The Formless Brahman

નિર્ગુણ માનસ પૂજા

(Nirguna Manasa Puja in Gujarati)

Adi Shankaracharya

Nirguna Manasa Puja is a profound Vedantic composition attributed to Adi Shankaracharya. It transcends conventional idol worship by focusing on the formless, absolute reality of the Brahman. Through meditative internal rituals, the seeker acknowledges the omnipresence of the Divine within the self, dissolving the dualistic barriers between the worshiper and the worshipped. This stotra serves as a powerful tool for Advaita practitioners to cultivate non-dual awareness, helping to quiet the mind, detach from the material ego, and attain deep spiritual realization and inner tranquility by contemplating the ultimate, undifferentiated source of all existence.

શિષ્ય ઉવાચ

અખણ્ડે સચ્ચિદાનન્દે નિર્વિકલ્પૈકરૂપિણિ ।
સ્થિતેઽદ્વિતીયભાવેઽપિ કથં પૂજા વિધીયતે ॥ 1 ॥
પૂર્ણસ્યાવાહનં કુત્ર સર્વાધારસ્ય ચાસનમ્ ।
સ્વચ્છસ્ય પાદ્યમર્ઘ્યં ચ શુદ્ધસ્યાચમનં કુતઃ ॥ 2 ॥
નિર્મલસ્ય કુતઃ સ્નાનં વાસો વિશ્વોદરસ્ય ચ ।
અગોત્રસ્ય ત્વવર્ણસ્ય કુતસ્તસ્યોપવીતકમ્ ॥ 3 ॥
નિર્લેપસ્ય કુતો ગન્ધઃ પુષ્પં નિર્વાસનસ્ય ચ ।
નિર્વિશેષસ્ય કા ભૂષા કોઽલઙ્કારો નિરાકૃતેઃ ॥ 4 ॥
નિરઞ્જનસ્ય કિં ધૂપૈર્દીપૈર્વા સર્વસાક્ષિણઃ ।
નિજાનન્દૈકતૃપ્તસ્ય નૈવેદ્યં કિં ભવેદિહ ॥ 5 ॥
વિશ્વાનન્દયિતુસ્તસ્ય કિં તામ્બૂલં પ્રકલ્પતે ।
સ્વયમ્પ્રકાશચિદ્રૂપો યોઽસાવર્કાદિભાસકઃ ॥ 6 ॥
ગીયતે શ્રુતિભિસ્તસ્ય નીરાજનવિધિઃ કુતઃ ।
પ્રદક્ષિણમનન્તસ્ય પ્રણામોઽદ્વયવસ્તુનઃ ॥ 7 ॥
વેદવાચામવેદ્યસ્ય કિં વા સ્તોત્રં વિધીયતે ।
અન્તર્બહિઃ સંસ્થિતસ્ય ઉદ્વાસનવિધિઃ કુતઃ ॥ 8 ॥

શ્રી ગુરુરુવાચ

આરાધયામિ મણિસન્નિભમાત્મલિઙ્ગમ્
માયાપુરીહૃદયપઙ્કજસન્નિવિષ્ટમ્ ।
શ્રદ્ધાનદીવિમલચિત્તજલાભિષેકૈ-
ર્નિત્યં સમાધિકુસુમૈર્નપુનર્ભવાય ॥ 9 ॥
અયમેકોઽવશિષ્ટોઽસ્મીત્યેવમાવાહયેચ્છિવમ્ ।
આસનં કલ્પયેત્પશ્ચાત્સ્વપ્રતિષ્ઠાત્મચિન્તનમ્ ॥ 10 ॥
પુણ્યપાપરજઃસઙ્ગો મમ નાસ્તીતિ વેદનમ્ ।
પાદ્યં સમર્પયેદ્વિદ્વન્સર્વકલ્મષનાશનમ્ ॥ 11 ॥
અનાદિકલ્પવિધૃતમૂલાજ્ઞાનજલાઞ્જલિમ્ ।
વિસૃજેદાત્મલિઙ્ગસ્ય તદેવાર્ઘ્યસમર્પણમ્ ॥ 12 ॥
બ્રહ્માનન્દાબ્ધિકલ્લોલકણકોટ્યંશલેશકમ્ ।
પિબન્તીન્દ્રાદય ઇતિ ધ્યાનમાચમનં મતમ્ ॥ 13 ॥
બ્રહ્માનન્દજલેનૈવ લોકાઃ સર્વે પરિપ્લુતાઃ ।
અચ્છેદ્યોઽયમિતિ ધ્યાનમભિષેચનમાત્મનઃ ॥ 14 ॥
નિરાવરણચૈતન્યં પ્રકાશોઽસ્મીતિ ચિન્તનમ્ ।
આત્મલિઙ્ગસ્ય સદ્વસ્ત્રમિત્યેવં ચિન્તયેન્મુનિઃ ॥ 15 ॥
ત્રિગુણાત્માશેષલોકમાલિકાસૂત્રમસ્મ્યહમ્ ।
ઇતિ નિશ્ચયમેવાત્ર હ્યુપવીતં પરં મતમ્ ॥ 16 ॥
અનેકવાસનામિશ્રપ્રપઞ્ચોઽયં ધૃતો મયા ।
નાન્યેનેત્યનુસન્ધાનમાત્મનશ્ચન્દનં ભવેત્ ॥ 17 ॥
રજઃસત્ત્વતમોવૃત્તિત્યાગરૂપૈસ્તિલાક્ષતૈઃ ।
આત્મલિઙ્ગં યજેન્નિત્યં જીવન્મુક્તિપ્રસિદ્ધયે ॥ 18 ॥
ઈશ્વરો ગુરુરાત્મેતિ ભેદત્રયવિવર્જિતૈઃ ।
બિલ્વપત્રૈરદ્વિતીયૈરાત્મલિઙ્ગં યજેચ્છિવમ્ ॥ 19 ॥
સમસ્તવાસનાત્યાગં ધૂપં તસ્ય વિચિન્તયેત્ ।
જ્યોતિર્મયાત્મવિજ્ઞાનં દીપં સન્દર્શયેદ્બુધઃ ॥ 20 ॥
નૈવેદ્યમાત્મલિઙ્ગસ્ય બ્રહ્માણ્ડાખ્યં મહોદનમ્ ।
પિબાનન્દરસં સ્વાદુ મૃત્યુરસ્યોપસેચનમ્ ॥ 21 ॥
અજ્ઞાનોચ્છિષ્ટકરસ્ય ક્ષાલનં જ્ઞાનવારિણા ।
વિશુદ્ધસ્યાત્મલિઙ્ગસ્ય હસ્તપ્રક્ષાલનં સ્મરેત્ ॥ 22 ॥
રાગાદિગુણશૂન્યસ્ય શિવસ્ય પરમાત્મનઃ ।
સરાગવિષયાભ્યાસત્યાગસ્તામ્બૂલચર્વણમ્ ॥ 23 ॥
અજ્ઞાનધ્વાન્તવિધ્વંસપ્રચણ્ડમતિભાસ્કરમ્ ।
આત્મનો બ્રહ્મતાજ્ઞાનં નીરાજનમિહાત્મનઃ ॥ 24 ॥
વિવિધબ્રહ્મસન્દૃષ્ટિર્માલિકાભિરલઙ્કૃતમ્ ।
પૂર્ણાનન્દાત્મતાદૃષ્ટિં પુષ્પાઞ્જલિમનુસ્મરેત્ ॥ 25 ॥
પરિભ્રમન્તિ બ્રહ્માણ્ડસહસ્રાણિ મયીશ્વરે ।
કૂટસ્થાચલરૂપોઽહમિતિ ધ્યાનં પ્રદક્ષિણમ્ ॥ 26 ॥
વિશ્વવન્દ્યોઽહમેવાસ્મિ નાસ્તિ વન્દ્યો મદન્યતઃ ।
ઇત્યાલોચનમેવાત્ર સ્વાત્મલિઙ્ગસ્ય વન્દનમ્ ॥ 27 ॥
આત્મનઃ સત્ક્રિયા પ્રોક્તા કર્તવ્યાભાવભાવના ।
નામરૂપવ્યતીતાત્મચિન્તનં નામકીર્તનમ્ ॥ 28 ॥
શ્રવણં તસ્ય દેવસ્ય શ્રોતવ્યાભાવચિન્તનમ્ ।
મનનં ત્વાત્મલિઙ્ગસ્ય મન્તવ્યાભાવચિન્તનમ્ ॥ 29 ॥
ધ્યાતવ્યાભાવવિજ્ઞાનં નિદિધ્યાસનમાત્મનઃ ।
સમસ્તભ્રાન્તિવિક્ષેપરાહિત્યેનાત્મનિષ્ઠતા ॥ 30 ॥
સમાધિરાત્મનો નામ નાન્યચ્ચિત્તસ્ય વિભ્રમઃ ।
તત્રૈવ બહ્મણિ સદા ચિત્તવિશ્રાન્તિરિષ્યતે ॥ 31 ॥
એવં વેદાન્તકલ્પોક્તસ્વાત્મલિઙ્ગપ્રપૂજનમ્ ।
કુર્વન્ના મરણં વાપિ ક્ષણં વા સુસમાહિતઃ ॥ 32 ॥
સર્વદુર્વાસનાજાલં પદપાંસુમિવ ત્યજેત્ ।
વિધૂયાજ્ઞાનદુઃખૌઘં મોક્ષાનન્દં સમશ્નુતે ॥ 33 ॥

Explore More