সূত উৱাচ
তত্ৰ গোমিথুনং ৰাজা হন্যমানমনাথৱত্ ।
দণ্ডহস্তং চ ৱৃষলং দদৃশে নৃপলাঞ্ছনম্ ॥ ১ ॥
তত্ৰ গোমিথুনং ৰাজা হন্যমানমনাথৱত্ ।
দণ্ডহস্তং চ ৱৃষলং দদৃশে নৃপলাঞ্ছনম্ ॥ ১ ॥
ৱৃষং মৃণালধৱলং মেহন্তমিৱ বিভ্যতম্ ।
ৱেপমানং পদৈকেন সীদন্তং শূদ্ৰতাডিতম্ ॥ ২ ॥
ৱেপমানং পদৈকেন সীদন্তং শূদ্ৰতাডিতম্ ॥ ২ ॥
গাং চ ধৰ্মদুঘাং দীনাং ভৃশং শূদ্ৰপদাহতাম্ ।
ৱিৱত্সামাশ্ৰুৱদনাং ক্ষামাং যৱসমিচ্ছতীম্ ॥ ৩ ॥
ৱিৱত্সামাশ্ৰুৱদনাং ক্ষামাং যৱসমিচ্ছতীম্ ॥ ৩ ॥
পপ্ৰচ্ছ ৰথমাৰূঢঃ কাৰ্তস্ৱৰপৰিচ্ছদম্ ।
মেঘগম্ভীৰযা ৱাচা সমাৰোপিতকাৰ্মুকঃ ॥ ৪ ॥
মেঘগম্ভীৰযা ৱাচা সমাৰোপিতকাৰ্মুকঃ ॥ ৪ ॥
কস্ত্ৱং মচ্ছৰণে লোকে বলাদ্ধংস্যবলান্ বলী ।
নৰদেৱোঽসি ৱেশেণ নটৱত্কৰ্মণাদ্ৱিজঃ ॥ ৫ ॥
নৰদেৱোঽসি ৱেশেণ নটৱত্কৰ্মণাদ্ৱিজঃ ॥ ৫ ॥
যস্ত্ৱং কৃষ্ণে গতে দূৰং সহগাণ্ডীৱধন্ৱনা ।
শোচ্যোঽস্যশোচ্যান্ ৰহসি প্ৰহৰন্ ৱধমৰ্হসি ॥ ৬ ॥
শোচ্যোঽস্যশোচ্যান্ ৰহসি প্ৰহৰন্ ৱধমৰ্হসি ॥ ৬ ॥
ত্ৱং ৱা মৃণালধৱলঃ পাদৈৰ্ন্যূনঃ পদা চৰন্ ।
ৱৃষৰূপেণ কিং কশ্চিদ্ দেৱো নঃ পৰিখেদযন্ ॥ ৭ ॥
ৱৃষৰূপেণ কিং কশ্চিদ্ দেৱো নঃ পৰিখেদযন্ ॥ ৭ ॥
ন জাতু কৌৰৱেন্দ্ৰাণাং দোৰ্দণ্ডপৰিৰম্ভিতে ।
ভূতলেঽনুপতন্ত্যস্মিন্ ৱিনা তে প্ৰাণিনাং শুচঃ ॥ ৮ ॥
ভূতলেঽনুপতন্ত্যস্মিন্ ৱিনা তে প্ৰাণিনাং শুচঃ ॥ ৮ ॥
মা সৌৰভেযাত্ৰ শুচো ৱ্যেতু তে ৱৃষলাদ্ ভযম্ ।
মা ৰোদীৰম্ব ভদ্ৰং তে খলানাং মযি শাস্তৰি ॥ ৯ ॥
মা ৰোদীৰম্ব ভদ্ৰং তে খলানাং মযি শাস্তৰি ॥ ৯ ॥
যস্য ৰাষ্ট্ৰে প্ৰজাঃ সৰ্ৱাস্ত্ৰস্যন্তে সাধ্ৱ্যসাধুভিঃ ।
তস্য মত্তস্য নশ্যন্তি কীৰ্তিৰাযুৰ্ভগো গতিঃ ॥ ১০ ॥
তস্য মত্তস্য নশ্যন্তি কীৰ্তিৰাযুৰ্ভগো গতিঃ ॥ ১০ ॥
এষ ৰাজ্ঞাং পৰো ধৰ্মো হ্যাৰ্তানামাৰ্তিনিগ্ৰহঃ ।
অত এনং ৱধিষ্যামি ভূতদ্ৰুহমসত্তমম্ ॥ ১১ ॥
অত এনং ৱধিষ্যামি ভূতদ্ৰুহমসত্তমম্ ॥ ১১ ॥
কোঽৱৃশ্চত্ তৱ পাদাংস্ত্ৰীন্ সৌৰভেয চতুষ্পদ ।
মা ভূৱংস্ত্ৱাদৃশা ৰাষ্ট্ৰে ৰাজ্ঞাং কৃষ্ণানুৱৰ্তিনাম্ ॥ ১২ ॥
মা ভূৱংস্ত্ৱাদৃশা ৰাষ্ট্ৰে ৰাজ্ঞাং কৃষ্ণানুৱৰ্তিনাম্ ॥ ১২ ॥
আখ্যাহি ৱৃষ ভদ্ৰং ৱঃ সাধূনামকৃতাগসাম্ ।
আত্মৱৈৰূপ্যকৰ্তাৰং পাৰ্থানাং কীৰ্তিদূষণম্ ॥ ১৩ ॥
আত্মৱৈৰূপ্যকৰ্তাৰং পাৰ্থানাং কীৰ্তিদূষণম্ ॥ ১৩ ॥
জনেঽনাগস্যঘং যুঞ্জন্ সৰ্ৱতোঽস্য চ মদ্ভযম্ ।
সাধূনাং ভদ্ৰমেৱ স্যাদসাধুদমনে কৃতে ॥ ১৪ ॥
সাধূনাং ভদ্ৰমেৱ স্যাদসাধুদমনে কৃতে ॥ ১৪ ॥
অনাগঃস্ৱিহ ভূতেষু য আগস্কৃন্নিৰঙ্কুশঃ ।
আহৰ্তাস্মি ভুজং সাক্ষাদমৰ্ত্যস্যাপি সাঙ্গদম্ ॥ ১৫ ॥
আহৰ্তাস্মি ভুজং সাক্ষাদমৰ্ত্যস্যাপি সাঙ্গদম্ ॥ ১৫ ॥
ৰাজ্ঞো হি পৰমো ধৰ্মঃ স্ৱধৰ্মস্থানুপালনম্ ।
শাসতোঽন্যান্ যথাশাস্ত্ৰমনাপদ্যুত্পথানিহ ॥ ১৬ ॥
শাসতোঽন্যান্ যথাশাস্ত্ৰমনাপদ্যুত্পথানিহ ॥ ১৬ ॥
ধৰ্ম উৱাচ
এতদ্ ৱঃ পাণ্ডৱেযানাং যুক্তমাৰ্তাভযং ৱচঃ ।
যেষাং গুণগণৈঃ কৃষ্ণো দৌত্যাদৌ ভগৱান্ কৃতঃ ॥ ১৭ ॥
এতদ্ ৱঃ পাণ্ডৱেযানাং যুক্তমাৰ্তাভযং ৱচঃ ।
যেষাং গুণগণৈঃ কৃষ্ণো দৌত্যাদৌ ভগৱান্ কৃতঃ ॥ ১৭ ॥
ন ৱযং ক্লেশবীজানি যতঃ স্যুঃ পুৰুষৰ্ষভ ।
পুৰুষং তং ৱিজানীমো ৱাক্যভেদৱিমোহিতাঃ ॥ ১৮ ॥
পুৰুষং তং ৱিজানীমো ৱাক্যভেদৱিমোহিতাঃ ॥ ১৮ ॥
কেচিদ্ ৱিকল্পৱসনা আহুৰাত্মানমাত্মনঃ ।
দৈৱমন্যেঽপৰে কৰ্ম স্ৱভাৱমপৰে প্ৰভুম্ ॥ ১৯ ॥
দৈৱমন্যেঽপৰে কৰ্ম স্ৱভাৱমপৰে প্ৰভুম্ ॥ ১৯ ॥
অপ্ৰতৰ্ক্যাদনিৰ্দেশ্যাদিতি কেষ্ৱপি নিশ্চযঃ ।
অত্ৰানুৰূপং ৰাজৰ্ষে ৱিমৃশ স্ৱমনীষযা ॥ ২০ ॥
অত্ৰানুৰূপং ৰাজৰ্ষে ৱিমৃশ স্ৱমনীষযা ॥ ২০ ॥
সূত উৱাচ
এৱং ধৰ্মে প্ৰৱদতি স সম্ৰাড্ দ্ৱিজসত্তমাঃ ।
সমাহিতেন মনসা ৱিখেদঃ পৰ্যচষ্ট তম্ ॥ ২১ ॥
এৱং ধৰ্মে প্ৰৱদতি স সম্ৰাড্ দ্ৱিজসত্তমাঃ ।
সমাহিতেন মনসা ৱিখেদঃ পৰ্যচষ্ট তম্ ॥ ২১ ॥
ৰাজোৱাচ
ধৰ্মং ব্ৰৱীষি ধৰ্মজ্ঞ ধৰ্মোঽসি ৱৃষৰূপধৃক্ ।
যদধৰ্মকৃতঃ স্থানং সূচকস্যাপি তদ্ভৱেত্ ॥ ২২ ॥
ধৰ্মং ব্ৰৱীষি ধৰ্মজ্ঞ ধৰ্মোঽসি ৱৃষৰূপধৃক্ ।
যদধৰ্মকৃতঃ স্থানং সূচকস্যাপি তদ্ভৱেত্ ॥ ২২ ॥
অথৱা দেৱমাযাযা নূনং গতিৰগোচৰা ।
চেতসো ৱচসশ্চাপি ভূতানামিতি নিশ্চযঃ ॥ ২৩ ॥
চেতসো ৱচসশ্চাপি ভূতানামিতি নিশ্চযঃ ॥ ২৩ ॥
তপঃ শৌচং দযা সত্যমিতি পাদাঃ কৃতে কৃতাঃ ।
অধৰ্মাংশৈস্ত্ৰযো ভগ্নাঃ স্মযসঙ্গমদৈস্তৱ ॥ ২৪ ॥
অধৰ্মাংশৈস্ত্ৰযো ভগ্নাঃ স্মযসঙ্গমদৈস্তৱ ॥ ২৪ ॥
ইদানীং ধৰ্ম পাদস্তে সত্যং নিৰ্ৱৰ্তযেদ্যতঃ ।
তং জিঘৃক্ষত্যধৰ্মোঽযমনৃতেনৈধিতঃ কলিঃ ॥ ২৫ ॥
তং জিঘৃক্ষত্যধৰ্মোঽযমনৃতেনৈধিতঃ কলিঃ ॥ ২৫ ॥
ইযং চ ভূমিৰ্ভগৱতা ন্যাসিতোৰুভৰা সতী ।
শ্ৰীমদ্ভিস্তত্পদন্যাসৈঃ সৰ্ৱতঃ কৃতকৌতুকা ॥ ২৬ ॥
শ্ৰীমদ্ভিস্তত্পদন্যাসৈঃ সৰ্ৱতঃ কৃতকৌতুকা ॥ ২৬ ॥
শোচত্যশ্ৰুকলা সাধ্ৱী দুৰ্ভগেৱোজ্ঝিতা সতী ।
অব্ৰহ্মণ্যা নৃপৱ্যাজাঃ শূদ্ৰা ভোক্ষ্যন্তি মামিতি ॥ ২৭ ॥
অব্ৰহ্মণ্যা নৃপৱ্যাজাঃ শূদ্ৰা ভোক্ষ্যন্তি মামিতি ॥ ২৭ ॥
ইতি ধৰ্মং মহীং চৈৱ সান্ত্ৱযিত্ৱা মহাৰথঃ ।
নিশাতমাদদে খড্গং কলযেঽধৰ্মহেতৱে ॥ ২৮ ॥
নিশাতমাদদে খড্গং কলযেঽধৰ্মহেতৱে ॥ ২৮ ॥
তং জিঘাংসুমভিপ্ৰেত্য ৱিহায নৃপলাঞ্ছনম্ ।
তত্পাদমূলং শিৰসা সমগাদ্ ভযৱিহ্ৱলঃ ॥ ২৯ ॥
তত্পাদমূলং শিৰসা সমগাদ্ ভযৱিহ্ৱলঃ ॥ ২৯ ॥
পতিতং পাদযোৰ্ৱীৰঃ কৃপযা
দীনৱত্সলঃ ।
শৰণ্যো
নাৱধীচ্ছ্লোক্য আহ চেদং হসন্নিৱ ॥ ৩০ ॥
দীনৱত্সলঃ ।
শৰণ্যো
নাৱধীচ্ছ্লোক্য আহ চেদং হসন্নিৱ ॥ ৩০ ॥
ৰাজোৱাচ
ন তে গুডাকেশযশোধৰাণাং
বদ্ধাঞ্জলেৰ্ৱৈ ভযমস্তি কিঞ্চিত্ ।
ন ৱৰ্তিতৱ্যং ভৱতা কথঞ্চন
ক্ষেত্ৰে মদীযে ত্ৱমধৰ্মবন্ধুঃ ॥ ৩১ ॥
ন তে গুডাকেশযশোধৰাণাং
বদ্ধাঞ্জলেৰ্ৱৈ ভযমস্তি কিঞ্চিত্ ।
ন ৱৰ্তিতৱ্যং ভৱতা কথঞ্চন
ক্ষেত্ৰে মদীযে ত্ৱমধৰ্মবন্ধুঃ ॥ ৩১ ॥
ত্ৱাং ৱৰ্তমানং নৰদেৱদেহে-
ষ্ৱনুপ্ৰৱৃত্তোঽযমধৰ্মপূগঃ ।
লোভোঽনৃতং চৌৰ্যমনাৰ্যমংহো
জ্যেষ্ঠা চ মাযা কলহশ্চ দম্ভঃ ॥ ৩২ ॥
ষ্ৱনুপ্ৰৱৃত্তোঽযমধৰ্মপূগঃ ।
লোভোঽনৃতং চৌৰ্যমনাৰ্যমংহো
জ্যেষ্ঠা চ মাযা কলহশ্চ দম্ভঃ ॥ ৩২ ॥
ন ৱৰ্তিতৱ্যং তদধৰ্মবন্ধো
ধৰ্মেণ সত্যেন চ ৱৰ্তিতৱ্যে ।
ব্ৰহ্মাৱৰ্তে যত্ৰ যজন্তি যজ্ঞৈ-
ৰ্যজ্ঞেশ্ৱৰং যজ্ঞৱিতানৱিজ্ঞাঃ ॥ ৩৩ ॥
ধৰ্মেণ সত্যেন চ ৱৰ্তিতৱ্যে ।
ব্ৰহ্মাৱৰ্তে যত্ৰ যজন্তি যজ্ঞৈ-
ৰ্যজ্ঞেশ্ৱৰং যজ্ঞৱিতানৱিজ্ঞাঃ ॥ ৩৩ ॥
যস্মিন্ হৰিৰ্ভগৱানিজ্যমান
ইজ্যাত্মমূৰ্তিৰ্যজতাং শং তনোতি ।
কামানমোঘান্ স্থিৰজঙ্গমানা-
মন্তৰ্বহিৰ্ৱাযুৰিৱৈষ আত্মা ॥ ৩৪ ॥
ইজ্যাত্মমূৰ্তিৰ্যজতাং শং তনোতি ।
কামানমোঘান্ স্থিৰজঙ্গমানা-
মন্তৰ্বহিৰ্ৱাযুৰিৱৈষ আত্মা ॥ ৩৪ ॥
সূত উৱাচ
পৰীক্ষিতৈৱমাদিষ্টঃ স কলিৰ্জাতৱেপথুঃ ।
তমুদ্যতাসিমাহেদং দণ্ডপাণিমিৱোদ্যতম্ ॥ ৩৫ ॥
পৰীক্ষিতৈৱমাদিষ্টঃ স কলিৰ্জাতৱেপথুঃ ।
তমুদ্যতাসিমাহেদং দণ্ডপাণিমিৱোদ্যতম্ ॥ ৩৫ ॥
কলিৰুৱাচ
যত্ৰ ক্ৱ ৱাথ ৱত্স্যামি সাৰ্ৱভৌম তৱাজ্ঞযা ।
লক্ষযে তত্ৰ তত্ৰাপি ত্ৱামাত্তেষুশৰাসনম্ ॥ ৩৬ ॥
যত্ৰ ক্ৱ ৱাথ ৱত্স্যামি সাৰ্ৱভৌম তৱাজ্ঞযা ।
লক্ষযে তত্ৰ তত্ৰাপি ত্ৱামাত্তেষুশৰাসনম্ ॥ ৩৬ ॥
তন্মে ধৰ্মভৃতাং শ্ৰেষ্ঠ স্থানং নিৰ্দেষ্টুমৰ্হসি ।
যত্ৰৈৱ নিযতো ৱত্স্য আতিষ্ঠংস্তেঽনুশাসনম্ ॥ ৩৭ ॥
যত্ৰৈৱ নিযতো ৱত্স্য আতিষ্ঠংস্তেঽনুশাসনম্ ॥ ৩৭ ॥
সূত উৱাচ
অভ্যৰ্থিতস্তদা তস্মৈ স্থানানি কলযে দদৌ ।
দ্যূতং পানং স্ত্ৰিযঃ সূনা যত্ৰাধৰ্মশ্চতুৰ্ৱিধঃ ॥ ৩৮ ॥
অভ্যৰ্থিতস্তদা তস্মৈ স্থানানি কলযে দদৌ ।
দ্যূতং পানং স্ত্ৰিযঃ সূনা যত্ৰাধৰ্মশ্চতুৰ্ৱিধঃ ॥ ৩৮ ॥
পুনশ্চ যাচমানায জাতৰূপমদাত্প্ৰভুঃ ।
ততোঽনৃতং মদং কামং ৰজো ৱৈৰং চ পঞ্চমম্ ॥ ৩৯ ॥
ততোঽনৃতং মদং কামং ৰজো ৱৈৰং চ পঞ্চমম্ ॥ ৩৯ ॥
অমূনি পঞ্চ স্থানানি হ্যধৰ্মপ্ৰভৱঃ কলিঃ ।
ঔত্তৰেযেণ দত্তানি ন্যৱসত্ তন্নিদেশকৃত্ ॥ ৪০ ॥
ঔত্তৰেযেণ দত্তানি ন্যৱসত্ তন্নিদেশকৃত্ ॥ ৪০ ॥
অথৈতানি ন সেৱেত বুভূষুঃ পুৰুষঃ ক্ৱচিত্ ।
ৱিশেষতো ধৰ্মশীলো ৰাজা লোকপতিৰ্গুৰুঃ ॥ ৪১ ॥
ৱিশেষতো ধৰ্মশীলো ৰাজা লোকপতিৰ্গুৰুঃ ॥ ৪১ ॥
ৱৃষস্য নষ্টাংস্ত্ৰীন্ পাদান্ তপঃ শৌচং দযামিতি ।
প্ৰতিসন্দধ আশ্ৱাস্য মহীং চ সমৱৰ্ধযত্ ॥ ৪২ ॥
প্ৰতিসন্দধ আশ্ৱাস্য মহীং চ সমৱৰ্ধযত্ ॥ ৪২ ॥
স এষ এতৰ্হ্যধ্যাস্ত আসনং পাৰ্থিৱোচিতম্ ।
পিতামহেনোপন্যস্তং ৰাজ্ঞাৰণ্যং ৱিৱিক্ষতা ॥ ৪৩ ॥
পিতামহেনোপন্যস্তং ৰাজ্ঞাৰণ্যং ৱিৱিক্ষতা ॥ ৪৩ ॥
আস্তেঽধুনা স ৰাজৰ্ষিঃ কৌৰৱেন্দ্ৰশ্ৰিযোল্লসন্ ।
গজাহ্ৱযে মহাভাগশ্চক্ৰৱৰ্তী বৃহচ্ছ্ৰৱাঃ ॥ ৪৪ ॥
গজাহ্ৱযে মহাভাগশ্চক্ৰৱৰ্তী বৃহচ্ছ্ৰৱাঃ ॥ ৪৪ ॥
ইত্থম্ভূতানুভাৱোঽযমভিমন্যুসুতো নৃপঃ ।
যস্য পালযতঃ ক্ষৌণীং যূযং সত্ৰায দীক্ষিতাঃ ॥ ৪৫ ॥
যস্য পালযতঃ ক্ষৌণীং যূযং সত্ৰায দীক্ষিতাঃ ॥ ৪৫ ॥