ৱ্যাস উৱাচ
ইতি সম্প্ৰশ্নসংহৃষ্টো ৱিপ্ৰাণাং ৰৌমহৰ্ষণিঃ ।
প্ৰতিপূজ্য ৱচস্তেষাং প্ৰৱক্তুমুপচক্ৰমে ॥ ১ ॥
ইতি সম্প্ৰশ্নসংহৃষ্টো ৱিপ্ৰাণাং ৰৌমহৰ্ষণিঃ ।
প্ৰতিপূজ্য ৱচস্তেষাং প্ৰৱক্তুমুপচক্ৰমে ॥ ১ ॥
সূত উৱাচ
যং প্ৰৱ্ৰজন্তমনুপেতমপেতকৃত্যং
দ্ৱৈপাযনো ৱিৰহকাতৰ আজুহাৱ ।
পুত্ৰেতি তন্মযতযা তৰৱোঽভিনেদু-
স্তং সৰ্ৱভূতহৃদযং মুনিমানতোঽস্মি ॥ ২ ॥
যং প্ৰৱ্ৰজন্তমনুপেতমপেতকৃত্যং
দ্ৱৈপাযনো ৱিৰহকাতৰ আজুহাৱ ।
পুত্ৰেতি তন্মযতযা তৰৱোঽভিনেদু-
স্তং সৰ্ৱভূতহৃদযং মুনিমানতোঽস্মি ॥ ২ ॥
যঃ স্ৱানুভাৱমখিলশ্ৰুতিসাৰমেক-
মধ্যাত্মদীপমতিতিতীৰ্ষতাং তমোঽন্ধম্ ।
সংসাৰিণাং কৰুণযাহ পুৰাণগুহ্যং
তং ৱ্যাসসূনুমুপযামি গুৰুং মুনীনাম্ ॥ ৩ ॥
মধ্যাত্মদীপমতিতিতীৰ্ষতাং তমোঽন্ধম্ ।
সংসাৰিণাং কৰুণযাহ পুৰাণগুহ্যং
তং ৱ্যাসসূনুমুপযামি গুৰুং মুনীনাম্ ॥ ৩ ॥
নাৰাযণং নমস্কৃত্য নৰং চৈৱ নৰোত্তমম্ ।
দেৱীং সৰস্ৱতীং ৱ্যাসং ততো জযমুদীৰযেত্ ॥ ৪ ॥
দেৱীং সৰস্ৱতীং ৱ্যাসং ততো জযমুদীৰযেত্ ॥ ৪ ॥
মুনযঃ সাধু পৃষ্টোঽহং ভৱদ্ভিৰ্লোকমঙ্গলম্ ।
যত্কৃতঃ কৃষ্ণসম্প্ৰশ্নো যেনাত্মা সুপ্ৰসীদতি ॥ ৫ ॥
যত্কৃতঃ কৃষ্ণসম্প্ৰশ্নো যেনাত্মা সুপ্ৰসীদতি ॥ ৫ ॥
স ৱৈ পুংসাং পৰো ধৰ্মো যতো ভক্তিৰধোক্ষজে ।
অহৈতুক্যপ্ৰতিহতা যযাত্মা সুপ্ৰসীদতি ॥ ৬ ॥
অহৈতুক্যপ্ৰতিহতা যযাত্মা সুপ্ৰসীদতি ॥ ৬ ॥
ৱাসুদেৱে ভগৱতি ভক্তিযোগঃ প্ৰযোজিতঃ ।
জনযত্যাশু ৱৈৰাগ্যং জ্ঞানং চ যদহৈতুকম্ ॥ ৭ ॥
জনযত্যাশু ৱৈৰাগ্যং জ্ঞানং চ যদহৈতুকম্ ॥ ৭ ॥
ধৰ্মঃ স্ৱনুষ্ঠিতঃ পুংসাং ৱিষ্ৱক্সেনকথাসু যঃ ।
নোত্পাদযেদ্যদি ৰতিং শ্ৰম এৱ হি কেৱলম্ ॥ ৮ ॥
নোত্পাদযেদ্যদি ৰতিং শ্ৰম এৱ হি কেৱলম্ ॥ ৮ ॥
ধৰ্মস্য হ্যাপৱৰ্গ্যস্য নাৰ্থোঽৰ্থাযোপকল্পতে ।
নাৰ্থস্য ধৰ্মৈকান্তস্য কামো লাভায হি স্মৃতঃ ॥ ৯ ॥
নাৰ্থস্য ধৰ্মৈকান্তস্য কামো লাভায হি স্মৃতঃ ॥ ৯ ॥
কামস্য নেন্দ্ৰিযপ্ৰীতিৰ্লাভো জীৱেত যাৱতা ।
জীৱস্য তত্ত্ৱজিজ্ঞাসা নাৰ্থো যশ্চেহ কৰ্মভিঃ ॥ ১০ ॥
জীৱস্য তত্ত্ৱজিজ্ঞাসা নাৰ্থো যশ্চেহ কৰ্মভিঃ ॥ ১০ ॥
ৱদন্তি তত্তত্ত্ৱৱিদস্তত্ত্ৱং যজ্জ্ঞানমদ্ৱযম্ ।
ব্ৰহ্মেতি পৰমাত্মেতি ভগৱানিতি শব্দ্যতে ॥ ১১ ॥
ব্ৰহ্মেতি পৰমাত্মেতি ভগৱানিতি শব্দ্যতে ॥ ১১ ॥
তচ্ছ্ৰদ্দধানা মুনযো জ্ঞানৱৈৰাগ্যযুক্তযা ।
পশ্যন্ত্যাত্মনি চাত্মানং ভক্ত্যা শ্ৰুতগৃহীতযা ॥ ১২ ॥
পশ্যন্ত্যাত্মনি চাত্মানং ভক্ত্যা শ্ৰুতগৃহীতযা ॥ ১২ ॥
অতঃ পুম্ভিৰ্দ্ৱিজশ্ৰেষ্ঠা ৱৰ্ণাশ্ৰমৱিভাগশঃ ।
স্ৱনুষ্ঠিতস্য ধৰ্মস্য সংসিদ্ধিৰ্হৰিতোষণম্ ॥ ১৩ ॥
স্ৱনুষ্ঠিতস্য ধৰ্মস্য সংসিদ্ধিৰ্হৰিতোষণম্ ॥ ১৩ ॥
তস্মাদেকেন মনসা ভগৱান্ সাত্ৱতাং পতিঃ ।
শ্ৰোতৱ্যঃ কীৰ্তিতৱ্যশ্চ ধ্যেযঃ পূজ্যশ্চ নিত্যদা ॥ ১৪ ॥
শ্ৰোতৱ্যঃ কীৰ্তিতৱ্যশ্চ ধ্যেযঃ পূজ্যশ্চ নিত্যদা ॥ ১৪ ॥
যদনুধ্যাসিনা যুক্তাঃ কৰ্মগ্ৰন্থিনিবন্ধনম্ ।
ছিন্দন্তি কোৱিদাস্তস্য কো ন কুৰ্যাত্কথাৰতিম্ ॥ ১৫ ॥
ছিন্দন্তি কোৱিদাস্তস্য কো ন কুৰ্যাত্কথাৰতিম্ ॥ ১৫ ॥
শুশ্ৰূষোঃ শ্ৰদ্দধানস্য ৱাসুদেৱকথাৰুচিঃ ।
স্যান্মহত্সেৱযা ৱিপ্ৰাঃ পুণ্যতীৰ্থনিষেৱণাত্ ॥ ১৬ ॥
স্যান্মহত্সেৱযা ৱিপ্ৰাঃ পুণ্যতীৰ্থনিষেৱণাত্ ॥ ১৬ ॥
শৃণ্ৱতাং স্ৱকথাঃ কৃষ্ণঃ পুণ্যশ্ৰৱণকীৰ্তনঃ ।
হৃদ্যন্তঃস্থো হ্যভদ্ৰাণি ৱিধুনোতি সুহৃত্সতাম্ ॥ ১৭ ॥
হৃদ্যন্তঃস্থো হ্যভদ্ৰাণি ৱিধুনোতি সুহৃত্সতাম্ ॥ ১৭ ॥
নষ্টপ্ৰাযেষ্ৱভদ্ৰেষু নিত্যং ভাগৱতসেৱযা ।
ভগৱত্যুত্তমশ্লোকে ভক্তিৰ্ভৱতি নৈষ্ঠিকী ॥ ১৮ ॥
ভগৱত্যুত্তমশ্লোকে ভক্তিৰ্ভৱতি নৈষ্ঠিকী ॥ ১৮ ॥
তদা ৰজস্তমোভাৱাঃ কামলোভাদযশ্চ যে ।
চেত এতৈৰনাৱিদ্ধং স্থিতং সত্ত্ৱে প্ৰসীদতি ॥ ১৯ ॥
চেত এতৈৰনাৱিদ্ধং স্থিতং সত্ত্ৱে প্ৰসীদতি ॥ ১৯ ॥
এৱং প্ৰসন্নমনসো ভগৱদ্ভক্তিযোগতঃ ।
ভগৱত্তত্ত্ৱৱিজ্ঞানং মুক্তসঙ্গস্য জাযতে ॥ ২০ ॥
ভগৱত্তত্ত্ৱৱিজ্ঞানং মুক্তসঙ্গস্য জাযতে ॥ ২০ ॥
ভিদ্যতে হৃদযগ্ৰন্থিশ্ছিদ্যন্তে সৰ্ৱসংশযাঃ ।
ক্ষীযন্তে চাস্য কৰ্মাণি দৃষ্ট এৱাত্মনীশ্ৱৰে ॥ ২১ ॥
ক্ষীযন্তে চাস্য কৰ্মাণি দৃষ্ট এৱাত্মনীশ্ৱৰে ॥ ২১ ॥
অতো ৱৈ কৱযো নিত্যং ভক্তিং পৰমযা মুদা ।
ৱাসুদেৱে ভগৱতি কুৰ্ৱন্ত্যাত্মপ্ৰসাদনীম্ ॥ ২২ ॥
ৱাসুদেৱে ভগৱতি কুৰ্ৱন্ত্যাত্মপ্ৰসাদনীম্ ॥ ২২ ॥
সত্ত্ৱং ৰজস্তম ইতি প্ৰকৃতেৰ্গুণাস্তৈ-
ৰ্যুক্তঃ পৰঃ পুৰুষ এক ইহাস্য ধত্তে ।
স্থিত্যাদযে হৰিৱিৰিঞ্চিহৰেতি সংজ্ঞাঃ
শ্ৰেযাংসি তত্ৰ খলু সত্ত্ৱতনোৰ্নৃণাং স্যুঃ ॥ ২৩ ॥
ৰ্যুক্তঃ পৰঃ পুৰুষ এক ইহাস্য ধত্তে ।
স্থিত্যাদযে হৰিৱিৰিঞ্চিহৰেতি সংজ্ঞাঃ
শ্ৰেযাংসি তত্ৰ খলু সত্ত্ৱতনোৰ্নৃণাং স্যুঃ ॥ ২৩ ॥
পাৰ্থিৱাদ্দাৰুণো ধূমস্তস্মাদগ্নিস্ত্ৰযীমযঃ ।
তমসস্তু ৰজস্তস্মাত্সত্ত্ৱং যদ্ব্ৰহ্মদৰ্শনম্ ॥ ২৪ ॥
তমসস্তু ৰজস্তস্মাত্সত্ত্ৱং যদ্ব্ৰহ্মদৰ্শনম্ ॥ ২৪ ॥
ভেজিৰে মুনযোঽথাগ্ৰে ভগৱন্তমধোক্ষজম্ ।
সত্ত্ৱং ৱিশুদ্ধং ক্ষেমায কল্পন্তে যেঽনু তানিহ ॥ ২৫ ॥
সত্ত্ৱং ৱিশুদ্ধং ক্ষেমায কল্পন্তে যেঽনু তানিহ ॥ ২৫ ॥
মুমুক্ষৱো ঘোৰৰূপান্ হিত্ৱা ভূতপতীনথ ।
নাৰাযণকলাঃ শান্তা ভজন্তি হ্যনসূযৱঃ ॥ ২৬ ॥
নাৰাযণকলাঃ শান্তা ভজন্তি হ্যনসূযৱঃ ॥ ২৬ ॥
ৰজস্তমঃপ্ৰকৃতযঃ সমশীলা ভজন্তি ৱৈ ।
পিতৃভূতপ্ৰজেশাদীন্শ্ৰিযৈশ্ৱৰ্যপ্ৰজেপ্সৱঃ ॥ ২৭ ॥
পিতৃভূতপ্ৰজেশাদীন্শ্ৰিযৈশ্ৱৰ্যপ্ৰজেপ্সৱঃ ॥ ২৭ ॥
ৱাসুদেৱপৰা ৱেদা ৱাসুদেৱপৰা মখাঃ ।
ৱাসুদেৱপৰা যোগা ৱাসুদেৱপৰাঃ ক্ৰিযাঃ ॥ ২৮ ॥
ৱাসুদেৱপৰা যোগা ৱাসুদেৱপৰাঃ ক্ৰিযাঃ ॥ ২৮ ॥
ৱাসুদেৱপৰং জ্ঞানং ৱাসুদেৱপৰং তপঃ ।
ৱাসুদেৱপৰো ধৰ্মো ৱাসুদেৱপৰা গতিঃ ॥ ২৯ ॥
ৱাসুদেৱপৰো ধৰ্মো ৱাসুদেৱপৰা গতিঃ ॥ ২৯ ॥
স এৱেদং সসৰ্জাগ্ৰে ভগৱানাত্মমাযযা ।
সদসদ্ৰূপযা চাসৌ গুণমযাগুণো ৱিভুঃ ॥ ৩০ ॥
সদসদ্ৰূপযা চাসৌ গুণমযাগুণো ৱিভুঃ ॥ ৩০ ॥
তযা ৱিলসিতেষ্ৱেষু গুণেষু গুণৱানিৱ ।
অন্তঃপ্ৰৱিষ্ট আভাতি ৱিজ্ঞানেন ৱিজৃম্ভিতঃ ॥ ৩১ ॥
অন্তঃপ্ৰৱিষ্ট আভাতি ৱিজ্ঞানেন ৱিজৃম্ভিতঃ ॥ ৩১ ॥
যথা হ্যৱহিতো ৱহ্নিৰ্দাৰুষ্ৱেকঃ স্ৱযোনিষু ।
নানেৱ ভাতি ৱিশ্ৱাত্মা ভূতেষু চ তথা পুমান্ ॥ ৩২ ॥
নানেৱ ভাতি ৱিশ্ৱাত্মা ভূতেষু চ তথা পুমান্ ॥ ৩২ ॥
অসৌ গুণমযৈৰ্ভাৱৈৰ্ভূতসূক্ষ্মেন্দ্ৰিযাত্মভিঃ ।
স্ৱনিৰ্মিতেষু নিৰ্ৱিষ্টো ভুঙ্ক্তে ভূতেষু তদ্গুণান্ ॥ ৩৩ ॥
স্ৱনিৰ্মিতেষু নিৰ্ৱিষ্টো ভুঙ্ক্তে ভূতেষু তদ্গুণান্ ॥ ৩৩ ॥
ভাৱযত্যেষ সত্ত্ৱেন লোকান্ ৱৈ লোকভাৱনঃ ।
লীলাৱতাৰানুৰতো দেৱতিৰ্যঙ্নৰাদিষু ॥ ৩৪ ॥
লীলাৱতাৰানুৰতো দেৱতিৰ্যঙ্নৰাদিষু ॥ ৩৪ ॥