તિ ના-ઽઽર્તિ-માર્ચ્છન્તિ પૂર્ણમાસે વૈ દેવાનાગ્ં સુતો ય-ત્પૌર્ણમાસ્યા માસાન્-થ્સમ્પાદ્યાહરુ-થ્સૃજન્તિ દેવાનામેવ ત-દ્યજ્ઞેન યજ્ઞ-મ્પ્રત્યવરોહન્તિ વિ વા એત-દ્યજ્ઞ-ઞ્છિન્દન્તિ ય-થ્ષડહસતન્તગ્ં સન્તમથાહરુ-થ્સૃજન્તિ પ્રાજાપત્ય-મ્પશુમા લભન્તે પ્રજાપતિ-સ્સર્વા દેવતા દેવતાભિરેવ યજ્ઞગ્ં સ-ન્તન્વન્તિ યન્તિ વા એતે સવનાદ્યે-ઽહ- [સવનાદ્યે-ઽહઃ, ઉ-થ્સૃજન્તિ] 17
-રુ-થ્સૃજન્તિ તુરીય-ઙ્ખલુ વા એત-થ્સવનં-યઁ-થ્સાનાંય્યં-યઁ-થ્સાનાંય્ય-મ્ભવતિ તેનૈવ સવનાન્ન યન્તિ સમુપહૂય ભક્ષયન્ત્યેતથ્- સોમપીથા હ્યેતર્હિ યથાયતનં-વાઁ એતેષાગ્ં સવનભાજો દેવતા ગચ્છન્તિ યે-ઽહરુ-થ્સૃજન્ત્યનુસવન-મ્પુરોડાશા-ન્નિર્વપન્તિ યથાયતનાદેવ સવનભાજો દેવતા અવ રુન્ધતે ઽષ્ટાકપાલા-ન્પ્રાતસ્સવન એકાદશકપાલા-ન્માદ્ધ્યન્દિને સવને દ્વાદશકપાલાગ્-સ્તૃતીયસવને છન્દાગ્સ્યેવા-ઽઽપ્ત્વા -ઽવ રુન્ધતે વૈશ્વદેવ-ઞ્ચરુ-ન્તૃતીયસવને નિર્વપન્તિ વૈશ્વદેવં-વૈઁ તૃતીયસવન-ન્તેનૈવ તૃતીયસવનાન્ન યન્તિ ॥ 18 ॥
(ઉદચ - ત્યુ - દ્યે-ઽહ - રાપ્ત્વા - પઞ્ચદશ ચ) (અ. 6)
ઉથ્સૃજ્યાં(3)નોથ્સૃજ્યા(3)મિતિ મીમાગ્ંસન્તે બ્રહ્મવાદિન-સ્તદ્વાહુરુ-થ્સૃજ્યમેવેત્ય-માવાસ્યાયા-ઞ્ચ પૌર્ણમાસ્યા-ઞ્ચો-થ્સૃજ્યમિત્યાહુરેતે હિ યજ્ઞં-વઁહત ઇતિ તે ત્વાવ નોથ્સૃજ્યે ઇત્યાહુર્યે અવાન્તરં-યઁજ્ઞ-મ્ભેજાતે ઇતિ યા પ્રથમા વ્યષ્ટકા તસ્યામુ-થ્સૃજ્યમિત્યાહુરેષ વૈ માસો વિશર ઇતિ ના-ઽઽદિષ્ટ- [ના-ઽઽદિષ્ટમ્, ઉથ્સૃજેયુ-] 19
-મુથ્સૃજેયુ-ર્યદાદિષ્ટ-મુથ્સૃજેયુર્યાદૃશે પુનઃ પર્યાપ્લાવે મદ્ધ્યે ષડહસ્ય સમ્પદ્યેત ષડહૈર્માસાન્-થ્સમ્પાદ્ય ય-થ્સપ્તમ- મહસ્તસ્મિન્નુ-થ્સૃજેયુ-સ્તદગ્નયે વસુમતે પુરોડાશમષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેયુરૈન્દ્ર-ન્દધીન્દ્રાય મરુત્વતે પુરોડાશમેકાદશકપાલં-વૈઁશ્વદેવ-ન્દ્વાદશકપાલમગ્નેર્વૈ વસુમતઃ પ્રાતસ્સવનં-યઁદગ્નયે વસુમતે પુરોડાશમષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપન્તિ દેવતામેવ ત-દ્ભાગિની-ઙ્કુર્વન્તિ [-ઙ્કુર્વન્તિ, સવન] 20
સવન-મષ્ટાભિરુપ યન્તિ યદૈન્દ્ર-ન્દધિ ભવતીન્દ્રમેવ ત-દ્ભાગધેયાન્ન ચ્યાવયન્તીન્દ્રસ્ય વૈ મરુત્વતો માદ્ધ્યન્દિનગ્ં સવનં-યઁદિન્દ્રાય મરુત્વતે પુરોડાશમેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપન્તિ દેવતામેવ ત-દ્ભાગિની-ઙ્કુર્વન્તિ સવનમેકાદશભિરુપ યન્તિ વિશ્વેષાં-વૈઁ દેવાનામૃભુમતા-ન્તૃતીયસવનંયઁ-દ્વૈશ્વદેવ-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપન્તિ દેવતા એવ ત-દ્ભાગિનીઃ કુર્વન્તિ સવન-ન્દ્વાદશભિ- [સવન-ન્દ્વાદશભિઃ, ઉપ યન્તિ] 21
-રુપ યન્તિ પ્રાજાપત્ય-મ્પશુમા લભન્તે યજ્ઞો વૈ પ્રજાપતિ-ર્યજ્ઞસ્યા-નનુસર્ગાયાભિવર્ત ઇત-ષ્ષણ્માસો બ્રહ્મસામ-મ્ભવતિ બ્રહ્મ વા અભિવર્તો બ્રહ્મણૈવ ત-થ્સુવર્ગં-લોઁક-મભિવર્તયન્તો યન્તિ પ્રતિકૂલમિવ હીત-સ્સુવર્ગો લોક ઇન્દ્ર ક્રતુ-ન્ન આ ભર પિતા પુત્રેભ્યો યથા । શિક્ષા નો અસ્મિ-ન્પુરુહૂત યામનિ જીવા જ્યોતિ-રશીમહીત્ય-મુત આયતાગ્ં ષણ્માસો બ્રહ્મસામ-મ્ભવત્યયં-વૈઁ લોકો જ્યોતિઃ પ્રજા જ્યોતિરિમમેવ તલ્લોક-મ્પશ્યન્તો-ઽભિવદન્ત આ યન્તિ ॥ 22 ॥
(ના-ઽઽદિષ્ટં - કુર્વન્તિ - દ્વાદશભિ - રિતિ- વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 7)
દેવાનાં-વાઁ અન્ત-ઞ્જગ્મુષામિન્દ્રિયં-વીઁર્ય-મપાક્રામ-ત્ત-ત્ક્રોશેનાવારુન્ધત ત-ત્ક્રોશસ્ય ક્રોશત્વં-યઁ-ત્ક્રોશેન ચાત્વાલસ્યાન્તે સ્તુવન્તિ યજ્ઞસ્યૈવાન્ત-ઙ્ગત્વેન્દ્રિયં-વીઁર્યમવ રુન્ધતે સત્રસ્યર્ધ્યા ઽઽહવનીયસ્યાન્તે સ્તુવન્ત્યગ્નિ-મેવોપ-દ્રષ્ટાર-ઙ્કૃત્વર્ધિમુપ યન્તિ પ્રજાપતેર્હૃદયેન હવિર્ધાને-ઽન્ત-સ્સ્તુવન્તિ પ્રેમાણમેવાસ્ય ગચ્છન્તિ શ્લોકેન પુરસ્તા-થ્સદસ- [પુરસ્તા-થ્સદસઃ, સ્તુવન્ત્યનુશ્લોકેન] 23
-સ્સ્તુવન્ત્યનુશ્લોકેન પશ્ચા-દ્યજ્ઞસ્યૈવાન્ત-ઙ્ગત્વા શ્લોકભાજો ભવન્તિ નવભિ-રદ્ધ્વર્યુરુ-દ્ગાયતિ નવ વૈ પુરુષે પ્રાણાઃ પ્રાણાનેવ યજમાનેષુ દધાતિ સર્વા ઐન્દ્રિયો ભવન્તિ પ્રાણેષ્વેવેન્દ્રિય-ન્દધ-ત્યપ્રતિહૃતાભિરુ-દ્ગાયતિ તસ્મા-ત્પુરુષ-સ્સર્વાણ્યન્યાનિ શીર્ષ્ણો-ઽઙ્ગાનિ પ્રત્યચતિ શિર એવ ન પઞ્ચદશગ્ંરથન્તર-મ્ભવતીન્દ્રિયમેવાવ રુન્ધતે સપ્તદશ- [સપ્તદશમ્, બૃહ-દન્નાદ્યસ્યા] 24
-મ્બૃહ-દન્નાદ્યસ્યા-ઽવરુદ્ધ્યા અથો પ્રૈવ તેન જાયન્ત એકવિગ્ંશ-મ્ભદ્ર-ન્દ્વિપદાસુ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ પત્નય ઉપ ગાયન્તિ મિથુનત્વાય પ્રજાત્યૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત સો-ઽકામયતા-ઽઽસામહગ્ં રાજ્ય-મ્પરીયામિતિ તાસાગ્ં રાજનેનૈવ રાજ્ય-મ્પર્યૈ-ત્ત-દ્રાજનસ્ય રાજનત્વં-યઁ-દ્રાજન-મ્ભવતિ પ્રજાનામેવ ત-દ્યજમાના રાજ્ય-મ્પરિ યન્તિ પઞ્ચવિગ્ંશ-મ્ભવતિ પ્રજાપતે- [પ્રજાપતેઃ, આપ્ત્યૈ પઞ્ચભિ-સ્તિષ્ઠન્ત-સ્સ્તુવન્તિ] 25
-રાપ્ત્યૈ પઞ્ચભિ-સ્તિષ્ઠન્ત-સ્સ્તુવન્તિ દેવલોકમેવાભિ જયન્તિ પઞ્ચભિરાસીના મનુષ્યલોકમેવાભિ જયન્તિ દશ સમ્પદ્યન્તે દશાક્ષરા વિરાડન્નં-વિઁરા-ડ્વિરાજૈવા-ન્નાદ્યમવ રુન્ધતે પઞ્ચધા વિનિષદ્ય સ્તુવન્તિ પઞ્ચ દિશો દિક્ષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠન્ત્યેકૈકયા-ઽસ્તુતયા સમાયન્તિ દિગ્ભ્ય એવાન્નાદ્યગ્ં સ-મ્ભરન્તિ તાભિ-રુદ્ગાતો-દ્ગાયતિ દિગ્ભ્ય એવા-ઽન્નાદ્યગ્ં [એવા-ઽન્નાદ્યમ્, સમ્ભૃત્ય તેજ] 26
સમ્ભૃત્ય તેજ આત્મ-ન્દધતે તસ્માદેકઃ પ્રાણ-સ્સર્વાણ્યઙ્ગાન્યવત્યથો યથા સુપર્ણ ઉત્પતિષ્યઞ્છિર ઉત્તમ-ઙ્કુરુત એવમેવ ત-દ્યજમાનાઃ પ્રજાનામુત્તમા ભવન્ત્યાસન્દી-મુદ્ગાતા ઽઽરોહતિ સામ્રાજ્યમેવ ગચ્છન્તિ પ્લેઙ્ખગ્ં હોતા નાકસ્યૈવ પૃષ્ઠગ્ં રોહન્તિ કૂર્ચાવદ્ધ્વર્યુ-ર્બ્રદ્ધ્નસ્યૈવ વિષ્ટપ-ઙ્ગચ્છન્ત્યેતાવન્તો વૈ દેવલોકાસ્તેષ્વેવ યથાપૂર્વ-મ્પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યથો આક્રમણમેવ ત-થ્સેતું-યઁજમાનાઃ કુર્વતે સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ 27 ॥
(સદસઃ-સપ્તદશં-પ્રજાપતે-ર્ગાયતિ દિગ્ભ્ય એવાન્નાદ્યં-પ્રત્યે-કાદશ ચ) (અ. 8)
અર્ક્યેણ વૈ સહસ્રશઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત તાભ્ય ઇલાદેન્નેરાં-લૂઁતામવારુન્ધ યદર્ક્ય-મ્ભવતિ પ્રજા એવ ત-દ્યજમાના-સ્સૃજન્ત ઇલાદ-મ્ભવતિ પ્રજાભ્ય એવ સૃષ્ટાભ્ય ઇરાં-લૂઁતામવ રુન્ધતે તસ્માદ્યાગ્ં સમાગ્ં સત્રગ્ં સમૃદ્ધ-ઙ્ક્ષોધુકાસ્તાગ્ં સમા-મ્પ્રજા ઇષગ્ગ્ હ્યાસામૂર્જમાદદતે યાગ્ં સમાં-વ્યૃઁદ્ધ-મક્ષોધુકાસ્તાગ્ં સમા-મ્પ્રજા [સમા-મ્પ્રજાઃ, ન હ્યાસામિષ] 28
ન હ્યાસામિષ-મૂર્જ-માદદત ઉત્ક્રોદ-ઙ્કુર્વતે યથા બન્ધા-ન્મુમુચાના ઉત્ક્રોદ-ઙ્કુર્વત એવમેવ ત-દ્યજમાના દેવબન્ધા-ન્મુમુચાના ઉત્ક્રોદ-ઙ્કુર્વત ઇષમૂર્જમાત્મ-ન્દધાના વાણ-શ્શતતન્તુર્ભવતિ શતાયુઃ પુરુષ-શ્શતેન્દ્રિય આયુષ્યેવેન્દ્રિયે પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યાજિ-ન્ધાવન્ત્યનભિજિતસ્યા-ભિજિત્યૈ દુન્દુભીન્-થ્સમાઘ્નન્તિ પરમા વા એષા વાગ્યા દુન્દુભૌ પરમામેવ [ ] 29
વાચમવ રુન્ધતે ભૂમિદુન્દુભિમા ઘ્નન્તિ યૈવેમાં-વાઁ-ક્પ્રવિષ્ટા તામેવાવ રુન્ધતે ઽથો ઇમામેવ જયન્તિ સર્વા વાચો વદન્તિ સર્વાસાં-વાઁચામવરુદ્ધ્યા આર્દ્રેચર્મન્ વ્યાયચ્છેતે ઇન્દ્રિયસ્યા વરુદ્ધ્યા આ-ઽન્યઃ ક્રોશતિ પ્રાન્ય-શ્શગ્ંસતિ ય આક્રોશતિ પુનાત્યેવૈનાન્થ્સ યઃ પ્રશગ્ંસતિ પૂતેષ્વેવા-ઽન્નાદ્ય-ન્દધાત્યૃષિકૃત-ઞ્ચ [-ન્દધાત્યૃષિકૃત-ઞ્ચ, વા એતે] 30
વા એતે દેવકૃત-ઞ્ચ પૂર્વૈર્માસૈરવ રુન્ધતે ય-દ્ભૂતેચ્છદાગ્ં સામાનિ ભવન્ત્યુભયસ્યાવરુદ્ધ્યૈ યન્તિ વા એતે મિથુનાદ્યે સંવઁથ્સર-મુપયન્ત્યન્તર્વેદિ મિથુનૌ સ-મ્ભવતસ્તેનૈવ મિથુનાન્ન યન્તિ ॥ 31 ॥
(વ્યૃદ્ધમક્ષોધુકાસ્તાગ્ં સમા-મ્પ્રજાઃ - પરમામેવ - ચ - ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 9)
ચર્માવ ભિન્દન્તિ પાપ્માનમેવૈષામવ ભિન્દન્તિ મા-ઽપ રાથ્સીર્મા-ઽતિ વ્યાથ્સીરિત્યાહ સમ્પ્રત્યેવૈષા-મ્પાપ્માનમવ ભિન્દન્ત્યુદકુમ્ભાનધિનિધાય દાસ્યો માર્જાલીય-મ્પરિ નૃત્યન્તિ પદો નિઘ્નતીરિદમ્મધુ-ઙ્ગાયન્ત્યો મધુ વૈ દેવાના-મ્પરમ-મન્નાદ્ય-મ્પરમમેવા-ન્નાદ્યમવ રુન્ધતે પદો નિ ઘ્નન્તિ મહીયામેવૈષુ દધતિ ॥ 32 ॥
(ચર્મૈ - કાન્નપઞ્ચાશત્) (અ. 10)
પૃથિવ્યૈ સ્વાહા ઽન્તરિક્ષાય સ્વાહા દિવે સ્વાહા સમ્પ્લોષ્યતે સ્વાહા સપ્લંવઁમાનાય સ્વાહા સમ્પ્લુતાય સ્વાહા મેઘાયિષ્યતે સ્વાહા મેઘાયતે સ્વાહા મેઘિતાય સ્વાહા મેઘાય સ્વાહા નીહારાય સ્વાહા નિહાકાયૈ સ્વાહા પ્રાસચાય સ્વાહા પ્રચલાકાયૈ સ્વાહા વિદ્યોતિષ્યતે સ્વાહા વિદ્યોતમાનાય સ્વાહા સંવિઁદ્યોતમાનાય સ્વાહા સ્તનયિષ્યતે સ્વાહા સ્તનયતે સ્વાહો -ગ્રગ્ગ્ સ્તનયતે સ્વાહા વર્ષિષ્યતે સ્વાહા વર્ષતે સ્વાહા ઽભિવર્ષતે સ્વાહા પરિવર્ષતે સ્વાહા સંવઁર્ષતે [સંવઁર્ષતે, સ્વાહા ઽનુવર્ષતે સ્વાહા] 33
સ્વાહા ઽનુવર્ષતે સ્વાહા શીકાયિષ્યતે સ્વાહા શીકાયતે સ્વાહા શીકિતાય સ્વાહાપ્રોષિષ્યતે સ્વાહા પ્રુષ્ણતે સ્વાહા પરિપ્રુષ્ણતે સ્વાહો-દ્ગ્રહીષ્યતે સ્વાહો દ્ગૃહ્ણતે સ્વાહો-દ્ગૃહીતાય સ્વાહા વિપ્લોષ્યતે સ્વાહા વિપ્લવમાનાય સ્વાહા વિપ્લુતાય સ્વાહા ઽઽતફ્સ્યતે સ્વાહા ઽઽતપતે સ્વાહો-ગ્રમાતપતે સ્વાહ -ર્ગ્ભ્ય-સ્સ્વાહા યજુર્ભ્ય-સ્સ્વાહા સામભ્ય-સ્સ્વાહા ઽઙ્ગિરોભ્ય-સ્સ્વાહા વેદેભ્ય-સ્સ્વાહા ગાથાભ્ય-સ્સ્વાહા નારાશગ્ંસીભ્ય-સ્સ્વાહા રૈભીભ્ય-સ્સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥ 34 ॥
(સંવઁર્ષતે - રૈભીભ્ય-સ્સ્વાહા - દ્વે ચ) (અ. 11)
દત્વતે સ્વાહા ઽદન્તકાય સ્વાહા પ્રાણિને સ્વાહા ઽપ્રાણાય સ્વાહા મુખવતે સ્વાહા-ઽમુખાય સ્વાહા નાસિકવતે સ્વાહા ઽનાસિકાય સ્વાહા ઽક્ષણ્વતે સ્વાહા-ઽનક્ષિકાય સ્વાહા કર્ણિને સ્વાહા ઽકર્ણકાય સ્વાહા શીર્ષણ્વતે સ્વાહા-ઽશીર્ષકાય સ્વાહા પદ્વતે સ્વાહા ઽપાદકાય સ્વાહા પ્રાણતે સ્વાહા ઽપ્રાણતે સ્વાહા વદતે સ્વાહા ઽવદતે સ્વાહા પશ્યતે સ્વાહા ઽપશ્યતે સ્વાહા શૃણ્વતે સ્વાહા ઽશૃણ્વતે સ્વાહા મનસ્વિને સ્વાહા- [મનસ્વિને સ્વાહા, અમનસે સ્વાહા] 35
-ઽમનસે સ્વાહા રેતસ્વિને સ્વાહા ઽરેતસ્કાય સ્વાહા પ્રજાભ્ય-સ્સ્વાહા પ્રજનનાય સ્વાહા લોમવતે સ્વાહા ઽલોમકાય સ્વાહા ત્વચે સ્વાહા ઽત્વક્કાય સ્વાહા ચર્મણ્વતે સ્વાહા ઽચર્મકાય સ્વાહા લોહિતવતે સ્વાહા-ઽલોહિતાય સ્વાહા માગ્ંસન્વતે સ્વાહા ઽમાગ્ંસકાય સ્વાહા સ્નાવભ્ય-સ્સ્વાહા ઽસ્નાવકાય સ્વાહા સ્થન્વતે સ્વાહા-ઽનસ્થિકાય સ્વાહા મજ્જન્વતે સ્વાહા ઽમજ્જકાય સ્વાહા ઽઙ્ગિને સ્વાહા-ઽનઙ્ગાય સ્વાહા ઽઽત્મને સ્વાહા ઽનાત્મને સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥ 36 ॥
(મનસ્વિને સ્વાહા - ઽનાત્મને સ્વાહા - દ્વે ચ) (અ. 12)
કસ્ત્વા યુનક્તિ સ ત્વા યુનક્તુ વિષ્ણુસ્ત્વા યુનક્ત્વસ્ય યજ્ઞસ્યર્ધ્યૈ મહ્યગ્ં સન્નત્યા અમુષ્મૈ કામાયા-ઽઽયુષે ત્વા પ્રાણાય ત્વા ઽપાનાય ત્વા વ્યાનાય ત્વા વ્યુષ્ટ્યૈ ત્વા રય્યૈ ત્વા રાધસે ત્વા ઘોષાય ત્વા પોષાય ત્વા ઽઽરાદ્ઘોષાય ત્વા પ્રચ્યુત્યૈ ત્વા ॥ 37 ॥
(કસ્ત્વા - ઽષ્ટાત્રિગ્ંશત્) (અ. 13)
અગ્નયે ગાયત્રાય ત્રિવૃતે રાથન્તરાય વાસન્તાયા-ષ્ટાકપાલ ઇન્દ્રાય ત્રૈષ્ટુભાય પઞ્ચદશાય બાર્હતાય ગ્રૈષ્માયૈકાદશકપાલો વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યો જાગતેભ્ય-સ્સપ્તદશેભ્યો વૈરૂપેભ્યો વાર્ષિકેભ્યો દ્વાદશકપાલો મિત્રાવરુણાભ્યા-માનુષ્ટુભાભ્યા-મેકવિગ્ંશાભ્યાં-વૈઁરાજાભ્યાગ્ં શારદાભ્યા-મ્પયસ્યા બૃહસ્પતયે પાઙ્ક્તાય ત્રિણવાય શાક્વરાય હૈમન્તિકાય ચરુ-સ્સવિત્ર આતિચ્છન્દસાય ત્રયસ્ત્રિગ્ંશાય રૈવતાય શૈશિરાય દ્વાદશકપાલો ઽદિત્યૈ વિષ્ણુપત્ન્યૈ ચરુરગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલો ઽનુમત્યૈ ચરુઃ કાય એકકપાલઃ ॥ 38 ॥
(અગ્નયે-ઽદિત્યા અનુમત્યૈ - સપ્તચત્વારિગ્ંશત્) (અ. 14)
યો વા અગ્નાવગ્નિઃ પ્રહ્રિયતે યશ્ચ સોમો રાજા તયોરેષ આતિથ્યં-યઁદગ્નીષોમીયો-ઽથૈષ રુદ્રો યશ્ચીયતે ય-થ્સઞ્ચિતે-ઽગ્નાવેતાનિ હવીગ્ંષિ ન નિર્વપેદેષ એવ રુદ્રો-ઽશાન્ત ઉપોત્થાય પ્રજા-મ્પશૂન્ યજમાનસ્યાભિ મન્યેત ય-થ્સઞ્ચિતે-ઽગ્નાવેતાનિ હવીગ્ંષિ નિર્વપતિ ભાગધેયેનૈવૈનગ્ં શમયતિ નાસ્ય રુદ્રો-ઽશાન્ત [રુદ્રો-ઽશાન્તઃ, ઉપોત્થાય] 39
ઉપોત્થાય પ્રજા-મ્પશૂનભિ મન્યતે દશ હવીગ્ંષિ ભવન્તિ નવ વૈ પુરુષે પ્રાણા નાભિર્દશમી પ્રાણાનેવ યજમાને દધાત્યથો દશાક્ષરા વિરાડન્નં-વિઁરા-ડ્વિરાજ્યેવાન્નાદ્યે પ્રતિ તિષ્ઠત્યૃતુભિર્વા એષ છન્દોભિ-સ્સ્તોમૈઃ પૃષ્ઠૈશ્ચેતવ્ય ઇત્યાહુર્યદેતાનિ હવીગ્ંષિ નિર્વપત્યૃતુભિરેવૈન-ઞ્છન્દોભિ-સ્સ્તોમૈઃ પૃષ્ઠૈશ્ચિનુતે દિશઃ સુષુવાણેના - [ ] 40
-ભિજિત્યા ઇત્યાહુર્યદેતાનિ હવીગ્ંષિ નિર્વપતિ દિશામભિજિત્યા એતયા વા ઇન્દ્ર-ન્દેવા અયાજય-ન્તસ્માદિન્દ્રસવ એતયા મનુ-મ્મનુષ્યાસ્તસ્મા-ન્મનુસવો યથેન્દ્રો દેવાનાં-યઁથા મનુર્મનુષ્યાણામેવ-મ્ભવતિ ય એવં-વિઁદ્વાનેતયેષ્ટ્યા યજતે દિગ્વતીઃ પુરો-ઽનુવાક્યા ભવન્તિ સર્વાસા-ન્દિશામભિજિત્યૈ ॥ 41 ॥
(અશાન્તઃ - સુષુવાણેનૈ - કચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 15)
યઃ પ્રાણતો નિમિષતો મહિત્વૈક ઇદ્રાજા જગતો બભૂવ । ય ઈશે અસ્ય દ્વિપદશ્ચતુષ્પદઃ કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ પ્રજાપતયે ત્વા જુષ્ટ-ઙ્ગૃહ્ણામિ તસ્ય તે દ્યૌર્મહિમા નક્ષત્રાણિ રૂપમાદિત્યસ્તે તેજસ્તસ્મૈ ત્વા મહિમ્ને પ્રજાપતયે સ્વાહા ॥ 42 ॥
(યઃ પ્રાણતો દ્યૌરાદિત્યો - ઽષ્ટાત્રિગ્ંશત્ ) (અ. 16)
ય આત્મદા બલદા યસ્ય વિશ્વ ઉપાસતે પ્રશિષં-યઁસ્ય દેવાઃ । યસ્ય છાયા-ઽમૃતં-યઁસ્ય મૃત્યુઃ કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ પ્રજાપતયે ત્વા જુષ્ટ-ઙ્ગૃહ્ણામિ તસ્ય તે પૃથિવી મહિમૌષધયો વનસ્પતયો રૂપમગ્નિસ્તે તેજસ્તસ્મૈ ત્વા મહિમ્ને પ્રજાપતયે સ્વાહા ॥ 43 ॥
(ય આત્મદાઃ પૃથિવ્યગ્નિ-રેકાન્નચત્વારિગ્ંશત્) (અ. 17)
આ બ્રહ્મ-ન્બ્રાહ્મણો બ્રહ્મવર્ચસી જાયતામા ઽસ્મિ-ન્રાષ્ટ્રે રાજન્ય ઇષવ્યઃ શૂરો મહારથો જાયતા-ન્દોગ્ધ્રીધેનુર્વોઢા ઽનડ્વાનાશુ-સ્સપ્તિઃ પુરન્ધિર્યોષા જિષ્ણૂ રથેષ્ઠા-સ્સભેયો યુવા ઽઽસ્ય યજમાનસ્ય વીરો જાયતા-ન્નિકામેનિકામે નઃ પર્જન્યો વર્ષતુ ફલિન્યો ન ઓષધયઃ પચ્યન્તાં-યોઁગક્ષેમોનઃ કલ્પતામ્ ॥ 44 ॥
(આ બ્રહ્મ - ન્નેકચત્વારિગ્ંશત્ )(આ18)
આ-ઽક્રાન્ વાજી પૃથિવીમગ્નિં-યુઁજમકૃત વાજ્યર્વા ઽઽક્રાન્ વાજ્યન્તરિક્ષં-વાઁયું-યુઁજમકૃત વાજ્યર્વા દ્યાં-વાઁજ્યા-ઽક્રગ્ગ્સ્ત સૂર્યં-યુઁજમકૃત વાજ્યર્વા ઽગ્નિસ્તે વાજિન્ યુઙ્ઙનુ ત્વા ઽઽ રભે સ્વસ્તિ મા સ-મ્પારય વાયુસ્તે વાજિન્ યુઙ્ઙનુ ત્વા ઽઽ રભે સ્વસ્તિ મા સ- [સ્વસ્તિ મા સમ્, પારયા ઽઽદિત્યસ્તે] 45
-મ્પારયા ઽઽદિત્યસ્તે વાજિન્ યુઙ્ઙનુ ત્વા ઽઽ રભે સ્વસ્તિ મા સ-મ્પારય પ્રાણધૃગસિ પ્રાણ-મ્મે દૃગ્ંહ વ્યાનધૃગસિ વ્યાન-મ્મે દૃગ્ંહા ઽપાનધૃગસ્યપાન-મ્મ દૃગ્ંહ ચક્ષુરસિ ચક્ષુર્મયિ ધેહિ શ્રોત્રમસિ શ્રોત્ર-મ્મયિ ધેહ્યાયુરસ્યાયુર્મયિ ધેહિ ॥ 46 ॥
(વાયુસ્તે વાજિન્ યુઙ્ઙનુ ત્વા ઽઽ રભે સ્વસ્તિ મા સં - ત્રિચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 19)
જજ્ઞિ બીજં-વઁર્ષ્ટા પર્જન્યઃ પક્તા સસ્યગ્ં સુપિપ્પલા ઓષધય-સ્સ્વધિચરણેયગ્ં સૂપસદનો-ઽગ્નિ-સ્સ્વદ્ધ્યક્ષમન્તરિક્ષગ્ંસુપાવઃ પવમાન-સ્સૂપસ્થાના દ્યૌ-શ્શિવમસૌ તપન્ યથાપૂર્વમહોરાત્રે પઞ્ચદશિનો ઽર્ધમાસા-સ્ત્રિગ્ંશિનો માસાઃ કૢપ્તા ઋતવઃ શાન્ત-સ્સંવઁથ્સરઃ ॥ 47 ॥
(જજ્ઞિ બીજ - મેકત્રિગ્ંશત્) (અ. 20)
આગ્નેયો-ઽષ્ટાકપાલ-સ્સૌમ્યશ્ચરુ-સ્સાવિત્રો-ઽષ્ટાકપાલઃ પૌષ્ણશ્ચરૂ રૌદ્રશ્ચરુરગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલો મૃગાખરે યદિ ના-ઽઽગચ્છે-દગ્નયે-ઽગ્ંહોમુચે-ઽષ્ટાકપાલ-સ્સૌર્ય-મ્પયો વાયવ્ય આજ્યભાગઃ ॥ 48 ॥
(આગ્નેય - શ્ચતુર્વિગ્ંશતિઃ) (અ. 21)
અગ્નયે-ઽગ્ંહોમુચે-ઽષ્ટાકપાલ ઇન્દ્રાયા-ઽગ્ંહોમુચ એકાદશકપાલો મિત્રાવરુણાભ્યા-માગોમુગ્ભ્યા-મ્પયસ્યા વાયોસાવિત્ર આગોમુગ્ભ્યા-ઞ્ચરુરશ્વિભ્યા-માગોમુગ્ભ્યા-ન્ધાના મરુદ્ભ્ય એનોમુગ્ભ્યઃ સપ્તકપાલો વિશ્વેભ્યો દેવેભ્ય એનોમુગ્ભ્યો દ્વાદશકપાલો ઽનુમત્યૈ ચરુરગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલો દ્યાવાપૃથિવીભ્યા-મગ્ંહોમુગ્ભ્યા-ન્દ્વિકપાલઃ ॥ 49 ॥
(અગ્નયે-ઽગ્ંહોમુચે - ત્રિગ્ંશત્) (અ. 22)
અગ્નયે સમનમ-ત્પૃથિવ્યૈ સમનમદ્યથા-ઽગ્નિઃ પૃથિવ્યા સમનમદેવ-મ્મહ્ય-મ્ભદ્રા-સ્સન્નતય-સ્સ-ન્નમન્તુ વાયવે સમનમદન્તરિક્ષાય સમનમદ્યથા વાયુરન્તરિક્ષેણ સૂર્યાય સમનમદ્દિવે સમનમદ્યથા સૂર્યો દિવા ચન્દ્રમસે સમનમન્નક્ષત્રેભ્ય-સ્સમનમદ્યથા ચન્દ્રમા નક્ષત્રૈર્વરુણાય સમનમદદ્ભ્ય-સ્સમનમ-દ્યથા [-સ્સમનમ-દ્યથા, વરુણો-ઽદ્ભિ-સ્સામ્ને] 50
વરુણો-ઽદ્ભિ-સ્સામ્ને સમનમદૃચે સમનમદ્યથા સામર્ચા બ્રહ્મણે સમનમ-ત્ક્ષત્રાય સમનમદ્યથા બ્રહ્મ ક્ષત્રેણ રાજ્ઞે સમનમ-દ્વિશે સમનમદ્યથા રાજા વિશા રથાય-સ્સમનમદશ્વેભ્ય-સ્સમનમદ્યથા રથો-ઽશ્વૈઃ પ્રજાપતયે સમનમ-દ્ભૂતેભ્ય-સ્સમનમદ્યથા પ્રજાપતિર્ભૂતૈ-સ્સમનમદેવ-મ્મહ્ય-મ્ભદ્રા-સ્સન્નતય-સ્સ-ન્નમન્તુ ॥ 51 ॥
(અદ્ભ્ય-સ્સમનમદ્યથા-મહ્યં-ચત્વારિ ચ) (અ. 23)
યે તે પન્થાન-સ્સવિતઃ પૂર્વ્યાસો-ઽરેણવો વિતતા અન્તરિક્ષે । તેભિર્નો અદ્ય પથિભિઃ સુગેભી રક્ષા ચ નો અધિ ચ દેવ બ્રૂહિ ॥ નમો-ઽગ્નયે પૃથિવિક્ષિતે લોકસ્પૃતે લોકમસ્મૈ યજમાનાય દેહિ નમો વાયવે-ઽન્તરિક્ષક્ષિતે લોકસ્પૃતે લોકમસ્મૈ યજમાનાય દેહિ નમ-સ્સૂર્યાય દિવિક્ષિતે લોકસ્પૃતે લોકમસ્મૈ યજમાનાય દેહિ ॥ 52 ॥
(યે તે - ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશત્) (અ. 24)
યો વા અશ્વસ્ય મેદ્ધ્યસ્ય શિરો વેદ શીર્ષણ્વા-ન્મેદ્ધ્યો ભવત્યુષા વા અશ્વસ્ય મેદ્ધ્યસ્ય શિર-સ્સૂર્યશ્ચક્ષુર્વાતઃ પ્રાણશ્ચન્દ્રમા-શ્શ્રોત્ર-ન્દિશઃ પાદા અવાન્તરદિશાઃ પર્શવો-ઽહોરાત્રે નિમેષો-ઽર્ધમાસાઃ પર્વાણિ માસા-સ્સધાન્નાન્યૃતવો-ઽઙ્ગાનિ સંવઁથ્સર આત્મા રશ્મયઃ કેશા નક્ષત્રાણિ રૂપ-ન્તારકા અસ્થાનિ નભો માગ્ંસાન્યોષધયો લોમાનિ વનસ્પતયો વાલા અગ્નિર્મુખં-વૈઁશ્વાનરો વ્યાત્તગ્ં [વ્યાત્તમ્, સમુદ્ર ઉદરમન્તરિક્ષ-] 53
સમુદ્ર ઉદરમન્તરિક્ષ-મ્પાયુ-ર્દ્યાવાપૃથિવી આણ્ડૌ ગ્રાવા શેપ-સ્સોમો રેતો યજ્જઞ્જભ્યતે તદ્વિ દ્યોતતે યદ્વિધૂનુતે ત-થ્સ્તનયતિ યન્મેહતિ તદ્વર્ષતિ વાગેવાસ્ય વાગહર્વા અશ્વસ્ય જાયમાનસ્ય મહિમા પુરસ્તાજ્જાયતે રાત્રિરેન-મ્મહિમા પશ્ચાદનુ જાયત એતૌ વૈ મહિમાના-વશ્વમભિત-સ્સ-મ્બભૂવતુર્હયો દેવાનવહ દર્વા-ઽસુરાન્ વાજી ગન્ધર્વા-નશ્વો મનુષ્યાન્-થ્સમુદ્રો વા અશ્વસ્ય યોનિઃ સમુદ્રો બન્ધુઃ ॥ 54 ॥
(વ્યાત્ત - મવહ-દ્- દ્વાદશ ચ ) (અ. 25)
(ગાવો - ગાવ-સ્સિષાસન્તીઃ- પ્રથમે માસિ - સમાન્યો - યદિ સોમૌ- ષડહૈ - રુ-થ્સૃજ્યા(3)ન્ - દેવાના - મર્ક્યેણ - ચર્મા-ઽવ - પૃથિવ્યૈ - દત્વતે - કસ્ત્વા - ઽગ્નયે - યો વૈ - યઃ પ્રાણતો - ય આત્મદા - આ બ્રહ્મ - ન્ના-ઽક્રાન્ - જજ્ઞિ બીજ - માગ્નેયો-ઽષ્ટાકપાલો - ઽગ્નયે-ઽગ્ંહોમુચે-ઽષ્ટાકપાલો - ઽગ્નયેસમનમ--દ્યે તે પન્થાનો - યો વા અશ્વસ્યમેદ્ધ્યસ્ય શિરઃ - પઞ્ચવિગ્ંશતિઃ)
(ગાવઃ - સમાન્યઃ - સવનમષ્ટાભિ - ર્વા એતે દેવકૃતઞ્ચા - ઽભિજિત્યા ઇત્યાહુ -ર્વરુણો-ઽદ્ભિ-સ્સામ્ને - ચતુષ્ પઞ્ચાસત્)
(ગાવો, યોનિ સ્સમુદ્રો બન્ધુઃ)
(પ્રજનનગ્ં - સાદ્યાઃ - પ્રજવં - બૃહસ્પતિ - ર્ગાવઃ - પઞ્ચ) (7)
(ઇષે, વાયવ્ય, મ્પ્રજાપતિ, ર્યુઞ્જાના, સ્સાવિત્રાણિ, પ્રાચીનવગ્ંશ, મ્પ્રજનનગ્ં, સપ્ત) (7)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયાં સપ્તમકાણ્ડે પઞ્ચમઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥
ઉથ્સૃજ્યાં(3)નોથ્સૃજ્યા(3)મિતિ મીમાગ્ંસન્તે બ્રહ્મવાદિન-સ્તદ્વાહુરુ-થ્સૃજ્યમેવેત્ય-માવાસ્યાયા-ઞ્ચ પૌર્ણમાસ્યા-ઞ્ચો-થ્સૃજ્યમિત્યાહુરેતે હિ યજ્ઞં-વઁહત ઇતિ તે ત્વાવ નોથ્સૃજ્યે ઇત્યાહુર્યે અવાન્તરં-યઁજ્ઞ-મ્ભેજાતે ઇતિ યા પ્રથમા વ્યષ્ટકા તસ્યામુ-થ્સૃજ્યમિત્યાહુરેષ વૈ માસો વિશર ઇતિ ના-ઽઽદિષ્ટ- [ના-ઽઽદિષ્ટમ્, ઉથ્સૃજેયુ-] 19
-મુથ્સૃજેયુ-ર્યદાદિષ્ટ-મુથ્સૃજેયુર્યાદૃશે પુનઃ પર્યાપ્લાવે મદ્ધ્યે ષડહસ્ય સમ્પદ્યેત ષડહૈર્માસાન્-થ્સમ્પાદ્ય ય-થ્સપ્તમ- મહસ્તસ્મિન્નુ-થ્સૃજેયુ-સ્તદગ્નયે વસુમતે પુરોડાશમષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેયુરૈન્દ્ર-ન્દધીન્દ્રાય મરુત્વતે પુરોડાશમેકાદશકપાલં-વૈઁશ્વદેવ-ન્દ્વાદશકપાલમગ્નેર્વૈ વસુમતઃ પ્રાતસ્સવનં-યઁદગ્નયે વસુમતે પુરોડાશમષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપન્તિ દેવતામેવ ત-દ્ભાગિની-ઙ્કુર્વન્તિ [-ઙ્કુર્વન્તિ, સવન] 20
સવન-મષ્ટાભિરુપ યન્તિ યદૈન્દ્ર-ન્દધિ ભવતીન્દ્રમેવ ત-દ્ભાગધેયાન્ન ચ્યાવયન્તીન્દ્રસ્ય વૈ મરુત્વતો માદ્ધ્યન્દિનગ્ં સવનં-યઁદિન્દ્રાય મરુત્વતે પુરોડાશમેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપન્તિ દેવતામેવ ત-દ્ભાગિની-ઙ્કુર્વન્તિ સવનમેકાદશભિરુપ યન્તિ વિશ્વેષાં-વૈઁ દેવાનામૃભુમતા-ન્તૃતીયસવનંયઁ-દ્વૈશ્વદેવ-ન્દ્વાદશકપાલ-ન્નિર્વપન્તિ દેવતા એવ ત-દ્ભાગિનીઃ કુર્વન્તિ સવન-ન્દ્વાદશભિ- [સવન-ન્દ્વાદશભિઃ, ઉપ યન્તિ] 21
-રુપ યન્તિ પ્રાજાપત્ય-મ્પશુમા લભન્તે યજ્ઞો વૈ પ્રજાપતિ-ર્યજ્ઞસ્યા-નનુસર્ગાયાભિવર્ત ઇત-ષ્ષણ્માસો બ્રહ્મસામ-મ્ભવતિ બ્રહ્મ વા અભિવર્તો બ્રહ્મણૈવ ત-થ્સુવર્ગં-લોઁક-મભિવર્તયન્તો યન્તિ પ્રતિકૂલમિવ હીત-સ્સુવર્ગો લોક ઇન્દ્ર ક્રતુ-ન્ન આ ભર પિતા પુત્રેભ્યો યથા । શિક્ષા નો અસ્મિ-ન્પુરુહૂત યામનિ જીવા જ્યોતિ-રશીમહીત્ય-મુત આયતાગ્ં ષણ્માસો બ્રહ્મસામ-મ્ભવત્યયં-વૈઁ લોકો જ્યોતિઃ પ્રજા જ્યોતિરિમમેવ તલ્લોક-મ્પશ્યન્તો-ઽભિવદન્ત આ યન્તિ ॥ 22 ॥
(ના-ઽઽદિષ્ટં - કુર્વન્તિ - દ્વાદશભિ - રિતિ- વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 7)
દેવાનાં-વાઁ અન્ત-ઞ્જગ્મુષામિન્દ્રિયં-વીઁર્ય-મપાક્રામ-ત્ત-ત્ક્રોશેનાવારુન્ધત ત-ત્ક્રોશસ્ય ક્રોશત્વં-યઁ-ત્ક્રોશેન ચાત્વાલસ્યાન્તે સ્તુવન્તિ યજ્ઞસ્યૈવાન્ત-ઙ્ગત્વેન્દ્રિયં-વીઁર્યમવ રુન્ધતે સત્રસ્યર્ધ્યા ઽઽહવનીયસ્યાન્તે સ્તુવન્ત્યગ્નિ-મેવોપ-દ્રષ્ટાર-ઙ્કૃત્વર્ધિમુપ યન્તિ પ્રજાપતેર્હૃદયેન હવિર્ધાને-ઽન્ત-સ્સ્તુવન્તિ પ્રેમાણમેવાસ્ય ગચ્છન્તિ શ્લોકેન પુરસ્તા-થ્સદસ- [પુરસ્તા-થ્સદસઃ, સ્તુવન્ત્યનુશ્લોકેન] 23
-સ્સ્તુવન્ત્યનુશ્લોકેન પશ્ચા-દ્યજ્ઞસ્યૈવાન્ત-ઙ્ગત્વા શ્લોકભાજો ભવન્તિ નવભિ-રદ્ધ્વર્યુરુ-દ્ગાયતિ નવ વૈ પુરુષે પ્રાણાઃ પ્રાણાનેવ યજમાનેષુ દધાતિ સર્વા ઐન્દ્રિયો ભવન્તિ પ્રાણેષ્વેવેન્દ્રિય-ન્દધ-ત્યપ્રતિહૃતાભિરુ-દ્ગાયતિ તસ્મા-ત્પુરુષ-સ્સર્વાણ્યન્યાનિ શીર્ષ્ણો-ઽઙ્ગાનિ પ્રત્યચતિ શિર એવ ન પઞ્ચદશગ્ંરથન્તર-મ્ભવતીન્દ્રિયમેવાવ રુન્ધતે સપ્તદશ- [સપ્તદશમ્, બૃહ-દન્નાદ્યસ્યા] 24
-મ્બૃહ-દન્નાદ્યસ્યા-ઽવરુદ્ધ્યા અથો પ્રૈવ તેન જાયન્ત એકવિગ્ંશ-મ્ભદ્ર-ન્દ્વિપદાસુ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ પત્નય ઉપ ગાયન્તિ મિથુનત્વાય પ્રજાત્યૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત સો-ઽકામયતા-ઽઽસામહગ્ં રાજ્ય-મ્પરીયામિતિ તાસાગ્ં રાજનેનૈવ રાજ્ય-મ્પર્યૈ-ત્ત-દ્રાજનસ્ય રાજનત્વં-યઁ-દ્રાજન-મ્ભવતિ પ્રજાનામેવ ત-દ્યજમાના રાજ્ય-મ્પરિ યન્તિ પઞ્ચવિગ્ંશ-મ્ભવતિ પ્રજાપતે- [પ્રજાપતેઃ, આપ્ત્યૈ પઞ્ચભિ-સ્તિષ્ઠન્ત-સ્સ્તુવન્તિ] 25
-રાપ્ત્યૈ પઞ્ચભિ-સ્તિષ્ઠન્ત-સ્સ્તુવન્તિ દેવલોકમેવાભિ જયન્તિ પઞ્ચભિરાસીના મનુષ્યલોકમેવાભિ જયન્તિ દશ સમ્પદ્યન્તે દશાક્ષરા વિરાડન્નં-વિઁરા-ડ્વિરાજૈવા-ન્નાદ્યમવ રુન્ધતે પઞ્ચધા વિનિષદ્ય સ્તુવન્તિ પઞ્ચ દિશો દિક્ષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠન્ત્યેકૈકયા-ઽસ્તુતયા સમાયન્તિ દિગ્ભ્ય એવાન્નાદ્યગ્ં સ-મ્ભરન્તિ તાભિ-રુદ્ગાતો-દ્ગાયતિ દિગ્ભ્ય એવા-ઽન્નાદ્યગ્ં [એવા-ઽન્નાદ્યમ્, સમ્ભૃત્ય તેજ] 26
સમ્ભૃત્ય તેજ આત્મ-ન્દધતે તસ્માદેકઃ પ્રાણ-સ્સર્વાણ્યઙ્ગાન્યવત્યથો યથા સુપર્ણ ઉત્પતિષ્યઞ્છિર ઉત્તમ-ઙ્કુરુત એવમેવ ત-દ્યજમાનાઃ પ્રજાનામુત્તમા ભવન્ત્યાસન્દી-મુદ્ગાતા ઽઽરોહતિ સામ્રાજ્યમેવ ગચ્છન્તિ પ્લેઙ્ખગ્ં હોતા નાકસ્યૈવ પૃષ્ઠગ્ં રોહન્તિ કૂર્ચાવદ્ધ્વર્યુ-ર્બ્રદ્ધ્નસ્યૈવ વિષ્ટપ-ઙ્ગચ્છન્ત્યેતાવન્તો વૈ દેવલોકાસ્તેષ્વેવ યથાપૂર્વ-મ્પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યથો આક્રમણમેવ ત-થ્સેતું-યઁજમાનાઃ કુર્વતે સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ 27 ॥
(સદસઃ-સપ્તદશં-પ્રજાપતે-ર્ગાયતિ દિગ્ભ્ય એવાન્નાદ્યં-પ્રત્યે-કાદશ ચ) (અ. 8)
અર્ક્યેણ વૈ સહસ્રશઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત તાભ્ય ઇલાદેન્નેરાં-લૂઁતામવારુન્ધ યદર્ક્ય-મ્ભવતિ પ્રજા એવ ત-દ્યજમાના-સ્સૃજન્ત ઇલાદ-મ્ભવતિ પ્રજાભ્ય એવ સૃષ્ટાભ્ય ઇરાં-લૂઁતામવ રુન્ધતે તસ્માદ્યાગ્ં સમાગ્ં સત્રગ્ં સમૃદ્ધ-ઙ્ક્ષોધુકાસ્તાગ્ં સમા-મ્પ્રજા ઇષગ્ગ્ હ્યાસામૂર્જમાદદતે યાગ્ં સમાં-વ્યૃઁદ્ધ-મક્ષોધુકાસ્તાગ્ં સમા-મ્પ્રજા [સમા-મ્પ્રજાઃ, ન હ્યાસામિષ] 28
ન હ્યાસામિષ-મૂર્જ-માદદત ઉત્ક્રોદ-ઙ્કુર્વતે યથા બન્ધા-ન્મુમુચાના ઉત્ક્રોદ-ઙ્કુર્વત એવમેવ ત-દ્યજમાના દેવબન્ધા-ન્મુમુચાના ઉત્ક્રોદ-ઙ્કુર્વત ઇષમૂર્જમાત્મ-ન્દધાના વાણ-શ્શતતન્તુર્ભવતિ શતાયુઃ પુરુષ-શ્શતેન્દ્રિય આયુષ્યેવેન્દ્રિયે પ્રતિ તિષ્ઠન્ત્યાજિ-ન્ધાવન્ત્યનભિજિતસ્યા-ભિજિત્યૈ દુન્દુભીન્-થ્સમાઘ્નન્તિ પરમા વા એષા વાગ્યા દુન્દુભૌ પરમામેવ [ ] 29
વાચમવ રુન્ધતે ભૂમિદુન્દુભિમા ઘ્નન્તિ યૈવેમાં-વાઁ-ક્પ્રવિષ્ટા તામેવાવ રુન્ધતે ઽથો ઇમામેવ જયન્તિ સર્વા વાચો વદન્તિ સર્વાસાં-વાઁચામવરુદ્ધ્યા આર્દ્રેચર્મન્ વ્યાયચ્છેતે ઇન્દ્રિયસ્યા વરુદ્ધ્યા આ-ઽન્યઃ ક્રોશતિ પ્રાન્ય-શ્શગ્ંસતિ ય આક્રોશતિ પુનાત્યેવૈનાન્થ્સ યઃ પ્રશગ્ંસતિ પૂતેષ્વેવા-ઽન્નાદ્ય-ન્દધાત્યૃષિકૃત-ઞ્ચ [-ન્દધાત્યૃષિકૃત-ઞ્ચ, વા એતે] 30
વા એતે દેવકૃત-ઞ્ચ પૂર્વૈર્માસૈરવ રુન્ધતે ય-દ્ભૂતેચ્છદાગ્ં સામાનિ ભવન્ત્યુભયસ્યાવરુદ્ધ્યૈ યન્તિ વા એતે મિથુનાદ્યે સંવઁથ્સર-મુપયન્ત્યન્તર્વેદિ મિથુનૌ સ-મ્ભવતસ્તેનૈવ મિથુનાન્ન યન્તિ ॥ 31 ॥
(વ્યૃદ્ધમક્ષોધુકાસ્તાગ્ં સમા-મ્પ્રજાઃ - પરમામેવ - ચ - ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 9)
ચર્માવ ભિન્દન્તિ પાપ્માનમેવૈષામવ ભિન્દન્તિ મા-ઽપ રાથ્સીર્મા-ઽતિ વ્યાથ્સીરિત્યાહ સમ્પ્રત્યેવૈષા-મ્પાપ્માનમવ ભિન્દન્ત્યુદકુમ્ભાનધિનિધાય દાસ્યો માર્જાલીય-મ્પરિ નૃત્યન્તિ પદો નિઘ્નતીરિદમ્મધુ-ઙ્ગાયન્ત્યો મધુ વૈ દેવાના-મ્પરમ-મન્નાદ્ય-મ્પરમમેવા-ન્નાદ્યમવ રુન્ધતે પદો નિ ઘ્નન્તિ મહીયામેવૈષુ દધતિ ॥ 32 ॥
(ચર્મૈ - કાન્નપઞ્ચાશત્) (અ. 10)
પૃથિવ્યૈ સ્વાહા ઽન્તરિક્ષાય સ્વાહા દિવે સ્વાહા સમ્પ્લોષ્યતે સ્વાહા સપ્લંવઁમાનાય સ્વાહા સમ્પ્લુતાય સ્વાહા મેઘાયિષ્યતે સ્વાહા મેઘાયતે સ્વાહા મેઘિતાય સ્વાહા મેઘાય સ્વાહા નીહારાય સ્વાહા નિહાકાયૈ સ્વાહા પ્રાસચાય સ્વાહા પ્રચલાકાયૈ સ્વાહા વિદ્યોતિષ્યતે સ્વાહા વિદ્યોતમાનાય સ્વાહા સંવિઁદ્યોતમાનાય સ્વાહા સ્તનયિષ્યતે સ્વાહા સ્તનયતે સ્વાહો -ગ્રગ્ગ્ સ્તનયતે સ્વાહા વર્ષિષ્યતે સ્વાહા વર્ષતે સ્વાહા ઽભિવર્ષતે સ્વાહા પરિવર્ષતે સ્વાહા સંવઁર્ષતે [સંવઁર્ષતે, સ્વાહા ઽનુવર્ષતે સ્વાહા] 33
સ્વાહા ઽનુવર્ષતે સ્વાહા શીકાયિષ્યતે સ્વાહા શીકાયતે સ્વાહા શીકિતાય સ્વાહાપ્રોષિષ્યતે સ્વાહા પ્રુષ્ણતે સ્વાહા પરિપ્રુષ્ણતે સ્વાહો-દ્ગ્રહીષ્યતે સ્વાહો દ્ગૃહ્ણતે સ્વાહો-દ્ગૃહીતાય સ્વાહા વિપ્લોષ્યતે સ્વાહા વિપ્લવમાનાય સ્વાહા વિપ્લુતાય સ્વાહા ઽઽતફ્સ્યતે સ્વાહા ઽઽતપતે સ્વાહો-ગ્રમાતપતે સ્વાહ -ર્ગ્ભ્ય-સ્સ્વાહા યજુર્ભ્ય-સ્સ્વાહા સામભ્ય-સ્સ્વાહા ઽઙ્ગિરોભ્ય-સ્સ્વાહા વેદેભ્ય-સ્સ્વાહા ગાથાભ્ય-સ્સ્વાહા નારાશગ્ંસીભ્ય-સ્સ્વાહા રૈભીભ્ય-સ્સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥ 34 ॥
(સંવઁર્ષતે - રૈભીભ્ય-સ્સ્વાહા - દ્વે ચ) (અ. 11)
દત્વતે સ્વાહા ઽદન્તકાય સ્વાહા પ્રાણિને સ્વાહા ઽપ્રાણાય સ્વાહા મુખવતે સ્વાહા-ઽમુખાય સ્વાહા નાસિકવતે સ્વાહા ઽનાસિકાય સ્વાહા ઽક્ષણ્વતે સ્વાહા-ઽનક્ષિકાય સ્વાહા કર્ણિને સ્વાહા ઽકર્ણકાય સ્વાહા શીર્ષણ્વતે સ્વાહા-ઽશીર્ષકાય સ્વાહા પદ્વતે સ્વાહા ઽપાદકાય સ્વાહા પ્રાણતે સ્વાહા ઽપ્રાણતે સ્વાહા વદતે સ્વાહા ઽવદતે સ્વાહા પશ્યતે સ્વાહા ઽપશ્યતે સ્વાહા શૃણ્વતે સ્વાહા ઽશૃણ્વતે સ્વાહા મનસ્વિને સ્વાહા- [મનસ્વિને સ્વાહા, અમનસે સ્વાહા] 35
-ઽમનસે સ્વાહા રેતસ્વિને સ્વાહા ઽરેતસ્કાય સ્વાહા પ્રજાભ્ય-સ્સ્વાહા પ્રજનનાય સ્વાહા લોમવતે સ્વાહા ઽલોમકાય સ્વાહા ત્વચે સ્વાહા ઽત્વક્કાય સ્વાહા ચર્મણ્વતે સ્વાહા ઽચર્મકાય સ્વાહા લોહિતવતે સ્વાહા-ઽલોહિતાય સ્વાહા માગ્ંસન્વતે સ્વાહા ઽમાગ્ંસકાય સ્વાહા સ્નાવભ્ય-સ્સ્વાહા ઽસ્નાવકાય સ્વાહા સ્થન્વતે સ્વાહા-ઽનસ્થિકાય સ્વાહા મજ્જન્વતે સ્વાહા ઽમજ્જકાય સ્વાહા ઽઙ્ગિને સ્વાહા-ઽનઙ્ગાય સ્વાહા ઽઽત્મને સ્વાહા ઽનાત્મને સ્વાહા સર્વસ્મૈ સ્વાહા ॥ 36 ॥
(મનસ્વિને સ્વાહા - ઽનાત્મને સ્વાહા - દ્વે ચ) (અ. 12)
કસ્ત્વા યુનક્તિ સ ત્વા યુનક્તુ વિષ્ણુસ્ત્વા યુનક્ત્વસ્ય યજ્ઞસ્યર્ધ્યૈ મહ્યગ્ં સન્નત્યા અમુષ્મૈ કામાયા-ઽઽયુષે ત્વા પ્રાણાય ત્વા ઽપાનાય ત્વા વ્યાનાય ત્વા વ્યુષ્ટ્યૈ ત્વા રય્યૈ ત્વા રાધસે ત્વા ઘોષાય ત્વા પોષાય ત્વા ઽઽરાદ્ઘોષાય ત્વા પ્રચ્યુત્યૈ ત્વા ॥ 37 ॥
(કસ્ત્વા - ઽષ્ટાત્રિગ્ંશત્) (અ. 13)
અગ્નયે ગાયત્રાય ત્રિવૃતે રાથન્તરાય વાસન્તાયા-ષ્ટાકપાલ ઇન્દ્રાય ત્રૈષ્ટુભાય પઞ્ચદશાય બાર્હતાય ગ્રૈષ્માયૈકાદશકપાલો વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યો જાગતેભ્ય-સ્સપ્તદશેભ્યો વૈરૂપેભ્યો વાર્ષિકેભ્યો દ્વાદશકપાલો મિત્રાવરુણાભ્યા-માનુષ્ટુભાભ્યા-મેકવિગ્ંશાભ્યાં-વૈઁરાજાભ્યાગ્ં શારદાભ્યા-મ્પયસ્યા બૃહસ્પતયે પાઙ્ક્તાય ત્રિણવાય શાક્વરાય હૈમન્તિકાય ચરુ-સ્સવિત્ર આતિચ્છન્દસાય ત્રયસ્ત્રિગ્ંશાય રૈવતાય શૈશિરાય દ્વાદશકપાલો ઽદિત્યૈ વિષ્ણુપત્ન્યૈ ચરુરગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલો ઽનુમત્યૈ ચરુઃ કાય એકકપાલઃ ॥ 38 ॥
(અગ્નયે-ઽદિત્યા અનુમત્યૈ - સપ્તચત્વારિગ્ંશત્) (અ. 14)
યો વા અગ્નાવગ્નિઃ પ્રહ્રિયતે યશ્ચ સોમો રાજા તયોરેષ આતિથ્યં-યઁદગ્નીષોમીયો-ઽથૈષ રુદ્રો યશ્ચીયતે ય-થ્સઞ્ચિતે-ઽગ્નાવેતાનિ હવીગ્ંષિ ન નિર્વપેદેષ એવ રુદ્રો-ઽશાન્ત ઉપોત્થાય પ્રજા-મ્પશૂન્ યજમાનસ્યાભિ મન્યેત ય-થ્સઞ્ચિતે-ઽગ્નાવેતાનિ હવીગ્ંષિ નિર્વપતિ ભાગધેયેનૈવૈનગ્ં શમયતિ નાસ્ય રુદ્રો-ઽશાન્ત [રુદ્રો-ઽશાન્તઃ, ઉપોત્થાય] 39
ઉપોત્થાય પ્રજા-મ્પશૂનભિ મન્યતે દશ હવીગ્ંષિ ભવન્તિ નવ વૈ પુરુષે પ્રાણા નાભિર્દશમી પ્રાણાનેવ યજમાને દધાત્યથો દશાક્ષરા વિરાડન્નં-વિઁરા-ડ્વિરાજ્યેવાન્નાદ્યે પ્રતિ તિષ્ઠત્યૃતુભિર્વા એષ છન્દોભિ-સ્સ્તોમૈઃ પૃષ્ઠૈશ્ચેતવ્ય ઇત્યાહુર્યદેતાનિ હવીગ્ંષિ નિર્વપત્યૃતુભિરેવૈન-ઞ્છન્દોભિ-સ્સ્તોમૈઃ પૃષ્ઠૈશ્ચિનુતે દિશઃ સુષુવાણેના - [ ] 40
-ભિજિત્યા ઇત્યાહુર્યદેતાનિ હવીગ્ંષિ નિર્વપતિ દિશામભિજિત્યા એતયા વા ઇન્દ્ર-ન્દેવા અયાજય-ન્તસ્માદિન્દ્રસવ એતયા મનુ-મ્મનુષ્યાસ્તસ્મા-ન્મનુસવો યથેન્દ્રો દેવાનાં-યઁથા મનુર્મનુષ્યાણામેવ-મ્ભવતિ ય એવં-વિઁદ્વાનેતયેષ્ટ્યા યજતે દિગ્વતીઃ પુરો-ઽનુવાક્યા ભવન્તિ સર્વાસા-ન્દિશામભિજિત્યૈ ॥ 41 ॥
(અશાન્તઃ - સુષુવાણેનૈ - કચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 15)
યઃ પ્રાણતો નિમિષતો મહિત્વૈક ઇદ્રાજા જગતો બભૂવ । ય ઈશે અસ્ય દ્વિપદશ્ચતુષ્પદઃ કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ પ્રજાપતયે ત્વા જુષ્ટ-ઙ્ગૃહ્ણામિ તસ્ય તે દ્યૌર્મહિમા નક્ષત્રાણિ રૂપમાદિત્યસ્તે તેજસ્તસ્મૈ ત્વા મહિમ્ને પ્રજાપતયે સ્વાહા ॥ 42 ॥
(યઃ પ્રાણતો દ્યૌરાદિત્યો - ઽષ્ટાત્રિગ્ંશત્ ) (અ. 16)
ય આત્મદા બલદા યસ્ય વિશ્વ ઉપાસતે પ્રશિષં-યઁસ્ય દેવાઃ । યસ્ય છાયા-ઽમૃતં-યઁસ્ય મૃત્યુઃ કસ્મૈ દેવાય હવિષા વિધેમ ॥ ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ પ્રજાપતયે ત્વા જુષ્ટ-ઙ્ગૃહ્ણામિ તસ્ય તે પૃથિવી મહિમૌષધયો વનસ્પતયો રૂપમગ્નિસ્તે તેજસ્તસ્મૈ ત્વા મહિમ્ને પ્રજાપતયે સ્વાહા ॥ 43 ॥
(ય આત્મદાઃ પૃથિવ્યગ્નિ-રેકાન્નચત્વારિગ્ંશત્) (અ. 17)
આ બ્રહ્મ-ન્બ્રાહ્મણો બ્રહ્મવર્ચસી જાયતામા ઽસ્મિ-ન્રાષ્ટ્રે રાજન્ય ઇષવ્યઃ શૂરો મહારથો જાયતા-ન્દોગ્ધ્રીધેનુર્વોઢા ઽનડ્વાનાશુ-સ્સપ્તિઃ પુરન્ધિર્યોષા જિષ્ણૂ રથેષ્ઠા-સ્સભેયો યુવા ઽઽસ્ય યજમાનસ્ય વીરો જાયતા-ન્નિકામેનિકામે નઃ પર્જન્યો વર્ષતુ ફલિન્યો ન ઓષધયઃ પચ્યન્તાં-યોઁગક્ષેમોનઃ કલ્પતામ્ ॥ 44 ॥
(આ બ્રહ્મ - ન્નેકચત્વારિગ્ંશત્ )(આ18)
આ-ઽક્રાન્ વાજી પૃથિવીમગ્નિં-યુઁજમકૃત વાજ્યર્વા ઽઽક્રાન્ વાજ્યન્તરિક્ષં-વાઁયું-યુઁજમકૃત વાજ્યર્વા દ્યાં-વાઁજ્યા-ઽક્રગ્ગ્સ્ત સૂર્યં-યુઁજમકૃત વાજ્યર્વા ઽગ્નિસ્તે વાજિન્ યુઙ્ઙનુ ત્વા ઽઽ રભે સ્વસ્તિ મા સ-મ્પારય વાયુસ્તે વાજિન્ યુઙ્ઙનુ ત્વા ઽઽ રભે સ્વસ્તિ મા સ- [સ્વસ્તિ મા સમ્, પારયા ઽઽદિત્યસ્તે] 45
-મ્પારયા ઽઽદિત્યસ્તે વાજિન્ યુઙ્ઙનુ ત્વા ઽઽ રભે સ્વસ્તિ મા સ-મ્પારય પ્રાણધૃગસિ પ્રાણ-મ્મે દૃગ્ંહ વ્યાનધૃગસિ વ્યાન-મ્મે દૃગ્ંહા ઽપાનધૃગસ્યપાન-મ્મ દૃગ્ંહ ચક્ષુરસિ ચક્ષુર્મયિ ધેહિ શ્રોત્રમસિ શ્રોત્ર-મ્મયિ ધેહ્યાયુરસ્યાયુર્મયિ ધેહિ ॥ 46 ॥
(વાયુસ્તે વાજિન્ યુઙ્ઙનુ ત્વા ઽઽ રભે સ્વસ્તિ મા સં - ત્રિચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 19)
જજ્ઞિ બીજં-વઁર્ષ્ટા પર્જન્યઃ પક્તા સસ્યગ્ં સુપિપ્પલા ઓષધય-સ્સ્વધિચરણેયગ્ં સૂપસદનો-ઽગ્નિ-સ્સ્વદ્ધ્યક્ષમન્તરિક્ષગ્ંસુપાવઃ પવમાન-સ્સૂપસ્થાના દ્યૌ-શ્શિવમસૌ તપન્ યથાપૂર્વમહોરાત્રે પઞ્ચદશિનો ઽર્ધમાસા-સ્ત્રિગ્ંશિનો માસાઃ કૢપ્તા ઋતવઃ શાન્ત-સ્સંવઁથ્સરઃ ॥ 47 ॥
(જજ્ઞિ બીજ - મેકત્રિગ્ંશત્) (અ. 20)
આગ્નેયો-ઽષ્ટાકપાલ-સ્સૌમ્યશ્ચરુ-સ્સાવિત્રો-ઽષ્ટાકપાલઃ પૌષ્ણશ્ચરૂ રૌદ્રશ્ચરુરગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલો મૃગાખરે યદિ ના-ઽઽગચ્છે-દગ્નયે-ઽગ્ંહોમુચે-ઽષ્ટાકપાલ-સ્સૌર્ય-મ્પયો વાયવ્ય આજ્યભાગઃ ॥ 48 ॥
(આગ્નેય - શ્ચતુર્વિગ્ંશતિઃ) (અ. 21)
અગ્નયે-ઽગ્ંહોમુચે-ઽષ્ટાકપાલ ઇન્દ્રાયા-ઽગ્ંહોમુચ એકાદશકપાલો મિત્રાવરુણાભ્યા-માગોમુગ્ભ્યા-મ્પયસ્યા વાયોસાવિત્ર આગોમુગ્ભ્યા-ઞ્ચરુરશ્વિભ્યા-માગોમુગ્ભ્યા-ન્ધાના મરુદ્ભ્ય એનોમુગ્ભ્યઃ સપ્તકપાલો વિશ્વેભ્યો દેવેભ્ય એનોમુગ્ભ્યો દ્વાદશકપાલો ઽનુમત્યૈ ચરુરગ્નયે વૈશ્વાનરાય દ્વાદશકપાલો દ્યાવાપૃથિવીભ્યા-મગ્ંહોમુગ્ભ્યા-ન્દ્વિકપાલઃ ॥ 49 ॥
(અગ્નયે-ઽગ્ંહોમુચે - ત્રિગ્ંશત્) (અ. 22)
અગ્નયે સમનમ-ત્પૃથિવ્યૈ સમનમદ્યથા-ઽગ્નિઃ પૃથિવ્યા સમનમદેવ-મ્મહ્ય-મ્ભદ્રા-સ્સન્નતય-સ્સ-ન્નમન્તુ વાયવે સમનમદન્તરિક્ષાય સમનમદ્યથા વાયુરન્તરિક્ષેણ સૂર્યાય સમનમદ્દિવે સમનમદ્યથા સૂર્યો દિવા ચન્દ્રમસે સમનમન્નક્ષત્રેભ્ય-સ્સમનમદ્યથા ચન્દ્રમા નક્ષત્રૈર્વરુણાય સમનમદદ્ભ્ય-સ્સમનમ-દ્યથા [-સ્સમનમ-દ્યથા, વરુણો-ઽદ્ભિ-સ્સામ્ને] 50
વરુણો-ઽદ્ભિ-સ્સામ્ને સમનમદૃચે સમનમદ્યથા સામર્ચા બ્રહ્મણે સમનમ-ત્ક્ષત્રાય સમનમદ્યથા બ્રહ્મ ક્ષત્રેણ રાજ્ઞે સમનમ-દ્વિશે સમનમદ્યથા રાજા વિશા રથાય-સ્સમનમદશ્વેભ્ય-સ્સમનમદ્યથા રથો-ઽશ્વૈઃ પ્રજાપતયે સમનમ-દ્ભૂતેભ્ય-સ્સમનમદ્યથા પ્રજાપતિર્ભૂતૈ-સ્સમનમદેવ-મ્મહ્ય-મ્ભદ્રા-સ્સન્નતય-સ્સ-ન્નમન્તુ ॥ 51 ॥
(અદ્ભ્ય-સ્સમનમદ્યથા-મહ્યં-ચત્વારિ ચ) (અ. 23)
યે તે પન્થાન-સ્સવિતઃ પૂર્વ્યાસો-ઽરેણવો વિતતા અન્તરિક્ષે । તેભિર્નો અદ્ય પથિભિઃ સુગેભી રક્ષા ચ નો અધિ ચ દેવ બ્રૂહિ ॥ નમો-ઽગ્નયે પૃથિવિક્ષિતે લોકસ્પૃતે લોકમસ્મૈ યજમાનાય દેહિ નમો વાયવે-ઽન્તરિક્ષક્ષિતે લોકસ્પૃતે લોકમસ્મૈ યજમાનાય દેહિ નમ-સ્સૂર્યાય દિવિક્ષિતે લોકસ્પૃતે લોકમસ્મૈ યજમાનાય દેહિ ॥ 52 ॥
(યે તે - ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશત્) (અ. 24)
યો વા અશ્વસ્ય મેદ્ધ્યસ્ય શિરો વેદ શીર્ષણ્વા-ન્મેદ્ધ્યો ભવત્યુષા વા અશ્વસ્ય મેદ્ધ્યસ્ય શિર-સ્સૂર્યશ્ચક્ષુર્વાતઃ પ્રાણશ્ચન્દ્રમા-શ્શ્રોત્ર-ન્દિશઃ પાદા અવાન્તરદિશાઃ પર્શવો-ઽહોરાત્રે નિમેષો-ઽર્ધમાસાઃ પર્વાણિ માસા-સ્સધાન્નાન્યૃતવો-ઽઙ્ગાનિ સંવઁથ્સર આત્મા રશ્મયઃ કેશા નક્ષત્રાણિ રૂપ-ન્તારકા અસ્થાનિ નભો માગ્ંસાન્યોષધયો લોમાનિ વનસ્પતયો વાલા અગ્નિર્મુખં-વૈઁશ્વાનરો વ્યાત્તગ્ં [વ્યાત્તમ્, સમુદ્ર ઉદરમન્તરિક્ષ-] 53
સમુદ્ર ઉદરમન્તરિક્ષ-મ્પાયુ-ર્દ્યાવાપૃથિવી આણ્ડૌ ગ્રાવા શેપ-સ્સોમો રેતો યજ્જઞ્જભ્યતે તદ્વિ દ્યોતતે યદ્વિધૂનુતે ત-થ્સ્તનયતિ યન્મેહતિ તદ્વર્ષતિ વાગેવાસ્ય વાગહર્વા અશ્વસ્ય જાયમાનસ્ય મહિમા પુરસ્તાજ્જાયતે રાત્રિરેન-મ્મહિમા પશ્ચાદનુ જાયત એતૌ વૈ મહિમાના-વશ્વમભિત-સ્સ-મ્બભૂવતુર્હયો દેવાનવહ દર્વા-ઽસુરાન્ વાજી ગન્ધર્વા-નશ્વો મનુષ્યાન્-થ્સમુદ્રો વા અશ્વસ્ય યોનિઃ સમુદ્રો બન્ધુઃ ॥ 54 ॥
(વ્યાત્ત - મવહ-દ્- દ્વાદશ ચ ) (અ. 25)
(ગાવો - ગાવ-સ્સિષાસન્તીઃ- પ્રથમે માસિ - સમાન્યો - યદિ સોમૌ- ષડહૈ - રુ-થ્સૃજ્યા(3)ન્ - દેવાના - મર્ક્યેણ - ચર્મા-ઽવ - પૃથિવ્યૈ - દત્વતે - કસ્ત્વા - ઽગ્નયે - યો વૈ - યઃ પ્રાણતો - ય આત્મદા - આ બ્રહ્મ - ન્ના-ઽક્રાન્ - જજ્ઞિ બીજ - માગ્નેયો-ઽષ્ટાકપાલો - ઽગ્નયે-ઽગ્ંહોમુચે-ઽષ્ટાકપાલો - ઽગ્નયેસમનમ--દ્યે તે પન્થાનો - યો વા અશ્વસ્યમેદ્ધ્યસ્ય શિરઃ - પઞ્ચવિગ્ંશતિઃ)
(ગાવઃ - સમાન્યઃ - સવનમષ્ટાભિ - ર્વા એતે દેવકૃતઞ્ચા - ઽભિજિત્યા ઇત્યાહુ -ર્વરુણો-ઽદ્ભિ-સ્સામ્ને - ચતુષ્ પઞ્ચાસત્)
(ગાવો, યોનિ સ્સમુદ્રો બન્ધુઃ)
(પ્રજનનગ્ં - સાદ્યાઃ - પ્રજવં - બૃહસ્પતિ - ર્ગાવઃ - પઞ્ચ) (7)
(ઇષે, વાયવ્ય, મ્પ્રજાપતિ, ર્યુઞ્જાના, સ્સાવિત્રાણિ, પ્રાચીનવગ્ંશ, મ્પ્રજનનગ્ં, સપ્ત) (7)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયાં સપ્તમકાણ્ડે પઞ્ચમઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥
॥ ઇતિ તૈત્તિરીયસંહિતા સમાપ્તા ॥