সূত উৱাচ
ইতি ভীতঃ প্ৰজাদ্ৰোহাত্সৰ্ৱধৰ্মৱিৱিত্সযা ।
ততো ৱিনশনং প্ৰাগাদ্ যত্ৰ দেৱৱ্ৰতোঽপতত্ ॥ ১ ॥
ইতি ভীতঃ প্ৰজাদ্ৰোহাত্সৰ্ৱধৰ্মৱিৱিত্সযা ।
ততো ৱিনশনং প্ৰাগাদ্ যত্ৰ দেৱৱ্ৰতোঽপতত্ ॥ ১ ॥
তদা তে ভ্ৰাতৰঃ সৰ্ৱে সদশ্ৱৈঃ স্ৱৰ্ণভূষিতৈঃ ।
অন্ৱগচ্ছন্ ৰথৈৰ্ৱিপ্ৰা ৱ্যাসধৌম্যাদযস্তথা ॥ ২ ॥
অন্ৱগচ্ছন্ ৰথৈৰ্ৱিপ্ৰা ৱ্যাসধৌম্যাদযস্তথা ॥ ২ ॥
ভগৱানপি ৱিপ্ৰৰ্ষে ৰথেন সধনঞ্জযঃ ।
স তৈৰ্ৱ্যৰোচত নৃপঃ কুৱেৰ ইৱ গুহ্যকৈঃ ॥ ৩ ॥
স তৈৰ্ৱ্যৰোচত নৃপঃ কুৱেৰ ইৱ গুহ্যকৈঃ ॥ ৩ ॥
দৃষ্ট্ৱা নিপতিতং ভূমৌ দিৱশ্চ্যুতমিৱামৰম্ ।
প্ৰণেমুঃ পাণ্ডৱা ভীষ্মং সানুগাঃ সহ চক্ৰিণা ॥ ৪ ॥
প্ৰণেমুঃ পাণ্ডৱা ভীষ্মং সানুগাঃ সহ চক্ৰিণা ॥ ৪ ॥
তত্ৰ ব্ৰহ্মৰ্ষযঃ সৰ্ৱে দেৱৰ্ষযশ্চ সত্তম ।
ৰাজৰ্ষযশ্চ তত্ৰাসন্ দ্ৰষ্টুং ভৰতপুঙ্গৱম্ ॥ ৫ ॥
ৰাজৰ্ষযশ্চ তত্ৰাসন্ দ্ৰষ্টুং ভৰতপুঙ্গৱম্ ॥ ৫ ॥
পৰ্ৱতো নাৰদো ধৌম্যো ভগৱান্ বাদৰাযণঃ ।
বৃহদশ্ৱো ভৰদ্ৱাজঃ সশিষ্যো ৰেণুকাসুতঃ ॥ ৬ ॥
বৃহদশ্ৱো ভৰদ্ৱাজঃ সশিষ্যো ৰেণুকাসুতঃ ॥ ৬ ॥
ৱসিষ্ঠ ইন্দ্ৰপ্ৰমদস্ত্ৰিতো গৃত্সমদোঽসিতঃ ।
কক্ষীৱান্ গৌতমোঽত্ৰিশ্চ কৌশিকোঽথ সুদৰ্শনঃ ॥ ৭ ॥
কক্ষীৱান্ গৌতমোঽত্ৰিশ্চ কৌশিকোঽথ সুদৰ্শনঃ ॥ ৭ ॥
অন্যে চ মুনযো ব্ৰহ্মন্ ব্ৰহ্মৰাতাদযোঽমলাঃ ।
শিষ্যৈৰুপেতা আজগ্মুঃ কশ্যপাঙ্গিৰসাদযঃ ॥ ৮ ॥
শিষ্যৈৰুপেতা আজগ্মুঃ কশ্যপাঙ্গিৰসাদযঃ ॥ ৮ ॥
তান্ সমেতান্ মহাভাগানুপলভ্য ৱসূত্তমঃ ।
পূজযামাস ধৰ্মজ্ঞো দেশকালৱিভাগৱিত্ ॥ ৯ ॥
পূজযামাস ধৰ্মজ্ঞো দেশকালৱিভাগৱিত্ ॥ ৯ ॥
কৃষ্ণং চ তত্প্ৰভাৱজ্ঞ আসীনং জগদীশ্ৱৰম্ ।
হৃদিস্থং পূজযামাস মাযযোপাত্তৱিগ্ৰহম্ ॥ ১০ ॥
হৃদিস্থং পূজযামাস মাযযোপাত্তৱিগ্ৰহম্ ॥ ১০ ॥
পাণ্ডুপুত্ৰানুপাসীনান্ প্ৰশ্ৰযপ্ৰেমসঙ্গতান্ ।
অভ্যাচষ্টানুৰাগাশ্ৰৈৰন্ধীভূতেন চক্ষুষা ॥ ১১ ॥
অভ্যাচষ্টানুৰাগাশ্ৰৈৰন্ধীভূতেন চক্ষুষা ॥ ১১ ॥
অহো কষ্টমহোঽন্যায্যং যদ্যূযং ধৰ্মনন্দনাঃ ।
জীৱিতুং নাৰ্হথ ক্লিষ্টং ৱিপ্ৰধৰ্মাচ্যুতাশ্ৰযাঃ ॥ ১২ ॥
জীৱিতুং নাৰ্হথ ক্লিষ্টং ৱিপ্ৰধৰ্মাচ্যুতাশ্ৰযাঃ ॥ ১২ ॥
সংস্থিতেঽতিৰথে পাণ্ডৌ পৃথা বালপ্ৰজা ৱধূঃ ।
যুষ্মত্কৃতে বহূন্ ক্লেশান্ প্ৰাপ্তা তোকৱতী মুহুঃ ॥ ১৩ ॥
যুষ্মত্কৃতে বহূন্ ক্লেশান্ প্ৰাপ্তা তোকৱতী মুহুঃ ॥ ১৩ ॥
সৰ্ৱং কালকৃতং মন্যে ভৱতাং চ যদপ্ৰিযম্ ।
সপালো যদ্ৱশে লোকো ৱাযোৰিৱ ঘনাৱলিঃ ॥ ১৪ ॥
সপালো যদ্ৱশে লোকো ৱাযোৰিৱ ঘনাৱলিঃ ॥ ১৪ ॥
যত্ৰ ধৰ্মসুতো ৰাজা গদাপাণিৰ্ৱৃকোদৰঃ ।
কৃষ্ণোঽস্ত্ৰী গাণ্ডিৱং চাপং সুহৃত্কৃষ্ণস্ততো ৱিপত্ ॥ ১৫ ॥
কৃষ্ণোঽস্ত্ৰী গাণ্ডিৱং চাপং সুহৃত্কৃষ্ণস্ততো ৱিপত্ ॥ ১৫ ॥
ন হ্যস্য কৰ্হিচিদ্ৰাজন্ পুমান্ ৱেদ ৱিধিত্সিতম্ ।
যদ্ৱিজিজ্ঞাসযা যুক্তা মুহ্যন্তি কৱযোঽপি হি ॥ ১৬ ॥
যদ্ৱিজিজ্ঞাসযা যুক্তা মুহ্যন্তি কৱযোঽপি হি ॥ ১৬ ॥
তস্মাদিদং দৈৱতন্ত্ৰং ৱ্যৱস্য ভৰতৰ্ষভ ।
তস্যানুৱিহিতোঽনাথা নাথ পাহি প্ৰজাঃ প্ৰভো ॥ ১৭ ॥
তস্যানুৱিহিতোঽনাথা নাথ পাহি প্ৰজাঃ প্ৰভো ॥ ১৭ ॥
এষ ৱৈ ভগৱান্সাক্ষাদাদ্যো নাৰাযণঃ পুমান্ ।
মোহযন্মাযযা লোকং গূঢশ্চৰতি ৱৃষ্ণিষু ॥ ১৮ ॥
মোহযন্মাযযা লোকং গূঢশ্চৰতি ৱৃষ্ণিষু ॥ ১৮ ॥
অস্যানুভাৱং ভগৱান্ ৱেদ গুহ্যতমং শিৱঃ ।
দেৱৰ্ষিৰ্নাৰদঃ সাক্ষাদ্ভগৱান্ কপিলো নৃপ ॥ ১৯ ॥
দেৱৰ্ষিৰ্নাৰদঃ সাক্ষাদ্ভগৱান্ কপিলো নৃপ ॥ ১৯ ॥
যং মন্যসে মাতুলেযং প্ৰিযং মিত্ৰং সুহৃত্তমম্ ।
অকৰোঃ সচিৱং দূতং সৌহৃদাদথ সাৰথিম্ ॥ ২০ ॥
অকৰোঃ সচিৱং দূতং সৌহৃদাদথ সাৰথিম্ ॥ ২০ ॥
সৰ্ৱাত্মনঃ সমদৃশো হ্যদ্ৱযস্যানহঙ্কৃতেঃ ।
তত্কৃতং মতিৱৈষম্যং নিৰৱদ্যস্য ন ক্ৱচিত্ ॥ ২১ ॥
তত্কৃতং মতিৱৈষম্যং নিৰৱদ্যস্য ন ক্ৱচিত্ ॥ ২১ ॥
তথাপ্যেকান্তভক্তেষু পশ্য ভূপানুকম্পিতম্ ।
যন্মেঽসূংস্ত্যজতঃ সাক্ষাত্কৃষ্ণো দৰ্শনমাগতঃ ॥ ২২ ॥
যন্মেঽসূংস্ত্যজতঃ সাক্ষাত্কৃষ্ণো দৰ্শনমাগতঃ ॥ ২২ ॥
ভক্ত্যাৱেশ্য মনো যস্মিন্ ৱাচা যন্নাম কীৰ্তযন্ ।
ত্যজন্ কলেৱৰং যোগী মুচ্যতে কামকৰ্মভিঃ ॥ ২৩ ॥
ত্যজন্ কলেৱৰং যোগী মুচ্যতে কামকৰ্মভিঃ ॥ ২৩ ॥
স দেৱদেৱো ভগৱান্ প্ৰতীক্ষতাং
কলেৱৰং যাৱদিদং হিনোম্যহম্ ।
প্ৰসন্নহাসাৰুণলোচনোল্লস-
ন্মুখাম্বুজো ধ্যানপথশ্চতুৰ্ভুজঃ ॥ ২৪ ॥
কলেৱৰং যাৱদিদং হিনোম্যহম্ ।
প্ৰসন্নহাসাৰুণলোচনোল্লস-
ন্মুখাম্বুজো ধ্যানপথশ্চতুৰ্ভুজঃ ॥ ২৪ ॥
সূত উৱাচ
যুধিষ্ঠিৰস্তদাকৰ্ণ্য শযানং শৰপঞ্জৰে ।
অপৃচ্ছদ্ৱিৱিধান্ধৰ্মানৃষীণাং চানুশৃণ্ৱতাম্ ॥ ২৫ ॥
যুধিষ্ঠিৰস্তদাকৰ্ণ্য শযানং শৰপঞ্জৰে ।
অপৃচ্ছদ্ৱিৱিধান্ধৰ্মানৃষীণাং চানুশৃণ্ৱতাম্ ॥ ২৫ ॥
পুৰুষস্ৱভাৱৱিহিতান্ যথাৱৰ্ণং যথাশ্ৰমম্ ।
ৱৈৰাগ্যৰাগোপাধিভ্যামাম্নাতোভযলক্ষণান্ ॥ ২৬ ॥
ৱৈৰাগ্যৰাগোপাধিভ্যামাম্নাতোভযলক্ষণান্ ॥ ২৬ ॥
দানধৰ্মান্ ৰাজধৰ্মান্ মোক্ষধৰ্মান্ ৱিভাগশঃ ।
স্ত্ৰীধৰ্মান্ ভগৱদ্ধৰ্মান্ সমাসৱ্যাসযোগতঃ ॥ ২৭ ॥
স্ত্ৰীধৰ্মান্ ভগৱদ্ধৰ্মান্ সমাসৱ্যাসযোগতঃ ॥ ২৭ ॥
ধৰ্মাৰ্থকামমোক্ষাংশ্চ সহোপাযান্ যথা মুনে ।
নানাখ্যানেতিহাসেষু ৱৰ্ণযামাস তত্ত্ৱৱিত্ ॥ ২৮ ॥
নানাখ্যানেতিহাসেষু ৱৰ্ণযামাস তত্ত্ৱৱিত্ ॥ ২৮ ॥
ধৰ্মং প্ৰৱদতস্তস্য স কালঃ প্ৰত্যুপস্থিতঃ ।
যো যোগিনশ্ছন্দমৃত্যোৰ্ৱাঞ্ছিতস্তূত্তৰাযণঃ ॥ ২৯ ॥
যো যোগিনশ্ছন্দমৃত্যোৰ্ৱাঞ্ছিতস্তূত্তৰাযণঃ ॥ ২৯ ॥
তদোপসংহৃত্য গিৰঃ সহস্ৰণী-
ৰ্ৱিমুক্তসঙ্গং মন আদিপূৰুষে ।
কৃষ্ণে লসত্পীতপটে চতুৰ্ভুজে
পুৰঃস্থিতেঽমীলিতদৃগ্ৱ্যধাৰযত্ ॥ ৩০ ॥
ৰ্ৱিমুক্তসঙ্গং মন আদিপূৰুষে ।
কৃষ্ণে লসত্পীতপটে চতুৰ্ভুজে
পুৰঃস্থিতেঽমীলিতদৃগ্ৱ্যধাৰযত্ ॥ ৩০ ॥
ৱিশুদ্ধযা ধাৰণযা হতাশুভ-
স্তদীক্ষযৈৱাশু গতাযুধশ্ৰমঃ ।
নিৱৃত্তসৰ্ৱেন্দ্ৰিযৱৃত্তিৱিভ্ৰম-
স্তুষ্টাৱ জন্যং ৱিসৃজঞ্জনাৰ্দনম্ ॥ ৩১ ॥
স্তদীক্ষযৈৱাশু গতাযুধশ্ৰমঃ ।
নিৱৃত্তসৰ্ৱেন্দ্ৰিযৱৃত্তিৱিভ্ৰম-
স্তুষ্টাৱ জন্যং ৱিসৃজঞ্জনাৰ্দনম্ ॥ ৩১ ॥
শ্ৰীভীষ্ম উৱাচ
ইতি মতিৰুপকল্পিতা ৱিতৃষ্ণা
ভগৱতি সাত্ৱতপুঙ্গৱে ৱিভূম্নি ।
স্ৱসুখমুপগতে ক্ৱচিদ্ৱিহৰ্তুং
প্ৰকৃতিমুপেযুষি যদ্ভৱপ্ৰৱাহঃ ॥ ৩২ ॥
ইতি মতিৰুপকল্পিতা ৱিতৃষ্ণা
ভগৱতি সাত্ৱতপুঙ্গৱে ৱিভূম্নি ।
স্ৱসুখমুপগতে ক্ৱচিদ্ৱিহৰ্তুং
প্ৰকৃতিমুপেযুষি যদ্ভৱপ্ৰৱাহঃ ॥ ৩২ ॥
ত্ৰিভুৱনকমনং তমালৱৰ্ণং
ৰৱিকৰগৌৰৱৰাম্বৰং দধানে ।
ৱপুৰলককুলাৱৃতাননাব্জং
ৱিজযসখে ৰতিৰস্তু মেঽনৱদ্যা ॥ ৩৩ ॥
ৰৱিকৰগৌৰৱৰাম্বৰং দধানে ।
ৱপুৰলককুলাৱৃতাননাব্জং
ৱিজযসখে ৰতিৰস্তু মেঽনৱদ্যা ॥ ৩৩ ॥
যুধি তুৰগৰজোৱিধূম্ৰৱিষ্ৱক্-
কচলুলিতশ্ৰমৱাৰ্যলঙ্কৃতাস্যে ।
মম নিশিতশৰৈৰ্ৱিভিদ্যমান-
ত্ৱচি ৱিলসত্কৱচেঽস্তু কৃষ্ণ আত্মা ॥ ৩৪ ॥
কচলুলিতশ্ৰমৱাৰ্যলঙ্কৃতাস্যে ।
মম নিশিতশৰৈৰ্ৱিভিদ্যমান-
ত্ৱচি ৱিলসত্কৱচেঽস্তু কৃষ্ণ আত্মা ॥ ৩৪ ॥
সপদি সখিৱচো নিশম্য মধ্যে
নিজপৰযোৰ্বলযো ৰথং নিৱেশ্য ।
স্থিতৱতি পৰসৈনিকাযুৰক্ষ্ণা
হৃতৱতি পাৰ্থসখে ৰতিৰ্মমাস্তু ॥ ৩৫ ॥
নিজপৰযোৰ্বলযো ৰথং নিৱেশ্য ।
স্থিতৱতি পৰসৈনিকাযুৰক্ষ্ণা
হৃতৱতি পাৰ্থসখে ৰতিৰ্মমাস্তু ॥ ৩৫ ॥
ৱ্যৱহিতপৃতনামুখং নিৰীক্ষ্য
স্ৱজনৱধাদ্ৱিমুখস্য দোষবুদ্ধ্যা ।
কুমতিমহৰদাত্মৱিদ্যযা য-
শ্চৰণৰতিঃ পৰমস্য তস্য মেঽস্তু ॥ ৩৬ ॥
স্ৱজনৱধাদ্ৱিমুখস্য দোষবুদ্ধ্যা ।
কুমতিমহৰদাত্মৱিদ্যযা য-
শ্চৰণৰতিঃ পৰমস্য তস্য মেঽস্তু ॥ ৩৬ ॥
স্ৱনিগমমপহায মত্প্ৰতিজ্ঞা-
মৃতমধিকৰ্তুমৱপ্লুতো ৰথস্থঃ ।
ধৃতৰথচৰণোঽভ্যযাচ্চলদ্গু-
ৰ্হৰিৰিৱ হন্তুমিভং গতোত্তৰীযঃ ॥ ৩৭ ॥
মৃতমধিকৰ্তুমৱপ্লুতো ৰথস্থঃ ।
ধৃতৰথচৰণোঽভ্যযাচ্চলদ্গু-
ৰ্হৰিৰিৱ হন্তুমিভং গতোত্তৰীযঃ ॥ ৩৭ ॥
শিতৱিশিখহতো ৱিশীৰ্ণদংশঃ
ক্ষতজপৰিপ্লুত আততাযিনো মে ।
প্ৰসভমভিসসাৰ মদ্ৱধাৰ্থং
স ভৱতু মে ভগৱান্ গতিৰ্মুকুন্দঃ ॥ ৩৮ ॥
ক্ষতজপৰিপ্লুত আততাযিনো মে ।
প্ৰসভমভিসসাৰ মদ্ৱধাৰ্থং
স ভৱতু মে ভগৱান্ গতিৰ্মুকুন্দঃ ॥ ৩৮ ॥
ৱিজযৰথকুটুম্ব আত্ততোত্ৰে
ধৃতহযৰশ্মিনি তচ্ছ্ৰিযেক্ষণীযে ।
ভগৱতি ৰতিৰস্তু মে মুমূৰ্ষো-
ৰ্যমিহ নিৰীক্ষ্য হতা গতাঃ স্ৱৰূপম্ ॥ ৩৯ ॥
ধৃতহযৰশ্মিনি তচ্ছ্ৰিযেক্ষণীযে ।
ভগৱতি ৰতিৰস্তু মে মুমূৰ্ষো-
ৰ্যমিহ নিৰীক্ষ্য হতা গতাঃ স্ৱৰূপম্ ॥ ৩৯ ॥
ললিতগতিৱিলাসৱল্গুহাস-
প্ৰণযনিৰীক্ষণকল্পিতোৰুমানাঃ ।
কৃতমনুকৃতৱত্য উন্মদান্ধাঃ
প্ৰকৃতিমগন্ কিল যস্য গোপৱধ্ৱঃ ॥ ৪০ ॥
প্ৰণযনিৰীক্ষণকল্পিতোৰুমানাঃ ।
কৃতমনুকৃতৱত্য উন্মদান্ধাঃ
প্ৰকৃতিমগন্ কিল যস্য গোপৱধ্ৱঃ ॥ ৪০ ॥
মুনিগণনৃপৱৰ্যসঙ্কুলেঽন্তঃ
সদসি যুধিষ্ঠিৰৰাজসূয এষাম্ ।
অৰ্হণমুপপেদ ঈক্ষণীযো
মম দৃশিগোচৰ এষ আৱিৰাত্মা ॥ ৪১ ॥
সদসি যুধিষ্ঠিৰৰাজসূয এষাম্ ।
অৰ্হণমুপপেদ ঈক্ষণীযো
মম দৃশিগোচৰ এষ আৱিৰাত্মা ॥ ৪১ ॥
তমিমমহমজং শৰীৰভাজাং
হৃদি হৃদি ধিষ্ঠিতমাত্মকল্পিতানাম্ ।
প্ৰতিদৃশমিৱ নৈকধাৰ্কমেকং
সমধিগতোঽস্মি ৱিধূতভেদমোহঃ ॥ ৪২ ॥
হৃদি হৃদি ধিষ্ঠিতমাত্মকল্পিতানাম্ ।
প্ৰতিদৃশমিৱ নৈকধাৰ্কমেকং
সমধিগতোঽস্মি ৱিধূতভেদমোহঃ ॥ ৪২ ॥
সূত উৱাচ
কৃষ্ণ এৱং ভগৱতি মনোৱাগ্দৃষ্টিৱৃত্তিভিঃ ।
আত্মন্যাত্মানমাৱেশ্য সোঽন্তঃশ্ৱাস উপাৰমত্ ॥ ৪৩ ॥
কৃষ্ণ এৱং ভগৱতি মনোৱাগ্দৃষ্টিৱৃত্তিভিঃ ।
আত্মন্যাত্মানমাৱেশ্য সোঽন্তঃশ্ৱাস উপাৰমত্ ॥ ৪৩ ॥
সম্পদ্যমানমাজ্ঞায ভীষ্মং ব্ৰহ্মণি নিষ্কলে ।
সৰ্ৱে বভূৱুস্তে তূষ্ণীং ৱযাংসীৱ দিনাত্যযে ॥ ৪৪ ॥
সৰ্ৱে বভূৱুস্তে তূষ্ণীং ৱযাংসীৱ দিনাত্যযে ॥ ৪৪ ॥
তত্ৰ দুন্দুভযো নেদুৰ্দেৱমানৱৱাদিতাঃ ।
শশংসুঃ সাধৱো ৰাজ্ঞাং খাত্পেতুঃ পুষ্পৱৃষ্টযঃ ॥ ৪৫ ॥
শশংসুঃ সাধৱো ৰাজ্ঞাং খাত্পেতুঃ পুষ্পৱৃষ্টযঃ ॥ ৪৫ ॥
তস্য নিৰ্হৰণাদীনি সম্পৰেতস্য ভাৰ্গৱ ।
যুধিষ্ঠিৰঃ কাৰযিত্ৱা মুহূৰ্তং দুঃখিতোঽভৱত্ ॥ ৪৬ ॥
যুধিষ্ঠিৰঃ কাৰযিত্ৱা মুহূৰ্তং দুঃখিতোঽভৱত্ ॥ ৪৬ ॥
তুষ্টুৱুৰ্মুনযো হৃষ্টাঃ কৃষ্ণং তদ্গুহ্যনামভিঃ ।
ততস্তে কৃষ্ণহৃদযাঃ স্ৱাশ্ৰমান্ প্ৰযযুঃ পুনঃ ॥ ৪৭ ॥
ততস্তে কৃষ্ণহৃদযাঃ স্ৱাশ্ৰমান্ প্ৰযযুঃ পুনঃ ॥ ৪৭ ॥
ততো যুধিষ্ঠিৰো গত্ৱা সহকৃষ্ণো গজাহ্ৱযম্ ।
পিতৰং সান্ত্ৱযামাস গান্ধাৰীং চ তপস্ৱিনীম্ ॥ ৪৮ ॥
পিতৰং সান্ত্ৱযামাস গান্ধাৰীং চ তপস্ৱিনীম্ ॥ ৪৮ ॥
পিত্ৰা চানুমতো ৰাজা ৱাসুদেৱানুমোদিতঃ ।
চকাৰ ৰাজ্যং ধৰ্মেণ পিতৃপৈতামহং ৱিভুঃ ॥ ৪৯ ॥
চকাৰ ৰাজ্যং ধৰ্মেণ পিতৃপৈতামহং ৱিভুঃ ॥ ৪৯ ॥