సూత ఉవాచ
ఇతి భీతః ప్రజాద్రోహాత్సర్వధర్మవివిత్సయా ।
తతో వినశనం ప్రాగాద్ యత్ర దేవవ్రతోఽపతత్ ॥ ౧ ॥
ఇతి భీతః ప్రజాద్రోహాత్సర్వధర్మవివిత్సయా ।
తతో వినశనం ప్రాగాద్ యత్ర దేవవ్రతోఽపతత్ ॥ ౧ ॥
తదా తే భ్రాతరః సర్వే సదశ్వైః స్వర్ణభూషితైః ।
అన్వగచ్ఛన్ రథైర్విప్రా వ్యాసధౌమ్యాదయస్తథా ॥ ౨ ॥
అన్వగచ్ఛన్ రథైర్విప్రా వ్యాసధౌమ్యాదయస్తథా ॥ ౨ ॥
భగవానపి విప్రర్షే రథేన సధనఞ్జయః ।
స తైర్వ్యరోచత నృపః కువేర ఇవ గుహ్యకైః ॥ ౩ ॥
స తైర్వ్యరోచత నృపః కువేర ఇవ గుహ్యకైః ॥ ౩ ॥
దృష్ట్వా నిపతితం భూమౌ దివశ్చ్యుతమివామరమ్ ।
ప్రణేముః పాణ్డవా భీష్మం సానుగాః సహ చక్రిణా ॥ ౪ ॥
ప్రణేముః పాణ్డవా భీష్మం సానుగాః సహ చక్రిణా ॥ ౪ ॥
తత్ర బ్రహ్మర్షయః సర్వే దేవర్షయశ్చ సత్తమ ।
రాజర్షయశ్చ తత్రాసన్ ద్రష్టుం భరతపుఙ్గవమ్ ॥ ౫ ॥
రాజర్షయశ్చ తత్రాసన్ ద్రష్టుం భరతపుఙ్గవమ్ ॥ ౫ ॥
పర్వతో నారదో ధౌమ్యో భగవాన్ బాదరాయణః ।
బృహదశ్వో భరద్వాజః సశిష్యో రేణుకాసుతః ॥ ౬ ॥
బృహదశ్వో భరద్వాజః సశిష్యో రేణుకాసుతః ॥ ౬ ॥
వసిష్ఠ ఇన్ద్రప్రమదస్త్రితో గృత్సమదోఽసితః ।
కక్షీవాన్ గౌతమోఽత్రిశ్చ కౌశికోఽథ సుదర్శనః ॥ ౭ ॥
కక్షీవాన్ గౌతమోఽత్రిశ్చ కౌశికోఽథ సుదర్శనః ॥ ౭ ॥
అన్యే చ మునయో బ్రహ్మన్ బ్రహ్మరాతాదయోఽమలాః ।
శిష్యైరుపేతా ఆజగ్ముః కశ్యపాఙ్గిరసాదయః ॥ ౮ ॥
శిష్యైరుపేతా ఆజగ్ముః కశ్యపాఙ్గిరసాదయః ॥ ౮ ॥
తాన్ సమేతాన్ మహాభాగానుపలభ్య వసూత్తమః ।
పూజయామాస ధర్మజ్ఞో దేశకాలవిభాగవిత్ ॥ ౯ ॥
పూజయామాస ధర్మజ్ఞో దేశకాలవిభాగవిత్ ॥ ౯ ॥
కృష్ణం చ తత్ప్రభావజ్ఞ ఆసీనం జగదీశ్వరమ్ ।
హృదిస్థం పూజయామాస మాయయోపాత్తవిగ్రహమ్ ॥ ౧౦ ॥
హృదిస్థం పూజయామాస మాయయోపాత్తవిగ్రహమ్ ॥ ౧౦ ॥
పాణ్డుపుత్రానుపాసీనాన్ ప్రశ్రయప్రేమసఙ్గతాన్ ।
అభ్యాచష్టానురాగాశ్రైరన్ధీభూతేన చక్షుషా ॥ ౧౧ ॥
అభ్యాచష్టానురాగాశ్రైరన్ధీభూతేన చక్షుషా ॥ ౧౧ ॥
అహో కష్టమహోఽన్యాయ్యం యద్యూయం ధర్మనన్దనాః ।
జీవితుం నార్హథ క్లిష్టం విప్రధర్మాచ్యుతాశ్రయాః ॥ ౧౨ ॥
జీవితుం నార్హథ క్లిష్టం విప్రధర్మాచ్యుతాశ్రయాః ॥ ౧౨ ॥
సంస్థితేఽతిరథే పాణ్డౌ పృథా బాలప్రజా వధూః ।
యుష్మత్కృతే బహూన్ క్లేశాన్ ప్రాప్తా తోకవతీ ముహుః ॥ ౧౩ ॥
యుష్మత్కృతే బహూన్ క్లేశాన్ ప్రాప్తా తోకవతీ ముహుః ॥ ౧౩ ॥
సర్వం కాలకృతం మన్యే భవతాం చ యదప్రియమ్ ।
సపాలో యద్వశే లోకో వాయోరివ ఘనావలిః ॥ ౧౪ ॥
సపాలో యద్వశే లోకో వాయోరివ ఘనావలిః ॥ ౧౪ ॥
యత్ర ధర్మసుతో రాజా గదాపాణిర్వృకోదరః ।
కృష్ణోఽస్త్రీ గాణ్డివం చాపం సుహృత్కృష్ణస్తతో విపత్ ॥ ౧౫ ॥
కృష్ణోఽస్త్రీ గాణ్డివం చాపం సుహృత్కృష్ణస్తతో విపత్ ॥ ౧౫ ॥
న హ్యస్య కర్హిచిద్రాజన్ పుమాన్ వేద విధిత్సితమ్ ।
యద్విజిజ్ఞాసయా యుక్తా ముహ్యన్తి కవయోఽపి హి ॥ ౧౬ ॥
యద్విజిజ్ఞాసయా యుక్తా ముహ్యన్తి కవయోఽపి హి ॥ ౧౬ ॥
తస్మాదిదం దైవతన్త్రం వ్యవస్య భరతర్షభ ।
తస్యానువిహితోఽనాథా నాథ పాహి ప్రజాః ప్రభో ॥ ౧౭ ॥
తస్యానువిహితోఽనాథా నాథ పాహి ప్రజాః ప్రభో ॥ ౧౭ ॥
ఏష వై భగవాన్సాక్షాదాద్యో నారాయణః పుమాన్ ।
మోహయన్మాయయా లోకం గూఢశ్చరతి వృష్ణిషు ॥ ౧౮ ॥
మోహయన్మాయయా లోకం గూఢశ్చరతి వృష్ణిషు ॥ ౧౮ ॥
అస్యానుభావం భగవాన్ వేద గుహ్యతమం శివః ।
దేవర్షిర్నారదః సాక్షాద్భగవాన్ కపిలో నృప ॥ ౧౯ ॥
దేవర్షిర్నారదః సాక్షాద్భగవాన్ కపిలో నృప ॥ ౧౯ ॥
యం మన్యసే మాతులేయం ప్రియం మిత్రం సుహృత్తమమ్ ।
అకరోః సచివం దూతం సౌహృదాదథ సారథిమ్ ॥ ౨౦ ॥
అకరోః సచివం దూతం సౌహృదాదథ సారథిమ్ ॥ ౨౦ ॥
సర్వాత్మనః సమదృశో హ్యద్వయస్యానహఙ్కృతేః ।
తత్కృతం మతివైషమ్యం నిరవద్యస్య న క్వచిత్ ॥ ౨౧ ॥
తత్కృతం మతివైషమ్యం నిరవద్యస్య న క్వచిత్ ॥ ౨౧ ॥
తథాప్యేకాన్తభక్తేషు పశ్య భూపానుకమ్పితమ్ ।
యన్మేఽసూంస్త్యజతః సాక్షాత్కృష్ణో దర్శనమాగతః ॥ ౨౨ ॥
యన్మేఽసూంస్త్యజతః సాక్షాత్కృష్ణో దర్శనమాగతః ॥ ౨౨ ॥
భక్త్యావేశ్య మనో యస్మిన్ వాచా యన్నామ కీర్తయన్ ।
త్యజన్ కలేవరం యోగీ ముచ్యతే కామకర్మభిః ॥ ౨౩ ॥
త్యజన్ కలేవరం యోగీ ముచ్యతే కామకర్మభిః ॥ ౨౩ ॥
స దేవదేవో భగవాన్ ప్రతీక్షతాం
కలేవరం యావదిదం హినోమ్యహమ్ ।
ప్రసన్నహాసారుణలోచనోల్లస-
న్ముఖామ్బుజో ధ్యానపథశ్చతుర్భుజః ॥ ౨౪ ॥
కలేవరం యావదిదం హినోమ్యహమ్ ।
ప్రసన్నహాసారుణలోచనోల్లస-
న్ముఖామ్బుజో ధ్యానపథశ్చతుర్భుజః ॥ ౨౪ ॥
సూత ఉవాచ
యుధిష్ఠిరస్తదాకర్ణ్య శయానం శరపఞ్జరే ।
అపృచ్ఛద్వివిధాన్ధర్మానృషీణాం చానుశృణ్వతామ్ ॥ ౨౫ ॥
యుధిష్ఠిరస్తదాకర్ణ్య శయానం శరపఞ్జరే ।
అపృచ్ఛద్వివిధాన్ధర్మానృషీణాం చానుశృణ్వతామ్ ॥ ౨౫ ॥
పురుషస్వభావవిహితాన్ యథావర్ణం యథాశ్రమమ్ ।
వైరాగ్యరాగోపాధిభ్యామామ్నాతోభయలక్షణాన్ ॥ ౨౬ ॥
వైరాగ్యరాగోపాధిభ్యామామ్నాతోభయలక్షణాన్ ॥ ౨౬ ॥
దానధర్మాన్ రాజధర్మాన్ మోక్షధర్మాన్ విభాగశః ।
స్త్రీధర్మాన్ భగవద్ధర్మాన్ సమాసవ్యాసయోగతః ॥ ౨౭ ॥
స్త్రీధర్మాన్ భగవద్ధర్మాన్ సమాసవ్యాసయోగతః ॥ ౨౭ ॥
ధర్మార్థకామమోక్షాంశ్చ సహోపాయాన్ యథా మునే ।
నానాఖ్యానేతిహాసేషు వర్ణయామాస తత్త్వవిత్ ॥ ౨౮ ॥
నానాఖ్యానేతిహాసేషు వర్ణయామాస తత్త్వవిత్ ॥ ౨౮ ॥
ధర్మం ప్రవదతస్తస్య స కాలః ప్రత్యుపస్థితః ।
యో యోగినశ్ఛన్దమృత్యోర్వాఞ్ఛితస్తూత్తరాయణః ॥ ౨౯ ॥
యో యోగినశ్ఛన్దమృత్యోర్వాఞ్ఛితస్తూత్తరాయణః ॥ ౨౯ ॥
తదోపసంహృత్య గిరః సహస్రణీ-
ర్విముక్తసఙ్గం మన ఆదిపూరుషే ।
కృష్ణే లసత్పీతపటే చతుర్భుజే
పురఃస్థితేఽమీలితదృగ్వ్యధారయత్ ॥ ౩౦ ॥
ర్విముక్తసఙ్గం మన ఆదిపూరుషే ।
కృష్ణే లసత్పీతపటే చతుర్భుజే
పురఃస్థితేఽమీలితదృగ్వ్యధారయత్ ॥ ౩౦ ॥
విశుద్ధయా ధారణయా హతాశుభ-
స్తదీక్షయైవాశు గతాయుధశ్రమః ।
నివృత్తసర్వేన్ద్రియవృత్తివిభ్రమ-
స్తుష్టావ జన్యం విసృజఞ్జనార్దనమ్ ॥ ౩౧ ॥
స్తదీక్షయైవాశు గతాయుధశ్రమః ।
నివృత్తసర్వేన్ద్రియవృత్తివిభ్రమ-
స్తుష్టావ జన్యం విసృజఞ్జనార్దనమ్ ॥ ౩౧ ॥
శ్రీభీష్మ ఉవాచ
ఇతి మతిరుపకల్పితా వితృష్ణా
భగవతి సాత్వతపుఙ్గవే విభూమ్ని ।
స్వసుఖముపగతే క్వచిద్విహర్తుం
ప్రకృతిముపేయుషి యద్భవప్రవాహః ॥ ౩౨ ॥
ఇతి మతిరుపకల్పితా వితృష్ణా
భగవతి సాత్వతపుఙ్గవే విభూమ్ని ।
స్వసుఖముపగతే క్వచిద్విహర్తుం
ప్రకృతిముపేయుషి యద్భవప్రవాహః ॥ ౩౨ ॥
త్రిభువనకమనం తమాలవర్ణం
రవికరగౌరవరామ్బరం దధానే ।
వపురలకకులావృతాననాబ్జం
విజయసఖే రతిరస్తు మేఽనవద్యా ॥ ౩౩ ॥
రవికరగౌరవరామ్బరం దధానే ।
వపురలకకులావృతాననాబ్జం
విజయసఖే రతిరస్తు మేఽనవద్యా ॥ ౩౩ ॥
యుధి తురగరజోవిధూమ్రవిష్వక్-
కచలులితశ్రమవార్యలఙ్కృతాస్యే ।
మమ నిశితశరైర్విభిద్యమాన-
త్వచి విలసత్కవచేఽస్తు కృష్ణ ఆత్మా ॥ ౩౪ ॥
కచలులితశ్రమవార్యలఙ్కృతాస్యే ।
మమ నిశితశరైర్విభిద్యమాన-
త్వచి విలసత్కవచేఽస్తు కృష్ణ ఆత్మా ॥ ౩౪ ॥
సపది సఖివచో నిశమ్య మధ్యే
నిజపరయోర్బలయో రథం నివేశ్య ।
స్థితవతి పరసైనికాయురక్ష్ణా
హృతవతి పార్థసఖే రతిర్మమాస్తు ॥ ౩౫ ॥
నిజపరయోర్బలయో రథం నివేశ్య ।
స్థితవతి పరసైనికాయురక్ష్ణా
హృతవతి పార్థసఖే రతిర్మమాస్తు ॥ ౩౫ ॥
వ్యవహితపృతనాముఖం నిరీక్ష్య
స్వజనవధాద్విముఖస్య దోషబుద్ధ్యా ।
కుమతిమహరదాత్మవిద్యయా య-
శ్చరణరతిః పరమస్య తస్య మేఽస్తు ॥ ౩౬ ॥
స్వజనవధాద్విముఖస్య దోషబుద్ధ్యా ।
కుమతిమహరదాత్మవిద్యయా య-
శ్చరణరతిః పరమస్య తస్య మేఽస్తు ॥ ౩౬ ॥
స్వనిగమమపహాయ మత్ప్రతిజ్ఞా-
మృతమధికర్తుమవప్లుతో రథస్థః ।
ధృతరథచరణోఽభ్యయాచ్చలద్గు-
ర్హరిరివ హన్తుమిభం గతోత్తరీయః ॥ ౩౭ ॥
మృతమధికర్తుమవప్లుతో రథస్థః ।
ధృతరథచరణోఽభ్యయాచ్చలద్గు-
ర్హరిరివ హన్తుమిభం గతోత్తరీయః ॥ ౩౭ ॥
శితవిశిఖహతో విశీర్ణదంశః
క్షతజపరిప్లుత ఆతతాయినో మే ।
ప్రసభమభిససార మద్వధార్థం
స భవతు మే భగవాన్ గతిర్ముకున్దః ॥ ౩౮ ॥
క్షతజపరిప్లుత ఆతతాయినో మే ।
ప్రసభమభిససార మద్వధార్థం
స భవతు మే భగవాన్ గతిర్ముకున్దః ॥ ౩౮ ॥
విజయరథకుటుమ్బ ఆత్తతోత్రే
ధృతహయరశ్మిని తచ్ఛ్రియేక్షణీయే ।
భగవతి రతిరస్తు మే ముమూర్షో-
ర్యమిహ నిరీక్ష్య హతా గతాః స్వరూపమ్ ॥ ౩౯ ॥
ధృతహయరశ్మిని తచ్ఛ్రియేక్షణీయే ।
భగవతి రతిరస్తు మే ముమూర్షో-
ర్యమిహ నిరీక్ష్య హతా గతాః స్వరూపమ్ ॥ ౩౯ ॥
లలితగతివిలాసవల్గుహాస-
ప్రణయనిరీక్షణకల్పితోరుమానాః ।
కృతమనుకృతవత్య ఉన్మదాన్ధాః
ప్రకృతిమగన్ కిల యస్య గోపవధ్వః ॥ ౪౦ ॥
ప్రణయనిరీక్షణకల్పితోరుమానాః ।
కృతమనుకృతవత్య ఉన్మదాన్ధాః
ప్రకృతిమగన్ కిల యస్య గోపవధ్వః ॥ ౪౦ ॥
మునిగణనృపవర్యసఙ్కులేఽన్తః
సదసి యుధిష్ఠిరరాజసూయ ఏషామ్ ।
అర్హణముపపేద ఈక్షణీయో
మమ దృశిగోచర ఏష ఆవిరాత్మా ॥ ౪౧ ॥
సదసి యుధిష్ఠిరరాజసూయ ఏషామ్ ।
అర్హణముపపేద ఈక్షణీయో
మమ దృశిగోచర ఏష ఆవిరాత్మా ॥ ౪౧ ॥
తమిమమహమజం శరీరభాజాం
హృది హృది ధిష్ఠితమాత్మకల్పితానామ్ ।
ప్రతిదృశమివ నైకధార్కమేకం
సమధిగతోఽస్మి విధూతభేదమోహః ॥ ౪౨ ॥
హృది హృది ధిష్ఠితమాత్మకల్పితానామ్ ।
ప్రతిదృశమివ నైకధార్కమేకం
సమధిగతోఽస్మి విధూతభేదమోహః ॥ ౪౨ ॥
సూత ఉవాచ
కృష్ణ ఏవం భగవతి మనోవాగ్దృష్టివృత్తిభిః ।
ఆత్మన్యాత్మానమావేశ్య సోఽన్తఃశ్వాస ఉపారమత్ ॥ ౪౩ ॥
కృష్ణ ఏవం భగవతి మనోవాగ్దృష్టివృత్తిభిః ।
ఆత్మన్యాత్మానమావేశ్య సోఽన్తఃశ్వాస ఉపారమత్ ॥ ౪౩ ॥
సమ్పద్యమానమాజ్ఞాయ భీష్మం బ్రహ్మణి నిష్కలే ।
సర్వే బభూవుస్తే తూష్ణీం వయాంసీవ దినాత్యయే ॥ ౪౪ ॥
సర్వే బభూవుస్తే తూష్ణీం వయాంసీవ దినాత్యయే ॥ ౪౪ ॥
తత్ర దున్దుభయో నేదుర్దేవమానవవాదితాః ।
శశంసుః సాధవో రాజ్ఞాం ఖాత్పేతుః పుష్పవృష్టయః ॥ ౪౫ ॥
శశంసుః సాధవో రాజ్ఞాం ఖాత్పేతుః పుష్పవృష్టయః ॥ ౪౫ ॥
తస్య నిర్హరణాదీని సమ్పరేతస్య భార్గవ ।
యుధిష్ఠిరః కారయిత్వా ముహూర్తం దుఃఖితోఽభవత్ ॥ ౪౬ ॥
యుధిష్ఠిరః కారయిత్వా ముహూర్తం దుఃఖితోఽభవత్ ॥ ౪౬ ॥
తుష్టువుర్మునయో హృష్టాః కృష్ణం తద్గుహ్యనామభిః ।
తతస్తే కృష్ణహృదయాః స్వాశ్రమాన్ ప్రయయుః పునః ॥ ౪౭ ॥
తతస్తే కృష్ణహృదయాః స్వాశ్రమాన్ ప్రయయుః పునః ॥ ౪౭ ॥
తతో యుధిష్ఠిరో గత్వా సహకృష్ణో గజాహ్వయమ్ ।
పితరం సాన్త్వయామాస గాన్ధారీం చ తపస్వినీమ్ ॥ ౪౮ ॥
పితరం సాన్త్వయామాస గాన్ధారీం చ తపస్వినీమ్ ॥ ౪౮ ॥
పిత్రా చానుమతో రాజా వాసుదేవానుమోదితః ।
చకార రాజ్యం ధర్మేణ పితృపైతామహం విభుః ॥ ౪౯ ॥
చకార రాజ్యం ధర్మేణ పితృపైతామహం విభుః ॥ ౪౯ ॥