Lord Hayagriva

শ্ৰী হযগ্ৰীৱ স্তোত্ৰম্

(Shri Hayagriva Stotram in Assamese)

Vedanta Desika

Composed by the illustrious Vedanta Desika, this profound stotra invokes Lord Hayagriva, the horse-faced avatar of Lord Vishnu who is revered as the supreme embodiment of knowledge and the presiding deity of the Vedas. Through these verses, the devotee seeks the grace of the Lord to dispel ignorance and attain divine wisdom. Chanting this hymn is believed to sharpen the intellect, enhance memory, and grant mastery over speech and scripture. It is considered an essential practice for students and scholars seeking clarity, focus, and the profound enlightenment that flows from the source of all wisdom.

Reading depth
Lyrics
জ্ঞানানন্দমযং দেৱং নিৰ্মলস্ফটিকাকৃতিং
আধাৰং সৰ্ৱৱিদ্যানাং হযগ্ৰীৱমুপাস্মহে ॥1॥
স্ৱতস্সিদ্ধং শুদ্ধস্ফটিকমণিভূ ভৃত্প্ৰতিভটং
সুধাসধ্ৰীচীভিৰ্দ্যুতিভিৰৱদাতত্ৰিভুৱনং
অনন্তৈস্ত্ৰয্যন্তৈৰনুৱিহিত হেষাহলহলং
হতাশেষাৱদ্যং হযৱদনমীডেমহিমহঃ ॥2॥
সমাহাৰস্সাম্নাং প্ৰতিপদমৃচাং ধাম যজুষাং
লযঃ প্ৰত্যূহানাং লহৰিৱিততিৰ্বোধজলধেঃ
কথাদৰ্পক্ষুভ্যত্কথককুলকোলাহলভৱং
হৰত্ৱন্তৰ্ধ্ৱান্তং হযৱদনহেষাহলহলঃ ॥3॥
প্ৰাচী সন্ধ্যা কাচিদন্তৰ্নিশাযাঃ
প্ৰজ্ঞাদৃষ্টে ৰঞ্জনশ্ৰীৰপূৰ্ৱা
ৱক্ত্ৰী ৱেদান্ ভাতু মে ৱাজিৱক্ত্ৰা
ৱাগীশাখ্যা ৱাসুদেৱস্য মূৰ্তিঃ ॥4॥
ৱিশুদ্ধৱিজ্ঞানঘনস্ৱৰূপং
ৱিজ্ঞানৱিশ্ৰাণনবদ্ধদীক্ষং
দযানিধিং দেহভৃতাং শৰণ্যং
দেৱং হযগ্ৰীৱমহং প্ৰপদ্যে ॥5॥
অপৌৰুষেযৈৰপি ৱাক্প্ৰপঞ্চৈঃ
অদ্যাপি তে ভূতিমদৃষ্টপাৰাং
স্তুৱন্নহং মুগ্ধ ইতি ত্ৱযৈৱ
কাৰুণ্যতো নাথ কটাক্ষণীযঃ ॥6॥
দাক্ষিণ্যৰম্যা গিৰিশস্য মূৰ্তিঃ-
দেৱী সৰোজাসনধৰ্মপত্নী
ৱ্যাসাদযোঽপি ৱ্যপদেশ্যৱাচঃ
স্ফুৰন্তি সৰ্ৱে তৱ শক্তিলেশৈঃ ॥7॥
মন্দোঽভৱিষ্যন্নিযতং ৱিৰিঞ্চঃ
ৱাচাং নিধেৰ্ৱাঞ্ছিতভাগধেযঃ
দৈত্যাপনীতান্ দযযৈন ভূযোঽপি
অধ্যাপযিষ্যো নিগমান্নচেত্ত্ৱম্ ॥8॥
ৱিতৰ্কডোলাং ৱ্যৱধূয সত্ত্ৱে
বৃহস্পতিং ৱৰ্তযসে যতস্ত্ৱং
তেনৈৱ দেৱ ত্ৰিদেশেশ্ৱৰাণা
অস্পৃষ্টডোলাযিতমাধিৰাজ্যম্ ॥9॥
অগ্নৌ সমিদ্ধাৰ্চিষি সপ্ততন্তোঃ
আতস্থিৱান্মন্ত্ৰমযং শৰীৰং
অখণ্ডসাৰৈৰ্হৱিষাং প্ৰদানৈঃ
আপ্যাযনং ৱ্যোমসদাং ৱিধত্সে ॥10॥
যন্মূল মীদৃক্প্ৰতিভাতত্ত্ৱং
যা মূলমাম্নাযমহাদ্ৰুমাণাং
তত্ত্ৱেন জানন্তি ৱিশুদ্ধসত্ত্ৱাঃ
ত্ৱামক্ষৰামক্ষৰমাতৃকাং ত্ৱাম্ ॥11॥
অৱ্যাকৃতাদ্ৱ্যাকৃতৱানসি ত্ৱং
নামানি ৰূপাণি চ যানি পূৰ্ৱং
শংসন্তি তেষাং চৰমাং প্ৰতিষ্ঠাং
ৱাগীশ্ৱৰ ত্ৱাং ত্ৱদুপজ্ঞৱাচঃ ॥12॥
মুগ্ধেন্দুনিষ্যন্দৱিলোভনীযাং
মূৰ্তিং তৱানন্দসুধাপ্ৰসূতিং
ৱিপশ্চিতশ্চেতসি ভাৱযন্তে
ৱেলামুদাৰামিৱ দুগ্ধ সিন্ধোঃ ॥13॥
মনোগতং পশ্যতি যস্সদা ত্ৱাং
মনীষিণাং মানসৰাজহংসং
স্ৱযম্পুৰোভাৱৱিৱাদভাজঃ
কিঙ্কুৰ্ৱতে তস্য গিৰো যথাৰ্হম্ ॥14॥
অপি ক্ষণাৰ্ধং কলযন্তি যে ত্ৱাং
আপ্লাৱযন্তং ৱিশদৈৰ্মযূখৈঃ
ৱাচাং প্ৰৱাহৈৰনিৱাৰিতৈস্তে
মন্দাকিনীং মন্দযিতুং ক্ষমন্তে ॥15॥
স্ৱামিন্ভৱদ্দ্যানসুধাভিষেকাত্
ৱহন্তি ধন্যাঃ পুলকানুবন্দং
অলক্ষিতে ক্ৱাপি নিৰূঢ মূলং
অঙ্গ্ৱেষ্ৱি ৱানন্দথুমঙ্কুৰন্তম্ ॥16॥
স্ৱামিন্প্ৰতীচা হৃদযেন ধন্যাঃ
ত্ৱদ্ধ্যানচন্দ্ৰোদযৱৰ্ধমানং
অমান্তমানন্দপযোধিমন্তঃ
পযোভি ৰক্ষ্ণাং পৰিৱাহযন্তি ॥17॥
স্ৱৈৰানুভাৱাস্ ত্ৱদধীনভাৱাঃ
সমৃদ্ধৱীৰ্যাস্ত্ৱদনুগ্ৰহেণ
ৱিপশ্চিতোনাথ তৰন্তি মাযাং
ৱৈহাৰিকীং মোহনপিঞ্ছিকাং তে ॥18॥
প্ৰাঙ্নিৰ্মিতানাং তপসাং ৱিপাকাঃ
প্ৰত্যগ্ৰনিশ্শ্ৰেযসসম্পদো মে
সমেধিষীৰং স্তৱ পাদপদ্মে
সঙ্কল্পচিন্তামণযঃ প্ৰণামাঃ ॥19॥
ৱিলুপ্তমূৰ্ধন্যলিপিক্ৰমাণা
সুৰেন্দ্ৰচূডাপদলালিতানাং
ত্ৱদঙ্ঘ্ৰি ৰাজীৱৰজঃকণানাং
ভূযান্প্ৰসাদো মযি নাথ ভূযাত্ ॥20॥
পৰিস্ফুৰন্নূপুৰচিত্ৰভানু –
প্ৰকাশনিৰ্ধূততমোনুষঙ্গা
পদদ্ৱযীং তে পৰিচিন্মহেঽন্তঃ
প্ৰবোধৰাজীৱৱিভাতসন্ধ্যাম্ ॥21॥
ত্ৱত্কিঙ্কৰালঙ্কৰণোচিতানাং
ত্ৱযৈৱ কল্পান্তৰপালিতানাং
মঞ্জুপ্ৰণাদং মণিনূপুৰং তে
মঞ্জূষিকাং ৱেদগিৰাং প্ৰতীমঃ ॥22॥
সঞ্চিন্তযামি প্ৰতিভাদশাস্থান্
সন্ধুক্ষযন্তং সমযপ্ৰদীপান্
ৱিজ্ঞানকল্পদ্ৰুমপল্লৱাভং
ৱ্যাখ্যানমুদ্ৰামধুৰং কৰং তে ॥23॥
চিত্তে কৰোমি স্ফুৰিতাক্ষমালং
সৱ্যেতৰং নাথ কৰং ত্ৱদীযং
জ্ঞানামৃতোদঞ্চনলম্পটানাং
লীলাঘটীযন্ত্ৰমিৱাঽঽশ্ৰিতানাম্ ॥24॥
প্ৰবোধসিন্ধোৰৰুণৈঃ প্ৰকাশৈঃ
প্ৰৱালসঙ্ঘাতমিৱোদ্ৱহন্তং
ৱিভাৱযে দেৱ স পুস্তকং তে
ৱামং কৰং দক্ষিণমাশ্ৰিতানাম্ ॥25॥
তমাং সিভিত্ত্ৱাৱিশদৈৰ্মযূখৈঃ
সম্প্ৰীণযন্তং ৱিদুষশ্চকোৰান্
নিশামযে ত্ৱাং নৱপুণ্ডৰীকে
শৰদ্ঘনেচন্দ্ৰমিৱ স্ফুৰন্তম্ ॥26॥
দিশন্তু মে দেৱ সদা ত্ৱদীযাঃ
দযাতৰঙ্গানুচৰাঃ কটাক্ষাঃ
শ্ৰোত্ৰেষু পুংসামমৃতঙ্ক্ষৰন্তীং
সৰস্ৱতীং সংশ্ৰিতকামধেনুম্ ॥27॥
ৱিশেষৱিত্পাৰিষদেষু নাথ
ৱিদগ্ধগোষ্ঠী সমৰাঙ্গণেষু
জিগীষতো মে কৱিতাৰ্কিকেন্দ্ৰান্
জিহ্ৱাগ্ৰসিংহাসনমভ্যুপেযাঃ ॥28॥
ত্ৱাং চিন্তযন্ ত্ৱন্মযতাং প্ৰপন্নঃ
ত্ৱামুদ্গৃণন্ শব্দমযেন ধাম্না
স্ৱামিন্সমাজেষু সমেধিষীয
স্ৱচ্ছন্দৱাদাহৱবদ্ধশূৰঃ ॥29॥
নানাৱিধানামগতিঃ কলানাং
ন চাপি তীৰ্থেষু কৃতাৱতাৰঃ
ধ্ৰুৱং তৱাঽনাধ পৰিগ্ৰহাযাঃ
নৱ নৱং পাত্ৰমহং দযাযাঃ ॥30॥
অকম্পনীযান্যপনীতিভেদৈঃ
অলঙ্কৃষীৰন্ হৃদযং মদীযম্
শঙ্কা কলঙ্কা পগমোজ্জ্ৱলানি
তত্ত্ৱানি সম্যঞ্চি তৱ প্ৰসাদাত্ ॥31॥
ৱ্যাখ্যামুদ্ৰাং কৰসৰসিজৈঃ পুস্তকং শঙ্খচক্ৰে
ভিভ্ৰদ্ভিন্ন স্ফটিকৰুচিৰে পুণ্ডৰীকে নিষণ্ণঃ ।
অম্লানশ্ৰীৰমৃতৱিশদৈৰংশুভিঃ প্লাৱযন্মাং
আৱিৰ্ভূযাদনঘমহিমামানসে ৱাগধীশঃ ॥32॥
ৱাগৰ্থসিদ্ধিহেতোঃপঠত হযগ্ৰীৱসংস্তুতিং ভক্ত্যা
কৱিতাৰ্কিককেসৰিণা ৱেঙ্কটনাথেন ৱিৰচিতামেতাম্ ॥33॥

Explore More