శ్రీ హయగ్రీవ సహస్ర నామ స్తోత్రమ్

ఇతి బీజమ్ । హంసోహమితి శక్తిః . హంసాం హంసీమితి కీలకమ్ . ఓం ఓం ఓమిత్యస్త్రమ్ । శ్రీః శ్రియః ఇతి కవచమ్ . శ్రీవిభూషణ ఇతి హృదయమ్ । పరోరజాః పరం బ్రహ్మేతి యోనిః . విద్యామూర్తిర్విశ్వాత్మా ఇతి ధ్యానమ్ । హంసామఙ్గుష్ఠాభ్యాం నమః . హంసీం తర్జనీభ్యాం నమః । హంసూం మధ్యమాభ్యాం నమః . హంసోం అనామికాభ్యాం నమః । హంసౌం కనిష్ఠికాభ్యాం నమః . హంసః కరతలకరపృష్ఠాభ్యాం నమః । ఏవం హృదయాదిన్యాసః . । హంసాం జ్ఞానాయ హృదయాయ నమః . హంసీం ఐశ్వర్యాయ శిరసే స్వాహా । హంసూం శక్తయై శిఖాయై వషట్ . హంసోం బలాయ కవచాయ హుమ్ । హంసౌం తేజసే నేత్రాభ్యాం వౌషట్ । హంసః వీర్యాయాస్త్రాయ ఫట్ ఓమితి దిగ్బన్ధః . । అథ మాతృకాన్యాసః । ఓం అం ఆం భ్రువోః . ఇం ఈం నేత్రయోః . ఉం ఊం శ్రోత్రయోః . ఋం ౠం నాసికయోః । లృం లౄం కపోలయోః . ఏం ఐం ఓష్ఠయోః . ఓం ఓం దన్తపఙ్క్త్యోః । అం జిహ్వాతలే . అః జిహ్వామూలే । కవర్గం దక్షిణే బాహూమూలే కూర్పరే మణిబన్ధే కరతలే హస్తాగ్రే । చవర్గం వామే బాహూమూలే కూర్పరే మణిబన్ధే కరతలే హస్తాగ్రే । టవర్గం దక్షిణే పాదమూలే జానుని పాదపార్ష్ణౌ పాదతలే పాదాగ్రే । తవర్గం వామే పాదమూలే జానుని పాదపార్ష్ణౌ పాదతలే పాదాగ్రే । పఫౌ పార్శ్వయోః . బభౌ పృష్ఠోదరయోః . మం హృది । యం రం లం వం నాభౌ పాయౌ ఉదరే గుహ్యే . శషౌ హస్తయోః । సహౌ శీర్షే కట్యామ్ . లక్షౌ హృదబ్జే హార్దే ఉతి మాతృకాన్యాసః . । అథ ధ్యానమ్ . । విద్యామూర్తిమఖణ్డచన్ద్రవలయశ్వేతారవిన్దస్థితం హృద్యాభం స్ఫటికాద్రినిర్మలతనుం విద్యోతమానంశ్రియా । వామాఙ్కస్థితవల్లభాం ప్రతి సదావ్యాఖ్యాన్తమామ్నాయవా- గర్థానాదిమపూరుషం హయముఖం ధ్యాయామి హంసాత్మకమ్ ॥ 1 ॥ విశ్వాత్మా విశదప్రభాప్రతిలసద్వాగ్దేవతామణ్డలో దేవో దక్షిణపాణియుగ్మవిలసద్బోధాఙ్కచక్రాయుధః । వామోదగ్రకరే దరం తదితరేణాశ్లిష్య దోష్ణా రమాం హస్తాగ్రే ధృతపుస్తకస్స దయతాం హంసో హిరణ్యచ్ఛదః ॥ 2 ॥ అథ సహస్రనామస్తోత్రప్రారమ్భః । ఓం - శ్రీం హంసో హమై మోం క్లీం శ్రీశ్శ్రియశ్శ్రీవిభూషణః । పరోరజాః పరం బ్రహ్మ భూర్భువస్సువరాదిమః ॥ 1 ॥ భాస్వాన్భగశ్చ భగవాన్స్వస్తిస్వాహా నమస్స్వధా । శ్రౌషడ్వౌషఢలం హుం ఫట్ హుం హ్రీం క్రోం హ్లౌం యథా తథా ॥ 2 ॥ కర్కగ్రీవః కలానాథః కామదః కరుణాకరః । కమలాధ్యుషితోత్సఙ్గః క్షయే కాలీవశానుగః ॥ 3 ॥ నిషచ్ఛోపనిషచ్చాథ నీచైరుచ్చైస్సమం సహ । శశ్వద్యుగపదహ్వాయ శనైరేకో బహుధ్రువః ॥ 4 ॥ భూతభృద్భూరిదస్సాక్షీ భూతాదిః పుణ్యకీర్తనః । భూమా భూమిరధోన్నద్ధః పురుహూతః పురుష్టుతః ॥ 5 ॥ ప్రఫుల్లపుణ్డరీకాక్షః పరమేష్ఠీ ప్రభావనః । ప్రభుర్భగఃసతాం బన్ధుర్భయధ్వంసీ భవాపనః ॥ 6 ॥ ఉద్యన్నురుశయాహుం కృదురుగాయ ఉరుక్రమః । ఉదారస్త్రియుగస్త్ర్యాత్మా నిదానం నలయో హరిః ॥ 7 ॥ హిరణ్యగర్భో హేమాఙ్గో హిరణ్యశ్మశ్రురీశితా । హిరణ్యకేశో హిమహా హేమవాసా హితైషణః ॥ 8 ॥ ఆదిత్యమణ్డలాన్తస్థో మోదమానస్సమూహనః । సర్వాత్మా జగదాధారస్సన్నిధిస్సారవాన్స్వభూః ॥ 9 ॥ గోపతిర్గోహితో గోమీ కేశవః కిన్నరేశ్వరః । మాయీ మాయావికృతికృన్మహేశానో మహామహాః ॥ 10 ॥ మమా మిమీ ముమూ మృమౄం మ్లుమ్లూం మేమైం తథైవ చ । మోమౌం బిన్దుర్విసర్గశ్చ హ్రస్వోదీర్ఘః ప్లుతస్స్వరః ॥ 11 ॥ ఉదాత్తశ్చానుదాత్తశ్చ స్వరితః ప్రచయస్తథా । కం ఖం గం ఘం ంఅం చ చం ఛం జం ఝం ఞం టం ఠమేవ చ ॥ 12 ॥ డం ఢం ణం తం థం చ దం చ ధం నం పం ఫం బమేవ చ భం మం యం రం లం చ వం చ శం షం సం హం లమేవ చ ॥ 13 ॥ క్షం యమోం వ్యఞ్జనో జిహ్వామూలీయోఽర్ధవిసర్గవాన్ । ఉపధ్మానీయ ఇతి చ సంయుక్తాక్షర ఏవ చ ॥ 14 ॥ పదం క్రియా కారకశ్చ నిపాతో గతిరవ్యయః । సన్నిధిర్యోగ్యతాఽకాఙ్క్షా పరస్పరసమన్వయః ॥ 15 ॥ వాక్యం పద్యం సమ్ప్రదాయో భావశ్శబ్దార్థలాలితః । వ్యఞ్జనా లక్షణా శక్తిః పాకో రీతిరలఙ్కృతిః ॥ 16 ॥ శయ్యా ఫ్రౌఢధ్వనిస్తద్వత్కావ్యం సర్గః క్రియా రుచిః । నానారూపప్రబన్ధశ్చ యశః పుణ్యం మహద్ధనమ్ ॥ 17 ॥ వ్యవహారపరిజ్ఞానం శివేతరపరిక్షయః । సదః పరమనిర్వాణం ప్రియపథ్యోపదేశకః ॥ 18 ॥ సంస్కారః ప్రతిభా శిక్షా గ్రహణం ధారణం శ్రమః । ఆసుతాస్వాదిమా చిత్రం విస్తారశ్చిత్రసంవిధిః ॥ 19 ॥ పురాణమితిహాసశ్చ స్మృతిసూత్రం చ సంహితా । ఆచార ఆత్మనా తుష్టిరాచార్యాజ్ఞానతిక్రమః ॥ 20 ॥ శ్రీమాన్శ్రీగీఃశ్రియః కాన్తశ్శ్రీనిధిశ్శ్రీనికేతనః । శ్రేయాన్హయాననశ్రీదశ్శ్రీమయశ్శ్రితవత్సలః ॥ 21 ॥ హంసశ్శుచిషదాదిత్యో వసుశ్చన్ద్రోఽన్తరిక్షసత్ । హోతా చ వేదిషద్యోనిరతిథిర్ద్రోణసద్ధవిః ॥ 22 ॥ నృషన్మృత్యుశ్చ వరసదమృతం చర్తసద్వృషః । వ్యోమసద్వివిధస్కోటశబ్దార్థవ్యఙ్గ్యవైభవః ॥ 23 ॥ అబ్జా రసస్వాదుతమో గోజా గేయో మనోహరః । ఋతజాస్సకలం భద్రమద్రిజాస్థైర్యముత్తమమ్ ॥ 24 ॥ ఋతం సమజ్ఞాత్వనృతం బృహత్సూక్ష్మవశానుగః । సత్యం జ్ఞానమనన్తం యత్తత్సద్బ్రహ్మమయోఽచ్యుతః ॥ 25 ॥ అగ్రేభవన్నగో నిత్యః పరమః పురుషోత్తమః । యోగనిద్రాపరస్స్వామీ నిధ్యానవరనిర్వృనః ॥ 26 ॥ రసో రస్యో రసయితా రసవాన్ రసికప్రియః । ఆనన్దో నన్దయన్సర్వానానన్దీ హయకన్ధరః ॥ 27 ॥ కాలః కాల్యశ్చ కాలాత్మా కాలాభ్యుత్థితజాగరః । కలాసాచివ్యకృత్కాన్తాకథితవ్యాధికార్యకః ॥ 28 ॥ దృన్న్యఞ్చనోదఞ్చనోద్యల్లయసర్గో లఘుక్రియః । విద్యాసహాయో వాగీశో మాతృకామణ్డలీకుతః ॥ 29 ॥ హిరణ్యం హంసమిథునమీశానశ్శక్తిమాన్ జయీ । గ్రహమేథీ గుణీ శ్రీభూనీలాలీలైకలాలస ॥ 30 ॥ అఙ్కేనోదూహ్య వాగ్దేవీమాచార్యకముపాశ్రయః । వేదవేదాన్తశాస్త్రార్థతత్త్వవ్యాఖ్యానతత్పరః ॥ 31 ॥ ల్హౌం హ్లం హం హం హయో హం సూం హంసాం హంసీం హసూం హసౌమ్ । హసూం హం హరిణో హారీ హరికేశో హరేడితః ॥ 32 ॥ సనాతనో నిర్బీజస్సన్నవ్యక్తో హృదయేశయః । అక్షరః క్షరజీవేశః క్షమీ క్షయకరోఽచ్యుతః ॥ 33 ॥ కర్తాకారయితాఽకార్యం కారణం ప్రకృతిః కృతిః । క్షయక్షయమనామార్థో విష్ణుర్జిష్ణుర్జగన్మయః ॥ 34 ॥ సఙ్కుచన్వికచన్స్థాణునిర్వికారో నిరామయః । శుద్ధో బుద్ధః ప్రబుద్ధశ్చ స్నిగ్ధో ముగ్ధస్సముద్ధతః ॥ 35 ॥ సఙ్కల్పదో బహుభవత్సర్వాత్మా సర్వనామభృత్ । సహస్రశీర్షస్సర్వజ్ఞస్సహస్రాక్షస్సహస్రపాత్ ॥ 36 ॥ వ్యక్తోవిరాట్స్వరాట్సమ్రాడ్విష్వగ్రూపవపుర్విధుః । మాయావీ పరమానన్దో మాన్యో మాయాతిగో మహాన్ ॥ 37 ॥ వటపత్రశయో బాలో లలన్నామ్నాయసూచకః । ముఖన్యస్తకరగ్రస్తపాదాగ్రపటలః ప్రభుః ॥ 38 ॥ నైద్రీహాసాశ్వసమ్భూతజ్ఞాజ్ఞసాత్వికతామసః । మహార్ణవామ్బుపర్యఙ్కః పద్మనాభః పరాత్పరః ॥ 39 ॥ బ్రహ్మభూర్బ్రహ్మభయహృద్ధరిరోముపదేశకృత్ । మధుకైటభనిర్మాతా మత్తబ్రహ్మమదాపహః ॥ 40 ॥ వేధోవిలాసవాగానిర్దయాసారో మృషార్థదః । నారాయణాస్త్రనిర్మాతామధుకైటభమర్దనః ॥ 41 ॥ వేదకర్తా వేదభర్తా వేదహర్తా విదాంవరః । పుఙ్ఖానుపుఙ్ఖహేషాఢ్యః పూర్ణషాడ్గుణ్యవిగ్రహః ॥ 42 ॥ లాలామృతకణవ్యాజవాన్తనిర్దోషవర్ణకః । ఉల్లోలస్వానధీరోద్యదుచ్చైర్హలహలధ్వనిః ॥ 43 ॥ కర్ణాదారభ్య కల్క్యాత్మా కవిః క్షీరార్ణవోపమః । శఙ్ఖ చక్రగదీ ఖడ్గీ శార్ఙ్గీ నిర్భయముద్రకః ॥ 44 ॥ చిన్ముద్రాచిహ్నితో హస్తతలవిన్యస్తపుస్తకః । విద్యానామ్నీం శ్రియం శిష్యాం వేదయన్నిజవైభవమ్ ॥ 45 ॥ అష్టార్ణ్యమ్యోఽష్టభుజోవ్యష్టిసృష్టికరః పితా । అష్టైశ్వర్యప్రదోహృష్యదష్టమూర్తిపితృస్తుతః ॥ 46 ॥ అనీతవేదపురుషో విధివేదోపదేశకృత్ । వేదవేదాఙ్గవేదాన్తపురాణస్మృతిమూర్తిమాన్ ॥ 47 ॥ సర్వకర్మసమారాధ్యస్సర్వవేదమయో విభుః । సర్వార్థతత్త్వవ్యాఖ్యాతా చతుష్షష్టికలాధిపః ॥ 48 ॥ శుభయుక్సుముఖశ్శుద్ధస్సురూపస్సుగతస్సుధీః । సువ్రతిస్సంహృతిశ్శూరస్సుతపాః సుష్టుతిస్సుహృత్ ॥ 49 ॥ సున్దరస్సుభగస్సౌమ్యస్సుఖదస్సుహృదాం ప్రియః । సుచరిత్రస్సుఖతరశ్శుద్ధసత్వప్రదాయకః ॥ 50 ॥ రజస్తమోహరో వీరోవిశ్వరక్షాధురన్ధరః । నరనారాయణాకృత్యా గురుశిష్యత్వమాస్థితః ॥ 51 ॥ పరావరాత్మా ప్రబలః పావనః పాపనాశనః । దయాఘనః క్షమాసారో వాత్సల్యైకవిభూషణః ॥ 52 ॥ ఆదికూర్మో జగద్భర్తా మహాపోత్రీ మహీధరః । స్తద్భిత్స్వామీ హరిర్యక్షో హిరణ్యరిపురైచ్ఛికః ॥ 53 ॥ ప్రహ్లాదపాలకస్సర్వభయహర్తా ప్రియంవదః । శ్రీముఖాలోకనస్రంసత్క్రౌఞ్చకః కుహకాఞ్చనః ॥ 54 ॥ ఛత్రీ కమణ్డలుధరో వామనో వదతాం వరః । పిశునాత్మా శనోదృష్టిలోపనో బలిమర్దనః ॥ 55 ॥ ఉరుక్తమో బలిశిరోన్యస్తాఙ్ఘ్రిర్బలిమర్దనః । జామదగ్న్యః పరశుభృత్కృత్తక్షత్త్రకులోత్తమః ॥ 56 ॥ రామోఽభిరామశ్శాన్తాత్మా హరకోదణ్డఖణ్డనః । శరణాగతసన్త్రాతా సర్వాయోధ్యకముక్తిదః ॥ 57 ॥ సఙ్కర్షణోమదోదగ్రో బలవాన్ముసలాయుధః । కృష్ణాక్లేశహరః కృష్ణో మహావ్యసనశాన్తిదః ॥ 58 ॥ అఙ్గారితోత్తరాగర్భప్రాణదః పార్థసారథిః । గీతాచార్యో ధరాభారహారీ షట్పురమర్దనః ॥ 59 ॥ కల్కీ విష్ణుయశస్సూనుః కలికాలుష్యనాశనః । సాధుదుష్కృత్పరిత్రాణవినాశవిహితోదయః ॥ 60 ॥ వైకుణ్ఠే పరమే తిష్ఠన్ సుకుమారయువాకృతిః । విశ్వోదయస్థితిధ్వంససఙ్కల్పేన స్వయం ప్రభుః ॥ 61 ॥ మదనానాం చ మదనో మణికోటీరమానితః । మన్దారమాలికాపీడో మణికుణ్డలమణ్డితః ॥ 62 ॥ సుస్నిగ్ధనీలకుటిలకున్తలః కోమలాకృతిః । సులలాటస్స్తుతిలకస్సుభ్రూకస్సుకపోలకః ॥ 63 ॥ సిద్ధాసదసదాలోకసుధాస్యన్దీరదచ్ఛదః । తారకాకోరకాకారవినిర్మితరదచ్ఛదః ॥ 64 ॥ సుధావర్తిపరిస్ఫూర్తిశోభమానరదచ్ఛదః । విష్టబ్ధోవిపులగ్రీవోనిభృతోచ్చైశ్శ్రవస్థితిః ॥ 65 ॥ సమావృత్తావదాతోరుముక్తాప్రాలమ్బభూషణః । రత్నాఙ్గదీ వజ్రనిష్కీ నీలరత్నాఙ్కకఙ్కణః ॥ 66 ॥ హరిన్మణిగణాబద్ధశృఙ్ఖలాకఙ్కణోర్మికః । సితోపవీతసంశ్లిష్యత్పద్మాక్షమణిమాలికః ॥ 67 ॥ శ్రీచూర్ణవద్ద్వాదశోర్ధ్వపుణ్డ్రరేఖాపరిష్కృతః । పట్టతన్తుగ్రథనవత్పవిత్రనరశోభితః ॥ 68 ॥ పీనవక్షామహాస్కన్ధో విపులోరుకటీతటః । కౌస్తుభీ వనమాలీ చ కాన్త్యాచన్ద్రాయుతోపమః ॥ 69 ॥ మన్దారమాలికామోదీ మఞ్జువాగమలచ్ఛవిః । దివ్యగన్ధో దివ్యరసో దివ్యతేజా దివస్పతిః ॥ 70 ॥ వాచాలో వాక్పతిర్వక్తా వ్యాఖ్యాతా వాదినాం ప్రియః । భక్తహృన్మధురో వాదిజిహ్వాభద్రాననస్థితిః ॥ 71 ॥ స్మృతిసన్నిహితస్స్నిగ్ధస్సిద్ధిదసిద్ధిసన్నుతః । మూలకన్దోముకున్దోగ్లౌస్స్వయమ్భూశమ్భురైన్దవః ॥ 72 ॥ ఇష్టో మనుర్యమః కాలకాల్యః కమ్బుకలానిధిః । కల్యః కామయితా భీమః కాతర్యహరణః కృతిః ॥ 73 ॥ సమ్ప్రియః పక్కణస్తర్కచర్చానిర్ధారణాదయః । వ్యతిరేకో వివేకశ్చ ప్రవేకః ప్రక్రమః క్రమః ॥ 74 ॥ ప్రమాణ ప్రతిభూః ప్రాజ్ఞః ప్రజ్ఞాపత్థ్యాచధారణః । విధిర్విధాతా వ్యవధిరుద్భవః ప్రభవస్థితిః ॥ 75 ॥ విషయస్సంశయః పూర్వః పక్షః కక్ష్యోపపాదకః । రాద్ధాన్తో విహితో న్యాయఫలనిష్పత్తిరుద్భవః ॥ 76 ॥ నానారూపాణి తన్త్రాణి వ్యవహార్యో వ్యవస్థితిః । సర్వసాధారణో దేవస్సాధ్వసాధుహితే రతః ॥ 77 ॥ సన్ధా సనాతనో ధర్మో ధర్మైరర్చ్యా మహాత్మభిః । ఛన్దోమయస్త్రిధామాత్మా స్వచ్ఛన్దశ్ఛాన్దసేడితః ॥ 78 ॥ యజ్ఞో యజ్ఞాత్మకో యష్టా యజ్ఞాఙ్గోఽపఘనోహవిః । సమిదాజ్యం పురోడాశశ్శాలా స్థాలీ స్రువస్స్రుచా ॥ 79 ॥ ప్రాగ్వంశో దేవయజనః పరిధిశ్చ పరిస్తరః । వేదిర్విహరణం త్రేతా పశుః పాశశ్చ సంస్కృతిః ॥ 80 ॥ విధిర్మన్త్రోఽర్థవాదశ్చ ద్రవ్యమఙ్గం చ దైవతమ్ । స్తోత్రం శస్త్రం సామ గీతిరుద్గీథస్సర్వసాధనమ్ ॥ 81 ॥ యాజ్యా పురోనుకావ్యా చ సామిధేనీ సమూహనమ్ । ప్రయోక్తారః ప్రయోగశ్చ ప్రపఞ్చః ప్రాశుభా శ్రమః ॥ 82 ॥ శ్రద్ధా ప్రధ్వంసనా తుష్టిః పుష్టిః పుణ్యం ప్రతిర్భవః । సదస్సదస్యసమ్పాతః ప్రశ్నః ప్రతివచస్థితిః ॥ 83 ॥ ప్రాయశ్చిత్తం పరిష్కారో ధృతిర్నిర్వహణం ఫలమ్ । నియోగో భావనా భావ్యం హిరణ్యం దక్షిణా నుతిః ॥ 84 ॥ ఆశీరభ్యుపపత్తిశ్చ తృప్తిస్స్వం శర్మ కేవలమ । పుణ్యక్షయః పునః పాతభయం శిక్షాశుగర్దనః ॥ 85 ॥ కార్పణ్యం యాతనాం చిన్తా నిర్వేదశ్చ విహస్తతా । దేహభృత్కర్మసమ్పాతః కిఞ్చిత్కర్మానుకూలకః ॥ 86 ॥ అహేతుకతయా ప్రేమ సామ్ముఖ్యం చాప్యనుగ్రహః । శుచిశ్శ్రీమత్కులజనో నేతా సత్త్వాభిమానవాన్ ॥ 87 ॥ అన్తరాయహరః పిత్రోరదుష్టాహారదాయకః । శుద్ధాహారానురూపాఙ్గపరిణామవిధాయకః ॥ 88 ॥ స్రావపాతాదివిపదాం పరిహర్తా పరాయణః । శిరఃపాణ్యాదిసన్ధాతా క్షేమకృత్ప్రాణదః ప్రభు ॥ 89 ॥ అనిర్ఘృణశ్చావిషమశ్శక్తిత్రితయదాయకః । స్వేచ్ఛాప్రసఙ్గసమ్పత్తివ్యాజహర్షవిశేషవాన్ ॥ 90 ॥ సంవిత్సన్ధాయకస్సర్వజన్మక్లేశస్మృతిప్రదః । వివకేశోకవైరాగ్యభవభీతివిధాయకః ॥ 91 ॥ గర్భస్యాప్యనుకూలాదినాసాన్తాధ్యవసాయదః । శుభవైజననోపేతసదనేహోజనిప్రదః ॥ 92 ॥ ఉత్తమాయుఃప్రదో బ్రహ్మనిష్ఠానుగ్రహకారకః । స్వదాసజననిస్తీర్ణతద్వంశజపరమ్పరః ॥ 93 ॥ శ్రీవైష్ణవోత్పాదకృతస్వస్తికావనిమణ్డలః । అధర్వణోక్తైకశతమృత్యుదూరక్రియాపరః ॥ 94 ॥ దయాద్యష్టగుణాధాతా తత్తత్సంస్కృతిసాధకః । మేధావిధాతా శ్రద్ధాకృత్ సౌస్థ్యదో జామితాహరః ॥ 95 ॥ విఘ్ననుద్విజయీ ధాతా దేశకాలానుకూల్యకృత్ । వినేతా సత్పథానేతా దోషహృచ్ఛుభదస్సఖా ॥ 96 ॥ హ్రీదో భీదో రుచికరో విశ్వో విశ్వహితే రతః । ప్రమాదహృత్ప్రాప్తకారీ ప్రద్యుమ్నో బలవత్తరః ॥ 97 ॥ సాఙ్గవేదసమాయోక్తా సర్వశాస్త్రార్థవిత్తిదః । బ్రహ్మచర్యాన్తరాయఘ్నః ప్రియకృద్ధితకృత్పరః ॥ 98 ॥ చిత్తశుద్ధిప్రదశ్ఛిన్నాక్షచాపల్యః క్షమావహః । ఇన్ద్రియార్థారతిచ్ఛేత్తా విద్యైకవ్యసనావహః ॥ 99 ॥ ఆత్మానుకూల్యరుచికృదఖిలార్తివినాశకః । తితీర్షుహృత్త్వరావేదీ గురుసద్భక్తితేజసః ॥ 100 ॥ గురుసమ్బన్ధఘటకో గురువిశ్వాసవర్ధనః । గురూపాసనసన్ధాతా గురుప్రేమప్రవర్ధనః ॥ 101 ॥ ఆచార్యాభిమతైర్యోక్తా పఞ్చసంస్కృతిభావనః । గురూక్తవృత్తినైశ్చల్యసన్ధాతాఽవహితస్థితిః ॥ 102 ॥ ఆపన్నాఖిలరక్షార్థమాచార్యకముపాశ్రితః । శాస్త్రపాణిప్రదానేన భవమగ్నాన్సముద్ధరన్ ॥ 103 ॥ పాఞ్చకాలికధర్మేషు నైశ్చల్యం ప్రతిపాదయన్ । స్వదాసారాధనాద్యర్థశుద్ధద్రవ్యప్రదాయకః ॥ 104 ॥ న్యాసవిద్యావినిర్వోఢా న్యస్తాత్మభరరక్షకః । స్వకైఙ్కర్యైకరుచిదస్స్వదాస్యప్రేమవర్ధనః ॥ 105 ॥ ఆచార్యార్థాఖిలద్రవ్యసమ్భృత్యర్పణరోచకః । ఆచార్యస్య స్వసచ్ఛిష్యోజ్జీవనైకరుచిప్రదః ॥ 106 ॥ ఆగత్యయోజయనాసహితైకకృతిజాగరః । బ్రహ్మవిద్యాసమాస్వాదసుహితః కృతిసంస్కృతిః ॥ 107 ॥ సత్కారే విషధీదాతా తరుణ్యాం శవబుద్ధిదః । సభామ్ప్రత్యాయయన్వ్యాలీం సర్వత్ర సమబుద్ధిదః ॥ 108 ॥ సమ్భావితాశేషదోషహృత్పునర్న్యాసరోచకః । మహావిశ్వాససన్ధాతా స్థైర్యదాతా మదాపహః ॥ 109 ॥ నాదవ్యాఖ్యాస్వసిద్ధాన్తరక్షాహేతుస్వమన్త్రదః । స్వమన్త్రజపసంసిద్ధిజఙ్ఘాలకవితోదయః ॥ 110 ॥ అదుష్టగుణవత్కావ్యబన్ధవ్యాముగ్ధచేతనః । వ్యఙ్గ్యప్రధానరసవద్గద్యపద్యాదినిర్మితిః ॥ 111 ॥ స్వభక్తస్తుతిసన్తుష్టో భూయోభక్తిప్రదాయకః । సాత్వికత్యాగసమ్పన్నసత్కర్మకృదతిప్రియః ॥ 112 ॥ నిరన్తరానుస్మరణనిజదాసైవాదాస్యకృత్ । నిష్కామవత్సలో నైచ్యభావనేషు వినిర్విశన్ ॥ 113 ॥ సర్వభూతభవద్భావం సమ్పశ్యత్సుసదాస్థితః । కరణత్రయసారూప్యకల్యాణపతిసాదరః ॥ 114 ॥ కదా కదేతి కైఙ్కర్యకామినాం శేషితామ్భజన । పరవ్యూహాదినిర్దోషశుభాశ్రయపరిగ్రహః ॥ 115 ॥ చన్ద్రమణ్డలమధ్యస్య శ్వేతామ్భోరుహవిష్టరః । జ్యోత్స్నాయమానాఙ్గరుచినిర్ధూతాన్తర్బహిస్తమాః ॥ 116 ॥ భావ్యో భావయితా భద్రం పారిజాతవనాలయః । క్షీరాబ్ధిమధ్యమద్వీపపాలకః ప్రపితామహః ॥ 117 ॥ నిరన్తరనమోవాకశుద్ధయాజిహదాశ్రయః । ముక్తిదశ్వేతమృద్రూపశ్వేతద్వీపవిభావనః ॥ 118 ॥ గరుడాహారితశ్వేతమృత్పూతయదుభూధరః । భద్రాశ్వవర్షనిలయో భయహారీ శుభాశ్రయః ॥ 119 ॥ భద్రశ్రీవత్సహారాఢ్యః పఞ్చరాత్రప్రవర్తకః । భక్తాత్మభావభవనో హార్దోఽఙ్గుష్ఠప్రమాణవాన్ ॥ 120 ॥ స్వదాససత్కృతాకృత్యే తన్మిత్రారిషు యోజయన్ । ప్రాణానుత్క్రామయన్నూరీకృతప్రారబ్ధలోపనః ॥ 121 ॥ లధ్వ్యైవ శిక్షయాపాపమశేషమపి నిర్ణుదన్ । త్రిస్థూణక్షోభతో భూతసూక్ష్మ్యైస్సూక్ష్మవపుస్సృజన్ ॥ 122 ॥ నిరఙ్కుశకృపాపూరో నిత్యకల్యాణకారకః । మూర్ధన్యనాడ్యా స్వాన్దాసాన్బ్రహ్మరన్ధ్రాదుదఞ్చయన్ ॥ 123 ॥ ఉపాసనపరాన్సర్వాన్ ప్రారబ్ధమనుభావయన్ । సర్వప్రారబ్ధదేహాన్తేఽప్యన్తిమస్మరణం దిశన్ ॥ 124 ॥ ప్రపేయుషాం భేజుషాం చ యమదృష్టిమభావయన్ । దివ్యదేహప్రదస్సూర్యం ద్వారయన్మోక్షమేయుషామ్ ॥ 125 ॥ ఆతివాహికసత్కారానధ్వన్యాపాద్య మానయన్ । సార్వాన్క్రతుభుజశ్శశ్వత్ప్రాభృతాని ప్రదాపయన్ ॥ 126 ॥ దురన్తమాయాకాన్తారం ద్రుతం యోగేన్ లఙ్ఘయన్ । స్ఫాయత్సుదర్శవివిధవీథ్యన్తేనాధ్వనా నయన్ ॥ 127 ॥ సీమాన్తసిన్ధువిరజాం యోగేనోత్తారయన్వశీ । అమానవస్య దేవస్య కరం శిరసి ధారయన్ ॥ 128 ॥ అనాదివాసనాం ధూన్వన్ వైకుణ్ఠాప్త్యా సలోకయన్ । అహేయమఙ్గలోదారతనుదానాత్సరూపయన ॥ 129 ॥ సూరిజుష్టం సుఖైకాన్తం పరమం పదమాపయన్ । అరారణ్యామృతామ్భోధీ దర్శయన్ శ్రమనాశనః ॥ 130 ॥ దివ్యోద్యానసరోవాపీసరిన్మణినగాన్నయన । ఐరమ్మదామృతసరోగమయన్సూపబృంహణః ॥ 131 ॥ అశ్వత్థం సోమసవనం ప్రాపయన్విష్టరశ్రవాః । దివ్యాప్సరస్సమానీతబ్రహ్మాలఙ్కారదాయకః ॥ 132 ॥ దివ్యవాసోఽఞ్జనక్షౌమమాల్యైస్స్వాన్బహుమానయన్ । స్వీయామయోధ్యాం నగరీం సాదరం సమ్ప్రవేశయన్ ॥ 133 ॥ దాసాన్దివ్యరసాలోకగన్ధాంసలశరీరయన్ । స్వదాసాన్సూరివర్గేణ సస్నేహం బహుమానయన్ ॥ 134 ॥ సూరిసేవోదితానన్దనైచ్యాన్స్వానతిశాయయన్ । వాచయన్స్వాం నమోవీప్సాం కుర్వన్ప్రహ్వాన్కృతాఞ్జలీన్ ॥ 135 ॥ ప్రాకారగోపురారామప్రాసాదేభ్యః ప్రణామయన్ । ఇన్ద్రప్రజాపతిద్వారపాలసమ్మానమాపయన్ ॥ 136 ॥ మాలికాఞ్చన్మహారాజవీథీమధ్యం నివాసయన్ । శ్రీవైకుణ్ఠపురన్ధ్రీభిర్నానాసత్కారకారకః ॥ 137 ॥ దివ్యం విమానం గమయన్ బ్రహ్మకాన్త్యాభిపూరయన్ । మహానన్దాత్మకశ్రీమన్మణిమణ్డపమాపయన్ ॥ 138 ॥ హృష్యత్కుముదచణ్డాద్యైర్విష్వక్సేనాన్తికం నయన్ । సేనేశచోదితాస్థాననాయకో హేతినాయకః ॥ 139 ॥ ప్రాపయన్దివ్యమాస్థానం వైనతేయం ప్రణామయన్ । శ్రీమత్సున్దరసూరీన్ద్రదివ్యపఙ్క్తిం ప్రణామయన్ ॥ 140 ॥ భాస్వరాసనపర్యఙ్కప్రాపణేన కృతార్థయన్ । పర్యఙ్కవిద్యాసంసిద్ధసర్వవైభవసఙ్గతః ॥ 141 ॥ స్వాత్మానమేవ శ్రీకాన్తం సాదరం భూరి దర్శయన్ । శేషతైకరతిం శేషం శయ్యాత్మానం ప్రణామయన్ ॥ 142 ॥ అనన్తాక్షిద్విసాహస్రసాదరాలోకపాత్రయన్ । అకుమారయువాకారం శ్రీకాన్తం సమ్ప్రణామయన్ ॥ 143 ॥ అతటానన్దతో హేతో రఞ్చయన్కిలికిఞ్చితమ్ । దాసానత్యుత్థితముహుఃకృతిసృష్టిప్రసన్నహృత్ ॥ 144 ॥ శ్రీయాం ప్రాపస్వయం తాతం జీవం పుత్రం ప్రహర్షయన్ । మజ్జయన్ స్వముఖామ్భోధౌ స్వకాం కీర్తిరుచిం దిశన్ ॥ 145 ॥ దయార్ద్రగఙ్గావలనాకృతహ్లాదైః కృతార్థయన్ । పర్యఙ్కారోహణప్రహ్వం సమం లక్ష్మ్యోపపాదయన్ ॥ 146 ॥ కస్త్వమిత్యనుయుఞ్జానో దాసోఽస్మీత్యుక్తివిస్మితః । అపృథక్త్వప్రకారోఽస్మి వాచాస్వాశ్రితవద్భవన్ ॥ 147 ॥ విదుషాం తత్క్రతునయాద్ధయాస్యవపుషాభవన్ । వాసుదేవాత్మనా భూయో భవన్వైకుణ్ఠనాయకః ॥ 148 ॥ యథా తథైవ స్వం రూపం జగన్మోహనమూర్తిమాన్ । ద్విమూర్తీ బహుమూర్తీశ్చ ఆత్మనశ్చ ప్రకాశయన్ ॥ 149 ॥ యుగపత్సకలం సాక్షాత్స్వతః కర్తుం సమర్థయన్ । కవీనామాదిశన్నిత్యం ముక్తానామాదిమః కవిః ॥ 150 ॥ షడర్ణమనునిష్ఠానాం శ్వేతద్వీపస్థితిం దిశన్ । ద్వాదశాక్షరనిష్ఠానాం లోకం సాన్తానికం దిశన్ ॥ 151 ॥ అష్టాక్షరైకనిష్ఠానాం కార్యం వైకుణ్ఠమర్పయన్ । శరణాగతినిష్ఠానాం సాక్షాద్వైకుణ్ఠమర్పయన్ ॥ 152 ॥ స్వమన్త్రరాజనిష్ఠానాం స్వస్మార్దాతేశయం దిశన్ । శ్రియా గాఢోపగూఢాత్మా భూతధాత్రీరుచిం దిశన్ ॥ 153 ॥ నీలావిభూతివ్యాముగ్ధో మహాశ్వేతాశ్వమస్తకః । త్ర్యక్షస్త్రిపురసంహారీ రుద్రస్స్కన్దో వినాయకః ॥ 154 ॥ అజో విరిఞ్చో ద్రుహిణో వ్యాప్తమూర్తిరమూర్తికః । అసఙ్గోఽనన్యధీసఙ్గవిహఙ్గోవైరిభఙ్గదః ॥ 155 ॥ స్వామీ స్వం స్వేన సన్తుప్యన్ శక్రస్సర్వాధికస్యదః । స్వయఞ్జ్యోతిస్స్వయంవైద్యశ్శూరశ్శూరకులోద్భవః ॥ 156 ॥ వాసవో వసురణ్యోగ్నిర్వాసుదేవస్సుహృద్వసుః । భూతో భావీ భవన్భవ్యో విష్ణుస్థానస్సనాతనః ॥ 157 ॥ నిత్యానుభావో నేదీయాన్దవీయాన్దుర్విభావనః । సనత్కుమారస్సన్ధాతా సుగన్ధిస్సుఖదర్శనః ॥ 158 ॥ తీర్థం తితిక్షుస్తీర్థాఙ్ఘ్రిస్తీర్థస్వాదుశుభశ్శుచిః । తీర్థవద్దీధితిస్తిగ్మతేజాస్తీవ్రమనామయః ॥ 159 ॥ ఈశాద్యుపనిషద్వేద్యః పఞ్చోపనిషదాత్మకః । ఈడన్తఃస్థోఽపి దూరస్థః కల్యాణతమరూపవాన్ ॥ 160 ॥ ప్రాణానాం ప్రాణనః పూర్ణజ్ఞానైరపి సుదుర్గ్రహః । నాచికేతోపాసనార్చ్యస్త్రిమాత్రప్రణవోదితః ॥ 161 ॥ భూతయోనిశ్చ సర్వజ్ఞోఽక్షరోఽక్షరపరాత్పరః । అకారాదిపదజ్ఞేయవ్యూహతారార్థపూరుషః ॥ 162 ॥ మనోమయామృతో నన్దమయో దహరరూపదృత్ । న్యాసవిద్యావేద్యరూపః ఆదిత్యాన్తర్హిరణ్మయః ॥ 163 ॥ ఇదన్ద్ర ఆత్మోద్గీథాది ప్రతీకో పాసనాన్వయీ । మధువిద్యోపాసనీయో గాయత్రీధ్యానగోచరః ॥ 164 ॥ దివ్యకౌక్షేయసజ్జ్యోతిః శాణ్డిల్యోపాస్తివీక్షితః । సంవర్గవిద్యావేద్యాత్మా తత్ షోడశకలం పరమ్ ॥ 165 ॥ ఉపకోసలవిద్యేక్ష్యః పఞ్చాగ్న్యాత్మశరీరకః । వైశ్వానరః సదఖేభూమా చ జగత్కర్మాఽదిపూరుషః ॥ 166 ॥ మూర్తామూర్తబ్రహ్మ సర్వప్రేష్ఠోఽన్యప్రియతాకరః । సర్వాన్తరశ్చాపరోక్షశ్చాన్తర్యామ్యమృతోఽనఘః ॥ 167 ॥ అహర్నామాదిత్యరూపశ్చాహన్నామాక్షిసంశ్రితః । సతుర్యగాయత్ర్యర్థశ్చ యథోపాస్త్యాప్యసద్వపుః ॥ 168 ॥ చన్ద్రాదిసాయుజ్యపూర్వమోక్షదన్యాసగోచరః । న్యాసనాశ్యానభ్యుపేతప్రారబ్ధాంశో మహాదయః ॥ 169 ॥ అవతారరహస్యాదిజ్ఞానిప్రారబ్ధనాశనః । స్వేన స్వార్థం పరేణాపి కృతే న్యాసే ఫలప్రదః ॥ 170 ॥ అసాహసోఽనపాయశ్రీస్సహాయస్స శ్రియై వసన్ । శ్రీమాన్నారాయణో వాసుదేవోఽవ్యాద్విష్ణురుత్తమః ॥ 171 ॥ ॥ ఓమ్ ॥ ఇతీదం పరమం గుహ్యం సర్వపాపప్రణాశనమ్ । వాగీశనామసాహస్రం వత్స తేఽభిహితం మయా ॥ 1 ॥ య ఇదం శృణుయాద్భక్త్యా శ్రావయేద్వా స్వయం పఠత్ । నాసౌ ప్రాప్నోతి దురితమిహాముత్ర చ కిఞ్చన ॥ 2 ॥ తదిదం ప్రజపన్ స్వామీ విద్యాధీశో హయాననః । క్షత్రియశ్చేన్మహారుద్రో విక్రమాక్రాన్తసర్వభూః ॥ 3 ॥ మహోదారో మహాకీర్తిర్మహితో విజయీ భవేత్ । ఊరుజశ్చేదురుయశోధనధాన్యసమృద్ధిమాన్ ॥ 4 ॥ అశేషభోగసమ్భూతో ధనాధిపసమో భవేత్ । శృణుయాదేవ వృషలస్స్వయం విప్రాత్సుపూజితాత్ ॥ 5 ॥ మహిమానమవాప్నోతి మహితైశ్వర్యభాజనమ్ । శ్రీమతో హయశీర్షస్య నామ్నాం సాహస్రముత్తమమ్ ॥ 6 ॥ శృణ్వన్పఠన్నపి నరస్సర్వాన్కామానవాప్నుయాత్ । ధర్మార్థకామసన్తానభాగ్యారోగ్యోత్తమాయుషామ్ ॥ 7 ॥ ప్రాపణే పరమో హేతుః స్తవరాజోఽయమద్భుతః । హయగ్రీవే పరా భక్తిముద్వహన్ య ఇమం పఠేత్ ॥ 8 ॥ త్రిసన్ధ్యం నియతశ్శుద్ధస్సోఽపవర్గాయ కల్పతే । త్రిః పఠన్నామసాహస్రం ప్రత్యహం వాగధీశితుః ॥ 9 ॥ మహతీం కీర్తిమాప్నోతి నిస్సీమాం ప్రేయసీం ప్రియామ్ । వీర్యం బలం పతిత్వం చ మేధాశ్రద్ధావలోన్నతీః ॥ 10 ॥ సారస్వతసమృద్ధిం చ భవ్యాన్భోగ్యాన్నతాన్సుతాన్ । అభిరూపాం వధూం సాధ్వీం సుహృదశ్చ హితైషిణః ॥ 11 ॥ బ్రహ్మవిద్యాప్రవచనైః కాలక్షేపం చ సన్తతమ్ । హయగ్రీవపదామ్భోజ సలిలస్యానుకూలతః ॥ 12 ॥ లభేత నిర్మలం శాన్తో హంసోపాసనతత్పరః । శ్రీమత్పరమహంసస్య చిత్తోల్లాసనసద్విధౌ ॥ 13 ॥ ఇదం తు నామ్నాం సాహస్రమిష్టసాధనముత్తమమ్ । పాపీ పాపాద్విముక్తస్స్యాద్రోగీ రోగాద్విముచ్యతే ॥ 14 ॥ బద్ధో బన్ధాద్విముచ్యేత భీతే భీతిర్విముచ్యతే । ముక్తో దరిద్రో దారిద్ర్యాద్భవేత్పూర్ణమనోరథః ॥ 15 ॥ ఆపన్న ఆపదా ముక్తో భవత్యేవ న సంశయః । హంసార్చనపరో నిత్యం హంసార్చనపరాయణః ॥ 16 ॥ నిర్ధూతకల్మషో నిత్యం బ్రహ్మసాయుజ్యమాప్నుయాత్ । యే భక్త్యా పరమే హంసే శ్రియా మిథునితాఙ్గితే ॥ 17 ॥ జన్మవ్యాధిజరానాశభయభాజో న తే జనాః । ఆచార్యాత్తదిదం స్తోత్రమధిగత్య పఠేన్నరః ॥ 18 ॥ తస్యేదం కల్పతే సిద్ధ్యై నాన్యథా వత్స కాశ్యప । ఆచార్యం లక్షణైర్యుక్తమన్యం వాఽత్మవిదుత్తమమ్ ॥ 19 ॥ వృత్వాచార్యం సదా భక్త్యా సిద్ధ్యై తదిదమశ్నుయాత్ । స యాతి పరమాం విద్యాం శకునిబ్రహ్మహర్షణీమ్ ॥ 20 ॥ హయాస్యనామసాహస్రస్తుతిరంహోవినాశినీ । పరమో హంస ఏవాదౌ ప్రణవం బ్రహ్మణే దిశత్ ॥ 21 ॥ ఉపాదిశత్తతో వేదాన్ శ్రీమాన హయశిరో హరిః । తేనాసౌ స్తవరాజో హి హంసాఖ్యహయగోచరః ॥ 22 ॥ విద్యాసామ్రాజ్యసమ్పత్తిమోక్షైకఫలసాధనమ్ । సర్వవిత్స్వాత్మభావేన పరమం పదమాప్నుయాత్ ॥ 23 ॥ న తత్ర సంశయః కశ్చిన్నిపుణం పరిపశ్యతి । తథాపి స్వాత్మని ప్రేమసిన్ధుసన్ధుక్షణక్షమః. ॥ 24 ॥ ఇతీదం నామసాహస్రం సఙ్గృహీతం తథోత్తరమ్ । ఏవం సఙ్గృహ్య దేవేన హయగ్రీవేణ పాలనమ్ ॥ 25 ॥ స్తోత్రరత్నమిదం దత్తం మహ్యం తత్ కథితం తవ । హంసనామసహస్రస్య వైభవం పరమాద్భుతమ్ ॥ 26 ॥ వక్తుం యథావత్కశ్శక్తో వర్షకోటిశతైరపి । హయాస్యః పరమో హంసో హరిర్నారాయణోఽవ్యయః ॥ 27 ॥ కారణం శరణం మృత్యురమృతం చాఖిలాత్మనామ్ । సత్యం సత్యం పునస్సత్యం ధ్యేయో నారాయణో హరిః ॥ 28 ॥ సమానమధికం వేదాన్న దైవం కేశవాత్పరమ్ । తత్త్వం విజ్ఞాతుకామానాం ప్రమాణైస్సర్వతోముఖైః ॥ 29 ॥ తత్త్వం స పరమో హంస ఏక ఏవ జనార్దనః । ఇదం రహస్యం పరమం మహాపాతకనాశనమ్ ॥ 30 ॥ న చాశుశ్రూషవే వాచ్యం నాభక్తాయ కదాచన । నాప్యన్యదేవతాయాపి న వాచ్యం నాస్తికాయ చ ॥ 31 ॥ అధీత్యైతద్గురుముఖాదన్వహం యః పఠేన్నరః । తద్వంశ్యా అపి సర్వే స్యుస్సమ్పత్సారస్వతోన్నతాః ॥ 32 ॥ ఇతి హయవదనాననారవిన్దాన్మధులహరీవ నిరర్గలా గలన్తీ । జగతి దశశతీతదీయనామ్నాం జయతి జడానపి గీర్షు యోజయన్తీ ॥ 33 ॥ ॥ ఇతి శ్రీహయగ్రీవసహస్రనామస్తోత్రం సమ్పూర్ణమ్ ॥