সূত উৱাচ
মহীপতিস্ত্ৱথ তত্কৰ্ম গৰ্হ্যং
ৱিচিন্তযন্নাত্মকৃতং সুদুৰ্মনাঃ ।
অহো মযা নীচমনাৰ্যৱত্কৃতং
নিৰাগসি ব্ৰহ্মণি গূঢতেজসি ॥ ১ ॥
মহীপতিস্ত্ৱথ তত্কৰ্ম গৰ্হ্যং
ৱিচিন্তযন্নাত্মকৃতং সুদুৰ্মনাঃ ।
অহো মযা নীচমনাৰ্যৱত্কৃতং
নিৰাগসি ব্ৰহ্মণি গূঢতেজসি ॥ ১ ॥
ধ্ৰুৱং ততো মে কৃতদেৱহেলনাদ্
দুৰত্যযং ৱ্যসনং নাতিদীৰ্ঘাত্ ।
তদস্তু কামং হ্যঘনিষ্কৃতায মে
যথা ন কুৰ্যাং পুনৰেৱমদ্ধা ॥ ২ ॥
দুৰত্যযং ৱ্যসনং নাতিদীৰ্ঘাত্ ।
তদস্তু কামং হ্যঘনিষ্কৃতায মে
যথা ন কুৰ্যাং পুনৰেৱমদ্ধা ॥ ২ ॥
অদ্যৈৱ ৰাজ্যং বলমৃদ্ধকোশং
প্ৰকোপিতব্ৰহ্মকুলানলো মে ।
দহত্ৱভদ্ৰস্য পুনৰ্ন মেঽভূত্
পাপীযসী ধীৰ্দ্ৱিজদেৱগোভ্যঃ ॥ ৩ ॥
প্ৰকোপিতব্ৰহ্মকুলানলো মে ।
দহত্ৱভদ্ৰস্য পুনৰ্ন মেঽভূত্
পাপীযসী ধীৰ্দ্ৱিজদেৱগোভ্যঃ ॥ ৩ ॥
স চিন্তযন্নিত্থমথাশৃণোদ্ যথা
মুনেঃ সুতোক্তো নিঋৰ্তিস্তক্ষকাখ্যঃ ।
স সাধু মেনে ন চিৰেণ তক্ষকা-
নলং প্ৰসক্তস্য ৱিৰক্তিকাৰণম্ ॥ ৪ ॥
মুনেঃ সুতোক্তো নিঋৰ্তিস্তক্ষকাখ্যঃ ।
স সাধু মেনে ন চিৰেণ তক্ষকা-
নলং প্ৰসক্তস্য ৱিৰক্তিকাৰণম্ ॥ ৪ ॥
অথো ৱিহাযেমমমুং চ লোকং
ৱিমৰ্শিতৌ হেযতযা পুৰস্তাত্ ।
কৃষ্ণাঙ্ঘ্ৰিসেৱামধিমন্যমান
উপাৱিশত্ প্ৰাযমমৰ্ত্যনদ্যাম্ ॥ ৫ ॥
ৱিমৰ্শিতৌ হেযতযা পুৰস্তাত্ ।
কৃষ্ণাঙ্ঘ্ৰিসেৱামধিমন্যমান
উপাৱিশত্ প্ৰাযমমৰ্ত্যনদ্যাম্ ॥ ৫ ॥
যা ৱৈ লসচ্ছ্ৰীতুলসীৱিমিশ্ৰ-
কৃষ্ণাঙ্ঘ্ৰিৰেণ্ৱভ্যধিকাম্বুনেত্ৰী ।
পুনাতি লোকানুভযত্ৰ সেশান্
কস্তাং ন সেৱেত মৰিষ্যমাণঃ ॥ ৬ ॥
কৃষ্ণাঙ্ঘ্ৰিৰেণ্ৱভ্যধিকাম্বুনেত্ৰী ।
পুনাতি লোকানুভযত্ৰ সেশান্
কস্তাং ন সেৱেত মৰিষ্যমাণঃ ॥ ৬ ॥
ইতি ৱ্যৱচ্ছিদ্য স পাণ্ডৱেযঃ
প্ৰাযোপৱেশং প্ৰতি ৱিষ্ণুপদ্যাম্ ।
দধৌ মুকুন্দাঙ্ঘ্ৰিমনন্যভাৱো
মুনিৱ্ৰতো মুক্তসমস্তসঙ্গঃ ॥ ৭ ॥
প্ৰাযোপৱেশং প্ৰতি ৱিষ্ণুপদ্যাম্ ।
দধৌ মুকুন্দাঙ্ঘ্ৰিমনন্যভাৱো
মুনিৱ্ৰতো মুক্তসমস্তসঙ্গঃ ॥ ৭ ॥
তত্ৰোপজগ্মুৰ্ভুৱনং পুনানা
মহানুভাৱা মুনযঃ সশিষ্যাঃ ।
প্ৰাযেণ
তীৰ্থাভিগমাপদেশৈঃ
স্ৱযং হি তীৰ্থানি পুনন্তি সন্তঃ ॥ ৮ ॥
মহানুভাৱা মুনযঃ সশিষ্যাঃ ।
প্ৰাযেণ
তীৰ্থাভিগমাপদেশৈঃ
স্ৱযং হি তীৰ্থানি পুনন্তি সন্তঃ ॥ ৮ ॥
অত্ৰিৰ্ৱসিষ্ঠশ্চ্যৱনঃ শৰদ্ৱা-
নৰিষ্টনেমিৰ্ভৃগুৰঙ্গিৰাশ্চ ।
পৰাশৰো গাধিসুতোঽথ ৰাম
উতথ্য ইন্দ্ৰপ্ৰমদেধ্মৱাহৌ ॥ ৯ ॥
নৰিষ্টনেমিৰ্ভৃগুৰঙ্গিৰাশ্চ ।
পৰাশৰো গাধিসুতোঽথ ৰাম
উতথ্য ইন্দ্ৰপ্ৰমদেধ্মৱাহৌ ॥ ৯ ॥
মেধাতিথিৰ্দেৱল আৰ্ষ্টিষেণো
ভাৰদ্ৱাজো গৌতমঃ পিপ্পলাদঃ ।
মৈত্ৰেয ঔৰ্ৱঃ কৱষঃ কুম্ভযোনি-
ৰ্দ্ৱৈপাযনো ভগৱান্নাৰদশ্চ ॥ ১০ ॥
ভাৰদ্ৱাজো গৌতমঃ পিপ্পলাদঃ ।
মৈত্ৰেয ঔৰ্ৱঃ কৱষঃ কুম্ভযোনি-
ৰ্দ্ৱৈপাযনো ভগৱান্নাৰদশ্চ ॥ ১০ ॥
অন্যে চ দেৱৰ্ষিব্ৰহ্মৰ্ষিৱৰ্যা
ৰাজৰ্ষিৱৰ্যা অৰুণাদযশ্চ ।
নানাৰ্ষেযপ্ৰৱৰান্ সমেতা-
নভ্যৰ্চ্য ৰাজা শিৰসা ৱৱন্দে ॥ ১১ ॥
ৰাজৰ্ষিৱৰ্যা অৰুণাদযশ্চ ।
নানাৰ্ষেযপ্ৰৱৰান্ সমেতা-
নভ্যৰ্চ্য ৰাজা শিৰসা ৱৱন্দে ॥ ১১ ॥
সুখোপৱিষ্টেষ্ৱথ তেষু ভূযঃ
কৃতপ্ৰণামঃ স্ৱচিকীৰ্ষিতং যত্ ।
ৱিজ্ঞাপযামাস
ৱিৱিক্তচেতা
উপস্থিতোঽগ্ৰেঽভিগৃহীতপাণিঃ ॥ ১২ ॥
কৃতপ্ৰণামঃ স্ৱচিকীৰ্ষিতং যত্ ।
ৱিজ্ঞাপযামাস
ৱিৱিক্তচেতা
উপস্থিতোঽগ্ৰেঽভিগৃহীতপাণিঃ ॥ ১২ ॥
ৰাজোৱাচ
তস্যৈৱ মেঽঘস্য পৰাৱৰেশো
ৱ্যাসক্তচিত্তস্য গৃহেষ্ৱভীক্ষ্ণম্ ।
নিৰ্ৱেদমূলো দ্ৱিজশাপৰূপো
যত্ৰ প্ৰসক্তো ভযমাশু ধত্তে ॥ ১৪ ॥
ৱ্যাসক্তচিত্তস্য গৃহেষ্ৱভীক্ষ্ণম্ ।
নিৰ্ৱেদমূলো দ্ৱিজশাপৰূপো
যত্ৰ প্ৰসক্তো ভযমাশু ধত্তে ॥ ১৪ ॥
তং মোপযাতং প্ৰতিযন্তু ৱিপ্ৰা
গঙ্গা চ দেৱী ধৃতচিত্তমীশে ।
দ্ৱিজোপসৃষ্টঃ কুহকস্তক্ষকো ৱা
দশত্ৱলং গাযত ৱিষ্ণুগাথাঃ ॥ ১৫ ॥
গঙ্গা চ দেৱী ধৃতচিত্তমীশে ।
দ্ৱিজোপসৃষ্টঃ কুহকস্তক্ষকো ৱা
দশত্ৱলং গাযত ৱিষ্ণুগাথাঃ ॥ ১৫ ॥
পুনশ্চ ভূযাদ্ভগৱত্যনন্তে
ৰতিঃ প্ৰসঙ্গশ্চ তদাশ্ৰযেষু ।
মহত্সু যাং যামুপযামি সৃষ্টিং
মৈত্ৰ্যস্তু সৰ্ৱত্ৰ নমো দ্ৱিজেভ্যঃ ॥ ১৬ ॥
ৰতিঃ প্ৰসঙ্গশ্চ তদাশ্ৰযেষু ।
মহত্সু যাং যামুপযামি সৃষ্টিং
মৈত্ৰ্যস্তু সৰ্ৱত্ৰ নমো দ্ৱিজেভ্যঃ ॥ ১৬ ॥
ইতি স্ম ৰাজাধ্যৱসাযযুক্তঃ
প্ৰাচীনমূলেষু কুশেষু ধীৰঃ ।
উদঙ্মুখো
দক্ষিণকূল আস্তে
সমুদ্ৰপত্ন্যাঃ স্ৱসুতন্যস্তভাৰঃ ॥ ১৭ ॥
প্ৰাচীনমূলেষু কুশেষু ধীৰঃ ।
উদঙ্মুখো
দক্ষিণকূল আস্তে
সমুদ্ৰপত্ন্যাঃ স্ৱসুতন্যস্তভাৰঃ ॥ ১৭ ॥
এৱং চ তস্মিন্নৰদেৱদেৱে
প্ৰাযোপৱিষ্টে দিৱি দেৱসঙ্ঘাঃ ।
প্ৰশস্য
ভূমৌ ৱ্যকিৰন্ প্ৰসূনৈ-
ৰ্মুদা মুহুৰ্দুন্দুভযশ্চ নেদুঃ ॥ ১৮ ॥
প্ৰাযোপৱিষ্টে দিৱি দেৱসঙ্ঘাঃ ।
প্ৰশস্য
ভূমৌ ৱ্যকিৰন্ প্ৰসূনৈ-
ৰ্মুদা মুহুৰ্দুন্দুভযশ্চ নেদুঃ ॥ ১৮ ॥
মহৰ্ষযো ৱৈ সমুপাগতা যে
প্ৰশস্য সাধ্ৱিত্যনুমোদমানাঃ ।
ঊচুঃ প্ৰজানুগ্ৰহশীলসাৰা
যদুত্তমশ্লোকগুণাভিৰূপম্ ॥ ১৯ ॥
প্ৰশস্য সাধ্ৱিত্যনুমোদমানাঃ ।
ঊচুঃ প্ৰজানুগ্ৰহশীলসাৰা
যদুত্তমশ্লোকগুণাভিৰূপম্ ॥ ১৯ ॥
ন ৱা ইদং ৰাজৰ্ষিৱৰ্য চিত্ৰং
ভৱত্সু কৃষ্ণং সমনুৱ্ৰতেষু ।
যেঽধ্যাসনং ৰাজকিৰীটজুষ্টং
সদ্যো জহুৰ্ভগৱত্পাৰ্শ্ৱকামাঃ ॥ ২০ ॥
ভৱত্সু কৃষ্ণং সমনুৱ্ৰতেষু ।
যেঽধ্যাসনং ৰাজকিৰীটজুষ্টং
সদ্যো জহুৰ্ভগৱত্পাৰ্শ্ৱকামাঃ ॥ ২০ ॥
সৰ্ৱে ৱযং তাৱদিহাস্মহেঽথ
কলেৱৰং যাৱদসৌ ৱিহায ।
লোকং পৰং ৱিৰজস্কং ৱিশোকং
যাস্যত্যযং ভাগৱতপ্ৰধানঃ ॥ ২১ ॥
কলেৱৰং যাৱদসৌ ৱিহায ।
লোকং পৰং ৱিৰজস্কং ৱিশোকং
যাস্যত্যযং ভাগৱতপ্ৰধানঃ ॥ ২১ ॥
আশ্ৰুত্য তদৃষিগণৱচঃ পৰীক্ষিত্
সমং মধুচ্যুদ্ গুৰু চাৱ্যলীকম্ ।
আভাষতৈনানভিনন্দ্য যুক্তান্
শুশ্ৰূষমাণশ্চৰিতানি ৱিষ্ণোঃ ॥ ২২ ॥
সমং মধুচ্যুদ্ গুৰু চাৱ্যলীকম্ ।
আভাষতৈনানভিনন্দ্য যুক্তান্
শুশ্ৰূষমাণশ্চৰিতানি ৱিষ্ণোঃ ॥ ২২ ॥
সমাগতাঃ সৰ্ৱত এৱ সৰ্ৱে
ৱেদা যথা মূৰ্তিধৰাস্ত্ৰিপৃষ্ঠে ।
নেহাথ নামুত্ৰ চ কশ্চনাৰ্থ
ঋতে পৰানুগ্ৰহমাত্মশীলম্ ॥ ২৩ ॥
ৱেদা যথা মূৰ্তিধৰাস্ত্ৰিপৃষ্ঠে ।
নেহাথ নামুত্ৰ চ কশ্চনাৰ্থ
ঋতে পৰানুগ্ৰহমাত্মশীলম্ ॥ ২৩ ॥
ততশ্চ ৱঃ পৃচ্ছ্যমিমং ৱিপৃচ্ছে
ৱিশ্ৰভ্য ৱিপ্ৰা ইতি কৃত্যতাযাম্ ।
সৰ্ৱাত্মনা ম্ৰিযমাণৈশ্চ কৃত্যং
শুদ্ধং চ তত্ৰামৃশতাভিযুক্তাঃ ॥ ২৪ ॥
ৱিশ্ৰভ্য ৱিপ্ৰা ইতি কৃত্যতাযাম্ ।
সৰ্ৱাত্মনা ম্ৰিযমাণৈশ্চ কৃত্যং
শুদ্ধং চ তত্ৰামৃশতাভিযুক্তাঃ ॥ ২৪ ॥
তত্ৰাভৱদ্ভগৱান্ ৱ্যাসপুত্ৰো
যদৃচ্ছযা গামটমানোঽনপেক্ষঃ ।
অলক্ষ্যলিঙ্গো নিজলাভতুষ্টো
ৱৃতশ্চ বালৈৰৱধূতৱেষঃ ॥ ২৫ ॥
যদৃচ্ছযা গামটমানোঽনপেক্ষঃ ।
অলক্ষ্যলিঙ্গো নিজলাভতুষ্টো
ৱৃতশ্চ বালৈৰৱধূতৱেষঃ ॥ ২৫ ॥
তং দ্ৱ্যষ্টৱৰ্ষং
সুকুমাৰপাদ-
কৰোৰুবাহ্ৱংসকপোলগাত্ৰম্ ।
চাৰ্ৱাযতাক্ষোন্নসতুল্যকৰ্ণ-
সুভ্ৰ্ৱাননং
কম্বুসুজাতকণ্ঠম্ ॥ ২৬ ॥
সুকুমাৰপাদ-
কৰোৰুবাহ্ৱংসকপোলগাত্ৰম্ ।
চাৰ্ৱাযতাক্ষোন্নসতুল্যকৰ্ণ-
সুভ্ৰ্ৱাননং
কম্বুসুজাতকণ্ঠম্ ॥ ২৬ ॥
নিগূঢজত্ৰুং পৃথুতুঙ্গৱক্ষস-
মাৱৰ্তনাভিং ৱলিৱল্গূদৰং চ ।
দিগম্বৰং ৱক্ত্ৰৱিকীৰ্ণকেশং
প্ৰলম্ববাহুং স্ৱমৰোত্তমাভম্ ॥ ২৭ ॥
মাৱৰ্তনাভিং ৱলিৱল্গূদৰং চ ।
দিগম্বৰং ৱক্ত্ৰৱিকীৰ্ণকেশং
প্ৰলম্ববাহুং স্ৱমৰোত্তমাভম্ ॥ ২৭ ॥
শ্যামং সদাপীৱ্যৱযোঽঙ্গলক্ষ্ম্যা
স্ত্ৰীণাং মনোজ্ঞং ৰুচিৰস্মিতেন ।
প্ৰত্যুত্থিতাস্তে মুনযঃ স্ৱাসনেভ্য-
স্তল্লক্ষণজ্ঞা অপি গূঢৱৰ্চসম্ ॥ ২৮ ॥
স্ত্ৰীণাং মনোজ্ঞং ৰুচিৰস্মিতেন ।
প্ৰত্যুত্থিতাস্তে মুনযঃ স্ৱাসনেভ্য-
স্তল্লক্ষণজ্ঞা অপি গূঢৱৰ্চসম্ ॥ ২৮ ॥
স ৱিষ্ণুৰাতোঽতিথয আগতায
তস্মৈ সপৰ্যাং শিৰসাজহাৰ ।
ততো নিৱৃত্তা হ্যবুধাঃ স্ত্ৰিযোঽৰ্ভকা
মহাসনে সোপৱিৱেশ পূজিতঃ ॥ ২৯ ॥
তস্মৈ সপৰ্যাং শিৰসাজহাৰ ।
ততো নিৱৃত্তা হ্যবুধাঃ স্ত্ৰিযোঽৰ্ভকা
মহাসনে সোপৱিৱেশ পূজিতঃ ॥ ২৯ ॥
স সংৱৃতস্তত্ৰ মহান্ মহীযসাং
ব্ৰহ্মৰ্ষিৰাজৰ্ষিদেৱৰ্ষিসঙ্ঘৈঃ ।
ৱ্যৰোচতালং ভগৱান্ যথেন্দু-
ৰ্গ্ৰহৰ্ক্ষতাৰানিকৰৈঃ পৰীতঃ ॥ ৩০ ॥
ব্ৰহ্মৰ্ষিৰাজৰ্ষিদেৱৰ্ষিসঙ্ঘৈঃ ।
ৱ্যৰোচতালং ভগৱান্ যথেন্দু-
ৰ্গ্ৰহৰ্ক্ষতাৰানিকৰৈঃ পৰীতঃ ॥ ৩০ ॥
প্ৰশান্তমাসীনমকুণ্ঠমেধসং
মুনিং নৃপো ভাগৱতোঽভ্যুপেত্য ।
প্ৰণম্য মূৰ্ধ্নাৱহিতঃ কৃতাঞ্জলি-
ৰ্নত্ৱা গিৰা সূনৃতযান্ৱপৃচ্ছত্ ॥ ৩১ ॥
মুনিং নৃপো ভাগৱতোঽভ্যুপেত্য ।
প্ৰণম্য মূৰ্ধ্নাৱহিতঃ কৃতাঞ্জলি-
ৰ্নত্ৱা গিৰা সূনৃতযান্ৱপৃচ্ছত্ ॥ ৩১ ॥
পৰীক্ষিদুৱাচ
অহো অদ্য ৱযং ব্ৰহ্মন্ সত্সেৱ্যাঃ ক্ষত্ৰবন্ধৱঃ ।
কৃপযাতিথিৰূপেণ ভৱদ্ভিস্তীৰ্থকাঃ কৃতাঃ ॥ ৩২ ॥
অহো অদ্য ৱযং ব্ৰহ্মন্ সত্সেৱ্যাঃ ক্ষত্ৰবন্ধৱঃ ।
কৃপযাতিথিৰূপেণ ভৱদ্ভিস্তীৰ্থকাঃ কৃতাঃ ॥ ৩২ ॥
যেষাং সংস্মৰণাত্পুংসাং সদ্যঃ শুদ্ধ্যন্তি ৱৈ গৃহাঃ ।
কিং পুনৰ্দৰ্শনস্পৰ্শপাদশৌচাসনাদিভিঃ ॥ ৩৩ ॥
কিং পুনৰ্দৰ্শনস্পৰ্শপাদশৌচাসনাদিভিঃ ॥ ৩৩ ॥
সান্নিধ্যাত্তে মহাযোগিন্পাতকানি মহান্ত্যপি ।
সদ্যো নশ্যন্তি ৱৈ পুংসাং ৱিষ্ণোৰিৱ সুৰেতৰাঃ ॥ ৩৪ ॥
সদ্যো নশ্যন্তি ৱৈ পুংসাং ৱিষ্ণোৰিৱ সুৰেতৰাঃ ॥ ৩৪ ॥
অপি মে ভগৱান্ প্ৰীতঃ কৃষ্ণঃ পাণ্ডুসুতপ্ৰিযঃ ।
পৈতৃষ্ৱসেযপ্ৰীত্যৰ্থং তদ্গোত্ৰস্যাত্তবান্ধৱঃ ॥ ৩৫ ॥
পৈতৃষ্ৱসেযপ্ৰীত্যৰ্থং তদ্গোত্ৰস্যাত্তবান্ধৱঃ ॥ ৩৫ ॥
অন্যথা তেঽৱ্যক্তগতেৰ্দৰ্শনং নঃ কথং নৃণাম্ ।
নিতৰাং ম্ৰিযমাণানাং সংসিদ্ধস্য ৱনীযসঃ ॥ ৩৬ ॥
নিতৰাং ম্ৰিযমাণানাং সংসিদ্ধস্য ৱনীযসঃ ॥ ৩৬ ॥
অতঃ পৃচ্ছামি সংসিদ্ধিং যোগিনাং পৰমং গুৰুম্ ।
পুৰুষস্যেহ যত্কাৰ্যং ম্ৰিযমাণস্য সৰ্ৱথা ॥ ৩৭ ॥
পুৰুষস্যেহ যত্কাৰ্যং ম্ৰিযমাণস্য সৰ্ৱথা ॥ ৩৭ ॥
যচ্ছ্ৰোতৱ্যমথো জপ্যং যত্কৰ্তৱ্যং নৃভিঃ প্ৰভো ।
স্মৰ্তৱ্যং ভজনীযং ৱা ব্ৰূহি যদ্ৱা ৱিপৰ্যযম্ ॥ ৩৮ ॥
স্মৰ্তৱ্যং ভজনীযং ৱা ব্ৰূহি যদ্ৱা ৱিপৰ্যযম্ ॥ ৩৮ ॥
নূনং ভগৱতো ব্ৰহ্মন্ গৃহেষু গৃহমেধিনাম্ ।
ন লক্ষ্যতে হ্যৱস্থানমপি গোদোহনং ক্ৱচিত্ ॥ ৩৯ ॥
ন লক্ষ্যতে হ্যৱস্থানমপি গোদোহনং ক্ৱচিত্ ॥ ৩৯ ॥
সূত উৱাচ
এৱমাভাষিতঃ পৃষ্টঃ স ৰাজ্ঞা শ্লক্ষ্ণযা গিৰা ।
প্ৰত্যভাষত ধৰ্মজ্ঞো ভগৱান্ বাদৰাযণিঃ ॥ ৪০ ॥
এৱমাভাষিতঃ পৃষ্টঃ স ৰাজ্ঞা শ্লক্ষ্ণযা গিৰা ।
প্ৰত্যভাষত ধৰ্মজ্ঞো ভগৱান্ বাদৰাযণিঃ ॥ ৪০ ॥