শ্ৰীমদ্ভাগৱতম্ ১০.১৪

শ্ৰীব্ৰহ্মোৱাচ
নৌমীড্য তেঽভ্ৰৱপুষে তডিদম্বৰায
গুঞ্জাৱতংসপৰিপিচ্ছলসন্মুখায ।
ৱন্যস্ৰজে কৱলৱেত্ৰৱিষাণৱেণু-
লক্ষ্মশ্ৰিযে মৃদুপদে পশুপাঙ্গজায ॥ ১ ॥

অস্যাপি দেৱ ৱপুষো মদনুগ্ৰহস্য
স্ৱেচ্ছামযস্য ন তু ভূতমযস্য কোঽপি ।
নেশে মহি ত্ৱৱসিতুং মনসান্তৰেণ
সাক্ষাত্তৱৈৱ কিমুতাত্মসুখানুভূতেঃ ॥ ২ ॥

জ্ঞানে প্ৰযাসমুদপাস্য নমন্ত এৱ
জীৱন্তি সন্মুখৰিতাং ভৱদীযৱাৰ্তাম্ ।
স্থানে স্থিতাঃ শ্ৰুতিগতাং তনুৱাঙ্মনোভি-
ৰ্যে প্ৰাযশোঽজিত জিতোঽপ্যসি তৈস্ত্ৰিলোক্যাম্ ॥ ৩ ॥

শ্ৰেযঃসৃতিং ভক্তিমুদস্য তে ৱিভো
ক্লিশ্যন্তি যে কেৱলবোধলব্ধযে ।
তেষামসৌ ক্লেশল এৱ শিষ্যতে
নান্যদ্ যথা স্থূলতুষাৱঘাতিনাম্ ॥ ৪ ॥

পুৰেহ ভূমন্ বহৱোঽপি যোগিন-
স্ত্ৱদৰ্পিতেহা নিজকৰ্মলব্ধযা ।
ৱিবুধ্য ভক্ত্যৈৱ কথোপনীতযা
প্ৰপেদিৰেঽঞ্জোঽচ্যুত তে গতিং পৰাম্ ॥ ৫ ॥

তথাপি ভূমন্মহিমাগুণস্য তে
ৱিবোদ্ধুমৰ্হত্যমলান্তৰাত্মভিঃ ।
অৱিক্ৰিযাত্ স্ৱানুভৱাদৰূপতো
হ্যনন্যবোধ্যাত্মতযা ন চান্যথা ॥ ৬ ॥

গুণাত্মনস্তেঽপি গুণান্ ৱিমাতুং
হিতাৱতীৰ্ণস্য ক ঈশিৰেঽস্য ।
কালেন যৈৰ্ৱা ৱিমিতাঃ সুকল্পৈ-
ৰ্ভূপাংশৱঃ খে মিহিকা দ্যুভাসঃ ॥ ৭ ॥

তত্তেঽনুকম্পাং সুসমীক্ষমাণো
ভুঞ্জান এৱাত্মকৃতং ৱিপাকম্ ।
হৃদ্ৱাগ্ৱপুৰ্ভিৰ্ৱিদধন্নমস্তে
জীৱেত যো মুক্তিপদে স দাযভাক্ ॥ ৮ ॥

পশ্যেশ মেঽনাৰ্যমনন্ত আদ্যে
পৰাত্মনি ত্ৱয্যপি মাযিমাযিনি ।
মাযাং ৱিতত্যেক্ষিতুমাত্মৱৈভৱং
হ্যহং কিযানৈচ্ছমিৱাৰ্চিৰগ্নৌ ॥ ৯ ॥

অতঃ ক্ষমস্ৱাচ্যুত মে ৰজোভুৱো
হ্যজানতস্ত্ৱত্পৃথগীশমানিনঃ ।
অজাৱলেপান্ধতমোঽন্ধচক্ষুষ
এষোঽনুকম্প্যো মযি নাথৱানিতি ॥ ১০ ॥

ক্ৱাহং তমোমহদহংখচৰাগ্নিৱাৰ্ভূ-
সংৱেষ্টিতাণ্ডঘটসপ্তৱিতস্তিকাযঃ ।
ক্ৱেদৃগ্ৱিধাৱিগণিতাণ্ডপৰাণুচৰ্যা-
ৱাতাধ্ৱৰোমৱিৱৰস্য চ তে মহিত্ৱম্ ॥ ১১ ॥

উত্ক্ষেপণং গৰ্ভগতস্য পাদযোঃ
কিং কল্পতে মাতুৰধোক্ষজাগসে ।
কিমস্তিনাস্তিৱ্যপদেশভূষিতং
তৱাস্তি কুক্ষেঃ কিযদপ্যনন্তঃ ॥ ১২ ॥

জগত্ ত্ৰযান্তোদধিসম্প্লৱোদে
নাৰাযণস্যোদৰনাভিনালাত্ ।
ৱিনিৰ্গতোঽজস্ত্ৱিতি ৱাঙ্ন ৱৈ মৃষা
কিন্ত্ৱীশ্ৱৰ ত্ৱন্ন ৱিনিৰ্গতোঽস্মি ॥ ১৩ ॥

নাৰাযণস্ত্ৱং ন হি সৰ্ৱদেহিনা-
মাত্মাস্যধীশাখিললোকসাক্ষী ।
নাৰাযণোঽঙ্গং নৰভূজলাযনা-
ত্তচ্চাপি সত্যং ন তৱৈৱ মাযা ॥ ১৪ ॥

তচ্চেজ্জলস্থং তৱ সজ্জগদ্ৱপুঃ
কিং মে ন দৃষ্টং ভগৱংস্তদৈৱ ।
কিং ৱা সুদৃষ্টং হৃদি মে তদৈৱ
কিং নো সপদ্যেৱ পুনৰ্ৱ্যদৰ্শি ॥ ১৫ ॥

অত্ৰৈৱ মাযাধমনাৱতাৰে
হ্যস্য প্ৰপঞ্চস্য বহিঃ স্ফুটস্য ।
কৃত্স্নস্য চান্তৰ্জঠৰে জনন্যা
মাযাত্ৱমেৱ প্ৰকটীকৃতং তে ॥ ১৬ ॥

যস্য কুক্ষাৱিদং সৰ্ৱং সাত্মং ভাতি যথা তথা ।
তত্ত্ৱয্যপীহ তত্ সৰ্ৱং কিমিদং মাযযা ৱিনা ॥ ১৭ ॥

অদ্যৈৱ ত্ৱদৃতেঽস্য কিং মম ন তে মাযাত্ৱমাদৰ্শিত-
মেকোঽসি প্ৰথমং ততো ৱ্ৰজসুহৃদ্ৱত্সাঃ সমস্তা অপি ।
তাৱন্তোঽসি চতুৰ্ভুজাস্তদখিলৈঃ সাকং মযোপাসিতা-
স্তাৱন্ত্যেৱ জগন্ত্যভূস্তদমিতং ব্ৰহ্মাদ্ৱযং শিষ্যতে ॥ ১৮ ॥

অজানতাং ত্ৱত্পদৱীমনাত্ম-
ন্যাত্মাত্মনা ভাসি ৱিতত্য মাযাম্ ।
সৃষ্টাৱিৱাহং জগতো ৱিধান
ইৱ ত্ৱমেষোঽন্ত ইৱ ত্ৰিনেত্ৰঃ ॥ ১৯ ॥

সুৰেষ্ৱৃষিষ্ৱীশ তথৈৱ নৃষ্ৱপি
তিৰ্যক্ষু যাদঃস্ৱপি তেঽজনস্য ।
জন্মাসতাং দুৰ্মদনিগ্ৰহায
প্ৰভো ৱিধাতঃ সদনুগ্ৰহায চ ॥ ২০ ॥

কো ৱেত্তি ভূমন্ ভগৱন্ পৰাত্মন্
যোগেশ্ৱৰোতীৰ্ভৱতস্ত্ৰিলোক্যাম্ ।
ক্ৱ ৱা কথং ৱা কতি ৱা কদেতি
ৱিস্তাৰযন্ক্ৰীডসি যোগমাযাম্ ॥ ২১ ॥

তস্মাদিদং জগদশেষমসত্স্ৱৰূপং
স্ৱপ্নাভমস্তধিষণং পুৰুদুঃখদুঃখম্ ।
ত্ৱয্যেৱ নিত্যসুখবোধতনাৱনন্তে
মাযাত উদ্যদপি যত্ সদিৱাৱভাতি ॥ ২২ ॥

একস্ত্ৱমাত্মা পুৰুষঃ পুৰাণঃ
সত্যঃ স্ৱযংজ্যোতিৰনন্ত আদ্যঃ ।
নিত্যোঽক্ষৰোঽজস্ৰসুখো নিৰঞ্জনঃ
পূৰ্ণাদ্ৱযো মুক্ত উপাধিতোঽমৃতঃ ॥ ২৩ ॥

এৱংৱিধং ত্ৱাং সকলাত্মনামপি
স্ৱাত্মানমাত্মাত্মতযা ৱিচক্ষতে ।
গুৰ্ৱৰ্কলব্ধোপনিষত্সুচক্ষুষা
যে তে তৰন্তীৱ ভৱানৃতাম্বুধিম্ ॥ ২৪ ॥

আত্মানমেৱাত্মতযাৱিজানতাং
তেনৈৱ জাতং নিখিলং প্ৰপঞ্চিতম্ ।
জ্ঞানেন ভূযোঽপি চ তত্ প্ৰলীযতে
ৰজ্জ্ৱামহেৰ্ভোগভৱাভৱৌ যথা ॥ ২৫ ॥

অজ্ঞানসংজ্ঞৌ ভৱবন্ধমোক্ষৌ
দ্ৱৌ নাম নান্যৌ স্ত ঋতজ্ঞভাৱাত্ ।
অজস্ৰচিত্যাত্মনি কেৱলে পৰে
ৱিচাৰ্যমাণে তৰণাৱিৱাহনী ॥ ২৬ ॥

ত্ৱামাত্মানং পৰং মত্ৱা পৰমাত্মানমেৱ চ ।
আত্মা পুনৰ্বহিৰ্মৃগ্য অহোঽজ্ঞজনতাজ্ঞতা ॥ ২৭ ॥

অন্তৰ্ভৱেঽনন্ত ভৱন্তমেৱ
হ্যতত্ত্যজন্তো মৃগযন্তি সন্তঃ ।
অসন্তমপ্যন্ত্যহিমন্তৰেণ
সন্তং গুণং তং কিমু যন্তি সন্তঃ ॥ ২৮ ॥

অথাপি তে দেৱ পদাম্বুজদ্ৱয-
প্ৰসাদলেশানুগৃহীত এৱ হি ।
জানাতি তত্ত্ৱং ভগৱন্ মহিম্নো
ন চান্য একোঽপি চিৰং ৱিচিন্ৱন্ ॥ ২৯ ॥

তদস্তু মে নাথ স ভূৰিভাগো
ভৱেঽত্ৰ ৱান্যত্ৰ তু ৱা তিৰশ্চাম্ ।
যেনাহমেকোঽপি ভৱজ্জনানাং
ভূত্ৱা নিষেৱে তৱ পাদপল্লৱম্ ॥ ৩০ ॥

অহোঽতিধন্যা ৱ্ৰজগোৰমণ্যঃ
স্তন্যামৃতং পীতমতীৱ তে মুদা ।
যাসাং ৱিভো ৱত্সতৰাত্মজাত্মনা
যত্তৃপ্তযেঽদ্যাপি ন চালমধ্ৱৰাঃ ॥ ৩১ ॥

অহো ভাগ্যমহো ভাগ্যং নন্দগোপৱ্ৰজৌকসাম্ ।
যন্মিত্ৰং পৰমানন্দং পূৰ্ণং ব্ৰহ্ম সনাতনম্ ॥ ৩২ ॥

এষাং তু ভাগ্যমহিমাচ্যুত তাৱদাস্তা-
মেকাদশৈৱ হি ৱযং বত ভূৰিভাগাঃ ।
এতদ্ধৃষীকচষকৈৰসকৃত্ পিবামঃ
শৰ্ৱাদযোঽঙ্ঘ্য্ৰুদজমধ্ৱমৃতাসৱং তে ॥ ৩৩ ॥

তদ্ ভূৰিভাগ্যমিহ জন্ম কিমপ্যটৱ্যাং
যদ্ গোকুলেঽপি কতমাঙ্ঘ্ৰিৰজোঽভিষেকম্ ।
যজ্জীৱিতং তু নিখিলং ভগৱান্ মুকুন্দ-
স্ত্ৱদ্যাপি যত্পদৰজঃ শ্ৰুতিমৃগ্যমেৱ ॥ ৩৪ ॥

এষাং ঘোষনিৱাসিনামুত ভৱান্ কিং দেৱ ৰাতেতি ন-
শ্চেতো ৱিশ্ৱফলাত্ ফলং ত্ৱদপৰং কুত্ৰাপ্যযন্ মুহ্যতি ।
সদ্ৱেষাদিৱ পূতনাপি সকুলা ত্ৱামেৱ দেৱাপিতা
যদ্ধামাৰ্থসুহৃত্প্ৰিযাত্মতনযপ্ৰাণাশযাস্ত্ৱত্কৃতে ॥ ৩৫ ॥

তাৱদ্ ৰাগাদযঃ স্তেনাস্তাৱত্ কাৰাগৃহং গৃহম্ ।
তাৱন্মোহোঽঙ্ঘ্ৰিনিগডো যাৱত্ কৃষ্ণ ন তে জনাঃ ॥ ৩৬ ॥

প্ৰপঞ্চং নিষ্প্ৰপঞ্চোঽপি ৱিডম্বযসি ভূতলে ।
প্ৰপন্নজনতানন্দসন্দোহং প্ৰথিতুং প্ৰভো ॥ ৩৭ ॥

জানন্ত এৱ জানন্তু কিং বহূক্ত্যা ন মে প্ৰভো ।
মনসো ৱপুষো ৱাচো ৱৈভৱং তৱ গোচৰঃ ॥ ৩৮ ॥

অনুজানীহি মাং কৃষ্ণ সৰ্ৱং ত্ৱং ৱেত্সি সৰ্ৱদৃক্ ।
ত্ৱমেৱ জগতাং নাথো জগদেতত্তৱাৰ্পিতম্ ॥ ৩৯ ॥

শ্ৰীকৃষ্ণ ৱৃষ্ণিকুলপুষ্কৰজোষদাযিন্
ক্ষ্মানিৰ্জৰদ্ৱিজপশূদধিৱৃদ্ধিকাৰিন্ ।
উদ্ধৰ্মশাৰ্ৱৰহৰ ক্ষিতিৰাক্ষসধ্ৰু-
গাকল্পমাৰ্কমৰ্হন্ ভগৱন্নমস্তে ॥ ৪০ ॥

শ্ৰীশুক উৱাচ
ইত্যভিষ্টূয ভূমানং ত্ৰিঃ পৰিক্ৰম্য পাদযোঃ ।
নত্ৱাভীষ্টং জগদ্ধাতা স্ৱধাম প্ৰত্যপদ্যত ॥ ৪১ ॥

ততোঽনুজ্ঞাপ্য ভগৱান্ স্ৱভুৱং প্ৰাগৱস্থিতান্ ।
ৱত্সান্ পুলিনমানিন্যে যথাপূৰ্ৱসখং স্ৱকম্ ॥ ৪২ ॥

একস্মিন্নপি যাতেঽব্দে প্ৰাণেশং চান্তৰাত্মনঃ ।
কৃষ্ণমাযাহতা ৰাজন্ ক্ষণাৰ্ধং মেনিৰেঽৰ্ভকাঃ ॥ ৪৩ ॥

কিং কিং ন ৱিস্মৰন্তীহ মাযামোহিতচেতসঃ ।
যন্মোহিতং জগত্ সৰ্ৱমভীক্ষ্ণং ৱিস্মৃতাত্মকম্ ॥ ৪৪ ॥

ঊচুশ্চ সুহৃদঃ কৃষ্ণং স্ৱাগতং তেঽতিৰংহসা ।
নৈকোঽপ্যভোজি কৱল এহীতঃ সাধু ভুজ্যতাম্ ॥ ৪৫ ॥

ততো হসন্ হৃষীকেশোঽভ্যৱহৃত্য সহাৰ্ভকৈঃ ।
দৰ্শযংশ্চৰ্মাজগৰং ন্যৱৰ্তত ৱনাদ্ ৱ্ৰজম্ ॥ ৪৬ ॥

বৰ্হপ্ৰসূনৱনধাতুৱিচিত্ৰিতাঙ্গঃ
প্ৰোদ্দামৱেণুদলশৃঙ্গৰৱোত্সৱাঢ্যঃ ।
ৱত্সান্ গৃণন্ননুগগীতপৱিত্ৰকীৰ্তি-
ৰ্গোপীদৃগুত্সৱদৃশিঃ প্ৰৱিৱেশ গোষ্ঠম্ ॥ ৪৭ ॥

অদ্যানেন মহাৱ্যালো যশোদানন্দসূনুনা ।
হতোঽৱিতা ৱযং চাস্মাদিতি বালা ৱ্ৰজে জগুঃ ॥ ৪৮ ॥

শ্ৰীৰাজোৱাচ
ব্ৰহ্মন্ পৰোদ্ভৱে কৃষ্ণে ইযান্ প্ৰেমা কথং ভৱেত্ ।
যোঽভূতপূৰ্ৱস্তোকেষু স্ৱোদ্ভৱেষ্ৱপি কথ্যতাম্ ॥ ৪৯ ॥

শ্ৰীশুক উৱাচ
সৰ্ৱেষামপি ভূতানাং নৃপ স্ৱাত্মৈৱ ৱল্লভঃ ।
ইতৰেঽপত্যৱিত্তাদ্যাস্তদ্ৱল্লভতযৈৱ হি ॥ ৫০ ॥

তদ্ ৰাজেন্দ্ৰ যথা স্নেহঃ স্ৱস্ৱকাত্মনি দেহিনাম্ ।
ন তথা মমতালম্বিপুত্ৰৱিত্তগৃহাদিষু ॥ ৫১ ॥

দেহাত্মৱাদিনাং পুংসামপি ৰাজন্যসত্তম ।
যথা দেহঃ প্ৰিযতমস্তথা ন হ্যনু যে চ তম্ ॥ ৫২ ॥

দেহোঽপি মমতাভাক্ চেত্তৰ্হ্যসৌ নাত্মৱত্ প্ৰিযঃ ।
যজ্জীৰ্যত্যপি দেহেঽস্মিন্ জীৱিতাশা বলীযসী ॥ ৫৩ ॥

তস্মাত্ প্ৰিযতমঃ স্ৱাত্মা সৰ্ৱেষামপি দেহিনাম্ ।
তদৰ্থমেৱ সকলং জগদেতচ্চৰাচৰম্ ॥ ৫৪ ॥

কৃষ্ণমেনমৱেহি ত্ৱমাত্মানমখিলাত্মনাম্ ।
জগদ্ধিতায সোঽপ্যত্ৰ দেহীৱাভাতি মাযযা ॥ ৫৫ ॥

ৱস্তুতো জানতামত্ৰ কৃষ্ণং স্থাস্নু চৰিষ্ণু চ ।
ভগৱদ্ৰূপমখিলং নান্যদ্ ৱস্ত্ৱিহ কিঞ্চন ॥ ৫৬ ॥

সৰ্ৱেষামপি ৱস্তূনাং ভাৱাৰ্থো ভৱতি স্থিতঃ ।
তস্যাপি ভগৱান্ কৃষ্ণঃ কিমতদ্ ৱস্তু ৰূপ্যতাম্ ॥ ৫৭ ॥

সমাশ্ৰিতা যে পদপল্লৱপ্লৱং
মহত্পদং পুণ্যযশো মুৰাৰেঃ ।
ভৱাম্বুধিৰ্ৱত্সপদং পৰং পদং
পদং পদং যদ্ ৱিপদাং ন তেষাম্ ॥ ৫৮ ॥

এতত্তে সৰ্ৱমাখ্যাতং যত্ পৃষ্টোঽহমিহ ত্ৱযা ।
তত্ কৌমাৰে হৰিকৃতং পৌগণ্ডে পৰিকীৰ্তিতম্ ॥ ৫৯ ॥

এতত্ সুহৃদ্ভিশ্চৰিতং মুৰাৰে-
ৰঘাৰ্দনং শাদ্ৱলজেমনং চ ।
ৱ্যক্তেতৰদ্ ৰূপমজোৰ্ৱভিষ্টৱং
শৃণ্ৱন্ গৃণন্নেতি নৰোঽখিলাৰ্থান্ ॥ ৬০ ॥

এৱং ৱিহাৰৈঃ কৌমাৰৈঃ কৌমাৰং জহতুৰ্ৱ্ৰজে ।
নিলাযনৈঃ সেতুবন্ধৈৰ্মৰ্কটোত্প্লৱনাদিভিঃ ॥ ৬১ ॥