સૂત ઉવાચ
મહીપતિસ્ત્વથ તત્કર્મ ગર્હ્યં
વિચિન્તયન્નાત્મકૃતં સુદુર્મનાઃ ।
અહો મયા નીચમનાર્યવત્કૃતં
નિરાગસિ બ્રહ્મણિ ગૂઢતેજસિ ॥ ૧ ॥
મહીપતિસ્ત્વથ તત્કર્મ ગર્હ્યં
વિચિન્તયન્નાત્મકૃતં સુદુર્મનાઃ ।
અહો મયા નીચમનાર્યવત્કૃતં
નિરાગસિ બ્રહ્મણિ ગૂઢતેજસિ ॥ ૧ ॥
ધ્રુવં તતો મે કૃતદેવહેલનાદ્
દુરત્યયં વ્યસનં નાતિદીર્ઘાત્ ।
તદસ્તુ કામં હ્યઘનિષ્કૃતાય મે
યથા ન કુર્યાં પુનરેવમદ્ધા ॥ ૨ ॥
દુરત્યયં વ્યસનં નાતિદીર્ઘાત્ ।
તદસ્તુ કામં હ્યઘનિષ્કૃતાય મે
યથા ન કુર્યાં પુનરેવમદ્ધા ॥ ૨ ॥
અદ્યૈવ રાજ્યં બલમૃદ્ધકોશં
પ્રકોપિતબ્રહ્મકુલાનલો મે ।
દહત્વભદ્રસ્ય પુનર્ન મેઽભૂત્
પાપીયસી ધીર્દ્વિજદેવગોભ્યઃ ॥ ૩ ॥
પ્રકોપિતબ્રહ્મકુલાનલો મે ।
દહત્વભદ્રસ્ય પુનર્ન મેઽભૂત્
પાપીયસી ધીર્દ્વિજદેવગોભ્યઃ ॥ ૩ ॥
સ ચિન્તયન્નિત્થમથાશૃણોદ્ યથા
મુનેઃ સુતોક્તો નિઋર્તિસ્તક્ષકાખ્યઃ ।
સ સાધુ મેને ન ચિરેણ તક્ષકા-
નલં પ્રસક્તસ્ય વિરક્તિકારણમ્ ॥ ૪ ॥
મુનેઃ સુતોક્તો નિઋર્તિસ્તક્ષકાખ્યઃ ।
સ સાધુ મેને ન ચિરેણ તક્ષકા-
નલં પ્રસક્તસ્ય વિરક્તિકારણમ્ ॥ ૪ ॥
અથો વિહાયેમમમું ચ લોકં
વિમર્શિતૌ હેયતયા પુરસ્તાત્ ।
કૃષ્ણાઙ્ઘ્રિસેવામધિમન્યમાન
ઉપાવિશત્ પ્રાયમમર્ત્યનદ્યામ્ ॥ ૫ ॥
વિમર્શિતૌ હેયતયા પુરસ્તાત્ ।
કૃષ્ણાઙ્ઘ્રિસેવામધિમન્યમાન
ઉપાવિશત્ પ્રાયમમર્ત્યનદ્યામ્ ॥ ૫ ॥
યા વૈ લસચ્છ્રીતુલસીવિમિશ્ર-
કૃષ્ણાઙ્ઘ્રિરેણ્વભ્યધિકામ્બુનેત્રી ।
પુનાતિ લોકાનુભયત્ર સેશાન્
કસ્તાં ન સેવેત મરિષ્યમાણઃ ॥ ૬ ॥
કૃષ્ણાઙ્ઘ્રિરેણ્વભ્યધિકામ્બુનેત્રી ।
પુનાતિ લોકાનુભયત્ર સેશાન્
કસ્તાં ન સેવેત મરિષ્યમાણઃ ॥ ૬ ॥
ઇતિ વ્યવચ્છિદ્ય સ પાણ્ડવેયઃ
પ્રાયોપવેશં પ્રતિ વિષ્ણુપદ્યામ્ ।
દધૌ મુકુન્દાઙ્ઘ્રિમનન્યભાવો
મુનિવ્રતો મુક્તસમસ્તસઙ્ગઃ ॥ ૭ ॥
પ્રાયોપવેશં પ્રતિ વિષ્ણુપદ્યામ્ ।
દધૌ મુકુન્દાઙ્ઘ્રિમનન્યભાવો
મુનિવ્રતો મુક્તસમસ્તસઙ્ગઃ ॥ ૭ ॥
તત્રોપજગ્મુર્ભુવનં પુનાના
મહાનુભાવા મુનયઃ સશિષ્યાઃ ।
પ્રાયેણ
તીર્થાભિગમાપદેશૈઃ
સ્વયં હિ તીર્થાનિ પુનન્તિ સન્તઃ ॥ ૮ ॥
મહાનુભાવા મુનયઃ સશિષ્યાઃ ।
પ્રાયેણ
તીર્થાભિગમાપદેશૈઃ
સ્વયં હિ તીર્થાનિ પુનન્તિ સન્તઃ ॥ ૮ ॥
અત્રિર્વસિષ્ઠશ્ચ્યવનઃ શરદ્વા-
નરિષ્ટનેમિર્ભૃગુરઙ્ગિરાશ્ચ ।
પરાશરો ગાધિસુતોઽથ રામ
ઉતથ્ય ઇન્દ્રપ્રમદેધ્મવાહૌ ॥ ૯ ॥
નરિષ્ટનેમિર્ભૃગુરઙ્ગિરાશ્ચ ।
પરાશરો ગાધિસુતોઽથ રામ
ઉતથ્ય ઇન્દ્રપ્રમદેધ્મવાહૌ ॥ ૯ ॥
મેધાતિથિર્દેવલ આર્ષ્ટિષેણો
ભારદ્વાજો ગૌતમઃ પિપ્પલાદઃ ।
મૈત્રેય ઔર્વઃ કવષઃ કુમ્ભયોનિ-
ર્દ્વૈપાયનો ભગવાન્નારદશ્ચ ॥ ૧૦ ॥
ભારદ્વાજો ગૌતમઃ પિપ્પલાદઃ ।
મૈત્રેય ઔર્વઃ કવષઃ કુમ્ભયોનિ-
ર્દ્વૈપાયનો ભગવાન્નારદશ્ચ ॥ ૧૦ ॥
અન્યે ચ દેવર્ષિબ્રહ્મર્ષિવર્યા
રાજર્ષિવર્યા અરુણાદયશ્ચ ।
નાનાર્ષેયપ્રવરાન્ સમેતા-
નભ્યર્ચ્ય રાજા શિરસા વવન્દે ॥ ૧૧ ॥
રાજર્ષિવર્યા અરુણાદયશ્ચ ।
નાનાર્ષેયપ્રવરાન્ સમેતા-
નભ્યર્ચ્ય રાજા શિરસા વવન્દે ॥ ૧૧ ॥
સુખોપવિષ્ટેષ્વથ તેષુ ભૂયઃ
કૃતપ્રણામઃ સ્વચિકીર્ષિતં યત્ ।
વિજ્ઞાપયામાસ
વિવિક્તચેતા
ઉપસ્થિતોઽગ્રેઽભિગૃહીતપાણિઃ ॥ ૧૨ ॥
કૃતપ્રણામઃ સ્વચિકીર્ષિતં યત્ ।
વિજ્ઞાપયામાસ
વિવિક્તચેતા
ઉપસ્થિતોઽગ્રેઽભિગૃહીતપાણિઃ ॥ ૧૨ ॥
રાજોવાચ
તસ્યૈવ મેઽઘસ્ય પરાવરેશો
વ્યાસક્તચિત્તસ્ય ગૃહેષ્વભીક્ષ્ણમ્ ।
નિર્વેદમૂલો દ્વિજશાપરૂપો
યત્ર પ્રસક્તો ભયમાશુ ધત્તે ॥ ૧૪ ॥
વ્યાસક્તચિત્તસ્ય ગૃહેષ્વભીક્ષ્ણમ્ ।
નિર્વેદમૂલો દ્વિજશાપરૂપો
યત્ર પ્રસક્તો ભયમાશુ ધત્તે ॥ ૧૪ ॥
તં મોપયાતં પ્રતિયન્તુ વિપ્રા
ગઙ્ગા ચ દેવી ધૃતચિત્તમીશે ।
દ્વિજોપસૃષ્ટઃ કુહકસ્તક્ષકો વા
દશત્વલં ગાયત વિષ્ણુગાથાઃ ॥ ૧૫ ॥
ગઙ્ગા ચ દેવી ધૃતચિત્તમીશે ।
દ્વિજોપસૃષ્ટઃ કુહકસ્તક્ષકો વા
દશત્વલં ગાયત વિષ્ણુગાથાઃ ॥ ૧૫ ॥
પુનશ્ચ ભૂયાદ્ભગવત્યનન્તે
રતિઃ પ્રસઙ્ગશ્ચ તદાશ્રયેષુ ।
મહત્સુ યાં યામુપયામિ સૃષ્ટિં
મૈત્ર્યસ્તુ સર્વત્ર નમો દ્વિજેભ્યઃ ॥ ૧૬ ॥
રતિઃ પ્રસઙ્ગશ્ચ તદાશ્રયેષુ ।
મહત્સુ યાં યામુપયામિ સૃષ્ટિં
મૈત્ર્યસ્તુ સર્વત્ર નમો દ્વિજેભ્યઃ ॥ ૧૬ ॥
ઇતિ સ્મ રાજાધ્યવસાયયુક્તઃ
પ્રાચીનમૂલેષુ કુશેષુ ધીરઃ ।
ઉદઙ્મુખો
દક્ષિણકૂલ આસ્તે
સમુદ્રપત્ન્યાઃ સ્વસુતન્યસ્તભારઃ ॥ ૧૭ ॥
પ્રાચીનમૂલેષુ કુશેષુ ધીરઃ ।
ઉદઙ્મુખો
દક્ષિણકૂલ આસ્તે
સમુદ્રપત્ન્યાઃ સ્વસુતન્યસ્તભારઃ ॥ ૧૭ ॥
એવં ચ તસ્મિન્નરદેવદેવે
પ્રાયોપવિષ્ટે દિવિ દેવસઙ્ઘાઃ ।
પ્રશસ્ય
ભૂમૌ વ્યકિરન્ પ્રસૂનૈ-
ર્મુદા મુહુર્દુન્દુભયશ્ચ નેદુઃ ॥ ૧૮ ॥
પ્રાયોપવિષ્ટે દિવિ દેવસઙ્ઘાઃ ।
પ્રશસ્ય
ભૂમૌ વ્યકિરન્ પ્રસૂનૈ-
ર્મુદા મુહુર્દુન્દુભયશ્ચ નેદુઃ ॥ ૧૮ ॥
મહર્ષયો વૈ સમુપાગતા યે
પ્રશસ્ય સાધ્વિત્યનુમોદમાનાઃ ।
ઊચુઃ પ્રજાનુગ્રહશીલસારા
યદુત્તમશ્લોકગુણાભિરૂપમ્ ॥ ૧૯ ॥
પ્રશસ્ય સાધ્વિત્યનુમોદમાનાઃ ।
ઊચુઃ પ્રજાનુગ્રહશીલસારા
યદુત્તમશ્લોકગુણાભિરૂપમ્ ॥ ૧૯ ॥
ન વા ઇદં રાજર્ષિવર્ય ચિત્રં
ભવત્સુ કૃષ્ણં સમનુવ્રતેષુ ।
યેઽધ્યાસનં રાજકિરીટજુષ્ટં
સદ્યો જહુર્ભગવત્પાર્શ્વકામાઃ ॥ ૨૦ ॥
ભવત્સુ કૃષ્ણં સમનુવ્રતેષુ ।
યેઽધ્યાસનં રાજકિરીટજુષ્ટં
સદ્યો જહુર્ભગવત્પાર્શ્વકામાઃ ॥ ૨૦ ॥
સર્વે વયં તાવદિહાસ્મહેઽથ
કલેવરં યાવદસૌ વિહાય ।
લોકં પરં વિરજસ્કં વિશોકં
યાસ્યત્યયં ભાગવતપ્રધાનઃ ॥ ૨૧ ॥
કલેવરં યાવદસૌ વિહાય ।
લોકં પરં વિરજસ્કં વિશોકં
યાસ્યત્યયં ભાગવતપ્રધાનઃ ॥ ૨૧ ॥
આશ્રુત્ય તદૃષિગણવચઃ પરીક્ષિત્
સમં મધુચ્યુદ્ ગુરુ ચાવ્યલીકમ્ ।
આભાષતૈનાનભિનન્દ્ય યુક્તાન્
શુશ્રૂષમાણશ્ચરિતાનિ વિષ્ણોઃ ॥ ૨૨ ॥
સમં મધુચ્યુદ્ ગુરુ ચાવ્યલીકમ્ ।
આભાષતૈનાનભિનન્દ્ય યુક્તાન્
શુશ્રૂષમાણશ્ચરિતાનિ વિષ્ણોઃ ॥ ૨૨ ॥
સમાગતાઃ સર્વત એવ સર્વે
વેદા યથા મૂર્તિધરાસ્ત્રિપૃષ્ઠે ।
નેહાથ નામુત્ર ચ કશ્ચનાર્થ
ઋતે પરાનુગ્રહમાત્મશીલમ્ ॥ ૨૩ ॥
વેદા યથા મૂર્તિધરાસ્ત્રિપૃષ્ઠે ।
નેહાથ નામુત્ર ચ કશ્ચનાર્થ
ઋતે પરાનુગ્રહમાત્મશીલમ્ ॥ ૨૩ ॥
તતશ્ચ વઃ પૃચ્છ્યમિમં વિપૃચ્છે
વિશ્રભ્ય વિપ્રા ઇતિ કૃત્યતાયામ્ ।
સર્વાત્મના મ્રિયમાણૈશ્ચ કૃત્યં
શુદ્ધં ચ તત્રામૃશતાભિયુક્તાઃ ॥ ૨૪ ॥
વિશ્રભ્ય વિપ્રા ઇતિ કૃત્યતાયામ્ ।
સર્વાત્મના મ્રિયમાણૈશ્ચ કૃત્યં
શુદ્ધં ચ તત્રામૃશતાભિયુક્તાઃ ॥ ૨૪ ॥
તત્રાભવદ્ભગવાન્ વ્યાસપુત્રો
યદૃચ્છયા ગામટમાનોઽનપેક્ષઃ ।
અલક્ષ્યલિઙ્ગો નિજલાભતુષ્ટો
વૃતશ્ચ બાલૈરવધૂતવેષઃ ॥ ૨૫ ॥
યદૃચ્છયા ગામટમાનોઽનપેક્ષઃ ।
અલક્ષ્યલિઙ્ગો નિજલાભતુષ્ટો
વૃતશ્ચ બાલૈરવધૂતવેષઃ ॥ ૨૫ ॥
તં દ્વ્યષ્ટવર્ષં
સુકુમારપાદ-
કરોરુબાહ્વંસકપોલગાત્રમ્ ।
ચાર્વાયતાક્ષોન્નસતુલ્યકર્ણ-
સુભ્ર્વાનનં
કમ્બુસુજાતકણ્ઠમ્ ॥ ૨૬ ॥
સુકુમારપાદ-
કરોરુબાહ્વંસકપોલગાત્રમ્ ।
ચાર્વાયતાક્ષોન્નસતુલ્યકર્ણ-
સુભ્ર્વાનનં
કમ્બુસુજાતકણ્ઠમ્ ॥ ૨૬ ॥
નિગૂઢજત્રું પૃથુતુઙ્ગવક્ષસ-
માવર્તનાભિં વલિવલ્ગૂદરં ચ ।
દિગમ્બરં વક્ત્રવિકીર્ણકેશં
પ્રલમ્બબાહું સ્વમરોત્તમાભમ્ ॥ ૨૭ ॥
માવર્તનાભિં વલિવલ્ગૂદરં ચ ।
દિગમ્બરં વક્ત્રવિકીર્ણકેશં
પ્રલમ્બબાહું સ્વમરોત્તમાભમ્ ॥ ૨૭ ॥
શ્યામં સદાપીવ્યવયોઽઙ્ગલક્ષ્મ્યા
સ્ત્રીણાં મનોજ્ઞં રુચિરસ્મિતેન ।
પ્રત્યુત્થિતાસ્તે મુનયઃ સ્વાસનેભ્ય-
સ્તલ્લક્ષણજ્ઞા અપિ ગૂઢવર્ચસમ્ ॥ ૨૮ ॥
સ્ત્રીણાં મનોજ્ઞં રુચિરસ્મિતેન ।
પ્રત્યુત્થિતાસ્તે મુનયઃ સ્વાસનેભ્ય-
સ્તલ્લક્ષણજ્ઞા અપિ ગૂઢવર્ચસમ્ ॥ ૨૮ ॥
સ વિષ્ણુરાતોઽતિથય આગતાય
તસ્મૈ સપર્યાં શિરસાજહાર ।
તતો નિવૃત્તા હ્યબુધાઃ સ્ત્રિયોઽર્ભકા
મહાસને સોપવિવેશ પૂજિતઃ ॥ ૨૯ ॥
તસ્મૈ સપર્યાં શિરસાજહાર ।
તતો નિવૃત્તા હ્યબુધાઃ સ્ત્રિયોઽર્ભકા
મહાસને સોપવિવેશ પૂજિતઃ ॥ ૨૯ ॥
સ સંવૃતસ્તત્ર મહાન્ મહીયસાં
બ્રહ્મર્ષિરાજર્ષિદેવર્ષિસઙ્ઘૈઃ ।
વ્યરોચતાલં ભગવાન્ યથેન્દુ-
ર્ગ્રહર્ક્ષતારાનિકરૈઃ પરીતઃ ॥ ૩૦ ॥
બ્રહ્મર્ષિરાજર્ષિદેવર્ષિસઙ્ઘૈઃ ।
વ્યરોચતાલં ભગવાન્ યથેન્દુ-
ર્ગ્રહર્ક્ષતારાનિકરૈઃ પરીતઃ ॥ ૩૦ ॥
પ્રશાન્તમાસીનમકુણ્ઠમેધસં
મુનિં નૃપો ભાગવતોઽભ્યુપેત્ય ।
પ્રણમ્ય મૂર્ધ્નાવહિતઃ કૃતાઞ્જલિ-
ર્નત્વા ગિરા સૂનૃતયાન્વપૃચ્છત્ ॥ ૩૧ ॥
મુનિં નૃપો ભાગવતોઽભ્યુપેત્ય ।
પ્રણમ્ય મૂર્ધ્નાવહિતઃ કૃતાઞ્જલિ-
ર્નત્વા ગિરા સૂનૃતયાન્વપૃચ્છત્ ॥ ૩૧ ॥
પરીક્ષિદુવાચ
અહો અદ્ય વયં બ્રહ્મન્ સત્સેવ્યાઃ ક્ષત્રબન્ધવઃ ।
કૃપયાતિથિરૂપેણ ભવદ્ભિસ્તીર્થકાઃ કૃતાઃ ॥ ૩૨ ॥
અહો અદ્ય વયં બ્રહ્મન્ સત્સેવ્યાઃ ક્ષત્રબન્ધવઃ ।
કૃપયાતિથિરૂપેણ ભવદ્ભિસ્તીર્થકાઃ કૃતાઃ ॥ ૩૨ ॥
યેષાં સંસ્મરણાત્પુંસાં સદ્યઃ શુદ્ધ્યન્તિ વૈ ગૃહાઃ ।
કિં પુનર્દર્શનસ્પર્શપાદશૌચાસનાદિભિઃ ॥ ૩૩ ॥
કિં પુનર્દર્શનસ્પર્શપાદશૌચાસનાદિભિઃ ॥ ૩૩ ॥
સાન્નિધ્યાત્તે મહાયોગિન્પાતકાનિ મહાન્ત્યપિ ।
સદ્યો નશ્યન્તિ વૈ પુંસાં વિષ્ણોરિવ સુરેતરાઃ ॥ ૩૪ ॥
સદ્યો નશ્યન્તિ વૈ પુંસાં વિષ્ણોરિવ સુરેતરાઃ ॥ ૩૪ ॥
અપિ મે ભગવાન્ પ્રીતઃ કૃષ્ણઃ પાણ્ડુસુતપ્રિયઃ ।
પૈતૃષ્વસેયપ્રીત્યર્થં તદ્ગોત્રસ્યાત્તબાન્ધવઃ ॥ ૩૫ ॥
પૈતૃષ્વસેયપ્રીત્યર્થં તદ્ગોત્રસ્યાત્તબાન્ધવઃ ॥ ૩૫ ॥
અન્યથા તેઽવ્યક્તગતેર્દર્શનં નઃ કથં નૃણામ્ ।
નિતરાં મ્રિયમાણાનાં સંસિદ્ધસ્ય વનીયસઃ ॥ ૩૬ ॥
નિતરાં મ્રિયમાણાનાં સંસિદ્ધસ્ય વનીયસઃ ॥ ૩૬ ॥
અતઃ પૃચ્છામિ સંસિદ્ધિં યોગિનાં પરમં ગુરુમ્ ।
પુરુષસ્યેહ યત્કાર્યં મ્રિયમાણસ્ય સર્વથા ॥ ૩૭ ॥
પુરુષસ્યેહ યત્કાર્યં મ્રિયમાણસ્ય સર્વથા ॥ ૩૭ ॥
યચ્છ્રોતવ્યમથો જપ્યં યત્કર્તવ્યં નૃભિઃ પ્રભો ।
સ્મર્તવ્યં ભજનીયં વા બ્રૂહિ યદ્વા વિપર્યયમ્ ॥ ૩૮ ॥
સ્મર્તવ્યં ભજનીયં વા બ્રૂહિ યદ્વા વિપર્યયમ્ ॥ ૩૮ ॥
નૂનં ભગવતો બ્રહ્મન્ ગૃહેષુ ગૃહમેધિનામ્ ।
ન લક્ષ્યતે હ્યવસ્થાનમપિ ગોદોહનં ક્વચિત્ ॥ ૩૯ ॥
ન લક્ષ્યતે હ્યવસ્થાનમપિ ગોદોહનં ક્વચિત્ ॥ ૩૯ ॥
સૂત ઉવાચ
એવમાભાષિતઃ પૃષ્ટઃ સ રાજ્ઞા શ્લક્ષ્ણયા ગિરા ।
પ્રત્યભાષત ધર્મજ્ઞો ભગવાન્ બાદરાયણિઃ ॥ ૪૦ ॥
એવમાભાષિતઃ પૃષ્ટઃ સ રાજ્ઞા શ્લક્ષ્ણયા ગિરા ।
પ્રત્યભાષત ધર્મજ્ઞો ભગવાન્ બાદરાયણિઃ ॥ ૪૦ ॥