സൂത ഉവാച
മഹീപതിസ്ത്വഥ തത്കര്മ ഗര്ഹ്യം
വിചിന്തയന്നാത്മകൃതം സുദുര്മനാഃ ।
അഹോ മയാ നീചമനാര്യവത്കൃതം
നിരാഗസി ബ്രഹ്മണി ഗൂഢതേജസി ॥ ൧ ॥
മഹീപതിസ്ത്വഥ തത്കര്മ ഗര്ഹ്യം
വിചിന്തയന്നാത്മകൃതം സുദുര്മനാഃ ।
അഹോ മയാ നീചമനാര്യവത്കൃതം
നിരാഗസി ബ്രഹ്മണി ഗൂഢതേജസി ॥ ൧ ॥
ധ്രുവം തതോ മേ കൃതദേവഹേലനാദ്
ദുരത്യയം വ്യസനം നാതിദീര്ഘാത് ।
തദസ്തു കാമം ഹ്യഘനിഷ്കൃതായ മേ
യഥാ ന കുര്യാം പുനരേവമദ്ധാ ॥ ൨ ॥
ദുരത്യയം വ്യസനം നാതിദീര്ഘാത് ।
തദസ്തു കാമം ഹ്യഘനിഷ്കൃതായ മേ
യഥാ ന കുര്യാം പുനരേവമദ്ധാ ॥ ൨ ॥
അദ്യൈവ രാജ്യം ബലമൃദ്ധകോശം
പ്രകോപിതബ്രഹ്മകുലാനലോ മേ ।
ദഹത്വഭദ്രസ്യ പുനര്ന മേഽഭൂത്
പാപീയസീ ധീര്ദ്വിജദേവഗോഭ്യഃ ॥ ൩ ॥
പ്രകോപിതബ്രഹ്മകുലാനലോ മേ ।
ദഹത്വഭദ്രസ്യ പുനര്ന മേഽഭൂത്
പാപീയസീ ധീര്ദ്വിജദേവഗോഭ്യഃ ॥ ൩ ॥
സ ചിന്തയന്നിത്ഥമഥാശൃണോദ് യഥാ
മുനേഃ സുതോക്തോ നിഋര്തിസ്തക്ഷകാഖ്യഃ ।
സ സാധു മേനേ ന ചിരേണ തക്ഷകാ-
നലം പ്രസക്തസ്യ വിരക്തികാരണമ് ॥ ൪ ॥
മുനേഃ സുതോക്തോ നിഋര്തിസ്തക്ഷകാഖ്യഃ ।
സ സാധു മേനേ ന ചിരേണ തക്ഷകാ-
നലം പ്രസക്തസ്യ വിരക്തികാരണമ് ॥ ൪ ॥
അഥോ വിഹായേമമമും ച ലോകം
വിമര്ശിതൌ ഹേയതയാ പുരസ്താത് ।
കൃഷ്ണാങ്ഘ്രിസേവാമധിമന്യമാന
ഉപാവിശത് പ്രായമമര്ത്യനദ്യാമ് ॥ ൫ ॥
വിമര്ശിതൌ ഹേയതയാ പുരസ്താത് ।
കൃഷ്ണാങ്ഘ്രിസേവാമധിമന്യമാന
ഉപാവിശത് പ്രായമമര്ത്യനദ്യാമ് ॥ ൫ ॥
യാ വൈ ലസച്ഛ്രീതുലസീവിമിശ്ര-
കൃഷ്ണാങ്ഘ്രിരേണ്വഭ്യധികാമ്ബുനേത്രീ ।
പുനാതി ലോകാനുഭയത്ര സേശാന്
കസ്താം ന സേവേത മരിഷ്യമാണഃ ॥ ൬ ॥
കൃഷ്ണാങ്ഘ്രിരേണ്വഭ്യധികാമ്ബുനേത്രീ ।
പുനാതി ലോകാനുഭയത്ര സേശാന്
കസ്താം ന സേവേത മരിഷ്യമാണഃ ॥ ൬ ॥
ഇതി വ്യവച്ഛിദ്യ സ പാണ്ഡവേയഃ
പ്രായോപവേശം പ്രതി വിഷ്ണുപദ്യാമ് ।
ദധൌ മുകുന്ദാങ്ഘ്രിമനന്യഭാവോ
മുനിവ്രതോ മുക്തസമസ്തസങ്ഗഃ ॥ ൭ ॥
പ്രായോപവേശം പ്രതി വിഷ്ണുപദ്യാമ് ।
ദധൌ മുകുന്ദാങ്ഘ്രിമനന്യഭാവോ
മുനിവ്രതോ മുക്തസമസ്തസങ്ഗഃ ॥ ൭ ॥
തത്രോപജഗ്മുര്ഭുവനം പുനാനാ
മഹാനുഭാവാ മുനയഃ സശിഷ്യാഃ ।
പ്രായേണ
തീര്ഥാഭിഗമാപദേശൈഃ
സ്വയം ഹി തീര്ഥാനി പുനന്തി സന്തഃ ॥ ൮ ॥
മഹാനുഭാവാ മുനയഃ സശിഷ്യാഃ ।
പ്രായേണ
തീര്ഥാഭിഗമാപദേശൈഃ
സ്വയം ഹി തീര്ഥാനി പുനന്തി സന്തഃ ॥ ൮ ॥
അത്രിര്വസിഷ്ഠശ്ച്യവനഃ ശരദ്വാ-
നരിഷ്ടനേമിര്ഭൃഗുരങ്ഗിരാശ്ച ।
പരാശരോ ഗാധിസുതോഽഥ രാമ
ഉതഥ്യ ഇന്ദ്രപ്രമദേധ്മവാഹൌ ॥ ൯ ॥
നരിഷ്ടനേമിര്ഭൃഗുരങ്ഗിരാശ്ച ।
പരാശരോ ഗാധിസുതോഽഥ രാമ
ഉതഥ്യ ഇന്ദ്രപ്രമദേധ്മവാഹൌ ॥ ൯ ॥
മേധാതിഥിര്ദേവല ആര്ഷ്ടിഷേണോ
ഭാരദ്വാജോ ഗൌതമഃ പിപ്പലാദഃ ।
മൈത്രേയ ഔര്വഃ കവഷഃ കുമ്ഭയോനി-
ര്ദ്വൈപായനോ ഭഗവാന്നാരദശ്ച ॥ ൧൦ ॥
ഭാരദ്വാജോ ഗൌതമഃ പിപ്പലാദഃ ।
മൈത്രേയ ഔര്വഃ കവഷഃ കുമ്ഭയോനി-
ര്ദ്വൈപായനോ ഭഗവാന്നാരദശ്ച ॥ ൧൦ ॥
അന്യേ ച ദേവര്ഷിബ്രഹ്മര്ഷിവര്യാ
രാജര്ഷിവര്യാ അരുണാദയശ്ച ।
നാനാര്ഷേയപ്രവരാന് സമേതാ-
നഭ്യര്ച്യ രാജാ ശിരസാ വവന്ദേ ॥ ൧൧ ॥
രാജര്ഷിവര്യാ അരുണാദയശ്ച ।
നാനാര്ഷേയപ്രവരാന് സമേതാ-
നഭ്യര്ച്യ രാജാ ശിരസാ വവന്ദേ ॥ ൧൧ ॥
സുഖോപവിഷ്ടേഷ്വഥ തേഷു ഭൂയഃ
കൃതപ്രണാമഃ സ്വചികീര്ഷിതം യത് ।
വിജ്ഞാപയാമാസ
വിവിക്തചേതാ
ഉപസ്ഥിതോഽഗ്രേഽഭിഗൃഹീതപാണിഃ ॥ ൧൨ ॥
കൃതപ്രണാമഃ സ്വചികീര്ഷിതം യത് ।
വിജ്ഞാപയാമാസ
വിവിക്തചേതാ
ഉപസ്ഥിതോഽഗ്രേഽഭിഗൃഹീതപാണിഃ ॥ ൧൨ ॥
രാജോവാച
തസ്യൈവ മേഽഘസ്യ പരാവരേശോ
വ്യാസക്തചിത്തസ്യ ഗൃഹേഷ്വഭീക്ഷ്ണമ് ।
നിര്വേദമൂലോ ദ്വിജശാപരൂപോ
യത്ര പ്രസക്തോ ഭയമാശു ധത്തേ ॥ ൧൪ ॥
വ്യാസക്തചിത്തസ്യ ഗൃഹേഷ്വഭീക്ഷ്ണമ് ।
നിര്വേദമൂലോ ദ്വിജശാപരൂപോ
യത്ര പ്രസക്തോ ഭയമാശു ധത്തേ ॥ ൧൪ ॥
തം മോപയാതം പ്രതിയന്തു വിപ്രാ
ഗങ്ഗാ ച ദേവീ ധൃതചിത്തമീശേ ।
ദ്വിജോപസൃഷ്ടഃ കുഹകസ്തക്ഷകോ വാ
ദശത്വലം ഗായത വിഷ്ണുഗാഥാഃ ॥ ൧൫ ॥
ഗങ്ഗാ ച ദേവീ ധൃതചിത്തമീശേ ।
ദ്വിജോപസൃഷ്ടഃ കുഹകസ്തക്ഷകോ വാ
ദശത്വലം ഗായത വിഷ്ണുഗാഥാഃ ॥ ൧൫ ॥
പുനശ്ച ഭൂയാദ്ഭഗവത്യനന്തേ
രതിഃ പ്രസങ്ഗശ്ച തദാശ്രയേഷു ।
മഹത്സു യാം യാമുപയാമി സൃഷ്ടിം
മൈത്ര്യസ്തു സര്വത്ര നമോ ദ്വിജേഭ്യഃ ॥ ൧൬ ॥
രതിഃ പ്രസങ്ഗശ്ച തദാശ്രയേഷു ।
മഹത്സു യാം യാമുപയാമി സൃഷ്ടിം
മൈത്ര്യസ്തു സര്വത്ര നമോ ദ്വിജേഭ്യഃ ॥ ൧൬ ॥
ഇതി സ്മ രാജാധ്യവസായയുക്തഃ
പ്രാചീനമൂലേഷു കുശേഷു ധീരഃ ।
ഉദങ്മുഖോ
ദക്ഷിണകൂല ആസ്തേ
സമുദ്രപത്ന്യാഃ സ്വസുതന്യസ്തഭാരഃ ॥ ൧൭ ॥
പ്രാചീനമൂലേഷു കുശേഷു ധീരഃ ।
ഉദങ്മുഖോ
ദക്ഷിണകൂല ആസ്തേ
സമുദ്രപത്ന്യാഃ സ്വസുതന്യസ്തഭാരഃ ॥ ൧൭ ॥
ഏവം ച തസ്മിന്നരദേവദേവേ
പ്രായോപവിഷ്ടേ ദിവി ദേവസങ്ഘാഃ ।
പ്രശസ്യ
ഭൂമൌ വ്യകിരന് പ്രസൂനൈ-
ര്മുദാ മുഹുര്ദുന്ദുഭയശ്ച നേദുഃ ॥ ൧൮ ॥
പ്രായോപവിഷ്ടേ ദിവി ദേവസങ്ഘാഃ ।
പ്രശസ്യ
ഭൂമൌ വ്യകിരന് പ്രസൂനൈ-
ര്മുദാ മുഹുര്ദുന്ദുഭയശ്ച നേദുഃ ॥ ൧൮ ॥
മഹര്ഷയോ വൈ സമുപാഗതാ യേ
പ്രശസ്യ സാധ്വിത്യനുമോദമാനാഃ ।
ഊചുഃ പ്രജാനുഗ്രഹശീലസാരാ
യദുത്തമശ്ലോകഗുണാഭിരൂപമ് ॥ ൧൯ ॥
പ്രശസ്യ സാധ്വിത്യനുമോദമാനാഃ ।
ഊചുഃ പ്രജാനുഗ്രഹശീലസാരാ
യദുത്തമശ്ലോകഗുണാഭിരൂപമ് ॥ ൧൯ ॥
ന വാ ഇദം രാജര്ഷിവര്യ ചിത്രം
ഭവത്സു കൃഷ്ണം സമനുവ്രതേഷു ।
യേഽധ്യാസനം രാജകിരീടജുഷ്ടം
സദ്യോ ജഹുര്ഭഗവത്പാര്ശ്വകാമാഃ ॥ ൨൦ ॥
ഭവത്സു കൃഷ്ണം സമനുവ്രതേഷു ।
യേഽധ്യാസനം രാജകിരീടജുഷ്ടം
സദ്യോ ജഹുര്ഭഗവത്പാര്ശ്വകാമാഃ ॥ ൨൦ ॥
സര്വേ വയം താവദിഹാസ്മഹേഽഥ
കലേവരം യാവദസൌ വിഹായ ।
ലോകം പരം വിരജസ്കം വിശോകം
യാസ്യത്യയം ഭാഗവതപ്രധാനഃ ॥ ൨൧ ॥
കലേവരം യാവദസൌ വിഹായ ।
ലോകം പരം വിരജസ്കം വിശോകം
യാസ്യത്യയം ഭാഗവതപ്രധാനഃ ॥ ൨൧ ॥
ആശ്രുത്യ തദൃഷിഗണവചഃ പരീക്ഷിത്
സമം മധുച്യുദ് ഗുരു ചാവ്യലീകമ് ।
ആഭാഷതൈനാനഭിനന്ദ്യ യുക്താന്
ശുശ്രൂഷമാണശ്ചരിതാനി വിഷ്ണോഃ ॥ ൨൨ ॥
സമം മധുച്യുദ് ഗുരു ചാവ്യലീകമ് ।
ആഭാഷതൈനാനഭിനന്ദ്യ യുക്താന്
ശുശ്രൂഷമാണശ്ചരിതാനി വിഷ്ണോഃ ॥ ൨൨ ॥
സമാഗതാഃ സര്വത ഏവ സര്വേ
വേദാ യഥാ മൂര്തിധരാസ്ത്രിപൃഷ്ഠേ ।
നേഹാഥ നാമുത്ര ച കശ്ചനാര്ഥ
ഋതേ പരാനുഗ്രഹമാത്മശീലമ് ॥ ൨൩ ॥
വേദാ യഥാ മൂര്തിധരാസ്ത്രിപൃഷ്ഠേ ।
നേഹാഥ നാമുത്ര ച കശ്ചനാര്ഥ
ഋതേ പരാനുഗ്രഹമാത്മശീലമ് ॥ ൨൩ ॥
തതശ്ച വഃ പൃച്ഛ്യമിമം വിപൃച്ഛേ
വിശ്രഭ്യ വിപ്രാ ഇതി കൃത്യതായാമ് ।
സര്വാത്മനാ മ്രിയമാണൈശ്ച കൃത്യം
ശുദ്ധം ച തത്രാമൃശതാഭിയുക്താഃ ॥ ൨൪ ॥
വിശ്രഭ്യ വിപ്രാ ഇതി കൃത്യതായാമ് ।
സര്വാത്മനാ മ്രിയമാണൈശ്ച കൃത്യം
ശുദ്ധം ച തത്രാമൃശതാഭിയുക്താഃ ॥ ൨൪ ॥
തത്രാഭവദ്ഭഗവാന് വ്യാസപുത്രോ
യദൃച്ഛയാ ഗാമടമാനോഽനപേക്ഷഃ ।
അലക്ഷ്യലിങ്ഗോ നിജലാഭതുഷ്ടോ
വൃതശ്ച ബാലൈരവധൂതവേഷഃ ॥ ൨൫ ॥
യദൃച്ഛയാ ഗാമടമാനോഽനപേക്ഷഃ ।
അലക്ഷ്യലിങ്ഗോ നിജലാഭതുഷ്ടോ
വൃതശ്ച ബാലൈരവധൂതവേഷഃ ॥ ൨൫ ॥
തം ദ്വ്യഷ്ടവര്ഷം
സുകുമാരപാദ-
കരോരുബാഹ്വംസകപോലഗാത്രമ് ।
ചാര്വായതാക്ഷോന്നസതുല്യകര്ണ-
സുഭ്ര്വാനനം
കമ്ബുസുജാതകണ്ഠമ് ॥ ൨൬ ॥
സുകുമാരപാദ-
കരോരുബാഹ്വംസകപോലഗാത്രമ് ।
ചാര്വായതാക്ഷോന്നസതുല്യകര്ണ-
സുഭ്ര്വാനനം
കമ്ബുസുജാതകണ്ഠമ് ॥ ൨൬ ॥
നിഗൂഢജത്രും പൃഥുതുങ്ഗവക്ഷസ-
മാവര്തനാഭിം വലിവല്ഗൂദരം ച ।
ദിഗമ്ബരം വക്ത്രവികീര്ണകേശം
പ്രലമ്ബബാഹും സ്വമരോത്തമാഭമ് ॥ ൨൭ ॥
മാവര്തനാഭിം വലിവല്ഗൂദരം ച ।
ദിഗമ്ബരം വക്ത്രവികീര്ണകേശം
പ്രലമ്ബബാഹും സ്വമരോത്തമാഭമ് ॥ ൨൭ ॥
ശ്യാമം സദാപീവ്യവയോഽങ്ഗലക്ഷ്മ്യാ
സ്ത്രീണാം മനോജ്ഞം രുചിരസ്മിതേന ।
പ്രത്യുത്ഥിതാസ്തേ മുനയഃ സ്വാസനേഭ്യ-
സ്തല്ലക്ഷണജ്ഞാ അപി ഗൂഢവര്ചസമ് ॥ ൨൮ ॥
സ്ത്രീണാം മനോജ്ഞം രുചിരസ്മിതേന ।
പ്രത്യുത്ഥിതാസ്തേ മുനയഃ സ്വാസനേഭ്യ-
സ്തല്ലക്ഷണജ്ഞാ അപി ഗൂഢവര്ചസമ് ॥ ൨൮ ॥
സ വിഷ്ണുരാതോഽതിഥയ ആഗതായ
തസ്മൈ സപര്യാം ശിരസാജഹാര ।
തതോ നിവൃത്താ ഹ്യബുധാഃ സ്ത്രിയോഽര്ഭകാ
മഹാസനേ സോപവിവേശ പൂജിതഃ ॥ ൨൯ ॥
തസ്മൈ സപര്യാം ശിരസാജഹാര ।
തതോ നിവൃത്താ ഹ്യബുധാഃ സ്ത്രിയോഽര്ഭകാ
മഹാസനേ സോപവിവേശ പൂജിതഃ ॥ ൨൯ ॥
സ സംവൃതസ്തത്ര മഹാന് മഹീയസാം
ബ്രഹ്മര്ഷിരാജര്ഷിദേവര്ഷിസങ്ഘൈഃ ।
വ്യരോചതാലം ഭഗവാന് യഥേന്ദു-
ര്ഗ്രഹര്ക്ഷതാരാനികരൈഃ പരീതഃ ॥ ൩൦ ॥
ബ്രഹ്മര്ഷിരാജര്ഷിദേവര്ഷിസങ്ഘൈഃ ।
വ്യരോചതാലം ഭഗവാന് യഥേന്ദു-
ര്ഗ്രഹര്ക്ഷതാരാനികരൈഃ പരീതഃ ॥ ൩൦ ॥
പ്രശാന്തമാസീനമകുണ്ഠമേധസം
മുനിം നൃപോ ഭാഗവതോഽഭ്യുപേത്യ ।
പ്രണമ്യ മൂര്ധ്നാവഹിതഃ കൃതാഞ്ജലി-
ര്നത്വാ ഗിരാ സൂനൃതയാന്വപൃച്ഛത് ॥ ൩൧ ॥
മുനിം നൃപോ ഭാഗവതോഽഭ്യുപേത്യ ।
പ്രണമ്യ മൂര്ധ്നാവഹിതഃ കൃതാഞ്ജലി-
ര്നത്വാ ഗിരാ സൂനൃതയാന്വപൃച്ഛത് ॥ ൩൧ ॥
പരീക്ഷിദുവാച
അഹോ അദ്യ വയം ബ്രഹ്മന് സത്സേവ്യാഃ ക്ഷത്രബന്ധവഃ ।
കൃപയാതിഥിരൂപേണ ഭവദ്ഭിസ്തീര്ഥകാഃ കൃതാഃ ॥ ൩൨ ॥
അഹോ അദ്യ വയം ബ്രഹ്മന് സത്സേവ്യാഃ ക്ഷത്രബന്ധവഃ ।
കൃപയാതിഥിരൂപേണ ഭവദ്ഭിസ്തീര്ഥകാഃ കൃതാഃ ॥ ൩൨ ॥
യേഷാം സംസ്മരണാത്പുംസാം സദ്യഃ ശുദ്ധ്യന്തി വൈ ഗൃഹാഃ ।
കിം പുനര്ദര്ശനസ്പര്ശപാദശൌചാസനാദിഭിഃ ॥ ൩൩ ॥
കിം പുനര്ദര്ശനസ്പര്ശപാദശൌചാസനാദിഭിഃ ॥ ൩൩ ॥
സാന്നിധ്യാത്തേ മഹായോഗിന്പാതകാനി മഹാന്ത്യപി ।
സദ്യോ നശ്യന്തി വൈ പുംസാം വിഷ്ണോരിവ സുരേതരാഃ ॥ ൩൪ ॥
സദ്യോ നശ്യന്തി വൈ പുംസാം വിഷ്ണോരിവ സുരേതരാഃ ॥ ൩൪ ॥
അപി മേ ഭഗവാന് പ്രീതഃ കൃഷ്ണഃ പാണ്ഡുസുതപ്രിയഃ ।
പൈതൃഷ്വസേയപ്രീത്യര്ഥം തദ്ഗോത്രസ്യാത്തബാന്ധവഃ ॥ ൩൫ ॥
പൈതൃഷ്വസേയപ്രീത്യര്ഥം തദ്ഗോത്രസ്യാത്തബാന്ധവഃ ॥ ൩൫ ॥
അന്യഥാ തേഽവ്യക്തഗതേര്ദര്ശനം നഃ കഥം നൃണാമ് ।
നിതരാം മ്രിയമാണാനാം സംസിദ്ധസ്യ വനീയസഃ ॥ ൩൬ ॥
നിതരാം മ്രിയമാണാനാം സംസിദ്ധസ്യ വനീയസഃ ॥ ൩൬ ॥
അതഃ പൃച്ഛാമി സംസിദ്ധിം യോഗിനാം പരമം ഗുരുമ് ।
പുരുഷസ്യേഹ യത്കാര്യം മ്രിയമാണസ്യ സര്വഥാ ॥ ൩൭ ॥
പുരുഷസ്യേഹ യത്കാര്യം മ്രിയമാണസ്യ സര്വഥാ ॥ ൩൭ ॥
യച്ഛ്രോതവ്യമഥോ ജപ്യം യത്കര്തവ്യം നൃഭിഃ പ്രഭോ ।
സ്മര്തവ്യം ഭജനീയം വാ ബ്രൂഹി യദ്വാ വിപര്യയമ് ॥ ൩൮ ॥
സ്മര്തവ്യം ഭജനീയം വാ ബ്രൂഹി യദ്വാ വിപര്യയമ് ॥ ൩൮ ॥
നൂനം ഭഗവതോ ബ്രഹ്മന് ഗൃഹേഷു ഗൃഹമേധിനാമ് ।
ന ലക്ഷ്യതേ ഹ്യവസ്ഥാനമപി ഗോദോഹനം ക്വചിത് ॥ ൩൯ ॥
ന ലക്ഷ്യതേ ഹ്യവസ്ഥാനമപി ഗോദോഹനം ക്വചിത് ॥ ൩൯ ॥
സൂത ഉവാച
ഏവമാഭാഷിതഃ പൃഷ്ടഃ സ രാജ്ഞാ ശ്ലക്ഷ്ണയാ ഗിരാ ।
പ്രത്യഭാഷത ധര്മജ്ഞോ ഭഗവാന് ബാദരായണിഃ ॥ ൪൦ ॥
ഏവമാഭാഷിതഃ പൃഷ്ടഃ സ രാജ്ഞാ ശ്ലക്ഷ്ണയാ ഗിരാ ।
പ്രത്യഭാഷത ധര്മജ്ഞോ ഭഗവാന് ബാദരായണിഃ ॥ ൪൦ ॥