സൂത ഉവാച
തത്ര ഗോമിഥുനം രാജാ ഹന്യമാനമനാഥവത് ।
ദണ്ഡഹസ്തം ച വൃഷലം ദദൃശേ നൃപലാഞ്ഛനമ് ॥ ൧ ॥
തത്ര ഗോമിഥുനം രാജാ ഹന്യമാനമനാഥവത് ।
ദണ്ഡഹസ്തം ച വൃഷലം ദദൃശേ നൃപലാഞ്ഛനമ് ॥ ൧ ॥
വൃഷം മൃണാലധവലം മേഹന്തമിവ ബിഭ്യതമ് ।
വേപമാനം പദൈകേന സീദന്തം ശൂദ്രതാഡിതമ് ॥ ൨ ॥
വേപമാനം പദൈകേന സീദന്തം ശൂദ്രതാഡിതമ് ॥ ൨ ॥
ഗാം ച ധര്മദുഘാം ദീനാം ഭൃശം ശൂദ്രപദാഹതാമ് ।
വിവത്സാമാശ്രുവദനാം ക്ഷാമാം യവസമിച്ഛതീമ് ॥ ൩ ॥
വിവത്സാമാശ്രുവദനാം ക്ഷാമാം യവസമിച്ഛതീമ് ॥ ൩ ॥
പപ്രച്ഛ രഥമാരൂഢഃ കാര്തസ്വരപരിച്ഛദമ് ।
മേഘഗമ്ഭീരയാ വാചാ സമാരോപിതകാര്മുകഃ ॥ ൪ ॥
മേഘഗമ്ഭീരയാ വാചാ സമാരോപിതകാര്മുകഃ ॥ ൪ ॥
കസ്ത്വം മച്ഛരണേ ലോകേ ബലാദ്ധംസ്യബലാന് ബലീ ।
നരദേവോഽസി വേശേണ നടവത്കര്മണാദ്വിജഃ ॥ ൫ ॥
നരദേവോഽസി വേശേണ നടവത്കര്മണാദ്വിജഃ ॥ ൫ ॥
യസ്ത്വം കൃഷ്ണേ ഗതേ ദൂരം സഹഗാണ്ഡീവധന്വനാ ।
ശോച്യോഽസ്യശോച്യാന് രഹസി പ്രഹരന് വധമര്ഹസി ॥ ൬ ॥
ശോച്യോഽസ്യശോച്യാന് രഹസി പ്രഹരന് വധമര്ഹസി ॥ ൬ ॥
ത്വം വാ മൃണാലധവലഃ പാദൈര്ന്യൂനഃ പദാ ചരന് ।
വൃഷരൂപേണ കിം കശ്ചിദ് ദേവോ നഃ പരിഖേദയന് ॥ ൭ ॥
വൃഷരൂപേണ കിം കശ്ചിദ് ദേവോ നഃ പരിഖേദയന് ॥ ൭ ॥
ന ജാതു കൌരവേന്ദ്രാണാം ദോര്ദണ്ഡപരിരമ്ഭിതേ ।
ഭൂതലേഽനുപതന്ത്യസ്മിന് വിനാ തേ പ്രാണിനാം ശുചഃ ॥ ൮ ॥
ഭൂതലേഽനുപതന്ത്യസ്മിന് വിനാ തേ പ്രാണിനാം ശുചഃ ॥ ൮ ॥
മാ സൌരഭേയാത്ര ശുചോ വ്യേതു തേ വൃഷലാദ് ഭയമ് ।
മാ രോദീരമ്ബ ഭദ്രം തേ ഖലാനാം മയി ശാസ്തരി ॥ ൯ ॥
മാ രോദീരമ്ബ ഭദ്രം തേ ഖലാനാം മയി ശാസ്തരി ॥ ൯ ॥
യസ്യ രാഷ്ട്രേ പ്രജാഃ സര്വാസ്ത്രസ്യന്തേ സാധ്വ്യസാധുഭിഃ ।
തസ്യ മത്തസ്യ നശ്യന്തി കീര്തിരായുര്ഭഗോ ഗതിഃ ॥ ൧൦ ॥
തസ്യ മത്തസ്യ നശ്യന്തി കീര്തിരായുര്ഭഗോ ഗതിഃ ॥ ൧൦ ॥
ഏഷ രാജ്ഞാം പരോ ധര്മോ ഹ്യാര്താനാമാര്തിനിഗ്രഹഃ ।
അത ഏനം വധിഷ്യാമി ഭൂതദ്രുഹമസത്തമമ് ॥ ൧൧ ॥
അത ഏനം വധിഷ്യാമി ഭൂതദ്രുഹമസത്തമമ് ॥ ൧൧ ॥
കോഽവൃശ്ചത് തവ പാദാംസ്ത്രീന് സൌരഭേയ ചതുഷ്പദ ।
മാ ഭൂവംസ്ത്വാദൃശാ രാഷ്ട്രേ രാജ്ഞാം കൃഷ്ണാനുവര്തിനാമ് ॥ ൧൨ ॥
മാ ഭൂവംസ്ത്വാദൃശാ രാഷ്ട്രേ രാജ്ഞാം കൃഷ്ണാനുവര്തിനാമ് ॥ ൧൨ ॥
ആഖ്യാഹി വൃഷ ഭദ്രം വഃ സാധൂനാമകൃതാഗസാമ് ।
ആത്മവൈരൂപ്യകര്താരം പാര്ഥാനാം കീര്തിദൂഷണമ് ॥ ൧൩ ॥
ആത്മവൈരൂപ്യകര്താരം പാര്ഥാനാം കീര്തിദൂഷണമ് ॥ ൧൩ ॥
ജനേഽനാഗസ്യഘം യുഞ്ജന് സര്വതോഽസ്യ ച മദ്ഭയമ് ।
സാധൂനാം ഭദ്രമേവ സ്യാദസാധുദമനേ കൃതേ ॥ ൧൪ ॥
സാധൂനാം ഭദ്രമേവ സ്യാദസാധുദമനേ കൃതേ ॥ ൧൪ ॥
അനാഗഃസ്വിഹ ഭൂതേഷു യ ആഗസ്കൃന്നിരങ്കുശഃ ।
ആഹര്താസ്മി ഭുജം സാക്ഷാദമര്ത്യസ്യാപി സാങ്ഗദമ് ॥ ൧൫ ॥
ആഹര്താസ്മി ഭുജം സാക്ഷാദമര്ത്യസ്യാപി സാങ്ഗദമ് ॥ ൧൫ ॥
രാജ്ഞോ ഹി പരമോ ധര്മഃ സ്വധര്മസ്ഥാനുപാലനമ് ।
ശാസതോഽന്യാന് യഥാശാസ്ത്രമനാപദ്യുത്പഥാനിഹ ॥ ൧൬ ॥
ശാസതോഽന്യാന് യഥാശാസ്ത്രമനാപദ്യുത്പഥാനിഹ ॥ ൧൬ ॥
ധര്മ ഉവാച
ഏതദ് വഃ പാണ്ഡവേയാനാം യുക്തമാര്താഭയം വചഃ ।
യേഷാം ഗുണഗണൈഃ കൃഷ്ണോ ദൌത്യാദൌ ഭഗവാന് കൃതഃ ॥ ൧൭ ॥
ഏതദ് വഃ പാണ്ഡവേയാനാം യുക്തമാര്താഭയം വചഃ ।
യേഷാം ഗുണഗണൈഃ കൃഷ്ണോ ദൌത്യാദൌ ഭഗവാന് കൃതഃ ॥ ൧൭ ॥
ന വയം ക്ലേശബീജാനി യതഃ സ്യുഃ പുരുഷര്ഷഭ ।
പുരുഷം തം വിജാനീമോ വാക്യഭേദവിമോഹിതാഃ ॥ ൧൮ ॥
പുരുഷം തം വിജാനീമോ വാക്യഭേദവിമോഹിതാഃ ॥ ൧൮ ॥
കേചിദ് വികല്പവസനാ ആഹുരാത്മാനമാത്മനഃ ।
ദൈവമന്യേഽപരേ കര്മ സ്വഭാവമപരേ പ്രഭുമ് ॥ ൧൯ ॥
ദൈവമന്യേഽപരേ കര്മ സ്വഭാവമപരേ പ്രഭുമ് ॥ ൧൯ ॥
അപ്രതര്ക്യാദനിര്ദേശ്യാദിതി കേഷ്വപി നിശ്ചയഃ ।
അത്രാനുരൂപം രാജര്ഷേ വിമൃശ സ്വമനീഷയാ ॥ ൨൦ ॥
അത്രാനുരൂപം രാജര്ഷേ വിമൃശ സ്വമനീഷയാ ॥ ൨൦ ॥
സൂത ഉവാച
ഏവം ധര്മേ പ്രവദതി സ സമ്രാഡ് ദ്വിജസത്തമാഃ ।
സമാഹിതേന മനസാ വിഖേദഃ പര്യചഷ്ട തമ് ॥ ൨൧ ॥
ഏവം ധര്മേ പ്രവദതി സ സമ്രാഡ് ദ്വിജസത്തമാഃ ।
സമാഹിതേന മനസാ വിഖേദഃ പര്യചഷ്ട തമ് ॥ ൨൧ ॥
രാജോവാച
ധര്മം ബ്രവീഷി ധര്മജ്ഞ ധര്മോഽസി വൃഷരൂപധൃക് ।
യദധര്മകൃതഃ സ്ഥാനം സൂചകസ്യാപി തദ്ഭവേത് ॥ ൨൨ ॥
ധര്മം ബ്രവീഷി ധര്മജ്ഞ ധര്മോഽസി വൃഷരൂപധൃക് ।
യദധര്മകൃതഃ സ്ഥാനം സൂചകസ്യാപി തദ്ഭവേത് ॥ ൨൨ ॥
അഥവാ ദേവമായായാ നൂനം ഗതിരഗോചരാ ।
ചേതസോ വചസശ്ചാപി ഭൂതാനാമിതി നിശ്ചയഃ ॥ ൨൩ ॥
ചേതസോ വചസശ്ചാപി ഭൂതാനാമിതി നിശ്ചയഃ ॥ ൨൩ ॥
തപഃ ശൌചം ദയാ സത്യമിതി പാദാഃ കൃതേ കൃതാഃ ।
അധര്മാംശൈസ്ത്രയോ ഭഗ്നാഃ സ്മയസങ്ഗമദൈസ്തവ ॥ ൨൪ ॥
അധര്മാംശൈസ്ത്രയോ ഭഗ്നാഃ സ്മയസങ്ഗമദൈസ്തവ ॥ ൨൪ ॥
ഇദാനീം ധര്മ പാദസ്തേ സത്യം നിര്വര്തയേദ്യതഃ ।
തം ജിഘൃക്ഷത്യധര്മോഽയമനൃതേനൈധിതഃ കലിഃ ॥ ൨൫ ॥
തം ജിഘൃക്ഷത്യധര്മോഽയമനൃതേനൈധിതഃ കലിഃ ॥ ൨൫ ॥
ഇയം ച ഭൂമിര്ഭഗവതാ ന്യാസിതോരുഭരാ സതീ ।
ശ്രീമദ്ഭിസ്തത്പദന്യാസൈഃ സര്വതഃ കൃതകൌതുകാ ॥ ൨൬ ॥
ശ്രീമദ്ഭിസ്തത്പദന്യാസൈഃ സര്വതഃ കൃതകൌതുകാ ॥ ൨൬ ॥
ശോചത്യശ്രുകലാ സാധ്വീ ദുര്ഭഗേവോജ്ഝിതാ സതീ ।
അബ്രഹ്മണ്യാ നൃപവ്യാജാഃ ശൂദ്രാ ഭോക്ഷ്യന്തി മാമിതി ॥ ൨൭ ॥
അബ്രഹ്മണ്യാ നൃപവ്യാജാഃ ശൂദ്രാ ഭോക്ഷ്യന്തി മാമിതി ॥ ൨൭ ॥
ഇതി ധര്മം മഹീം ചൈവ സാന്ത്വയിത്വാ മഹാരഥഃ ।
നിശാതമാദദേ ഖഡ്ഗം കലയേഽധര്മഹേതവേ ॥ ൨൮ ॥
നിശാതമാദദേ ഖഡ്ഗം കലയേഽധര്മഹേതവേ ॥ ൨൮ ॥
തം ജിഘാംസുമഭിപ്രേത്യ വിഹായ നൃപലാഞ്ഛനമ് ।
തത്പാദമൂലം ശിരസാ സമഗാദ് ഭയവിഹ്വലഃ ॥ ൨൯ ॥
തത്പാദമൂലം ശിരസാ സമഗാദ് ഭയവിഹ്വലഃ ॥ ൨൯ ॥
പതിതം പാദയോര്വീരഃ കൃപയാ
ദീനവത്സലഃ ।
ശരണ്യോ
നാവധീച്ഛ്ലോക്യ ആഹ ചേദം ഹസന്നിവ ॥ ൩൦ ॥
ദീനവത്സലഃ ।
ശരണ്യോ
നാവധീച്ഛ്ലോക്യ ആഹ ചേദം ഹസന്നിവ ॥ ൩൦ ॥
രാജോവാച
ന തേ ഗുഡാകേശയശോധരാണാം
ബദ്ധാഞ്ജലേര്വൈ ഭയമസ്തി കിഞ്ചിത് ।
ന വര്തിതവ്യം ഭവതാ കഥഞ്ചന
ക്ഷേത്രേ മദീയേ ത്വമധര്മബന്ധുഃ ॥ ൩൧ ॥
ന തേ ഗുഡാകേശയശോധരാണാം
ബദ്ധാഞ്ജലേര്വൈ ഭയമസ്തി കിഞ്ചിത് ।
ന വര്തിതവ്യം ഭവതാ കഥഞ്ചന
ക്ഷേത്രേ മദീയേ ത്വമധര്മബന്ധുഃ ॥ ൩൧ ॥
ത്വാം വര്തമാനം നരദേവദേഹേ-
ഷ്വനുപ്രവൃത്തോഽയമധര്മപൂഗഃ ।
ലോഭോഽനൃതം ചൌര്യമനാര്യമംഹോ
ജ്യേഷ്ഠാ ച മായാ കലഹശ്ച ദമ്ഭഃ ॥ ൩൨ ॥
ഷ്വനുപ്രവൃത്തോഽയമധര്മപൂഗഃ ।
ലോഭോഽനൃതം ചൌര്യമനാര്യമംഹോ
ജ്യേഷ്ഠാ ച മായാ കലഹശ്ച ദമ്ഭഃ ॥ ൩൨ ॥
ന വര്തിതവ്യം തദധര്മബന്ധോ
ധര്മേണ സത്യേന ച വര്തിതവ്യേ ।
ബ്രഹ്മാവര്തേ യത്ര യജന്തി യജ്ഞൈ-
ര്യജ്ഞേശ്വരം യജ്ഞവിതാനവിജ്ഞാഃ ॥ ൩൩ ॥
ധര്മേണ സത്യേന ച വര്തിതവ്യേ ।
ബ്രഹ്മാവര്തേ യത്ര യജന്തി യജ്ഞൈ-
ര്യജ്ഞേശ്വരം യജ്ഞവിതാനവിജ്ഞാഃ ॥ ൩൩ ॥
യസ്മിന് ഹരിര്ഭഗവാനിജ്യമാന
ഇജ്യാത്മമൂര്തിര്യജതാം ശം തനോതി ।
കാമാനമോഘാന് സ്ഥിരജങ്ഗമാനാ-
മന്തര്ബഹിര്വായുരിവൈഷ ആത്മാ ॥ ൩൪ ॥
ഇജ്യാത്മമൂര്തിര്യജതാം ശം തനോതി ।
കാമാനമോഘാന് സ്ഥിരജങ്ഗമാനാ-
മന്തര്ബഹിര്വായുരിവൈഷ ആത്മാ ॥ ൩൪ ॥
സൂത ഉവാച
പരീക്ഷിതൈവമാദിഷ്ടഃ സ കലിര്ജാതവേപഥുഃ ।
തമുദ്യതാസിമാഹേദം ദണ്ഡപാണിമിവോദ്യതമ് ॥ ൩൫ ॥
പരീക്ഷിതൈവമാദിഷ്ടഃ സ കലിര്ജാതവേപഥുഃ ।
തമുദ്യതാസിമാഹേദം ദണ്ഡപാണിമിവോദ്യതമ് ॥ ൩൫ ॥
കലിരുവാച
യത്ര ക്വ വാഥ വത്സ്യാമി സാര്വഭൌമ തവാജ്ഞയാ ।
ലക്ഷയേ തത്ര തത്രാപി ത്വാമാത്തേഷുശരാസനമ് ॥ ൩൬ ॥
യത്ര ക്വ വാഥ വത്സ്യാമി സാര്വഭൌമ തവാജ്ഞയാ ।
ലക്ഷയേ തത്ര തത്രാപി ത്വാമാത്തേഷുശരാസനമ് ॥ ൩൬ ॥
തന്മേ ധര്മഭൃതാം ശ്രേഷ്ഠ സ്ഥാനം നിര്ദേഷ്ടുമര്ഹസി ।
യത്രൈവ നിയതോ വത്സ്യ ആതിഷ്ഠംസ്തേഽനുശാസനമ് ॥ ൩൭ ॥
യത്രൈവ നിയതോ വത്സ്യ ആതിഷ്ഠംസ്തേഽനുശാസനമ് ॥ ൩൭ ॥
സൂത ഉവാച
അഭ്യര്ഥിതസ്തദാ തസ്മൈ സ്ഥാനാനി കലയേ ദദൌ ।
ദ്യൂതം പാനം സ്ത്രിയഃ സൂനാ യത്രാധര്മശ്ചതുര്വിധഃ ॥ ൩൮ ॥
അഭ്യര്ഥിതസ്തദാ തസ്മൈ സ്ഥാനാനി കലയേ ദദൌ ।
ദ്യൂതം പാനം സ്ത്രിയഃ സൂനാ യത്രാധര്മശ്ചതുര്വിധഃ ॥ ൩൮ ॥
പുനശ്ച യാചമാനായ ജാതരൂപമദാത്പ്രഭുഃ ।
തതോഽനൃതം മദം കാമം രജോ വൈരം ച പഞ്ചമമ് ॥ ൩൯ ॥
തതോഽനൃതം മദം കാമം രജോ വൈരം ച പഞ്ചമമ് ॥ ൩൯ ॥
അമൂനി പഞ്ച സ്ഥാനാനി ഹ്യധര്മപ്രഭവഃ കലിഃ ।
ഔത്തരേയേണ ദത്താനി ന്യവസത് തന്നിദേശകൃത് ॥ ൪൦ ॥
ഔത്തരേയേണ ദത്താനി ന്യവസത് തന്നിദേശകൃത് ॥ ൪൦ ॥
അഥൈതാനി ന സേവേത ബുഭൂഷുഃ പുരുഷഃ ക്വചിത് ।
വിശേഷതോ ധര്മശീലോ രാജാ ലോകപതിര്ഗുരുഃ ॥ ൪൧ ॥
വിശേഷതോ ധര്മശീലോ രാജാ ലോകപതിര്ഗുരുഃ ॥ ൪൧ ॥
വൃഷസ്യ നഷ്ടാംസ്ത്രീന് പാദാന് തപഃ ശൌചം ദയാമിതി ।
പ്രതിസന്ദധ ആശ്വാസ്യ മഹീം ച സമവര്ധയത് ॥ ൪൨ ॥
പ്രതിസന്ദധ ആശ്വാസ്യ മഹീം ച സമവര്ധയത് ॥ ൪൨ ॥
സ ഏഷ ഏതര്ഹ്യധ്യാസ്ത ആസനം പാര്ഥിവോചിതമ് ।
പിതാമഹേനോപന്യസ്തം രാജ്ഞാരണ്യം വിവിക്ഷതാ ॥ ൪൩ ॥
പിതാമഹേനോപന്യസ്തം രാജ്ഞാരണ്യം വിവിക്ഷതാ ॥ ൪൩ ॥
ആസ്തേഽധുനാ സ രാജര്ഷിഃ കൌരവേന്ദ്രശ്രിയോല്ലസന് ।
ഗജാഹ്വയേ മഹാഭാഗശ്ചക്രവര്തീ ബൃഹച്ഛ്രവാഃ ॥ ൪൪ ॥
ഗജാഹ്വയേ മഹാഭാഗശ്ചക്രവര്തീ ബൃഹച്ഛ്രവാഃ ॥ ൪൪ ॥
ഇത്ഥമ്ഭൂതാനുഭാവോഽയമഭിമന്യുസുതോ നൃപഃ ।
യസ്യ പാലയതഃ ക്ഷൌണീം യൂയം സത്രായ ദീക്ഷിതാഃ ॥ ൪൫ ॥
യസ്യ പാലയതഃ ക്ഷൌണീം യൂയം സത്രായ ദീക്ഷിതാഃ ॥ ൪൫ ॥