Lord Hayagriva

śrī hayagrīva sahasra nāma stotram

(Shri Hayagriva Sahasranama Stotram in English (IAST))

From Brahmanda Purana

The Shri Hayagriva Sahasranama Stotram is a sacred hymn found within the Brahmanda Purana, consisting of one thousand divine names of Lord Hayagriva, the avatar of Vishnu representing supreme knowledge and wisdom. As the remover of ignorance, Hayagriva is worshipped by seekers of intellect and spiritual enlightenment. Chanting this powerful stotra is believed to enhance memory, sharpen focus, and bestow clarity of thought. It serves as a potent meditative tool for students and scholars, helping to overcome obstacles in learning while fostering a deeper connection with the embodiment of divine Vedic knowledge.

|| śrīḥ ||

śuklāmbaradharaṃ viṣṇuṃ śaśivarṇaṃ caturbhujaṃ
prasannavadanaṃ dhyāyetsarvavighnopaśāntaye |
yasya dviradavakrādyāḥ pāriṣadyāḥ paraśśataṃ
vighnaṃ nighnanti satataṃ viṣvaksenaṃ tamāśraye . |
śrīkāśyapaḥ |
tāta me śrīhayagrīvanāmnāṃ sāhasramuttamam |
adhyetuṃ jāyate kāṅkṣā tatprasīda mayi prabho || 1 ||
itipṛṣṭastatovāca brahmā loka pitāmahaḥ |
śreyasāmapi ca śreyaḥ kāśyapeha viśāmpate || 2 ||
amatyā vihitaṃ pāpaṃ mūlato hi vinaśyati |
rahasyānāṃ rahasyaṃ ca pāvanānāṃ ca pāvanam || 3 ||
prāyaścitte kṛte tasya kartāna nirayī bhavet |
kāmatastu kṛte pāpe prāyaścittaśatena ca || 4 ||
tanna naśyati tatkartā vyavahāryastu jāyate |
evaṃ durapanodānāṃ buddhipūrvamahāṃhasām || 5 ||
āvarjanakarāṇāmapyante niṣkṛtirīritā |
praṇamya mānavatayā mantraratnānukīrtanam || 6 ||
haṃsanāmasahasrasyapaṭhanaṃ śirasānvaham |
praṇamya bhagavadbhaktapādodaka niṣevaṇam || 7 ||
tadetatttritayaṃ sarvapāpasaṅghātanāśanam |
itīdaṃ paramaṃ guhyaṃ haṃso hayaśirāhariḥ || 8 ||
vedopadeśasamaye māṃ nibodhyopadiṣṭavāna |
anena mantraratnena mahāśvaśiraso hareḥ || 9 ||
sahasranāmabhistulyā niṣkṛtirnetarāṃhasām |
ananyabhagavadbhaktapādodakaniṣevaṇam || 10 ||
etaddvayopadeśāṅgamādau svīkāryamiṣyate |
ityuktvā'nantagaruḍaviṣvaksenapadodakam || 11 ||
ādau māṃ prāśayannante pariśoṣyekṛtāṃhasi |
ātmano nāmasāhasraṃ sarṣicchando'dhidaivatam || 12 ||
sanyāsamudrikābhedaṃ mahyaṃ sāṅgamupādiśat |
yathāvattadidaṃ vatsa dadyāṃ te śṛṇu tattvataḥ || 13 ||
yatprāpyātyantikī vṛttyā nivṛttyā mokṣameṣyati |
hayāsyanāmasāhasrastotrarājasya vaibhavam || 14 ||
ṛṣiśśrīmān hayagrīvo vidyāmūrtissvayaṃ hariḥ |
devatā ca sa evāsya chandonuṣṭubiti śrutam || 15 ||
haṃso haṃso'hamityete bījaṃ śaktistukīlakam |
haṃsīṃ haṃso'hamityete prājñapyā manavastrayaḥ || 16 ||
ekaikasya daśāvṛttiritisaṅkhyāvidhīyate |
praṇavatrayamantraṃ syātkavacaṃ śrīśśriyo bhavet || 17 ||
śrīvibhūṣaṇa ityetaddhṛdayaṃ parikīrtitam |
parorajāḥ paraṃ brahmetyapi yonirudāhṛtā || 18 ||
vidyāmūrtiriti dhyānaṃ viśvātmeti ca gadyate |
viśvamaṅgalanāmno'sya viniyogo yathāruci || 19 ||
bhrūnetrāśrotranāsāhanvoṣṭhatālūrade kramāt |
ṣoḍaśasvaravinyāso dakṣiṇārambhamiṣyate || 20 ||
jihvātale'pi tanmūle svarāvantyau ca vinyaset |
tadā tāludvayanyāsasakhāyostu parityajet || 21 ||
ayaṃ hi vidyākāmānāmādyastvanya phalaiṣiṇām |
doḥpatsakthyaṅgulīśīrṣe vargānkacaṭatānnyaset || 22 ||
pārśvayostu vaphau pṛṣṭodarayostu babhau nyaset |
makāraṃ hṛdaye nyasya jīve vā pañcaviṃśake || 23 ||
nābhipāyūdare guhye yaralavānvinikṣipet |
śaṣau kuṇḍalayośśīrṣaṃ hāre ca kaṭisūtrake || 24 ||
sahau hṛdabje harde ca lamāpādaśikhe nyaset |
kṣañca śīrṣādi pādāntaṃ mātṛkānyāsa eṣa tu || 25 ||
asya śrīhayagrīvasahasranāma stotramahāmantrasya śrīhayagrīva ṛṣiḥ |
anuṣṭup chandaḥ . śrīhayagrīva paramātmā devatā . haṃsa
iti bījam | haṃsohamiti śaktiḥ . haṃsāṃ haṃsīmiti kīlakam . oṃ oṃ omityastram | śrīḥ śriyaḥ iti kavacam . śrīvibhūṣaṇa iti hṛdayam | parorajāḥ paraṃ brahmeti yoniḥ . vidyāmūrtirviśvātmā iti dhyānam | haṃsāmaṅguṣṭhābhyāṃ namaḥ . haṃsīṃ tarjanībhyāṃ namaḥ | haṃsūṃ madhyamābhyāṃ namaḥ . haṃsoṃ anāmikābhyāṃ namaḥ | haṃsauṃ kaniṣṭhikābhyāṃ namaḥ . haṃsaḥ karatalakarapṛṣṭhābhyāṃ namaḥ | evaṃ hṛdayādinyāsaḥ . | haṃsāṃ jñānāya hṛdayāya namaḥ . haṃsīṃ aiśvaryāya śirase svāhā | haṃsūṃ śaktayai śikhāyai vaṣaṭ . haṃsoṃ balāya kavacāya hum | haṃsauṃ tejase netrābhyāṃ vauṣaṭ | haṃsaḥ vīryāyāstrāya phaṭ omiti digbandhaḥ . | atha mātṛkānyāsaḥ | oṃ aṃ āṃ bhruvoḥ . iṃ īṃ netrayoḥ . uṃ ūṃ śrotrayoḥ . ṛṃ ṝṃ nāsikayoḥ | lṛṃ lṝṃ kapolayoḥ . eṃ aiṃ oṣṭhayoḥ . oṃ oṃ dantapaṅktyoḥ | aṃ jihvātale . aḥ jihvāmūle | kavargaṃ dakṣiṇe bāhūmūle kūrpare maṇibandhe karatale hastāgre | cavargaṃ vāme bāhūmūle kūrpare maṇibandhe karatale hastāgre | ṭavargaṃ dakṣiṇe pādamūle jānuni pādapārṣṇau pādatale pādāgre | tavargaṃ vāme pādamūle jānuni pādapārṣṇau pādatale pādāgre | paphau pārśvayoḥ . babhau pṛṣṭhodarayoḥ . maṃ hṛdi | yaṃ raṃ laṃ vaṃ nābhau pāyau udare guhye . śaṣau hastayoḥ | sahau śīrṣe kaṭyām . lakṣau hṛdabje hārde uti mātṛkānyāsaḥ . | atha dhyānam . | vidyāmūrtimakhaṇḍacandravalayaśvetāravindasthitaṃ hṛdyābhaṃ sphaṭikādrinirmalatanuṃ vidyotamānaṃśriyā | vāmāṅkasthitavallabhāṃ prati sadāvyākhyāntamāmnāyavā- garthānādimapūruṣaṃ hayamukhaṃ dhyāyāmi haṃsātmakam || 1 || viśvātmā viśadaprabhāpratilasadvāgdevatāmaṇḍalo devo dakṣiṇapāṇiyugmavilasadbodhāṅkacakrāyudhaḥ | vāmodagrakare daraṃ taditareṇāśliṣya doṣṇā ramāṃ hastāgre dhṛtapustakassa dayatāṃ haṃso hiraṇyacchadaḥ || 2 || atha sahasranāmastotraprārambhaḥ | oṃ - śrīṃ haṃso hamai moṃ klīṃ śrīśśriyaśśrīvibhūṣaṇaḥ | parorajāḥ paraṃ brahma bhūrbhuvassuvarādimaḥ || 1 || bhāsvānbhagaśca bhagavānsvastisvāhā namassvadhā | śrauṣaḍvauṣaḍhalaṃ huṃ phaṭ huṃ hrīṃ kroṃ hlauṃ yathā tathā || 2 || karkagrīvaḥ kalānāthaḥ kāmadaḥ karuṇākaraḥ | kamalādhyuṣitotsaṅgaḥ kṣaye kālīvaśānugaḥ || 3 || niṣacchopaniṣaccātha nīcairuccaissamaṃ saha | śaśvadyugapadahvāya śanaireko bahudhruvaḥ || 4 || bhūtabhṛdbhūridassākṣī bhūtādiḥ puṇyakīrtanaḥ | bhūmā bhūmiradhonnaddhaḥ puruhūtaḥ puruṣṭutaḥ || 5 || praphullapuṇḍarīkākṣaḥ parameṣṭhī prabhāvanaḥ | prabhurbhagaḥsatāṃ bandhurbhayadhvaṃsī bhavāpanaḥ || 6 || udyannuruśayāhuṃ kṛdurugāya urukramaḥ | udārastriyugastryātmā nidānaṃ nalayo hariḥ || 7 || hiraṇyagarbho hemāṅgo hiraṇyaśmaśrurīśitā | hiraṇyakeśo himahā hemavāsā hitaiṣaṇaḥ || 8 || ādityamaṇḍalāntastho modamānassamūhanaḥ | sarvātmā jagadādhārassannidhissāravānsvabhūḥ || 9 || gopatirgohito gomī keśavaḥ kinnareśvaraḥ | māyī māyāvikṛtikṛnmaheśāno mahāmahāḥ || 10 || mamā mimī mumū mṛmṝṃ mlumlūṃ memaiṃ tathaiva ca | momauṃ bindurvisargaśca hrasvodīrghaḥ plutassvaraḥ || 11 || udāttaścānudāttaśca svaritaḥ pracayastathā | kaṃ khaṃ gaṃ ghaṃ ṃaṃ ca caṃ chaṃ jaṃ jhaṃ ñaṃ ṭaṃ ṭhameva ca || 12 || ḍaṃ ḍhaṃ ṇaṃ taṃ thaṃ ca daṃ ca dhaṃ naṃ paṃ phaṃ bameva ca bhaṃ maṃ yaṃ raṃ laṃ ca vaṃ ca śaṃ ṣaṃ saṃ haṃ lameva ca || 13 || kṣaṃ yamoṃ vyañjano jihvāmūlīyo'rdhavisargavān | upadhmānīya iti ca saṃyuktākṣara eva ca || 14 || padaṃ kriyā kārakaśca nipāto gatiravyayaḥ | sannidhiryogyatā'kāṅkṣā parasparasamanvayaḥ || 15 || vākyaṃ padyaṃ sampradāyo bhāvaśśabdārthalālitaḥ | vyañjanā lakṣaṇā śaktiḥ pāko rītiralaṅkṛtiḥ || 16 || śayyā phrauḍhadhvanistadvatkāvyaṃ sargaḥ kriyā ruciḥ | nānārūpaprabandhaśca yaśaḥ puṇyaṃ mahaddhanam || 17 || vyavahāraparijñānaṃ śivetaraparikṣayaḥ | sadaḥ paramanirvāṇaṃ priyapathyopadeśakaḥ || 18 || saṃskāraḥ pratibhā śikṣā grahaṇaṃ dhāraṇaṃ śramaḥ | āsutāsvādimā citraṃ vistāraścitrasaṃvidhiḥ || 19 || purāṇamitihāsaśca smṛtisūtraṃ ca saṃhitā | ācāra ātmanā tuṣṭirācāryājñānatikramaḥ || 20 || śrīmānśrīgīḥśriyaḥ kāntaśśrīnidhiśśrīniketanaḥ | śreyānhayānanaśrīdaśśrīmayaśśritavatsalaḥ || 21 || haṃsaśśuciṣadādityo vasuścandro'ntarikṣasat | hotā ca vediṣadyoniratithirdroṇasaddhaviḥ || 22 || nṛṣanmṛtyuśca varasadamṛtaṃ cartasadvṛṣaḥ | vyomasadvividhaskoṭaśabdārthavyaṅgyavaibhavaḥ || 23 || abjā rasasvādutamo gojā geyo manoharaḥ | ṛtajāssakalaṃ bhadramadrijāsthairyamuttamam || 24 || ṛtaṃ samajñātvanṛtaṃ bṛhatsūkṣmavaśānugaḥ | satyaṃ jñānamanantaṃ yattatsadbrahmamayo'cyutaḥ || 25 || agrebhavannago nityaḥ paramaḥ puruṣottamaḥ | yoganidrāparassvāmī nidhyānavaranirvṛnaḥ || 26 || raso rasyo rasayitā rasavān rasikapriyaḥ | ānando nandayansarvānānandī hayakandharaḥ || 27 || kālaḥ kālyaśca kālātmā kālābhyutthitajāgaraḥ | kalāsācivyakṛtkāntākathitavyādhikāryakaḥ || 28 || dṛnnyañcanodañcanodyallayasargo laghukriyaḥ | vidyāsahāyo vāgīśo mātṛkāmaṇḍalīkutaḥ || 29 || hiraṇyaṃ haṃsamithunamīśānaśśaktimān jayī | grahamethī guṇī śrībhūnīlālīlaikalālasa || 30 || aṅkenodūhya vāgdevīmācāryakamupāśrayaḥ | vedavedāntaśāstrārthatattvavyākhyānatatparaḥ || 31 || lhauṃ hlaṃ haṃ haṃ hayo haṃ sūṃ haṃsāṃ haṃsīṃ hasūṃ hasaum | hasūṃ haṃ hariṇo hārī harikeśo hareḍitaḥ || 32 || sanātano nirbījassannavyakto hṛdayeśayaḥ | akṣaraḥ kṣarajīveśaḥ kṣamī kṣayakaro'cyutaḥ || 33 || kartākārayitā'kāryaṃ kāraṇaṃ prakṛtiḥ kṛtiḥ | kṣayakṣayamanāmārtho viṣṇurjiṣṇurjaganmayaḥ || 34 || saṅkucanvikacansthāṇunirvikāro nirāmayaḥ | śuddho buddhaḥ prabuddhaśca snigdho mugdhassamuddhataḥ || 35 || saṅkalpado bahubhavatsarvātmā sarvanāmabhṛt | sahasraśīrṣassarvajñassahasrākṣassahasrapāt || 36 || vyaktovirāṭsvarāṭsamrāḍviṣvagrūpavapurvidhuḥ | māyāvī paramānando mānyo māyātigo mahān || 37 || vaṭapatraśayo bālo lalannāmnāyasūcakaḥ | mukhanyastakaragrastapādāgrapaṭalaḥ prabhuḥ || 38 || naidrīhāsāśvasambhūtajñājñasātvikatāmasaḥ | mahārṇavāmbuparyaṅkaḥ padmanābhaḥ parātparaḥ || 39 || brahmabhūrbrahmabhayahṛddhariromupadeśakṛt | madhukaiṭabhanirmātā mattabrahmamadāpahaḥ || 40 || vedhovilāsavāgānirdayāsāro mṛṣārthadaḥ | nārāyaṇāstranirmātāmadhukaiṭabhamardanaḥ || 41 || vedakartā vedabhartā vedahartā vidāṃvaraḥ | puṅkhānupuṅkhaheṣāḍhyaḥ pūrṇaṣāḍguṇyavigrahaḥ || 42 || lālāmṛtakaṇavyājavāntanirdoṣavarṇakaḥ | ullolasvānadhīrodyaduccairhalahaladhvaniḥ || 43 || karṇādārabhya kalkyātmā kaviḥ kṣīrārṇavopamaḥ | śaṅkha cakragadī khaḍgī śārṅgī nirbhayamudrakaḥ || 44 || cinmudrācihnito hastatalavinyastapustakaḥ | vidyānāmnīṃ śriyaṃ śiṣyāṃ vedayannijavaibhavam || 45 || aṣṭārṇyamyo'ṣṭabhujovyaṣṭisṛṣṭikaraḥ pitā | aṣṭaiśvaryapradohṛṣyadaṣṭamūrtipitṛstutaḥ || 46 || anītavedapuruṣo vidhivedopadeśakṛt | vedavedāṅgavedāntapurāṇasmṛtimūrtimān || 47 || sarvakarmasamārādhyassarvavedamayo vibhuḥ | sarvārthatattvavyākhyātā catuṣṣaṣṭikalādhipaḥ || 48 || śubhayuksumukhaśśuddhassurūpassugatassudhīḥ | suvratissaṃhṛtiśśūrassutapāḥ suṣṭutissuhṛt || 49 || sundarassubhagassaumyassukhadassuhṛdāṃ priyaḥ | sucaritrassukhataraśśuddhasatvapradāyakaḥ || 50 || rajastamoharo vīroviśvarakṣādhurandharaḥ | naranārāyaṇākṛtyā guruśiṣyatvamāsthitaḥ || 51 || parāvarātmā prabalaḥ pāvanaḥ pāpanāśanaḥ | dayāghanaḥ kṣamāsāro vātsalyaikavibhūṣaṇaḥ || 52 || ādikūrmo jagadbhartā mahāpotrī mahīdharaḥ | stadbhitsvāmī hariryakṣo hiraṇyaripuraicchikaḥ || 53 || prahlādapālakassarvabhayahartā priyaṃvadaḥ | śrīmukhālokanasraṃsatkrauñcakaḥ kuhakāñcanaḥ || 54 || chatrī kamaṇḍaludharo vāmano vadatāṃ varaḥ | piśunātmā śanodṛṣṭilopano balimardanaḥ || 55 || uruktamo baliśironyastāṅghrirbalimardanaḥ | jāmadagnyaḥ paraśubhṛtkṛttakṣattrakulottamaḥ || 56 || rāmo'bhirāmaśśāntātmā harakodaṇḍakhaṇḍanaḥ | śaraṇāgatasantrātā sarvāyodhyakamuktidaḥ || 57 || saṅkarṣaṇomadodagro balavānmusalāyudhaḥ | kṛṣṇākleśaharaḥ kṛṣṇo mahāvyasanaśāntidaḥ || 58 || aṅgāritottarāgarbhaprāṇadaḥ pārthasārathiḥ | gītācāryo dharābhārahārī ṣaṭpuramardanaḥ || 59 || kalkī viṣṇuyaśassūnuḥ kalikāluṣyanāśanaḥ | sādhuduṣkṛtparitrāṇavināśavihitodayaḥ || 60 || vaikuṇṭhe parame tiṣṭhan sukumārayuvākṛtiḥ | viśvodayasthitidhvaṃsasaṅkalpena svayaṃ prabhuḥ || 61 || madanānāṃ ca madano maṇikoṭīramānitaḥ | mandāramālikāpīḍo maṇikuṇḍalamaṇḍitaḥ || 62 || susnigdhanīlakuṭilakuntalaḥ komalākṛtiḥ | sulalāṭasstutilakassubhrūkassukapolakaḥ || 63 || siddhāsadasadālokasudhāsyandīradacchadaḥ | tārakākorakākāravinirmitaradacchadaḥ || 64 || sudhāvartiparisphūrtiśobhamānaradacchadaḥ | viṣṭabdhovipulagrīvonibhṛtoccaiśśravasthitiḥ || 65 || samāvṛttāvadātorumuktāprālambabhūṣaṇaḥ | ratnāṅgadī vajraniṣkī nīlaratnāṅkakaṅkaṇaḥ || 66 || harinmaṇigaṇābaddhaśṛṅkhalākaṅkaṇormikaḥ | sitopavītasaṃśliṣyatpadmākṣamaṇimālikaḥ || 67 || śrīcūrṇavaddvādaśordhvapuṇḍrarekhāpariṣkṛtaḥ | paṭṭatantugrathanavatpavitranaraśobhitaḥ || 68 || pīnavakṣāmahāskandho vipulorukaṭītaṭaḥ | kaustubhī vanamālī ca kāntyācandrāyutopamaḥ || 69 || mandāramālikāmodī mañjuvāgamalacchaviḥ | divyagandho divyaraso divyatejā divaspatiḥ || 70 || vācālo vākpatirvaktā vyākhyātā vādināṃ priyaḥ | bhaktahṛnmadhuro vādijihvābhadrānanasthitiḥ || 71 || smṛtisannihitassnigdhassiddhidasiddhisannutaḥ | mūlakandomukundoglaussvayambhūśambhuraindavaḥ || 72 || iṣṭo manuryamaḥ kālakālyaḥ kambukalānidhiḥ | kalyaḥ kāmayitā bhīmaḥ kātaryaharaṇaḥ kṛtiḥ || 73 || sampriyaḥ pakkaṇastarkacarcānirdhāraṇādayaḥ | vyatireko vivekaśca pravekaḥ prakramaḥ kramaḥ || 74 || pramāṇa pratibhūḥ prājñaḥ prajñāpatthyācadhāraṇaḥ | vidhirvidhātā vyavadhirudbhavaḥ prabhavasthitiḥ || 75 || viṣayassaṃśayaḥ pūrvaḥ pakṣaḥ kakṣyopapādakaḥ | rāddhānto vihito nyāyaphalaniṣpattirudbhavaḥ || 76 || nānārūpāṇi tantrāṇi vyavahāryo vyavasthitiḥ | sarvasādhāraṇo devassādhvasādhuhite rataḥ || 77 || sandhā sanātano dharmo dharmairarcyā mahātmabhiḥ | chandomayastridhāmātmā svacchandaśchāndaseḍitaḥ || 78 || yajño yajñātmako yaṣṭā yajñāṅgo'paghanohaviḥ | samidājyaṃ puroḍāśaśśālā sthālī sruvassrucā || 79 || prāgvaṃśo devayajanaḥ paridhiśca paristaraḥ | vedirviharaṇaṃ tretā paśuḥ pāśaśca saṃskṛtiḥ || 80 || vidhirmantro'rthavādaśca dravyamaṅgaṃ ca daivatam | stotraṃ śastraṃ sāma gītirudgīthassarvasādhanam || 81 || yājyā puronukāvyā ca sāmidhenī samūhanam | prayoktāraḥ prayogaśca prapañcaḥ prāśubhā śramaḥ || 82 || śraddhā pradhvaṃsanā tuṣṭiḥ puṣṭiḥ puṇyaṃ pratirbhavaḥ | sadassadasyasampātaḥ praśnaḥ prativacasthitiḥ || 83 || prāyaścittaṃ pariṣkāro dhṛtirnirvahaṇaṃ phalam | niyogo bhāvanā bhāvyaṃ hiraṇyaṃ dakṣiṇā nutiḥ || 84 || āśīrabhyupapattiśca tṛptissvaṃ śarma kevalama | puṇyakṣayaḥ punaḥ pātabhayaṃ śikṣāśugardanaḥ || 85 || kārpaṇyaṃ yātanāṃ cintā nirvedaśca vihastatā | dehabhṛtkarmasampātaḥ kiñcitkarmānukūlakaḥ || 86 || ahetukatayā prema sāmmukhyaṃ cāpyanugrahaḥ | śuciśśrīmatkulajano netā sattvābhimānavān || 87 || antarāyaharaḥ pitroraduṣṭāhāradāyakaḥ | śuddhāhārānurūpāṅgapariṇāmavidhāyakaḥ || 88 || srāvapātādivipadāṃ parihartā parāyaṇaḥ | śiraḥpāṇyādisandhātā kṣemakṛtprāṇadaḥ prabhu || 89 || anirghṛṇaścāviṣamaśśaktitritayadāyakaḥ | svecchāprasaṅgasampattivyājaharṣaviśeṣavān || 90 || saṃvitsandhāyakassarvajanmakleśasmṛtipradaḥ | vivakeśokavairāgyabhavabhītividhāyakaḥ || 91 || garbhasyāpyanukūlādināsāntādhyavasāyadaḥ | śubhavaijananopetasadanehojanipradaḥ || 92 || uttamāyuḥprado brahmaniṣṭhānugrahakārakaḥ | svadāsajananistīrṇatadvaṃśajaparamparaḥ || 93 || śrīvaiṣṇavotpādakṛtasvastikāvanimaṇḍalaḥ | adharvaṇoktaikaśatamṛtyudūrakriyāparaḥ || 94 || dayādyaṣṭaguṇādhātā tattatsaṃskṛtisādhakaḥ | medhāvidhātā śraddhākṛt sausthyado jāmitāharaḥ || 95 || vighnanudvijayī dhātā deśakālānukūlyakṛt | vinetā satpathānetā doṣahṛcchubhadassakhā || 96 || hrīdo bhīdo rucikaro viśvo viśvahite rataḥ | pramādahṛtprāptakārī pradyumno balavattaraḥ || 97 || sāṅgavedasamāyoktā sarvaśāstrārthavittidaḥ | brahmacaryāntarāyaghnaḥ priyakṛddhitakṛtparaḥ || 98 || cittaśuddhipradaśchinnākṣacāpalyaḥ kṣamāvahaḥ | indriyārthāraticchettā vidyaikavyasanāvahaḥ || 99 || ātmānukūlyarucikṛdakhilārtivināśakaḥ | titīrṣuhṛttvarāvedī gurusadbhaktitejasaḥ || 100 || gurusambandhaghaṭako guruviśvāsavardhanaḥ | gurūpāsanasandhātā gurupremapravardhanaḥ || 101 || ācāryābhimatairyoktā pañcasaṃskṛtibhāvanaḥ | gurūktavṛttinaiścalyasandhātā'vahitasthitiḥ || 102 || āpannākhilarakṣārthamācāryakamupāśritaḥ | śāstrapāṇipradānena bhavamagnānsamuddharan || 103 || pāñcakālikadharmeṣu naiścalyaṃ pratipādayan | svadāsārādhanādyarthaśuddhadravyapradāyakaḥ || 104 || nyāsavidyāvinirvoḍhā nyastātmabhararakṣakaḥ | svakaiṅkaryaikarucidassvadāsyapremavardhanaḥ || 105 || ācāryārthākhiladravyasambhṛtyarpaṇarocakaḥ | ācāryasya svasacchiṣyojjīvanaikarucipradaḥ || 106 || āgatyayojayanāsahitaikakṛtijāgaraḥ | brahmavidyāsamāsvādasuhitaḥ kṛtisaṃskṛtiḥ || 107 || satkāre viṣadhīdātā taruṇyāṃ śavabuddhidaḥ | sabhāmpratyāyayanvyālīṃ sarvatra samabuddhidaḥ || 108 || sambhāvitāśeṣadoṣahṛtpunarnyāsarocakaḥ | mahāviśvāsasandhātā sthairyadātā madāpahaḥ || 109 || nādavyākhyāsvasiddhāntarakṣāhetusvamantradaḥ | svamantrajapasaṃsiddhijaṅghālakavitodayaḥ || 110 || aduṣṭaguṇavatkāvyabandhavyāmugdhacetanaḥ | vyaṅgyapradhānarasavadgadyapadyādinirmitiḥ || 111 || svabhaktastutisantuṣṭo bhūyobhaktipradāyakaḥ | sātvikatyāgasampannasatkarmakṛdatipriyaḥ || 112 || nirantarānusmaraṇanijadāsaivādāsyakṛt | niṣkāmavatsalo naicyabhāvaneṣu vinirviśan || 113 || sarvabhūtabhavadbhāvaṃ sampaśyatsusadāsthitaḥ | karaṇatrayasārūpyakalyāṇapatisādaraḥ || 114 || kadā kadeti kaiṅkaryakāmināṃ śeṣitāmbhajana | paravyūhādinirdoṣaśubhāśrayaparigrahaḥ || 115 || candramaṇḍalamadhyasya śvetāmbhoruhaviṣṭaraḥ | jyotsnāyamānāṅgarucinirdhūtāntarbahistamāḥ || 116 || bhāvyo bhāvayitā bhadraṃ pārijātavanālayaḥ | kṣīrābdhimadhyamadvīpapālakaḥ prapitāmahaḥ || 117 || nirantaranamovākaśuddhayājihadāśrayaḥ | muktidaśvetamṛdrūpaśvetadvīpavibhāvanaḥ || 118 || garuḍāhāritaśvetamṛtpūtayadubhūdharaḥ | bhadrāśvavarṣanilayo bhayahārī śubhāśrayaḥ || 119 || bhadraśrīvatsahārāḍhyaḥ pañcarātrapravartakaḥ | bhaktātmabhāvabhavano hārdo'ṅguṣṭhapramāṇavān || 120 || svadāsasatkṛtākṛtye tanmitrāriṣu yojayan | prāṇānutkrāmayannūrīkṛtaprārabdhalopanaḥ || 121 || ladhvyaiva śikṣayāpāpamaśeṣamapi nirṇudan | tristhūṇakṣobhato bhūtasūkṣmyaissūkṣmavapussṛjan || 122 || niraṅkuśakṛpāpūro nityakalyāṇakārakaḥ | mūrdhanyanāḍyā svāndāsānbrahmarandhrādudañcayan || 123 || upāsanaparānsarvān prārabdhamanubhāvayan | sarvaprārabdhadehānte'pyantimasmaraṇaṃ diśan || 124 || prapeyuṣāṃ bhejuṣāṃ ca yamadṛṣṭimabhāvayan | divyadehapradassūryaṃ dvārayanmokṣameyuṣām || 125 || ātivāhikasatkārānadhvanyāpādya mānayan | sārvānkratubhujaśśaśvatprābhṛtāni pradāpayan || 126 || durantamāyākāntāraṃ drutaṃ yogen laṅghayan | sphāyatsudarśavividhavīthyantenādhvanā nayan || 127 || sīmāntasindhuvirajāṃ yogenottārayanvaśī | amānavasya devasya karaṃ śirasi dhārayan || 128 || anādivāsanāṃ dhūnvan vaikuṇṭhāptyā salokayan | aheyamaṅgalodāratanudānātsarūpayana || 129 || sūrijuṣṭaṃ sukhaikāntaṃ paramaṃ padamāpayan | arāraṇyāmṛtāmbhodhī darśayan śramanāśanaḥ || 130 || divyodyānasarovāpīsarinmaṇinagānnayana | airammadāmṛtasarogamayansūpabṛṃhaṇaḥ || 131 || aśvatthaṃ somasavanaṃ prāpayanviṣṭaraśravāḥ | divyāpsarassamānītabrahmālaṅkāradāyakaḥ || 132 || divyavāso'ñjanakṣaumamālyaissvānbahumānayan | svīyāmayodhyāṃ nagarīṃ sādaraṃ sampraveśayan || 133 || dāsāndivyarasālokagandhāṃsalaśarīrayan | svadāsānsūrivargeṇa sasnehaṃ bahumānayan || 134 || sūrisevoditānandanaicyānsvānatiśāyayan | vācayansvāṃ namovīpsāṃ kurvanprahvānkṛtāñjalīn || 135 || prākāragopurārāmaprāsādebhyaḥ praṇāmayan | indraprajāpatidvārapālasammānamāpayan || 136 || mālikāñcanmahārājavīthīmadhyaṃ nivāsayan | śrīvaikuṇṭhapurandhrībhirnānāsatkārakārakaḥ || 137 || divyaṃ vimānaṃ gamayan brahmakāntyābhipūrayan | mahānandātmakaśrīmanmaṇimaṇḍapamāpayan || 138 || hṛṣyatkumudacaṇḍādyairviṣvaksenāntikaṃ nayan | seneśacoditāsthānanāyako hetināyakaḥ || 139 || prāpayandivyamāsthānaṃ vainateyaṃ praṇāmayan | śrīmatsundarasūrīndradivyapaṅktiṃ praṇāmayan || 140 || bhāsvarāsanaparyaṅkaprāpaṇena kṛtārthayan | paryaṅkavidyāsaṃsiddhasarvavaibhavasaṅgataḥ || 141 || svātmānameva śrīkāntaṃ sādaraṃ bhūri darśayan | śeṣataikaratiṃ śeṣaṃ śayyātmānaṃ praṇāmayan || 142 || anantākṣidvisāhasrasādarālokapātrayan | akumārayuvākāraṃ śrīkāntaṃ sampraṇāmayan || 143 || ataṭānandato heto rañcayankilikiñcitam | dāsānatyutthitamuhuḥkṛtisṛṣṭiprasannahṛt || 144 || śrīyāṃ prāpasvayaṃ tātaṃ jīvaṃ putraṃ praharṣayan | majjayan svamukhāmbhodhau svakāṃ kīrtiruciṃ diśan || 145 || dayārdragaṅgāvalanākṛtahlādaiḥ kṛtārthayan | paryaṅkārohaṇaprahvaṃ samaṃ lakṣmyopapādayan || 146 || kastvamityanuyuñjāno dāso'smītyuktivismitaḥ | apṛthaktvaprakāro'smi vācāsvāśritavadbhavan || 147 || viduṣāṃ tatkratunayāddhayāsyavapuṣābhavan | vāsudevātmanā bhūyo bhavanvaikuṇṭhanāyakaḥ || 148 || yathā tathaiva svaṃ rūpaṃ jaganmohanamūrtimān | dvimūrtī bahumūrtīśca ātmanaśca prakāśayan || 149 || yugapatsakalaṃ sākṣātsvataḥ kartuṃ samarthayan | kavīnāmādiśannityaṃ muktānāmādimaḥ kaviḥ || 150 || ṣaḍarṇamanuniṣṭhānāṃ śvetadvīpasthitiṃ diśan | dvādaśākṣaraniṣṭhānāṃ lokaṃ sāntānikaṃ diśan || 151 || aṣṭākṣaraikaniṣṭhānāṃ kāryaṃ vaikuṇṭhamarpayan | śaraṇāgatiniṣṭhānāṃ sākṣādvaikuṇṭhamarpayan || 152 || svamantrarājaniṣṭhānāṃ svasmārdāteśayaṃ diśan | śriyā gāḍhopagūḍhātmā bhūtadhātrīruciṃ diśan || 153 || nīlāvibhūtivyāmugdho mahāśvetāśvamastakaḥ | tryakṣastripurasaṃhārī rudrasskando vināyakaḥ || 154 || ajo viriñco druhiṇo vyāptamūrtiramūrtikaḥ | asaṅgo'nanyadhīsaṅgavihaṅgovairibhaṅgadaḥ || 155 || svāmī svaṃ svena santupyan śakrassarvādhikasyadaḥ | svayañjyotissvayaṃvaidyaśśūraśśūrakulodbhavaḥ || 156 || vāsavo vasuraṇyognirvāsudevassuhṛdvasuḥ | bhūto bhāvī bhavanbhavyo viṣṇusthānassanātanaḥ || 157 || nityānubhāvo nedīyāndavīyāndurvibhāvanaḥ | sanatkumārassandhātā sugandhissukhadarśanaḥ || 158 || tīrthaṃ titikṣustīrthāṅghristīrthasvāduśubhaśśuciḥ | tīrthavaddīdhitistigmatejāstīvramanāmayaḥ || 159 || īśādyupaniṣadvedyaḥ pañcopaniṣadātmakaḥ | īḍantaḥstho'pi dūrasthaḥ kalyāṇatamarūpavān || 160 || prāṇānāṃ prāṇanaḥ pūrṇajñānairapi sudurgrahaḥ | nāciketopāsanārcyastrimātrapraṇavoditaḥ || 161 || bhūtayoniśca sarvajño'kṣaro'kṣaraparātparaḥ | akārādipadajñeyavyūhatārārthapūruṣaḥ || 162 || manomayāmṛto nandamayo dahararūpadṛt | nyāsavidyāvedyarūpaḥ ādityāntarhiraṇmayaḥ || 163 || idandra ātmodgīthādi pratīko pāsanānvayī | madhuvidyopāsanīyo gāyatrīdhyānagocaraḥ || 164 || divyakaukṣeyasajjyotiḥ śāṇḍilyopāstivīkṣitaḥ | saṃvargavidyāvedyātmā tat ṣoḍaśakalaṃ param || 165 || upakosalavidyekṣyaḥ pañcāgnyātmaśarīrakaḥ | vaiśvānaraḥ sadakhebhūmā ca jagatkarmā'dipūruṣaḥ || 166 || mūrtāmūrtabrahma sarvapreṣṭho'nyapriyatākaraḥ | sarvāntaraścāparokṣaścāntaryāmyamṛto'naghaḥ || 167 || aharnāmādityarūpaścāhannāmākṣisaṃśritaḥ | saturyagāyatryarthaśca yathopāstyāpyasadvapuḥ || 168 || candrādisāyujyapūrvamokṣadanyāsagocaraḥ | nyāsanāśyānabhyupetaprārabdhāṃśo mahādayaḥ || 169 || avatārarahasyādijñāniprārabdhanāśanaḥ | svena svārthaṃ pareṇāpi kṛte nyāse phalapradaḥ || 170 || asāhaso'napāyaśrīssahāyassa śriyai vasan | śrīmānnārāyaṇo vāsudevo'vyādviṣṇuruttamaḥ || 171 || || om || itīdaṃ paramaṃ guhyaṃ sarvapāpapraṇāśanam | vāgīśanāmasāhasraṃ vatsa te'bhihitaṃ mayā || 1 || ya idaṃ śṛṇuyādbhaktyā śrāvayedvā svayaṃ paṭhat | nāsau prāpnoti duritamihāmutra ca kiñcana || 2 || tadidaṃ prajapan svāmī vidyādhīśo hayānanaḥ | kṣatriyaścenmahārudro vikramākrāntasarvabhūḥ || 3 || mahodāro mahākīrtirmahito vijayī bhavet | ūrujaśceduruyaśodhanadhānyasamṛddhimān || 4 || aśeṣabhogasambhūto dhanādhipasamo bhavet | śṛṇuyādeva vṛṣalassvayaṃ viprātsupūjitāt || 5 || mahimānamavāpnoti mahitaiśvaryabhājanam | śrīmato hayaśīrṣasya nāmnāṃ sāhasramuttamam || 6 || śṛṇvanpaṭhannapi narassarvānkāmānavāpnuyāt | dharmārthakāmasantānabhāgyārogyottamāyuṣām || 7 || prāpaṇe paramo hetuḥ stavarājo'yamadbhutaḥ | hayagrīve parā bhaktimudvahan ya imaṃ paṭhet || 8 || trisandhyaṃ niyataśśuddhasso'pavargāya kalpate | triḥ paṭhannāmasāhasraṃ pratyahaṃ vāgadhīśituḥ || 9 || mahatīṃ kīrtimāpnoti nissīmāṃ preyasīṃ priyām | vīryaṃ balaṃ patitvaṃ ca medhāśraddhāvalonnatīḥ || 10 || sārasvatasamṛddhiṃ ca bhavyānbhogyānnatānsutān | abhirūpāṃ vadhūṃ sādhvīṃ suhṛdaśca hitaiṣiṇaḥ || 11 || brahmavidyāpravacanaiḥ kālakṣepaṃ ca santatam | hayagrīvapadāmbhoja salilasyānukūlataḥ || 12 || labheta nirmalaṃ śānto haṃsopāsanatatparaḥ | śrīmatparamahaṃsasya cittollāsanasadvidhau || 13 || idaṃ tu nāmnāṃ sāhasramiṣṭasādhanamuttamam | pāpī pāpādvimuktassyādrogī rogādvimucyate || 14 || baddho bandhādvimucyeta bhīte bhītirvimucyate | mukto daridro dāridryādbhavetpūrṇamanorathaḥ || 15 || āpanna āpadā mukto bhavatyeva na saṃśayaḥ | haṃsārcanaparo nityaṃ haṃsārcanaparāyaṇaḥ || 16 || nirdhūtakalmaṣo nityaṃ brahmasāyujyamāpnuyāt | ye bhaktyā parame haṃse śriyā mithunitāṅgite || 17 || janmavyādhijarānāśabhayabhājo na te janāḥ | ācāryāttadidaṃ stotramadhigatya paṭhennaraḥ || 18 || tasyedaṃ kalpate siddhyai nānyathā vatsa kāśyapa | ācāryaṃ lakṣaṇairyuktamanyaṃ vā'tmaviduttamam || 19 || vṛtvācāryaṃ sadā bhaktyā siddhyai tadidamaśnuyāt | sa yāti paramāṃ vidyāṃ śakunibrahmaharṣaṇīm || 20 || hayāsyanāmasāhasrastutiraṃhovināśinī | paramo haṃsa evādau praṇavaṃ brahmaṇe diśat || 21 || upādiśattato vedān śrīmāna hayaśiro hariḥ | tenāsau stavarājo hi haṃsākhyahayagocaraḥ || 22 || vidyāsāmrājyasampattimokṣaikaphalasādhanam | sarvavitsvātmabhāvena paramaṃ padamāpnuyāt || 23 || na tatra saṃśayaḥ kaścinnipuṇaṃ paripaśyati | tathāpi svātmani premasindhusandhukṣaṇakṣamaḥ. || 24 || itīdaṃ nāmasāhasraṃ saṅgṛhītaṃ tathottaram | evaṃ saṅgṛhya devena hayagrīveṇa pālanam || 25 || stotraratnamidaṃ dattaṃ mahyaṃ tat kathitaṃ tava | haṃsanāmasahasrasya vaibhavaṃ paramādbhutam || 26 || vaktuṃ yathāvatkaśśakto varṣakoṭiśatairapi | hayāsyaḥ paramo haṃso harirnārāyaṇo'vyayaḥ || 27 || kāraṇaṃ śaraṇaṃ mṛtyuramṛtaṃ cākhilātmanām | satyaṃ satyaṃ punassatyaṃ dhyeyo nārāyaṇo hariḥ || 28 || samānamadhikaṃ vedānna daivaṃ keśavātparam | tattvaṃ vijñātukāmānāṃ pramāṇaissarvatomukhaiḥ || 29 || tattvaṃ sa paramo haṃsa eka eva janārdanaḥ | idaṃ rahasyaṃ paramaṃ mahāpātakanāśanam || 30 || na cāśuśrūṣave vācyaṃ nābhaktāya kadācana | nāpyanyadevatāyāpi na vācyaṃ nāstikāya ca || 31 || adhītyaitadgurumukhādanvahaṃ yaḥ paṭhennaraḥ | tadvaṃśyā api sarve syussampatsārasvatonnatāḥ || 32 || iti hayavadanānanāravindānmadhulaharīva nirargalā galantī | jagati daśaśatītadīyanāmnāṃ jayati jaḍānapi gīrṣu yojayantī || 33 || || iti śrīhayagrīvasahasranāmastotraṃ sampūrṇam ||

Explore More