ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ
ଇତି ସମ୍ପ୍ରଶ୍ନସଂହୃଷ୍ଟୋ ଵିପ୍ରାଣାଂ ରୌମହର୍ଷଣିଃ ।
ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ଵଚସ୍ତେଷାଂ ପ୍ରଵକ୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ ॥ ୧ ॥
ଇତି ସମ୍ପ୍ରଶ୍ନସଂହୃଷ୍ଟୋ ଵିପ୍ରାଣାଂ ରୌମହର୍ଷଣିଃ ।
ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ଵଚସ୍ତେଷାଂ ପ୍ରଵକ୍ତୁମୁପଚକ୍ରମେ ॥ ୧ ॥
ସୂତ ଉଵାଚ
ଯଂ ପ୍ରଵ୍ରଜନ୍ତମନୁପେତମପେତକୃତ୍ଯଂ
ଦ୍ଵୈପାଯନୋ ଵିରହକାତର ଆଜୁହାଵ ।
ପୁତ୍ରେତି ତନ୍ମଯତଯା ତରଵୋଽଭିନେଦୁ-
ସ୍ତଂ ସର୍ଵଭୂତହୃଦଯଂ ମୁନିମାନତୋଽସ୍ମି ॥ ୨ ॥
ଯଂ ପ୍ରଵ୍ରଜନ୍ତମନୁପେତମପେତକୃତ୍ଯଂ
ଦ୍ଵୈପାଯନୋ ଵିରହକାତର ଆଜୁହାଵ ।
ପୁତ୍ରେତି ତନ୍ମଯତଯା ତରଵୋଽଭିନେଦୁ-
ସ୍ତଂ ସର୍ଵଭୂତହୃଦଯଂ ମୁନିମାନତୋଽସ୍ମି ॥ ୨ ॥
ଯଃ ସ୍ଵାନୁଭାଵମଖିଲଶ୍ରୁତିସାରମେକ-
ମଧ୍ଯାତ୍ମଦୀପମତିତିତୀର୍ଷତାଂ ତମୋଽନ୍ଧମ୍ ।
ସଂସାରିଣାଂ କରୁଣଯାହ ପୁରାଣଗୁହ୍ଯଂ
ତଂ ଵ୍ଯାସସୂନୁମୁପଯାମି ଗୁରୁଂ ମୁନୀନାମ୍ ॥ ୩ ॥
ମଧ୍ଯାତ୍ମଦୀପମତିତିତୀର୍ଷତାଂ ତମୋଽନ୍ଧମ୍ ।
ସଂସାରିଣାଂ କରୁଣଯାହ ପୁରାଣଗୁହ୍ଯଂ
ତଂ ଵ୍ଯାସସୂନୁମୁପଯାମି ଗୁରୁଂ ମୁନୀନାମ୍ ॥ ୩ ॥
ନାରାଯଣଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ନରଂ ଚୈଵ ନରୋତ୍ତମମ୍ ।
ଦେଵୀଂ ସରସ୍ଵତୀଂ ଵ୍ଯାସଂ ତତୋ ଜଯମୁଦୀରଯେତ୍ ॥ ୪ ॥
ଦେଵୀଂ ସରସ୍ଵତୀଂ ଵ୍ଯାସଂ ତତୋ ଜଯମୁଦୀରଯେତ୍ ॥ ୪ ॥
ମୁନଯଃ ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟୋଽହଂ ଭଵଦ୍ଭିର୍ଲୋକମଙ୍ଗଲମ୍ ।
ଯତ୍କୃତଃ କୃଷ୍ଣସମ୍ପ୍ରଶ୍ନୋ ଯେନାତ୍ମା ସୁପ୍ରସୀଦତି ॥ ୫ ॥
ଯତ୍କୃତଃ କୃଷ୍ଣସମ୍ପ୍ରଶ୍ନୋ ଯେନାତ୍ମା ସୁପ୍ରସୀଦତି ॥ ୫ ॥
ସ ଵୈ ପୁଂସାଂ ପରୋ ଧର୍ମୋ ଯତୋ ଭକ୍ତିରଧୋକ୍ଷଜେ ।
ଅହୈତୁକ୍ଯପ୍ରତିହତା ଯଯାତ୍ମା ସୁପ୍ରସୀଦତି ॥ ୬ ॥
ଅହୈତୁକ୍ଯପ୍ରତିହତା ଯଯାତ୍ମା ସୁପ୍ରସୀଦତି ॥ ୬ ॥
ଵାସୁଦେଵେ ଭଗଵତି ଭକ୍ତିଯୋଗଃ ପ୍ରଯୋଜିତଃ ।
ଜନଯତ୍ଯାଶୁ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ଯଦହୈତୁକମ୍ ॥ ୭ ॥
ଜନଯତ୍ଯାଶୁ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ଯଦହୈତୁକମ୍ ॥ ୭ ॥
ଧର୍ମଃ ସ୍ଵନୁଷ୍ଠିତଃ ପୁଂସାଂ ଵିଷ୍ଵକ୍ସେନକଥାସୁ ଯଃ ।
ନୋତ୍ପାଦଯେଦ୍ଯଦି ରତିଂ ଶ୍ରମ ଏଵ ହି କେଵଲମ୍ ॥ ୮ ॥
ନୋତ୍ପାଦଯେଦ୍ଯଦି ରତିଂ ଶ୍ରମ ଏଵ ହି କେଵଲମ୍ ॥ ୮ ॥
ଧର୍ମସ୍ଯ ହ୍ଯାପଵର୍ଗ୍ଯସ୍ଯ ନାର୍ଥୋଽର୍ଥାଯୋପକଲ୍ପତେ ।
ନାର୍ଥସ୍ଯ ଧର୍ମୈକାନ୍ତସ୍ଯ କାମୋ ଲାଭାଯ ହି ସ୍ମୃତଃ ॥ ୯ ॥
ନାର୍ଥସ୍ଯ ଧର୍ମୈକାନ୍ତସ୍ଯ କାମୋ ଲାଭାଯ ହି ସ୍ମୃତଃ ॥ ୯ ॥
କାମସ୍ଯ ନେନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରୀତିର୍ଲାଭୋ ଜୀଵେତ ଯାଵତା ।
ଜୀଵସ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵଜିଜ୍ଞାସା ନାର୍ଥୋ ଯଶ୍ଚେହ କର୍ମଭିଃ ॥ ୧୦ ॥
ଜୀଵସ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵଜିଜ୍ଞାସା ନାର୍ଥୋ ଯଶ୍ଚେହ କର୍ମଭିଃ ॥ ୧୦ ॥
ଵଦନ୍ତି ତତ୍ତତ୍ତ୍ଵଵିଦସ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯଜ୍ଜ୍ଞାନମଦ୍ଵଯମ୍ ।
ବ୍ରହ୍ମେତି ପରମାତ୍ମେତି ଭଗଵାନିତି ଶବ୍ଦ୍ଯତେ ॥ ୧୧ ॥
ବ୍ରହ୍ମେତି ପରମାତ୍ମେତି ଭଗଵାନିତି ଶବ୍ଦ୍ଯତେ ॥ ୧୧ ॥
ତଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଦଧାନା ମୁନଯୋ ଜ୍ଞାନଵୈରାଗ୍ଯଯୁକ୍ତଯା ।
ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାତ୍ମନି ଚାତ୍ମାନଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରୁତଗୃହୀତଯା ॥ ୧୨ ॥
ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯାତ୍ମନି ଚାତ୍ମାନଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରୁତଗୃହୀତଯା ॥ ୧୨ ॥
ଅତଃ ପୁମ୍ଭିର୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵର୍ଣାଶ୍ରମଵିଭାଗଶଃ ।
ସ୍ଵନୁଷ୍ଠିତସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ସଂସିଦ୍ଧିର୍ହରିତୋଷଣମ୍ ॥ ୧୩ ॥
ସ୍ଵନୁଷ୍ଠିତସ୍ଯ ଧର୍ମସ୍ଯ ସଂସିଦ୍ଧିର୍ହରିତୋଷଣମ୍ ॥ ୧୩ ॥
ତସ୍ମାଦେକେନ ମନସା ଭଗଵାନ୍ ସାତ୍ଵତାଂ ପତିଃ ।
ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଃ କୀର୍ତିତଵ୍ଯଶ୍ଚ ଧ୍ଯେଯଃ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଦା ॥ ୧୪ ॥
ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଃ କୀର୍ତିତଵ୍ଯଶ୍ଚ ଧ୍ଯେଯଃ ପୂଜ୍ଯଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଦା ॥ ୧୪ ॥
ଯଦନୁଧ୍ଯାସିନା ଯୁକ୍ତାଃ କର୍ମଗ୍ରନ୍ଥିନିବନ୍ଧନମ୍ ।
ଛିନ୍ଦନ୍ତି କୋଵିଦାସ୍ତସ୍ଯ କୋ ନ କୁର୍ଯାତ୍କଥାରତିମ୍ ॥ ୧୫ ॥
ଛିନ୍ଦନ୍ତି କୋଵିଦାସ୍ତସ୍ଯ କୋ ନ କୁର୍ଯାତ୍କଥାରତିମ୍ ॥ ୧୫ ॥
ଶୁଶ୍ରୂଷୋଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନସ୍ଯ ଵାସୁଦେଵକଥାରୁଚିଃ ।
ସ୍ଯାନ୍ମହତ୍ସେଵଯା ଵିପ୍ରାଃ ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥନିଷେଵଣାତ୍ ॥ ୧୬ ॥
ସ୍ଯାନ୍ମହତ୍ସେଵଯା ଵିପ୍ରାଃ ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥନିଷେଵଣାତ୍ ॥ ୧୬ ॥
ଶୃଣ୍ଵତାଂ ସ୍ଵକଥାଃ କୃଷ୍ଣଃ ପୁଣ୍ଯଶ୍ରଵଣକୀର୍ତନଃ ।
ହୃଦ୍ଯନ୍ତଃସ୍ଥୋ ହ୍ଯଭଦ୍ରାଣି ଵିଧୁନୋତି ସୁହୃତ୍ସତାମ୍ ॥ ୧୭ ॥
ହୃଦ୍ଯନ୍ତଃସ୍ଥୋ ହ୍ଯଭଦ୍ରାଣି ଵିଧୁନୋତି ସୁହୃତ୍ସତାମ୍ ॥ ୧୭ ॥
ନଷ୍ଟପ୍ରାଯେଷ୍ଵଭଦ୍ରେଷୁ ନିତ୍ଯଂ ଭାଗଵତସେଵଯା ।
ଭଗଵତ୍ଯୁତ୍ତମଶ୍ଲୋକେ ଭକ୍ତିର୍ଭଵତି ନୈଷ୍ଠିକୀ ॥ ୧୮ ॥
ଭଗଵତ୍ଯୁତ୍ତମଶ୍ଲୋକେ ଭକ୍ତିର୍ଭଵତି ନୈଷ୍ଠିକୀ ॥ ୧୮ ॥
ତଦା ରଜସ୍ତମୋଭାଵାଃ କାମଲୋଭାଦଯଶ୍ଚ ଯେ ।
ଚେତ ଏତୈରନାଵିଦ୍ଧଂ ସ୍ଥିତଂ ସତ୍ତ୍ଵେ ପ୍ରସୀଦତି ॥ ୧୯ ॥
ଚେତ ଏତୈରନାଵିଦ୍ଧଂ ସ୍ଥିତଂ ସତ୍ତ୍ଵେ ପ୍ରସୀଦତି ॥ ୧୯ ॥
ଏଵଂ ପ୍ରସନ୍ନମନସୋ ଭଗଵଦ୍ଭକ୍ତିଯୋଗତଃ ।
ଭଗଵତ୍ତତ୍ତ୍ଵଵିଜ୍ଞାନଂ ମୁକ୍ତସଙ୍ଗସ୍ଯ ଜାଯତେ ॥ ୨୦ ॥
ଭଗଵତ୍ତତ୍ତ୍ଵଵିଜ୍ଞାନଂ ମୁକ୍ତସଙ୍ଗସ୍ଯ ଜାଯତେ ॥ ୨୦ ॥
ଭିଦ୍ଯତେ ହୃଦଯଗ୍ରନ୍ଥିଶ୍ଛିଦ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଵସଂଶଯାଃ ।
କ୍ଷୀଯନ୍ତେ ଚାସ୍ଯ କର୍ମାଣି ଦୃଷ୍ଟ ଏଵାତ୍ମନୀଶ୍ଵରେ ॥ ୨୧ ॥
କ୍ଷୀଯନ୍ତେ ଚାସ୍ଯ କର୍ମାଣି ଦୃଷ୍ଟ ଏଵାତ୍ମନୀଶ୍ଵରେ ॥ ୨୧ ॥
ଅତୋ ଵୈ କଵଯୋ ନିତ୍ଯଂ ଭକ୍ତିଂ ପରମଯା ମୁଦା ।
ଵାସୁଦେଵେ ଭଗଵତି କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯାତ୍ମପ୍ରସାଦନୀମ୍ ॥ ୨୨ ॥
ଵାସୁଦେଵେ ଭଗଵତି କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯାତ୍ମପ୍ରସାଦନୀମ୍ ॥ ୨୨ ॥
ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜସ୍ତମ ଇତି ପ୍ରକୃତେର୍ଗୁଣାସ୍ତୈ-
ର୍ଯୁକ୍ତଃ ପରଃ ପୁରୁଷ ଏକ ଇହାସ୍ଯ ଧତ୍ତେ ।
ସ୍ଥିତ୍ଯାଦଯେ ହରିଵିରିଞ୍ଚିହରେତି ସଂଜ୍ଞାଃ
ଶ୍ରେଯାଂସି ତତ୍ର ଖଲୁ ସତ୍ତ୍ଵତନୋର୍ନୃଣାଂ ସ୍ଯୁଃ ॥ ୨୩ ॥
ର୍ଯୁକ୍ତଃ ପରଃ ପୁରୁଷ ଏକ ଇହାସ୍ଯ ଧତ୍ତେ ।
ସ୍ଥିତ୍ଯାଦଯେ ହରିଵିରିଞ୍ଚିହରେତି ସଂଜ୍ଞାଃ
ଶ୍ରେଯାଂସି ତତ୍ର ଖଲୁ ସତ୍ତ୍ଵତନୋର୍ନୃଣାଂ ସ୍ଯୁଃ ॥ ୨୩ ॥
ପାର୍ଥିଵାଦ୍ଦାରୁଣୋ ଧୂମସ୍ତସ୍ମାଦଗ୍ନିସ୍ତ୍ରଯୀମଯଃ ।
ତମସସ୍ତୁ ରଜସ୍ତସ୍ମାତ୍ସତ୍ତ୍ଵଂ ଯଦ୍ବ୍ରହ୍ମଦର୍ଶନମ୍ ॥ ୨୪ ॥
ତମସସ୍ତୁ ରଜସ୍ତସ୍ମାତ୍ସତ୍ତ୍ଵଂ ଯଦ୍ବ୍ରହ୍ମଦର୍ଶନମ୍ ॥ ୨୪ ॥
ଭେଜିରେ ମୁନଯୋଽଥାଗ୍ରେ ଭଗଵନ୍ତମଧୋକ୍ଷଜମ୍ ।
ସତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଶୁଦ୍ଧଂ କ୍ଷେମାଯ କଲ୍ପନ୍ତେ ଯେଽନୁ ତାନିହ ॥ ୨୫ ॥
ସତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଶୁଦ୍ଧଂ କ୍ଷେମାଯ କଲ୍ପନ୍ତେ ଯେଽନୁ ତାନିହ ॥ ୨୫ ॥
ମୁମୁକ୍ଷଵୋ ଘୋରରୂପାନ୍ ହିତ୍ଵା ଭୂତପତୀନଥ ।
ନାରାଯଣକଲାଃ ଶାନ୍ତା ଭଜନ୍ତି ହ୍ଯନସୂଯଵଃ ॥ ୨୬ ॥
ନାରାଯଣକଲାଃ ଶାନ୍ତା ଭଜନ୍ତି ହ୍ଯନସୂଯଵଃ ॥ ୨୬ ॥
ରଜସ୍ତମଃପ୍ରକୃତଯଃ ସମଶୀଲା ଭଜନ୍ତି ଵୈ ।
ପିତୃଭୂତପ୍ରଜେଶାଦୀନ୍ଶ୍ରିଯୈଶ୍ଵର୍ଯପ୍ରଜେପ୍ସଵଃ ॥ ୨୭ ॥
ପିତୃଭୂତପ୍ରଜେଶାଦୀନ୍ଶ୍ରିଯୈଶ୍ଵର୍ଯପ୍ରଜେପ୍ସଵଃ ॥ ୨୭ ॥
ଵାସୁଦେଵପରା ଵେଦା ଵାସୁଦେଵପରା ମଖାଃ ।
ଵାସୁଦେଵପରା ଯୋଗା ଵାସୁଦେଵପରାଃ କ୍ରିଯାଃ ॥ ୨୮ ॥
ଵାସୁଦେଵପରା ଯୋଗା ଵାସୁଦେଵପରାଃ କ୍ରିଯାଃ ॥ ୨୮ ॥
ଵାସୁଦେଵପରଂ ଜ୍ଞାନଂ ଵାସୁଦେଵପରଂ ତପଃ ।
ଵାସୁଦେଵପରୋ ଧର୍ମୋ ଵାସୁଦେଵପରା ଗତିଃ ॥ ୨୯ ॥
ଵାସୁଦେଵପରୋ ଧର୍ମୋ ଵାସୁଦେଵପରା ଗତିଃ ॥ ୨୯ ॥
ସ ଏଵେଦଂ ସସର୍ଜାଗ୍ରେ ଭଗଵାନାତ୍ମମାଯଯା ।
ସଦସଦ୍ରୂପଯା ଚାସୌ ଗୁଣମଯାଗୁଣୋ ଵିଭୁଃ ॥ ୩୦ ॥
ସଦସଦ୍ରୂପଯା ଚାସୌ ଗୁଣମଯାଗୁଣୋ ଵିଭୁଃ ॥ ୩୦ ॥
ତଯା ଵିଲସିତେଷ୍ଵେଷୁ ଗୁଣେଷୁ ଗୁଣଵାନିଵ ।
ଅନ୍ତଃପ୍ରଵିଷ୍ଟ ଆଭାତି ଵିଜ୍ଞାନେନ ଵିଜୃମ୍ଭିତଃ ॥ ୩୧ ॥
ଅନ୍ତଃପ୍ରଵିଷ୍ଟ ଆଭାତି ଵିଜ୍ଞାନେନ ଵିଜୃମ୍ଭିତଃ ॥ ୩୧ ॥
ଯଥା ହ୍ଯଵହିତୋ ଵହ୍ନିର୍ଦାରୁଷ୍ଵେକଃ ସ୍ଵଯୋନିଷୁ ।
ନାନେଵ ଭାତି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଭୂତେଷୁ ଚ ତଥା ପୁମାନ୍ ॥ ୩୨ ॥
ନାନେଵ ଭାତି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଭୂତେଷୁ ଚ ତଥା ପୁମାନ୍ ॥ ୩୨ ॥
ଅସୌ ଗୁଣମଯୈର୍ଭାଵୈର୍ଭୂତସୂକ୍ଷ୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାତ୍ମଭିଃ ।
ସ୍ଵନିର୍ମିତେଷୁ ନିର୍ଵିଷ୍ଟୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଭୂତେଷୁ ତଦ୍ଗୁଣାନ୍ ॥ ୩୩ ॥
ସ୍ଵନିର୍ମିତେଷୁ ନିର୍ଵିଷ୍ଟୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଭୂତେଷୁ ତଦ୍ଗୁଣାନ୍ ॥ ୩୩ ॥
ଭାଵଯତ୍ଯେଷ ସତ୍ତ୍ଵେନ ଲୋକାନ୍ ଵୈ ଲୋକଭାଵନଃ ।
ଲୀଲାଵତାରାନୁରତୋ ଦେଵତିର୍ଯଙ୍ନରାଦିଷୁ ॥ ୩୪ ॥
ଲୀଲାଵତାରାନୁରତୋ ଦେଵତିର୍ଯଙ୍ନରାଦିଷୁ ॥ ୩୪ ॥