|| śrīḥ ||
śuklāmbaradharaṃ viṣṇuṃ śaśivarṇaṃ caturbhujaṃ
prasannavadanaṃ dhyāyetsarvavighnopaśāntaye |
yasya dviradavakrādyāḥ pāriṣadyāḥ paraśśataṃ
vighnaṃ nighnanti satataṃ viṣvaksenaṃ tamāśraye . |
śrīkāśyapaḥ |
tāta me śrīhayagrīvanāmnāṃ sāhasramuttamam |
adhyetuṃ jāyate kāṅkṣā tatprasīda mayi prabho || 1 ||
prasannavadanaṃ dhyāyetsarvavighnopaśāntaye |
yasya dviradavakrādyāḥ pāriṣadyāḥ paraśśataṃ
vighnaṃ nighnanti satataṃ viṣvaksenaṃ tamāśraye . |
śrīkāśyapaḥ |
tāta me śrīhayagrīvanāmnāṃ sāhasramuttamam |
adhyetuṃ jāyate kāṅkṣā tatprasīda mayi prabho || 1 ||
itipṛṣṭastatovāca brahmā loka pitāmahaḥ |
śreyasāmapi ca śreyaḥ kāśyapeha viśāmpate || 2 ||
śreyasāmapi ca śreyaḥ kāśyapeha viśāmpate || 2 ||
amatyā vihitaṃ pāpaṃ mūlato hi vinaśyati |
rahasyānāṃ rahasyaṃ ca pāvanānāṃ ca pāvanam || 3 ||
rahasyānāṃ rahasyaṃ ca pāvanānāṃ ca pāvanam || 3 ||
prāyaścitte kṛte tasya kartāna nirayī bhavet |
kāmatastu kṛte pāpe prāyaścittaśatena ca || 4 ||
kāmatastu kṛte pāpe prāyaścittaśatena ca || 4 ||
tanna naśyati tatkartā vyavahāryastu jāyate |
evaṃ durapanodānāṃ buddhipūrvamahāṃhasām || 5 ||
evaṃ durapanodānāṃ buddhipūrvamahāṃhasām || 5 ||
āvarjanakarāṇāmapyante niṣkṛtirīritā |
praṇamya mānavatayā mantraratnānukīrtanam || 6 ||
praṇamya mānavatayā mantraratnānukīrtanam || 6 ||
haṃsanāmasahasrasyapaṭhanaṃ śirasānvaham |
praṇamya bhagavadbhaktapādodaka niṣevaṇam || 7 ||
praṇamya bhagavadbhaktapādodaka niṣevaṇam || 7 ||
tadetatttritayaṃ sarvapāpasaṅghātanāśanam |
itīdaṃ paramaṃ guhyaṃ haṃso hayaśirāhariḥ || 8 ||
itīdaṃ paramaṃ guhyaṃ haṃso hayaśirāhariḥ || 8 ||
vedopadeśasamaye māṃ nibodhyopadiṣṭavāna |
anena mantraratnena mahāśvaśiraso hareḥ || 9 ||
anena mantraratnena mahāśvaśiraso hareḥ || 9 ||
sahasranāmabhistulyā niṣkṛtirnetarāṃhasām |
ananyabhagavadbhaktapādodakaniṣevaṇam || 10 ||
ananyabhagavadbhaktapādodakaniṣevaṇam || 10 ||
etaddvayopadeśāṅgamādau svīkāryamiṣyate |
ityuktvā'nantagaruḍaviṣvaksenapadodakam || 11 ||
ityuktvā'nantagaruḍaviṣvaksenapadodakam || 11 ||
ādau māṃ prāśayannante pariśoṣyekṛtāṃhasi |
ātmano nāmasāhasraṃ sarṣicchando'dhidaivatam || 12 ||
ātmano nāmasāhasraṃ sarṣicchando'dhidaivatam || 12 ||
sanyāsamudrikābhedaṃ mahyaṃ sāṅgamupādiśat |
yathāvattadidaṃ vatsa dadyāṃ te śṛṇu tattvataḥ || 13 ||
yathāvattadidaṃ vatsa dadyāṃ te śṛṇu tattvataḥ || 13 ||
yatprāpyātyantikī vṛttyā nivṛttyā mokṣameṣyati |
hayāsyanāmasāhasrastotrarājasya vaibhavam || 14 ||
hayāsyanāmasāhasrastotrarājasya vaibhavam || 14 ||
ṛṣiśśrīmān hayagrīvo vidyāmūrtissvayaṃ hariḥ |
devatā ca sa evāsya chandonuṣṭubiti śrutam || 15 ||
devatā ca sa evāsya chandonuṣṭubiti śrutam || 15 ||
haṃso haṃso'hamityete bījaṃ śaktistukīlakam |
haṃsīṃ haṃso'hamityete prājñapyā manavastrayaḥ || 16 ||
haṃsīṃ haṃso'hamityete prājñapyā manavastrayaḥ || 16 ||
ekaikasya daśāvṛttiritisaṅkhyāvidhīyate |
praṇavatrayamantraṃ syātkavacaṃ śrīśśriyo bhavet || 17 ||
praṇavatrayamantraṃ syātkavacaṃ śrīśśriyo bhavet || 17 ||
śrīvibhūṣaṇa ityetaddhṛdayaṃ parikīrtitam |
parorajāḥ paraṃ brahmetyapi yonirudāhṛtā || 18 ||
parorajāḥ paraṃ brahmetyapi yonirudāhṛtā || 18 ||
vidyāmūrtiriti dhyānaṃ viśvātmeti ca gadyate |
viśvamaṅgalanāmno'sya viniyogo yathāruci || 19 ||
viśvamaṅgalanāmno'sya viniyogo yathāruci || 19 ||
bhrūnetrāśrotranāsāhanvoṣṭhatālūrade kramāt |
ṣoḍaśasvaravinyāso dakṣiṇārambhamiṣyate || 20 ||
ṣoḍaśasvaravinyāso dakṣiṇārambhamiṣyate || 20 ||
jihvātale'pi tanmūle svarāvantyau ca vinyaset |
tadā tāludvayanyāsasakhāyostu parityajet || 21 ||
tadā tāludvayanyāsasakhāyostu parityajet || 21 ||
ayaṃ hi vidyākāmānāmādyastvanya phalaiṣiṇām |
doḥpatsakthyaṅgulīśīrṣe vargānkacaṭatānnyaset || 22 ||
doḥpatsakthyaṅgulīśīrṣe vargānkacaṭatānnyaset || 22 ||
pārśvayostu vaphau pṛṣṭodarayostu babhau nyaset |
makāraṃ hṛdaye nyasya jīve vā pañcaviṃśake || 23 ||
makāraṃ hṛdaye nyasya jīve vā pañcaviṃśake || 23 ||
nābhipāyūdare guhye yaralavānvinikṣipet |
śaṣau kuṇḍalayośśīrṣaṃ hāre ca kaṭisūtrake || 24 ||
śaṣau kuṇḍalayośśīrṣaṃ hāre ca kaṭisūtrake || 24 ||
sahau hṛdabje harde ca lamāpādaśikhe nyaset |
kṣañca śīrṣādi pādāntaṃ mātṛkānyāsa eṣa tu || 25 ||
asya śrīhayagrīvasahasranāma stotramahāmantrasya śrīhayagrīva ṛṣiḥ |
anuṣṭup chandaḥ . śrīhayagrīva paramātmā devatā . haṃsa
kṣañca śīrṣādi pādāntaṃ mātṛkānyāsa eṣa tu || 25 ||
asya śrīhayagrīvasahasranāma stotramahāmantrasya śrīhayagrīva ṛṣiḥ |
anuṣṭup chandaḥ . śrīhayagrīva paramātmā devatā . haṃsa
iti bījam |
haṃsohamiti śaktiḥ . haṃsāṃ haṃsīmiti kīlakam . oṃ oṃ omityastram |
śrīḥ śriyaḥ iti kavacam . śrīvibhūṣaṇa iti hṛdayam |
parorajāḥ paraṃ brahmeti yoniḥ . vidyāmūrtirviśvātmā iti dhyānam |
haṃsāmaṅguṣṭhābhyāṃ namaḥ . haṃsīṃ tarjanībhyāṃ namaḥ |
haṃsūṃ madhyamābhyāṃ namaḥ . haṃsoṃ anāmikābhyāṃ namaḥ |
haṃsauṃ kaniṣṭhikābhyāṃ namaḥ . haṃsaḥ karatalakarapṛṣṭhābhyāṃ namaḥ |
evaṃ hṛdayādinyāsaḥ . |
haṃsāṃ jñānāya hṛdayāya namaḥ . haṃsīṃ aiśvaryāya śirase svāhā |
haṃsūṃ śaktayai śikhāyai vaṣaṭ . haṃsoṃ balāya kavacāya hum |
haṃsauṃ tejase netrābhyāṃ vauṣaṭ |
haṃsaḥ vīryāyāstrāya phaṭ omiti digbandhaḥ . |
atha mātṛkānyāsaḥ |
oṃ aṃ āṃ bhruvoḥ . iṃ īṃ netrayoḥ . uṃ ūṃ śrotrayoḥ . ṛṃ ṝṃ nāsikayoḥ |
lṛṃ lṝṃ kapolayoḥ . eṃ aiṃ oṣṭhayoḥ . oṃ oṃ dantapaṅktyoḥ |
aṃ jihvātale . aḥ jihvāmūle |
kavargaṃ dakṣiṇe bāhūmūle kūrpare maṇibandhe karatale hastāgre |
cavargaṃ vāme bāhūmūle kūrpare maṇibandhe karatale hastāgre |
ṭavargaṃ dakṣiṇe pādamūle jānuni pādapārṣṇau pādatale pādāgre |
tavargaṃ vāme pādamūle jānuni pādapārṣṇau pādatale pādāgre |
paphau pārśvayoḥ . babhau pṛṣṭhodarayoḥ . maṃ hṛdi |
yaṃ raṃ laṃ vaṃ nābhau pāyau udare guhye . śaṣau hastayoḥ |
sahau śīrṣe kaṭyām . lakṣau hṛdabje hārde uti mātṛkānyāsaḥ . |
atha dhyānam . |
vidyāmūrtimakhaṇḍacandravalayaśvetāravindasthitaṃ
hṛdyābhaṃ sphaṭikādrinirmalatanuṃ vidyotamānaṃśriyā |
vāmāṅkasthitavallabhāṃ prati sadāvyākhyāntamāmnāyavā-
garthānādimapūruṣaṃ hayamukhaṃ dhyāyāmi haṃsātmakam || 1 ||
viśvātmā viśadaprabhāpratilasadvāgdevatāmaṇḍalo
devo dakṣiṇapāṇiyugmavilasadbodhāṅkacakrāyudhaḥ |
vāmodagrakare daraṃ taditareṇāśliṣya doṣṇā ramāṃ
hastāgre dhṛtapustakassa dayatāṃ haṃso hiraṇyacchadaḥ || 2 ||
atha sahasranāmastotraprārambhaḥ |
oṃ - śrīṃ haṃso hamai moṃ klīṃ śrīśśriyaśśrīvibhūṣaṇaḥ |
parorajāḥ paraṃ brahma bhūrbhuvassuvarādimaḥ || 1 ||
bhāsvānbhagaśca bhagavānsvastisvāhā namassvadhā |
śrauṣaḍvauṣaḍhalaṃ huṃ phaṭ huṃ hrīṃ kroṃ hlauṃ yathā tathā || 2 ||
karkagrīvaḥ kalānāthaḥ kāmadaḥ karuṇākaraḥ |
kamalādhyuṣitotsaṅgaḥ kṣaye kālīvaśānugaḥ || 3 ||
niṣacchopaniṣaccātha nīcairuccaissamaṃ saha |
śaśvadyugapadahvāya śanaireko bahudhruvaḥ || 4 ||
bhūtabhṛdbhūridassākṣī bhūtādiḥ puṇyakīrtanaḥ |
bhūmā bhūmiradhonnaddhaḥ puruhūtaḥ puruṣṭutaḥ || 5 ||
praphullapuṇḍarīkākṣaḥ parameṣṭhī prabhāvanaḥ |
prabhurbhagaḥsatāṃ bandhurbhayadhvaṃsī bhavāpanaḥ || 6 ||
udyannuruśayāhuṃ kṛdurugāya urukramaḥ |
udārastriyugastryātmā nidānaṃ nalayo hariḥ || 7 ||
hiraṇyagarbho hemāṅgo hiraṇyaśmaśrurīśitā |
hiraṇyakeśo himahā hemavāsā hitaiṣaṇaḥ || 8 ||
ādityamaṇḍalāntastho modamānassamūhanaḥ |
sarvātmā jagadādhārassannidhissāravānsvabhūḥ || 9 ||
gopatirgohito gomī keśavaḥ kinnareśvaraḥ |
māyī māyāvikṛtikṛnmaheśāno mahāmahāḥ || 10 ||
mamā mimī mumū mṛmṝṃ mlumlūṃ memaiṃ tathaiva ca |
momauṃ bindurvisargaśca hrasvodīrghaḥ plutassvaraḥ || 11 ||
udāttaścānudāttaśca svaritaḥ pracayastathā |
kaṃ khaṃ gaṃ ghaṃ ṃaṃ ca caṃ chaṃ jaṃ jhaṃ ñaṃ ṭaṃ ṭhameva ca || 12 ||
ḍaṃ ḍhaṃ ṇaṃ taṃ thaṃ ca daṃ ca dhaṃ naṃ paṃ phaṃ bameva ca
bhaṃ maṃ yaṃ raṃ laṃ ca vaṃ ca śaṃ ṣaṃ saṃ haṃ lameva ca || 13 ||
kṣaṃ yamoṃ vyañjano jihvāmūlīyo'rdhavisargavān |
upadhmānīya iti ca saṃyuktākṣara eva ca || 14 ||
padaṃ kriyā kārakaśca nipāto gatiravyayaḥ |
sannidhiryogyatā'kāṅkṣā parasparasamanvayaḥ || 15 ||
vākyaṃ padyaṃ sampradāyo bhāvaśśabdārthalālitaḥ |
vyañjanā lakṣaṇā śaktiḥ pāko rītiralaṅkṛtiḥ || 16 ||
śayyā phrauḍhadhvanistadvatkāvyaṃ sargaḥ kriyā ruciḥ |
nānārūpaprabandhaśca yaśaḥ puṇyaṃ mahaddhanam || 17 ||
vyavahāraparijñānaṃ śivetaraparikṣayaḥ |
sadaḥ paramanirvāṇaṃ priyapathyopadeśakaḥ || 18 ||
saṃskāraḥ pratibhā śikṣā grahaṇaṃ dhāraṇaṃ śramaḥ |
āsutāsvādimā citraṃ vistāraścitrasaṃvidhiḥ || 19 ||
purāṇamitihāsaśca smṛtisūtraṃ ca saṃhitā |
ācāra ātmanā tuṣṭirācāryājñānatikramaḥ || 20 ||
śrīmānśrīgīḥśriyaḥ kāntaśśrīnidhiśśrīniketanaḥ |
śreyānhayānanaśrīdaśśrīmayaśśritavatsalaḥ || 21 ||
haṃsaśśuciṣadādityo vasuścandro'ntarikṣasat |
hotā ca vediṣadyoniratithirdroṇasaddhaviḥ || 22 ||
nṛṣanmṛtyuśca varasadamṛtaṃ cartasadvṛṣaḥ |
vyomasadvividhaskoṭaśabdārthavyaṅgyavaibhavaḥ || 23 ||
abjā rasasvādutamo gojā geyo manoharaḥ |
ṛtajāssakalaṃ bhadramadrijāsthairyamuttamam || 24 ||
ṛtaṃ samajñātvanṛtaṃ bṛhatsūkṣmavaśānugaḥ |
satyaṃ jñānamanantaṃ yattatsadbrahmamayo'cyutaḥ || 25 ||
agrebhavannago nityaḥ paramaḥ puruṣottamaḥ |
yoganidrāparassvāmī nidhyānavaranirvṛnaḥ || 26 ||
raso rasyo rasayitā rasavān rasikapriyaḥ |
ānando nandayansarvānānandī hayakandharaḥ || 27 ||
kālaḥ kālyaśca kālātmā kālābhyutthitajāgaraḥ |
kalāsācivyakṛtkāntākathitavyādhikāryakaḥ || 28 ||
dṛnnyañcanodañcanodyallayasargo laghukriyaḥ |
vidyāsahāyo vāgīśo mātṛkāmaṇḍalīkutaḥ || 29 ||
hiraṇyaṃ haṃsamithunamīśānaśśaktimān jayī |
grahamethī guṇī śrībhūnīlālīlaikalālasa || 30 ||
aṅkenodūhya vāgdevīmācāryakamupāśrayaḥ |
vedavedāntaśāstrārthatattvavyākhyānatatparaḥ || 31 ||
lhauṃ hlaṃ haṃ haṃ hayo haṃ sūṃ haṃsāṃ haṃsīṃ hasūṃ hasaum |
hasūṃ haṃ hariṇo hārī harikeśo hareḍitaḥ || 32 ||
sanātano nirbījassannavyakto hṛdayeśayaḥ |
akṣaraḥ kṣarajīveśaḥ kṣamī kṣayakaro'cyutaḥ || 33 ||
kartākārayitā'kāryaṃ kāraṇaṃ prakṛtiḥ kṛtiḥ |
kṣayakṣayamanāmārtho viṣṇurjiṣṇurjaganmayaḥ || 34 ||
saṅkucanvikacansthāṇunirvikāro nirāmayaḥ |
śuddho buddhaḥ prabuddhaśca snigdho mugdhassamuddhataḥ || 35 ||
saṅkalpado bahubhavatsarvātmā sarvanāmabhṛt |
sahasraśīrṣassarvajñassahasrākṣassahasrapāt || 36 ||
vyaktovirāṭsvarāṭsamrāḍviṣvagrūpavapurvidhuḥ |
māyāvī paramānando mānyo māyātigo mahān || 37 ||
vaṭapatraśayo bālo lalannāmnāyasūcakaḥ |
mukhanyastakaragrastapādāgrapaṭalaḥ prabhuḥ || 38 ||
naidrīhāsāśvasambhūtajñājñasātvikatāmasaḥ |
mahārṇavāmbuparyaṅkaḥ padmanābhaḥ parātparaḥ || 39 ||
brahmabhūrbrahmabhayahṛddhariromupadeśakṛt |
madhukaiṭabhanirmātā mattabrahmamadāpahaḥ || 40 ||
vedhovilāsavāgānirdayāsāro mṛṣārthadaḥ |
nārāyaṇāstranirmātāmadhukaiṭabhamardanaḥ || 41 ||
vedakartā vedabhartā vedahartā vidāṃvaraḥ |
puṅkhānupuṅkhaheṣāḍhyaḥ pūrṇaṣāḍguṇyavigrahaḥ || 42 ||
lālāmṛtakaṇavyājavāntanirdoṣavarṇakaḥ |
ullolasvānadhīrodyaduccairhalahaladhvaniḥ || 43 ||
karṇādārabhya kalkyātmā kaviḥ kṣīrārṇavopamaḥ |
śaṅkha cakragadī khaḍgī śārṅgī nirbhayamudrakaḥ || 44 ||
cinmudrācihnito hastatalavinyastapustakaḥ |
vidyānāmnīṃ śriyaṃ śiṣyāṃ vedayannijavaibhavam || 45 ||
aṣṭārṇyamyo'ṣṭabhujovyaṣṭisṛṣṭikaraḥ pitā |
aṣṭaiśvaryapradohṛṣyadaṣṭamūrtipitṛstutaḥ || 46 ||
anītavedapuruṣo vidhivedopadeśakṛt |
vedavedāṅgavedāntapurāṇasmṛtimūrtimān || 47 ||
sarvakarmasamārādhyassarvavedamayo vibhuḥ |
sarvārthatattvavyākhyātā catuṣṣaṣṭikalādhipaḥ || 48 ||
śubhayuksumukhaśśuddhassurūpassugatassudhīḥ |
suvratissaṃhṛtiśśūrassutapāḥ suṣṭutissuhṛt || 49 ||
sundarassubhagassaumyassukhadassuhṛdāṃ priyaḥ |
sucaritrassukhataraśśuddhasatvapradāyakaḥ || 50 ||
rajastamoharo vīroviśvarakṣādhurandharaḥ |
naranārāyaṇākṛtyā guruśiṣyatvamāsthitaḥ || 51 ||
parāvarātmā prabalaḥ pāvanaḥ pāpanāśanaḥ |
dayāghanaḥ kṣamāsāro vātsalyaikavibhūṣaṇaḥ || 52 ||
ādikūrmo jagadbhartā mahāpotrī mahīdharaḥ |
stadbhitsvāmī hariryakṣo hiraṇyaripuraicchikaḥ || 53 ||
prahlādapālakassarvabhayahartā priyaṃvadaḥ |
śrīmukhālokanasraṃsatkrauñcakaḥ kuhakāñcanaḥ || 54 ||
chatrī kamaṇḍaludharo vāmano vadatāṃ varaḥ |
piśunātmā śanodṛṣṭilopano balimardanaḥ || 55 ||
uruktamo baliśironyastāṅghrirbalimardanaḥ |
jāmadagnyaḥ paraśubhṛtkṛttakṣattrakulottamaḥ || 56 ||
rāmo'bhirāmaśśāntātmā harakodaṇḍakhaṇḍanaḥ |
śaraṇāgatasantrātā sarvāyodhyakamuktidaḥ || 57 ||
saṅkarṣaṇomadodagro balavānmusalāyudhaḥ |
kṛṣṇākleśaharaḥ kṛṣṇo mahāvyasanaśāntidaḥ || 58 ||
aṅgāritottarāgarbhaprāṇadaḥ pārthasārathiḥ |
gītācāryo dharābhārahārī ṣaṭpuramardanaḥ || 59 ||
kalkī viṣṇuyaśassūnuḥ kalikāluṣyanāśanaḥ |
sādhuduṣkṛtparitrāṇavināśavihitodayaḥ || 60 ||
vaikuṇṭhe parame tiṣṭhan sukumārayuvākṛtiḥ |
viśvodayasthitidhvaṃsasaṅkalpena svayaṃ prabhuḥ || 61 ||
madanānāṃ ca madano maṇikoṭīramānitaḥ |
mandāramālikāpīḍo maṇikuṇḍalamaṇḍitaḥ || 62 ||
susnigdhanīlakuṭilakuntalaḥ komalākṛtiḥ |
sulalāṭasstutilakassubhrūkassukapolakaḥ || 63 ||
siddhāsadasadālokasudhāsyandīradacchadaḥ |
tārakākorakākāravinirmitaradacchadaḥ || 64 ||
sudhāvartiparisphūrtiśobhamānaradacchadaḥ |
viṣṭabdhovipulagrīvonibhṛtoccaiśśravasthitiḥ || 65 ||
samāvṛttāvadātorumuktāprālambabhūṣaṇaḥ |
ratnāṅgadī vajraniṣkī nīlaratnāṅkakaṅkaṇaḥ || 66 ||
harinmaṇigaṇābaddhaśṛṅkhalākaṅkaṇormikaḥ |
sitopavītasaṃśliṣyatpadmākṣamaṇimālikaḥ || 67 ||
śrīcūrṇavaddvādaśordhvapuṇḍrarekhāpariṣkṛtaḥ |
paṭṭatantugrathanavatpavitranaraśobhitaḥ || 68 ||
pīnavakṣāmahāskandho vipulorukaṭītaṭaḥ |
kaustubhī vanamālī ca kāntyācandrāyutopamaḥ || 69 ||
mandāramālikāmodī mañjuvāgamalacchaviḥ |
divyagandho divyaraso divyatejā divaspatiḥ || 70 ||
vācālo vākpatirvaktā vyākhyātā vādināṃ priyaḥ |
bhaktahṛnmadhuro vādijihvābhadrānanasthitiḥ || 71 ||
smṛtisannihitassnigdhassiddhidasiddhisannutaḥ |
mūlakandomukundoglaussvayambhūśambhuraindavaḥ || 72 ||
iṣṭo manuryamaḥ kālakālyaḥ kambukalānidhiḥ |
kalyaḥ kāmayitā bhīmaḥ kātaryaharaṇaḥ kṛtiḥ || 73 ||
sampriyaḥ pakkaṇastarkacarcānirdhāraṇādayaḥ |
vyatireko vivekaśca pravekaḥ prakramaḥ kramaḥ || 74 ||
pramāṇa pratibhūḥ prājñaḥ prajñāpatthyācadhāraṇaḥ |
vidhirvidhātā vyavadhirudbhavaḥ prabhavasthitiḥ || 75 ||
viṣayassaṃśayaḥ pūrvaḥ pakṣaḥ kakṣyopapādakaḥ |
rāddhānto vihito nyāyaphalaniṣpattirudbhavaḥ || 76 ||
nānārūpāṇi tantrāṇi vyavahāryo vyavasthitiḥ |
sarvasādhāraṇo devassādhvasādhuhite rataḥ || 77 ||
sandhā sanātano dharmo dharmairarcyā mahātmabhiḥ |
chandomayastridhāmātmā svacchandaśchāndaseḍitaḥ || 78 ||
yajño yajñātmako yaṣṭā yajñāṅgo'paghanohaviḥ |
samidājyaṃ puroḍāśaśśālā sthālī sruvassrucā || 79 ||
prāgvaṃśo devayajanaḥ paridhiśca paristaraḥ |
vedirviharaṇaṃ tretā paśuḥ pāśaśca saṃskṛtiḥ || 80 ||
vidhirmantro'rthavādaśca dravyamaṅgaṃ ca daivatam |
stotraṃ śastraṃ sāma gītirudgīthassarvasādhanam || 81 ||
yājyā puronukāvyā ca sāmidhenī samūhanam |
prayoktāraḥ prayogaśca prapañcaḥ prāśubhā śramaḥ || 82 ||
śraddhā pradhvaṃsanā tuṣṭiḥ puṣṭiḥ puṇyaṃ pratirbhavaḥ |
sadassadasyasampātaḥ praśnaḥ prativacasthitiḥ || 83 ||
prāyaścittaṃ pariṣkāro dhṛtirnirvahaṇaṃ phalam |
niyogo bhāvanā bhāvyaṃ hiraṇyaṃ dakṣiṇā nutiḥ || 84 ||
āśīrabhyupapattiśca tṛptissvaṃ śarma kevalama |
puṇyakṣayaḥ punaḥ pātabhayaṃ śikṣāśugardanaḥ || 85 ||
kārpaṇyaṃ yātanāṃ cintā nirvedaśca vihastatā |
dehabhṛtkarmasampātaḥ kiñcitkarmānukūlakaḥ || 86 ||
ahetukatayā prema sāmmukhyaṃ cāpyanugrahaḥ |
śuciśśrīmatkulajano netā sattvābhimānavān || 87 ||
antarāyaharaḥ pitroraduṣṭāhāradāyakaḥ |
śuddhāhārānurūpāṅgapariṇāmavidhāyakaḥ || 88 ||
srāvapātādivipadāṃ parihartā parāyaṇaḥ |
śiraḥpāṇyādisandhātā kṣemakṛtprāṇadaḥ prabhu || 89 ||
anirghṛṇaścāviṣamaśśaktitritayadāyakaḥ |
svecchāprasaṅgasampattivyājaharṣaviśeṣavān || 90 ||
saṃvitsandhāyakassarvajanmakleśasmṛtipradaḥ |
vivakeśokavairāgyabhavabhītividhāyakaḥ || 91 ||
garbhasyāpyanukūlādināsāntādhyavasāyadaḥ |
śubhavaijananopetasadanehojanipradaḥ || 92 ||
uttamāyuḥprado brahmaniṣṭhānugrahakārakaḥ |
svadāsajananistīrṇatadvaṃśajaparamparaḥ || 93 ||
śrīvaiṣṇavotpādakṛtasvastikāvanimaṇḍalaḥ |
adharvaṇoktaikaśatamṛtyudūrakriyāparaḥ || 94 ||
dayādyaṣṭaguṇādhātā tattatsaṃskṛtisādhakaḥ |
medhāvidhātā śraddhākṛt sausthyado jāmitāharaḥ || 95 ||
vighnanudvijayī dhātā deśakālānukūlyakṛt |
vinetā satpathānetā doṣahṛcchubhadassakhā || 96 ||
hrīdo bhīdo rucikaro viśvo viśvahite rataḥ |
pramādahṛtprāptakārī pradyumno balavattaraḥ || 97 ||
sāṅgavedasamāyoktā sarvaśāstrārthavittidaḥ |
brahmacaryāntarāyaghnaḥ priyakṛddhitakṛtparaḥ || 98 ||
cittaśuddhipradaśchinnākṣacāpalyaḥ kṣamāvahaḥ |
indriyārthāraticchettā vidyaikavyasanāvahaḥ || 99 ||
ātmānukūlyarucikṛdakhilārtivināśakaḥ |
titīrṣuhṛttvarāvedī gurusadbhaktitejasaḥ || 100 ||
gurusambandhaghaṭako guruviśvāsavardhanaḥ |
gurūpāsanasandhātā gurupremapravardhanaḥ || 101 ||
ācāryābhimatairyoktā pañcasaṃskṛtibhāvanaḥ |
gurūktavṛttinaiścalyasandhātā'vahitasthitiḥ || 102 ||
āpannākhilarakṣārthamācāryakamupāśritaḥ |
śāstrapāṇipradānena bhavamagnānsamuddharan || 103 ||
pāñcakālikadharmeṣu naiścalyaṃ pratipādayan |
svadāsārādhanādyarthaśuddhadravyapradāyakaḥ || 104 ||
nyāsavidyāvinirvoḍhā nyastātmabhararakṣakaḥ |
svakaiṅkaryaikarucidassvadāsyapremavardhanaḥ || 105 ||
ācāryārthākhiladravyasambhṛtyarpaṇarocakaḥ |
ācāryasya svasacchiṣyojjīvanaikarucipradaḥ || 106 ||
āgatyayojayanāsahitaikakṛtijāgaraḥ |
brahmavidyāsamāsvādasuhitaḥ kṛtisaṃskṛtiḥ || 107 ||
satkāre viṣadhīdātā taruṇyāṃ śavabuddhidaḥ |
sabhāmpratyāyayanvyālīṃ sarvatra samabuddhidaḥ || 108 ||
sambhāvitāśeṣadoṣahṛtpunarnyāsarocakaḥ |
mahāviśvāsasandhātā sthairyadātā madāpahaḥ || 109 ||
nādavyākhyāsvasiddhāntarakṣāhetusvamantradaḥ |
svamantrajapasaṃsiddhijaṅghālakavitodayaḥ || 110 ||
aduṣṭaguṇavatkāvyabandhavyāmugdhacetanaḥ |
vyaṅgyapradhānarasavadgadyapadyādinirmitiḥ || 111 ||
svabhaktastutisantuṣṭo bhūyobhaktipradāyakaḥ |
sātvikatyāgasampannasatkarmakṛdatipriyaḥ || 112 ||
nirantarānusmaraṇanijadāsaivādāsyakṛt |
niṣkāmavatsalo naicyabhāvaneṣu vinirviśan || 113 ||
sarvabhūtabhavadbhāvaṃ sampaśyatsusadāsthitaḥ |
karaṇatrayasārūpyakalyāṇapatisādaraḥ || 114 ||
kadā kadeti kaiṅkaryakāmināṃ śeṣitāmbhajana |
paravyūhādinirdoṣaśubhāśrayaparigrahaḥ || 115 ||
candramaṇḍalamadhyasya śvetāmbhoruhaviṣṭaraḥ |
jyotsnāyamānāṅgarucinirdhūtāntarbahistamāḥ || 116 ||
bhāvyo bhāvayitā bhadraṃ pārijātavanālayaḥ |
kṣīrābdhimadhyamadvīpapālakaḥ prapitāmahaḥ || 117 ||
nirantaranamovākaśuddhayājihadāśrayaḥ |
muktidaśvetamṛdrūpaśvetadvīpavibhāvanaḥ || 118 ||
garuḍāhāritaśvetamṛtpūtayadubhūdharaḥ |
bhadrāśvavarṣanilayo bhayahārī śubhāśrayaḥ || 119 ||
bhadraśrīvatsahārāḍhyaḥ pañcarātrapravartakaḥ |
bhaktātmabhāvabhavano hārdo'ṅguṣṭhapramāṇavān || 120 ||
svadāsasatkṛtākṛtye tanmitrāriṣu yojayan |
prāṇānutkrāmayannūrīkṛtaprārabdhalopanaḥ || 121 ||
ladhvyaiva śikṣayāpāpamaśeṣamapi nirṇudan |
tristhūṇakṣobhato bhūtasūkṣmyaissūkṣmavapussṛjan || 122 ||
niraṅkuśakṛpāpūro nityakalyāṇakārakaḥ |
mūrdhanyanāḍyā svāndāsānbrahmarandhrādudañcayan || 123 ||
upāsanaparānsarvān prārabdhamanubhāvayan |
sarvaprārabdhadehānte'pyantimasmaraṇaṃ diśan || 124 ||
prapeyuṣāṃ bhejuṣāṃ ca yamadṛṣṭimabhāvayan |
divyadehapradassūryaṃ dvārayanmokṣameyuṣām || 125 ||
ātivāhikasatkārānadhvanyāpādya mānayan |
sārvānkratubhujaśśaśvatprābhṛtāni pradāpayan || 126 ||
durantamāyākāntāraṃ drutaṃ yogen laṅghayan |
sphāyatsudarśavividhavīthyantenādhvanā nayan || 127 ||
sīmāntasindhuvirajāṃ yogenottārayanvaśī |
amānavasya devasya karaṃ śirasi dhārayan || 128 ||
anādivāsanāṃ dhūnvan vaikuṇṭhāptyā salokayan |
aheyamaṅgalodāratanudānātsarūpayana || 129 ||
sūrijuṣṭaṃ sukhaikāntaṃ paramaṃ padamāpayan |
arāraṇyāmṛtāmbhodhī darśayan śramanāśanaḥ || 130 ||
divyodyānasarovāpīsarinmaṇinagānnayana |
airammadāmṛtasarogamayansūpabṛṃhaṇaḥ || 131 ||
aśvatthaṃ somasavanaṃ prāpayanviṣṭaraśravāḥ |
divyāpsarassamānītabrahmālaṅkāradāyakaḥ || 132 ||
divyavāso'ñjanakṣaumamālyaissvānbahumānayan |
svīyāmayodhyāṃ nagarīṃ sādaraṃ sampraveśayan || 133 ||
dāsāndivyarasālokagandhāṃsalaśarīrayan |
svadāsānsūrivargeṇa sasnehaṃ bahumānayan || 134 ||
sūrisevoditānandanaicyānsvānatiśāyayan |
vācayansvāṃ namovīpsāṃ kurvanprahvānkṛtāñjalīn || 135 ||
prākāragopurārāmaprāsādebhyaḥ praṇāmayan |
indraprajāpatidvārapālasammānamāpayan || 136 ||
mālikāñcanmahārājavīthīmadhyaṃ nivāsayan |
śrīvaikuṇṭhapurandhrībhirnānāsatkārakārakaḥ || 137 ||
divyaṃ vimānaṃ gamayan brahmakāntyābhipūrayan |
mahānandātmakaśrīmanmaṇimaṇḍapamāpayan || 138 ||
hṛṣyatkumudacaṇḍādyairviṣvaksenāntikaṃ nayan |
seneśacoditāsthānanāyako hetināyakaḥ || 139 ||
prāpayandivyamāsthānaṃ vainateyaṃ praṇāmayan |
śrīmatsundarasūrīndradivyapaṅktiṃ praṇāmayan || 140 ||
bhāsvarāsanaparyaṅkaprāpaṇena kṛtārthayan |
paryaṅkavidyāsaṃsiddhasarvavaibhavasaṅgataḥ || 141 ||
svātmānameva śrīkāntaṃ sādaraṃ bhūri darśayan |
śeṣataikaratiṃ śeṣaṃ śayyātmānaṃ praṇāmayan || 142 ||
anantākṣidvisāhasrasādarālokapātrayan |
akumārayuvākāraṃ śrīkāntaṃ sampraṇāmayan || 143 ||
ataṭānandato heto rañcayankilikiñcitam |
dāsānatyutthitamuhuḥkṛtisṛṣṭiprasannahṛt || 144 ||
śrīyāṃ prāpasvayaṃ tātaṃ jīvaṃ putraṃ praharṣayan |
majjayan svamukhāmbhodhau svakāṃ kīrtiruciṃ diśan || 145 ||
dayārdragaṅgāvalanākṛtahlādaiḥ kṛtārthayan |
paryaṅkārohaṇaprahvaṃ samaṃ lakṣmyopapādayan || 146 ||
kastvamityanuyuñjāno dāso'smītyuktivismitaḥ |
apṛthaktvaprakāro'smi vācāsvāśritavadbhavan || 147 ||
viduṣāṃ tatkratunayāddhayāsyavapuṣābhavan |
vāsudevātmanā bhūyo bhavanvaikuṇṭhanāyakaḥ || 148 ||
yathā tathaiva svaṃ rūpaṃ jaganmohanamūrtimān |
dvimūrtī bahumūrtīśca ātmanaśca prakāśayan || 149 ||
yugapatsakalaṃ sākṣātsvataḥ kartuṃ samarthayan |
kavīnāmādiśannityaṃ muktānāmādimaḥ kaviḥ || 150 ||
ṣaḍarṇamanuniṣṭhānāṃ śvetadvīpasthitiṃ diśan |
dvādaśākṣaraniṣṭhānāṃ lokaṃ sāntānikaṃ diśan || 151 ||
aṣṭākṣaraikaniṣṭhānāṃ kāryaṃ vaikuṇṭhamarpayan |
śaraṇāgatiniṣṭhānāṃ sākṣādvaikuṇṭhamarpayan || 152 ||
svamantrarājaniṣṭhānāṃ svasmārdāteśayaṃ diśan |
śriyā gāḍhopagūḍhātmā bhūtadhātrīruciṃ diśan || 153 ||
nīlāvibhūtivyāmugdho mahāśvetāśvamastakaḥ |
tryakṣastripurasaṃhārī rudrasskando vināyakaḥ || 154 ||
ajo viriñco druhiṇo vyāptamūrtiramūrtikaḥ |
asaṅgo'nanyadhīsaṅgavihaṅgovairibhaṅgadaḥ || 155 ||
svāmī svaṃ svena santupyan śakrassarvādhikasyadaḥ |
svayañjyotissvayaṃvaidyaśśūraśśūrakulodbhavaḥ || 156 ||
vāsavo vasuraṇyognirvāsudevassuhṛdvasuḥ |
bhūto bhāvī bhavanbhavyo viṣṇusthānassanātanaḥ || 157 ||
nityānubhāvo nedīyāndavīyāndurvibhāvanaḥ |
sanatkumārassandhātā sugandhissukhadarśanaḥ || 158 ||
tīrthaṃ titikṣustīrthāṅghristīrthasvāduśubhaśśuciḥ |
tīrthavaddīdhitistigmatejāstīvramanāmayaḥ || 159 ||
īśādyupaniṣadvedyaḥ pañcopaniṣadātmakaḥ |
īḍantaḥstho'pi dūrasthaḥ kalyāṇatamarūpavān || 160 ||
prāṇānāṃ prāṇanaḥ pūrṇajñānairapi sudurgrahaḥ |
nāciketopāsanārcyastrimātrapraṇavoditaḥ || 161 ||
bhūtayoniśca sarvajño'kṣaro'kṣaraparātparaḥ |
akārādipadajñeyavyūhatārārthapūruṣaḥ || 162 ||
manomayāmṛto nandamayo dahararūpadṛt |
nyāsavidyāvedyarūpaḥ ādityāntarhiraṇmayaḥ || 163 ||
idandra ātmodgīthādi pratīko pāsanānvayī |
madhuvidyopāsanīyo gāyatrīdhyānagocaraḥ || 164 ||
divyakaukṣeyasajjyotiḥ śāṇḍilyopāstivīkṣitaḥ |
saṃvargavidyāvedyātmā tat ṣoḍaśakalaṃ param || 165 ||
upakosalavidyekṣyaḥ pañcāgnyātmaśarīrakaḥ |
vaiśvānaraḥ sadakhebhūmā ca jagatkarmā'dipūruṣaḥ || 166 ||
mūrtāmūrtabrahma sarvapreṣṭho'nyapriyatākaraḥ |
sarvāntaraścāparokṣaścāntaryāmyamṛto'naghaḥ || 167 ||
aharnāmādityarūpaścāhannāmākṣisaṃśritaḥ |
saturyagāyatryarthaśca yathopāstyāpyasadvapuḥ || 168 ||
candrādisāyujyapūrvamokṣadanyāsagocaraḥ |
nyāsanāśyānabhyupetaprārabdhāṃśo mahādayaḥ || 169 ||
avatārarahasyādijñāniprārabdhanāśanaḥ |
svena svārthaṃ pareṇāpi kṛte nyāse phalapradaḥ || 170 ||
asāhaso'napāyaśrīssahāyassa śriyai vasan |
śrīmānnārāyaṇo vāsudevo'vyādviṣṇuruttamaḥ || 171 ||
|| om ||
itīdaṃ paramaṃ guhyaṃ sarvapāpapraṇāśanam |
vāgīśanāmasāhasraṃ vatsa te'bhihitaṃ mayā || 1 ||
ya idaṃ śṛṇuyādbhaktyā śrāvayedvā svayaṃ paṭhat |
nāsau prāpnoti duritamihāmutra ca kiñcana || 2 ||
tadidaṃ prajapan svāmī vidyādhīśo hayānanaḥ |
kṣatriyaścenmahārudro vikramākrāntasarvabhūḥ || 3 ||
mahodāro mahākīrtirmahito vijayī bhavet |
ūrujaśceduruyaśodhanadhānyasamṛddhimān || 4 ||
aśeṣabhogasambhūto dhanādhipasamo bhavet |
śṛṇuyādeva vṛṣalassvayaṃ viprātsupūjitāt || 5 ||
mahimānamavāpnoti mahitaiśvaryabhājanam |
śrīmato hayaśīrṣasya nāmnāṃ sāhasramuttamam || 6 ||
śṛṇvanpaṭhannapi narassarvānkāmānavāpnuyāt |
dharmārthakāmasantānabhāgyārogyottamāyuṣām || 7 ||
prāpaṇe paramo hetuḥ stavarājo'yamadbhutaḥ |
hayagrīve parā bhaktimudvahan ya imaṃ paṭhet || 8 ||
trisandhyaṃ niyataśśuddhasso'pavargāya kalpate |
triḥ paṭhannāmasāhasraṃ pratyahaṃ vāgadhīśituḥ || 9 ||
mahatīṃ kīrtimāpnoti nissīmāṃ preyasīṃ priyām |
vīryaṃ balaṃ patitvaṃ ca medhāśraddhāvalonnatīḥ || 10 ||
sārasvatasamṛddhiṃ ca bhavyānbhogyānnatānsutān |
abhirūpāṃ vadhūṃ sādhvīṃ suhṛdaśca hitaiṣiṇaḥ || 11 ||
brahmavidyāpravacanaiḥ kālakṣepaṃ ca santatam |
hayagrīvapadāmbhoja salilasyānukūlataḥ || 12 ||
labheta nirmalaṃ śānto haṃsopāsanatatparaḥ |
śrīmatparamahaṃsasya cittollāsanasadvidhau || 13 ||
idaṃ tu nāmnāṃ sāhasramiṣṭasādhanamuttamam |
pāpī pāpādvimuktassyādrogī rogādvimucyate || 14 ||
baddho bandhādvimucyeta bhīte bhītirvimucyate |
mukto daridro dāridryādbhavetpūrṇamanorathaḥ || 15 ||
āpanna āpadā mukto bhavatyeva na saṃśayaḥ |
haṃsārcanaparo nityaṃ haṃsārcanaparāyaṇaḥ || 16 ||
nirdhūtakalmaṣo nityaṃ brahmasāyujyamāpnuyāt |
ye bhaktyā parame haṃse śriyā mithunitāṅgite || 17 ||
janmavyādhijarānāśabhayabhājo na te janāḥ |
ācāryāttadidaṃ stotramadhigatya paṭhennaraḥ || 18 ||
tasyedaṃ kalpate siddhyai nānyathā vatsa kāśyapa |
ācāryaṃ lakṣaṇairyuktamanyaṃ vā'tmaviduttamam || 19 ||
vṛtvācāryaṃ sadā bhaktyā siddhyai tadidamaśnuyāt |
sa yāti paramāṃ vidyāṃ śakunibrahmaharṣaṇīm || 20 ||
hayāsyanāmasāhasrastutiraṃhovināśinī |
paramo haṃsa evādau praṇavaṃ brahmaṇe diśat || 21 ||
upādiśattato vedān śrīmāna hayaśiro hariḥ |
tenāsau stavarājo hi haṃsākhyahayagocaraḥ || 22 ||
vidyāsāmrājyasampattimokṣaikaphalasādhanam |
sarvavitsvātmabhāvena paramaṃ padamāpnuyāt || 23 ||
na tatra saṃśayaḥ kaścinnipuṇaṃ paripaśyati |
tathāpi svātmani premasindhusandhukṣaṇakṣamaḥ. || 24 ||
itīdaṃ nāmasāhasraṃ saṅgṛhītaṃ tathottaram |
evaṃ saṅgṛhya devena hayagrīveṇa pālanam || 25 ||
stotraratnamidaṃ dattaṃ mahyaṃ tat kathitaṃ tava |
haṃsanāmasahasrasya vaibhavaṃ paramādbhutam || 26 ||
vaktuṃ yathāvatkaśśakto varṣakoṭiśatairapi |
hayāsyaḥ paramo haṃso harirnārāyaṇo'vyayaḥ || 27 ||
kāraṇaṃ śaraṇaṃ mṛtyuramṛtaṃ cākhilātmanām |
satyaṃ satyaṃ punassatyaṃ dhyeyo nārāyaṇo hariḥ || 28 ||
samānamadhikaṃ vedānna daivaṃ keśavātparam |
tattvaṃ vijñātukāmānāṃ pramāṇaissarvatomukhaiḥ || 29 ||
tattvaṃ sa paramo haṃsa eka eva janārdanaḥ |
idaṃ rahasyaṃ paramaṃ mahāpātakanāśanam || 30 ||
na cāśuśrūṣave vācyaṃ nābhaktāya kadācana |
nāpyanyadevatāyāpi na vācyaṃ nāstikāya ca || 31 ||
adhītyaitadgurumukhādanvahaṃ yaḥ paṭhennaraḥ |
tadvaṃśyā api sarve syussampatsārasvatonnatāḥ || 32 ||
iti hayavadanānanāravindānmadhulaharīva nirargalā galantī |
jagati daśaśatītadīyanāmnāṃ jayati jaḍānapi gīrṣu yojayantī || 33 ||
|| iti śrīhayagrīvasahasranāmastotraṃ sampūrṇam ||

