શ્રીરાજોવાચ
કથ્યતાં ભગવન્નેતત્તયોઃ શાપસ્ય કારણમ્ ।
યત્તદ્ વિગર્હિતં કર્મ યેન વા દેવર્ષેસ્તમઃ ॥ ૧ ॥
કથ્યતાં ભગવન્નેતત્તયોઃ શાપસ્ય કારણમ્ ।
યત્તદ્ વિગર્હિતં કર્મ યેન વા દેવર્ષેસ્તમઃ ॥ ૧ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
રુદ્રસ્યાનુચરૌ ભૂત્વા સુદૃપ્તૌ ધનદાત્મજૌ ।
કૈલાસોપવને રમ્યે મન્દાકિન્યાં મદોત્કટૌ ॥ ૨ ॥
રુદ્રસ્યાનુચરૌ ભૂત્વા સુદૃપ્તૌ ધનદાત્મજૌ ।
કૈલાસોપવને રમ્યે મન્દાકિન્યાં મદોત્કટૌ ॥ ૨ ॥
વારુણીં મદિરાં પીત્વા મદાઘૂર્ણિતલોચનૌ ।
સ્ત્રીજનૈરનુગાયદ્ભિશ્ચેરતુઃ પુષ્પિતે વને ॥ ૩ ॥
સ્ત્રીજનૈરનુગાયદ્ભિશ્ચેરતુઃ પુષ્પિતે વને ॥ ૩ ॥
અન્તઃ પ્રવિશ્ય ગઙ્ગાયામમ્ભોજવનરાજિનિ ।
ચિક્રીડતુર્યુવતિભિર્ગજાવિવ કરેણુભિઃ ॥ ૪ ॥
ચિક્રીડતુર્યુવતિભિર્ગજાવિવ કરેણુભિઃ ॥ ૪ ॥
યદૃચ્છયા ચ દેવર્ષિર્ભગવાંસ્તત્ર કૌરવ ।
અપશ્યન્નારદો દેવૌ ક્ષીબાણૌ સમબુધ્યત ॥ ૫ ॥
અપશ્યન્નારદો દેવૌ ક્ષીબાણૌ સમબુધ્યત ॥ ૫ ॥
તં દૃષ્ટ્વા વ્રીડિતા દેવ્યો વિવસ્ત્રાઃ શાપશઙ્કિતાઃ ।
વાસાંસિ પર્યધુઃ શીઘ્રં વિવસ્ત્રૌ નૈવ ગુહ્યકૌ ॥ ૬ ॥
વાસાંસિ પર્યધુઃ શીઘ્રં વિવસ્ત્રૌ નૈવ ગુહ્યકૌ ॥ ૬ ॥
તૌ દૃષ્ટ્વા મદિરામત્તૌ શ્રીમદાન્ધૌ સુરાત્મજૌ ।
તયોરનુગ્રહાર્થાય શાપં દાસ્યન્નિદં જગૌ ॥ ૭ ॥
તયોરનુગ્રહાર્થાય શાપં દાસ્યન્નિદં જગૌ ॥ ૭ ॥
શ્રીનારદ ઉવાચ
ન હ્યન્યો જુષતો જોષ્યાન્બુદ્ધિભ્રંશો રજોગુણઃ ।
શ્રીમદાદાભિજાત્યાદિર્યત્ર સ્ત્રી દ્યૂતમાસવઃ ॥ ૮ ॥
ન હ્યન્યો જુષતો જોષ્યાન્બુદ્ધિભ્રંશો રજોગુણઃ ।
શ્રીમદાદાભિજાત્યાદિર્યત્ર સ્ત્રી દ્યૂતમાસવઃ ॥ ૮ ॥
હન્યન્તે પશવો યત્ર નિર્દયૈરજિતાત્મભિઃ ।
મન્યમાનૈરિમં દેહમજરામૃત્યુ નશ્વરમ્ ॥ ૯ ॥
મન્યમાનૈરિમં દેહમજરામૃત્યુ નશ્વરમ્ ॥ ૯ ॥
દેવસંજ્ઞિતમપ્યન્તે કૃમિવિડ્ભસ્મસંજ્ઞિતમ્ ।
ભૂતધ્રુક્તત્કૃતે સ્વાર્થં કિં વેદ નિરયો યતઃ ॥ ૧૦ ॥
ભૂતધ્રુક્તત્કૃતે સ્વાર્થં કિં વેદ નિરયો યતઃ ॥ ૧૦ ॥
દેહઃ કિમન્નદાતુઃ સ્વં નિષેક્તુર્માતુરેવ ચ ।
માતુઃ પિતુર્વા બલિનઃ ક્રેતુરગ્નેઃ શુનોઽપિ વા ॥ ૧૧ ॥
માતુઃ પિતુર્વા બલિનઃ ક્રેતુરગ્નેઃ શુનોઽપિ વા ॥ ૧૧ ॥
એવં સાધારણં દેહમવ્યક્તપ્રભવાપ્યયમ્ ।
કો વિદ્વાનાત્મસાત્કૃત્વા હન્તિ જન્તૂનૃતેઽસતઃ ॥ ૧૨ ॥
કો વિદ્વાનાત્મસાત્કૃત્વા હન્તિ જન્તૂનૃતેઽસતઃ ॥ ૧૨ ॥
અસતઃ શ્રીમદાન્ધસ્ય દારિદ્રયં પરમઞ્જનમ્ ।
આત્મૌપમ્યેન ભૂતાનિ દરિદ્રઃ પરમીક્ષતે ॥ ૧૩ ॥
આત્મૌપમ્યેન ભૂતાનિ દરિદ્રઃ પરમીક્ષતે ॥ ૧૩ ॥
યથા કણ્ટકવિદ્ધાઙ્ગો જન્તોર્નેચ્છતિ તાં વ્યથામ્ ।
જીવસામ્યં ગતો લિઙ્ગૈર્ન તથાવિદ્ધકણ્ટકઃ ॥ ૧૪ ॥
જીવસામ્યં ગતો લિઙ્ગૈર્ન તથાવિદ્ધકણ્ટકઃ ॥ ૧૪ ॥
દરિદ્રો નિરહંસ્તમ્ભો મુક્તઃ સર્વમદૈરિહ ।
કૃચ્છ્રં યદૃચ્છયાપ્નોતિ તદ્ધિ તસ્ય પરં તપઃ ॥ ૧૫ ॥
કૃચ્છ્રં યદૃચ્છયાપ્નોતિ તદ્ધિ તસ્ય પરં તપઃ ॥ ૧૫ ॥
નિત્યં ક્ષુત્ક્ષામદેહસ્ય દરિદ્રસ્યાન્નકાઙ્ક્ષિણઃ ।
ઇન્દ્રિયાણ્યનુશુષ્યન્તિ હિંસાપિ વિનિવર્તતે ॥ ૧૬ ॥
ઇન્દ્રિયાણ્યનુશુષ્યન્તિ હિંસાપિ વિનિવર્તતે ॥ ૧૬ ॥
દરિદ્રસ્યૈવ યુજ્યન્તે સાધવઃ સમદર્શિનઃ ।
સદ્ભિઃ ક્ષિણોતિ તં તર્ષં તત આરાદ્વિશુદ્ધ્યતિ ॥ ૧૭ ॥
સદ્ભિઃ ક્ષિણોતિ તં તર્ષં તત આરાદ્વિશુદ્ધ્યતિ ॥ ૧૭ ॥
સાધૂનાં સમચિત્તાનાં મુકુન્દચરણૈષિણામ્ ।
ઉપેક્ષ્યૈઃ કિં ધનસ્તમ્ભૈરસદ્ભિરસદાશ્રયૈઃ ॥ ૧૮ ॥
ઉપેક્ષ્યૈઃ કિં ધનસ્તમ્ભૈરસદ્ભિરસદાશ્રયૈઃ ॥ ૧૮ ॥
તદહં મત્તયોર્માધ્વ્યા વારુણ્યા શ્રીમદાન્ધયોઃ ।
તમોમદં હરિષ્યામિ સ્ત્રૈણયોરજિતાત્મનોઃ ॥ ૧૯ ॥
તમોમદં હરિષ્યામિ સ્ત્રૈણયોરજિતાત્મનોઃ ॥ ૧૯ ॥
યદિમૌ લોકપાલસ્ય પુત્રૌ ભૂત્વા તમઃપ્લુતૌ ।
ન વિવાસસમાત્માનં વિજાનીતઃ સુદુર્મદૌ ॥ ૨૦ ॥
ન વિવાસસમાત્માનં વિજાનીતઃ સુદુર્મદૌ ॥ ૨૦ ॥
અતોઽર્હતઃ સ્થાવરતાં સ્યાતાં નૈવં યથા પુનઃ ।
સ્મૃતિઃ સ્યાન્મત્પ્રસાદેન તત્રાપિ મદનુગ્રહાત્ ॥ ૨૧ ॥
સ્મૃતિઃ સ્યાન્મત્પ્રસાદેન તત્રાપિ મદનુગ્રહાત્ ॥ ૨૧ ॥
વાસુદેવસ્ય સાન્નિધ્યં લબ્ધ્વા દિવ્યશરચ્છતે ।
વૃત્તે સ્વર્લોકતાં ભૂયો લબ્ધભક્તી ભવિષ્યતઃ ॥ ૨૨ ॥
વૃત્તે સ્વર્લોકતાં ભૂયો લબ્ધભક્તી ભવિષ્યતઃ ॥ ૨૨ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
એવમુક્ત્વા સ દેવર્ષિર્ગતો નારાયણાશ્રમમ્ ।
નલકૂવરમણિગ્રીવાવાસતુર્યમલાર્જુનૌ ॥ ૨૩ ॥
એવમુક્ત્વા સ દેવર્ષિર્ગતો નારાયણાશ્રમમ્ ।
નલકૂવરમણિગ્રીવાવાસતુર્યમલાર્જુનૌ ॥ ૨૩ ॥
ઋષેર્ભાગવતમુખ્યસ્ય સત્યં કર્તું વચો હરિઃ ।
જગામ શનકૈસ્તત્ર યત્રાસ્તાં યમલાર્જુનૌ ॥ ૨૪ ॥
જગામ શનકૈસ્તત્ર યત્રાસ્તાં યમલાર્જુનૌ ॥ ૨૪ ॥
દેવર્ષિર્મે પ્રિયતમો યદિમૌ ધનદાત્મજૌ ।
તત્તથા સાધયિષ્યામિ યદ્ ગીતં તન્મહાત્મના ॥ ૨૫ ॥
તત્તથા સાધયિષ્યામિ યદ્ ગીતં તન્મહાત્મના ॥ ૨૫ ॥
ઇત્યન્તરેણાર્જુનયોઃ કૃષ્ણસ્તુ યમયોર્યયૌ ।
આત્મનિર્વેશમાત્રેણ તિર્યગ્ગતમુલૂખલમ્ ॥ ૨૬ ॥
આત્મનિર્વેશમાત્રેણ તિર્યગ્ગતમુલૂખલમ્ ॥ ૨૬ ॥
બાલેન નિષ્કર્ષયતાન્વગુલૂખલં તદ્
દામોદરેણ તરસોત્કલિતાઙ્ઘ્રિબન્ધૌ ।
નિષ્પેતતુઃ પરમવિક્રમિતાતિવેપ-
સ્કન્ધપ્રવાલવિટપૌ કૃતચણ્ડશબ્દૌ ॥ ૨૭ ॥
દામોદરેણ તરસોત્કલિતાઙ્ઘ્રિબન્ધૌ ।
નિષ્પેતતુઃ પરમવિક્રમિતાતિવેપ-
સ્કન્ધપ્રવાલવિટપૌ કૃતચણ્ડશબ્દૌ ॥ ૨૭ ॥
તત્ર શ્રિયા પરમયા કકુભઃ સ્ફુરન્તૌ
સિદ્ધાવુપેત્ય કુજયોરિવ જાતવેદાઃ ।
કૃષ્ણં પ્રણમ્ય
શિરસાખિલલોકનાથં
બદ્ધાઞ્જલી વિરજસાવિદમૂચતુઃ સ્મ ॥ ૨૮ ॥
સિદ્ધાવુપેત્ય કુજયોરિવ જાતવેદાઃ ।
કૃષ્ણં પ્રણમ્ય
શિરસાખિલલોકનાથં
બદ્ધાઞ્જલી વિરજસાવિદમૂચતુઃ સ્મ ॥ ૨૮ ॥
કૃષ્ણ કૃષ્ણ મહાયોગિંસ્ત્વમાદ્યઃ પુરુષઃ પરઃ ।
વ્યક્તાવ્યક્તમિદં વિશ્વં રૂપં તે બ્રાહ્મણા
વિદુઃ
॥ ૨૯ ॥
વ્યક્તાવ્યક્તમિદં વિશ્વં રૂપં તે બ્રાહ્મણા
વિદુઃ
॥ ૨૯ ॥
ત્વમેકઃ સર્વભૂતાનાં દેહાસ્વાત્મેન્દ્રિયેશ્વરઃ ।
ત્વમેવ કાલો ભગવાન્ વિષ્ણુરવ્યય ઈશ્વરઃ ॥ ૩૦ ॥
ત્વમેવ કાલો ભગવાન્ વિષ્ણુરવ્યય ઈશ્વરઃ ॥ ૩૦ ॥
ત્વં મહાન્ પ્રકૃતિઃ સૂક્ષ્મા રજઃસત્ત્વતમોમયી ।
ત્વમેવ પુરુષોઽધ્યક્ષઃ સર્વક્ષેત્રવિકારવિત્ ॥ ૩૧ ॥
ત્વમેવ પુરુષોઽધ્યક્ષઃ સર્વક્ષેત્રવિકારવિત્ ॥ ૩૧ ॥
ગૃહ્યમાણૈસ્ત્વમગ્રાહ્યો વિકારૈઃ પ્રાકૃતૈર્ગુણૈઃ ।
કો ન્વિહાર્હતિ વિજ્ઞાતું પ્રાક્સિદ્ધં ગુણસંવૃતઃ ॥ ૩૨ ॥
કો ન્વિહાર્હતિ વિજ્ઞાતું પ્રાક્સિદ્ધં ગુણસંવૃતઃ ॥ ૩૨ ॥
તસ્મૈ તુભ્યં ભગવતે વાસુદેવાય વેધસે ।
આત્મદ્યોતગુણૈશ્છન્નમહિમ્ને બ્રહ્મણે નમઃ ॥ ૩૩ ॥
આત્મદ્યોતગુણૈશ્છન્નમહિમ્ને બ્રહ્મણે નમઃ ॥ ૩૩ ॥
યસ્યાવતારા જ્ઞાયન્તે શરીરેષ્વશરીરિણઃ ।
તૈસ્તૈરતુલ્યાતિશયૈર્વીર્યૈર્દેહિષ્વસઙ્ગતૈઃ ॥ ૩૪ ॥
તૈસ્તૈરતુલ્યાતિશયૈર્વીર્યૈર્દેહિષ્વસઙ્ગતૈઃ ॥ ૩૪ ॥
સ ભવાન્સર્વલોકસ્ય ભવાય વિભવાય ચ ।
અવતીર્ણોંઽશભાગેન સામ્પ્રતં પતિરાશિષામ્ ॥ ૩૫ ॥
અવતીર્ણોંઽશભાગેન સામ્પ્રતં પતિરાશિષામ્ ॥ ૩૫ ॥
નમઃ પરમકલ્યાણ નમઃ પરમમઙ્ગલ ।
વાસુદેવાય શાન્તાય યદૂનાં પતયે નમઃ ॥ ૩૬ ॥
વાસુદેવાય શાન્તાય યદૂનાં પતયે નમઃ ॥ ૩૬ ॥
અનુજાનીહિ નૌ ભૂમંસ્તવાનુચરકિઙ્કરૌ ।
દર્શનં નૌ ભગવત ઋષેરાસીદનુગ્રહાત્ ॥ ૩૭ ॥
દર્શનં નૌ ભગવત ઋષેરાસીદનુગ્રહાત્ ॥ ૩૭ ॥
વાણી ગુણાનુકથને શ્રવણૌ કથાયાં
હસ્તૌ ચ કર્મસુ મનસ્તવ પાદયોર્નઃ ।
સ્મૃત્યાં શિરસ્તવ નિવાસજગત્પ્રણામે
દૃષ્ટિઃ સતાં દર્શનેઽસ્તુ ભવત્તનૂનામ્ ॥ ૩૮ ॥
હસ્તૌ ચ કર્મસુ મનસ્તવ પાદયોર્નઃ ।
સ્મૃત્યાં શિરસ્તવ નિવાસજગત્પ્રણામે
દૃષ્ટિઃ સતાં દર્શનેઽસ્તુ ભવત્તનૂનામ્ ॥ ૩૮ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇત્થં સઙ્કીર્તિતસ્તાભ્યાં ભગવાન્ગોકુલેશ્વરઃ ।
દામ્ના ચોલૂખલે બદ્ધઃ પ્રહસન્નાહ ગુહ્યકૌ ॥ ૩૯ ॥
ઇત્થં સઙ્કીર્તિતસ્તાભ્યાં ભગવાન્ગોકુલેશ્વરઃ ।
દામ્ના ચોલૂખલે બદ્ધઃ પ્રહસન્નાહ ગુહ્યકૌ ॥ ૩૯ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
જ્ઞાતં મમ પુરૈવૈતદૃષિણા કરુણાત્મના ।
યચ્છ્રીમદાન્ધયોર્વાગ્ભિર્વિભ્રંશોઽનુગ્રહઃ કૃતઃ ॥ ૪૦ ॥
જ્ઞાતં મમ પુરૈવૈતદૃષિણા કરુણાત્મના ।
યચ્છ્રીમદાન્ધયોર્વાગ્ભિર્વિભ્રંશોઽનુગ્રહઃ કૃતઃ ॥ ૪૦ ॥
સાધૂનાં સમચિત્તાનાં સુતરાં મત્કૃતાત્મનામ્ ।
દર્શનાન્નો ભવેદ્ બન્ધઃ પુંસોઽક્ષ્ણોઃ સવિતુર્યથા ॥ ૪૧ ॥
દર્શનાન્નો ભવેદ્ બન્ધઃ પુંસોઽક્ષ્ણોઃ સવિતુર્યથા ॥ ૪૧ ॥
તદ્ગચ્છતં મત્પરમૌ નલકૂવર સાદનમ્ ।
સઞ્જાતો મયિ ભાવો વામીપ્સિતઃ પરમોઽભવઃ ॥ ૪૨ ॥
સઞ્જાતો મયિ ભાવો વામીપ્સિતઃ પરમોઽભવઃ ॥ ૪૨ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇત્યુક્તૌ તૌ પરિક્રમ્ય પ્રણમ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ।
બદ્ધોલૂખલમામન્ત્ર્ય જગ્મતુર્દિશમુત્તરામ્ ॥ ૪૩ ॥
ઇત્યુક્તૌ તૌ પરિક્રમ્ય પ્રણમ્ય ચ પુનઃ પુનઃ ।
બદ્ધોલૂખલમામન્ત્ર્ય જગ્મતુર્દિશમુત્તરામ્ ॥ ૪૩ ॥