ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൧൦.൧൪

ശ്രീബ്രഹ്മോവാച
നൌമീഡ്യ തേഽഭ്രവപുഷേ തഡിദമ്ബരായ
ഗുഞ്ജാവതംസപരിപിച്ഛലസന്മുഖായ ।
വന്യസ്രജേ കവലവേത്രവിഷാണവേണു-
ലക്ഷ്മശ്രിയേ മൃദുപദേ പശുപാങ്ഗജായ ॥ ൧ ॥

അസ്യാപി ദേവ വപുഷോ മദനുഗ്രഹസ്യ
സ്വേച്ഛാമയസ്യ ന തു ഭൂതമയസ്യ കോഽപി ।
നേശേ മഹി ത്വവസിതും മനസാന്തരേണ
സാക്ഷാത്തവൈവ കിമുതാത്മസുഖാനുഭൂതേഃ ॥ ൨ ॥

ജ്ഞാനേ പ്രയാസമുദപാസ്യ നമന്ത ഏവ
ജീവന്തി സന്മുഖരിതാം ഭവദീയവാര്താമ് ।
സ്ഥാനേ സ്ഥിതാഃ ശ്രുതിഗതാം തനുവാങ്മനോഭി-
ര്യേ പ്രായശോഽജിത ജിതോഽപ്യസി തൈസ്ത്രിലോക്യാമ് ॥ ൩ ॥

ശ്രേയഃസൃതിം ഭക്തിമുദസ്യ തേ വിഭോ
ക്ലിശ്യന്തി യേ കേവലബോധലബ്ധയേ ।
തേഷാമസൌ ക്ലേശല ഏവ ശിഷ്യതേ
നാന്യദ് യഥാ സ്ഥൂലതുഷാവഘാതിനാമ് ॥ ൪ ॥

പുരേഹ ഭൂമന് ബഹവോഽപി യോഗിന-
സ്ത്വദര്പിതേഹാ നിജകര്മലബ്ധയാ ।
വിബുധ്യ ഭക്ത്യൈവ കഥോപനീതയാ
പ്രപേദിരേഽഞ്ജോഽച്യുത തേ ഗതിം പരാമ് ॥ ൫ ॥

തഥാപി ഭൂമന്മഹിമാഗുണസ്യ തേ
വിബോദ്ധുമര്ഹത്യമലാന്തരാത്മഭിഃ ।
അവിക്രിയാത് സ്വാനുഭവാദരൂപതോ
ഹ്യനന്യബോധ്യാത്മതയാ ന ചാന്യഥാ ॥ ൬ ॥

ഗുണാത്മനസ്തേഽപി ഗുണാന് വിമാതും
ഹിതാവതീര്ണസ്യ ക ഈശിരേഽസ്യ ।
കാലേന യൈര്വാ വിമിതാഃ സുകല്പൈ-
ര്ഭൂപാംശവഃ ഖേ മിഹികാ ദ്യുഭാസഃ ॥ ൭ ॥

തത്തേഽനുകമ്പാം സുസമീക്ഷമാണോ
ഭുഞ്ജാന ഏവാത്മകൃതം വിപാകമ് ।
ഹൃദ്വാഗ്വപുര്ഭിര്വിദധന്നമസ്തേ
ജീവേത യോ മുക്തിപദേ സ ദായഭാക് ॥ ൮ ॥

പശ്യേശ മേഽനാര്യമനന്ത ആദ്യേ
പരാത്മനി ത്വയ്യപി മായിമായിനി ।
മായാം വിതത്യേക്ഷിതുമാത്മവൈഭവം
ഹ്യഹം കിയാനൈച്ഛമിവാര്ചിരഗ്നൌ ॥ ൯ ॥

അതഃ ക്ഷമസ്വാച്യുത മേ രജോഭുവോ
ഹ്യജാനതസ്ത്വത്പൃഥഗീശമാനിനഃ ।
അജാവലേപാന്ധതമോഽന്ധചക്ഷുഷ
ഏഷോഽനുകമ്പ്യോ മയി നാഥവാനിതി ॥ ൧൦ ॥

ക്വാഹം തമോമഹദഹംഖചരാഗ്നിവാര്ഭൂ-
സംവേഷ്ടിതാണ്ഡഘടസപ്തവിതസ്തികായഃ ।
ക്വേദൃഗ്വിധാവിഗണിതാണ്ഡപരാണുചര്യാ-
വാതാധ്വരോമവിവരസ്യ ച തേ മഹിത്വമ് ॥ ൧൧ ॥

ഉത്ക്ഷേപണം ഗര്ഭഗതസ്യ പാദയോഃ
കിം കല്പതേ മാതുരധോക്ഷജാഗസേ ।
കിമസ്തിനാസ്തിവ്യപദേശഭൂഷിതം
തവാസ്തി കുക്ഷേഃ കിയദപ്യനന്തഃ ॥ ൧൨ ॥

ജഗത് ത്രയാന്തോദധിസമ്പ്ലവോദേ
നാരായണസ്യോദരനാഭിനാലാത് ।
വിനിര്ഗതോഽജസ്ത്വിതി വാങ്ന വൈ മൃഷാ
കിന്ത്വീശ്വര ത്വന്ന വിനിര്ഗതോഽസ്മി ॥ ൧൩ ॥

നാരായണസ്ത്വം ന ഹി സര്വദേഹിനാ-
മാത്മാസ്യധീശാഖിലലോകസാക്ഷീ ।
നാരായണോഽങ്ഗം നരഭൂജലായനാ-
ത്തച്ചാപി സത്യം ന തവൈവ മായാ ॥ ൧൪ ॥

തച്ചേജ്ജലസ്ഥം തവ സജ്ജഗദ്വപുഃ
കിം മേ ന ദൃഷ്ടം ഭഗവംസ്തദൈവ ।
കിം വാ സുദൃഷ്ടം ഹൃദി മേ തദൈവ
കിം നോ സപദ്യേവ പുനര്വ്യദര്ശി ॥ ൧൫ ॥

അത്രൈവ മായാധമനാവതാരേ
ഹ്യസ്യ പ്രപഞ്ചസ്യ ബഹിഃ സ്ഫുടസ്യ ।
കൃത്സ്നസ്യ ചാന്തര്ജഠരേ ജനന്യാ
മായാത്വമേവ പ്രകടീകൃതം തേ ॥ ൧൬ ॥

യസ്യ കുക്ഷാവിദം സര്വം സാത്മം ഭാതി യഥാ തഥാ ।
തത്ത്വയ്യപീഹ തത് സര്വം കിമിദം മായയാ വിനാ ॥ ൧൭ ॥

അദ്യൈവ ത്വദൃതേഽസ്യ കിം മമ ന തേ മായാത്വമാദര്ശിത-
മേകോഽസി പ്രഥമം തതോ വ്രജസുഹൃദ്വത്സാഃ സമസ്താ അപി ।
താവന്തോഽസി ചതുര്ഭുജാസ്തദഖിലൈഃ സാകം മയോപാസിതാ-
സ്താവന്ത്യേവ ജഗന്ത്യഭൂസ്തദമിതം ബ്രഹ്മാദ്വയം ശിഷ്യതേ ॥ ൧൮ ॥

അജാനതാം ത്വത്പദവീമനാത്മ-
ന്യാത്മാത്മനാ ഭാസി വിതത്യ മായാമ് ।
സൃഷ്ടാവിവാഹം ജഗതോ വിധാന
ഇവ ത്വമേഷോഽന്ത ഇവ ത്രിനേത്രഃ ॥ ൧൯ ॥

സുരേഷ്വൃഷിഷ്വീശ തഥൈവ നൃഷ്വപി
തിര്യക്ഷു യാദഃസ്വപി തേഽജനസ്യ ।
ജന്മാസതാം ദുര്മദനിഗ്രഹായ
പ്രഭോ വിധാതഃ സദനുഗ്രഹായ ച ॥ ൨൦ ॥

കോ വേത്തി ഭൂമന് ഭഗവന് പരാത്മന്
യോഗേശ്വരോതീര്ഭവതസ്ത്രിലോക്യാമ് ।
ക്വ വാ കഥം വാ കതി വാ കദേതി
വിസ്താരയന്ക്രീഡസി യോഗമായാമ് ॥ ൨൧ ॥

തസ്മാദിദം ജഗദശേഷമസത്സ്വരൂപം
സ്വപ്നാഭമസ്തധിഷണം പുരുദുഃഖദുഃഖമ് ।
ത്വയ്യേവ നിത്യസുഖബോധതനാവനന്തേ
മായാത ഉദ്യദപി യത് സദിവാവഭാതി ॥ ൨൨ ॥

ഏകസ്ത്വമാത്മാ പുരുഷഃ പുരാണഃ
സത്യഃ സ്വയംജ്യോതിരനന്ത ആദ്യഃ ।
നിത്യോഽക്ഷരോഽജസ്രസുഖോ നിരഞ്ജനഃ
പൂര്ണാദ്വയോ മുക്ത ഉപാധിതോഽമൃതഃ ॥ ൨൩ ॥

ഏവംവിധം ത്വാം സകലാത്മനാമപി
സ്വാത്മാനമാത്മാത്മതയാ വിചക്ഷതേ ।
ഗുര്വര്കലബ്ധോപനിഷത്സുചക്ഷുഷാ
യേ തേ തരന്തീവ ഭവാനൃതാമ്ബുധിമ് ॥ ൨൪ ॥

ആത്മാനമേവാത്മതയാവിജാനതാം
തേനൈവ ജാതം നിഖിലം പ്രപഞ്ചിതമ് ।
ജ്ഞാനേന ഭൂയോഽപി ച തത് പ്രലീയതേ
രജ്ജ്വാമഹേര്ഭോഗഭവാഭവൌ യഥാ ॥ ൨൫ ॥

അജ്ഞാനസംജ്ഞൌ ഭവബന്ധമോക്ഷൌ
ദ്വൌ നാമ നാന്യൌ സ്ത ഋതജ്ഞഭാവാത് ।
അജസ്രചിത്യാത്മനി കേവലേ പരേ
വിചാര്യമാണേ തരണാവിവാഹനീ ॥ ൨൬ ॥

ത്വാമാത്മാനം പരം മത്വാ പരമാത്മാനമേവ ച ।
ആത്മാ പുനര്ബഹിര്മൃഗ്യ അഹോഽജ്ഞജനതാജ്ഞതാ ॥ ൨൭ ॥

അന്തര്ഭവേഽനന്ത ഭവന്തമേവ
ഹ്യതത്ത്യജന്തോ മൃഗയന്തി സന്തഃ ।
അസന്തമപ്യന്ത്യഹിമന്തരേണ
സന്തം ഗുണം തം കിമു യന്തി സന്തഃ ॥ ൨൮ ॥

അഥാപി തേ ദേവ പദാമ്ബുജദ്വയ-
പ്രസാദലേശാനുഗൃഹീത ഏവ ഹി ।
ജാനാതി തത്ത്വം ഭഗവന് മഹിമ്നോ
ന ചാന്യ ഏകോഽപി ചിരം വിചിന്വന് ॥ ൨൯ ॥

തദസ്തു മേ നാഥ സ ഭൂരിഭാഗോ
ഭവേഽത്ര വാന്യത്ര തു വാ തിരശ്ചാമ് ।
യേനാഹമേകോഽപി ഭവജ്ജനാനാം
ഭൂത്വാ നിഷേവേ തവ പാദപല്ലവമ് ॥ ൩൦ ॥

അഹോഽതിധന്യാ വ്രജഗോരമണ്യഃ
സ്തന്യാമൃതം പീതമതീവ തേ മുദാ ।
യാസാം വിഭോ വത്സതരാത്മജാത്മനാ
യത്തൃപ്തയേഽദ്യാപി ന ചാലമധ്വരാഃ ॥ ൩൧ ॥

അഹോ ഭാഗ്യമഹോ ഭാഗ്യം നന്ദഗോപവ്രജൌകസാമ് ।
യന്മിത്രം പരമാനന്ദം പൂര്ണം ബ്രഹ്മ സനാതനമ് ॥ ൩൨ ॥

ഏഷാം തു ഭാഗ്യമഹിമാച്യുത താവദാസ്താ-
മേകാദശൈവ ഹി വയം ബത ഭൂരിഭാഗാഃ ।
ഏതദ്ധൃഷീകചഷകൈരസകൃത് പിബാമഃ
ശര്വാദയോഽങ്ഘ്യ്രുദജമധ്വമൃതാസവം തേ ॥ ൩൩ ॥

തദ് ഭൂരിഭാഗ്യമിഹ ജന്മ കിമപ്യടവ്യാം
യദ് ഗോകുലേഽപി കതമാങ്ഘ്രിരജോഽഭിഷേകമ് ।
യജ്ജീവിതം തു നിഖിലം ഭഗവാന് മുകുന്ദ-
സ്ത്വദ്യാപി യത്പദരജഃ ശ്രുതിമൃഗ്യമേവ ॥ ൩൪ ॥

ഏഷാം ഘോഷനിവാസിനാമുത ഭവാന് കിം ദേവ രാതേതി ന-
ശ്ചേതോ വിശ്വഫലാത് ഫലം ത്വദപരം കുത്രാപ്യയന് മുഹ്യതി ।
സദ്വേഷാദിവ പൂതനാപി സകുലാ ത്വാമേവ ദേവാപിതാ
യദ്ധാമാര്ഥസുഹൃത്പ്രിയാത്മതനയപ്രാണാശയാസ്ത്വത്കൃതേ ॥ ൩൫ ॥

താവദ് രാഗാദയഃ സ്തേനാസ്താവത് കാരാഗൃഹം ഗൃഹമ് ।
താവന്മോഹോഽങ്ഘ്രിനിഗഡോ യാവത് കൃഷ്ണ ന തേ ജനാഃ ॥ ൩൬ ॥

പ്രപഞ്ചം നിഷ്പ്രപഞ്ചോഽപി വിഡമ്ബയസി ഭൂതലേ ।
പ്രപന്നജനതാനന്ദസന്ദോഹം പ്രഥിതും പ്രഭോ ॥ ൩൭ ॥

ജാനന്ത ഏവ ജാനന്തു കിം ബഹൂക്ത്യാ ന മേ പ്രഭോ ।
മനസോ വപുഷോ വാചോ വൈഭവം തവ ഗോചരഃ ॥ ൩൮ ॥

അനുജാനീഹി മാം കൃഷ്ണ സര്വം ത്വം വേത്സി സര്വദൃക് ।
ത്വമേവ ജഗതാം നാഥോ ജഗദേതത്തവാര്പിതമ് ॥ ൩൯ ॥

ശ്രീകൃഷ്ണ വൃഷ്ണികുലപുഷ്കരജോഷദായിന്
ക്ഷ്മാനിര്ജരദ്വിജപശൂദധിവൃദ്ധികാരിന് ।
ഉദ്ധര്മശാര്വരഹര ക്ഷിതിരാക്ഷസധ്രു-
ഗാകല്പമാര്കമര്ഹന് ഭഗവന്നമസ്തേ ॥ ൪൦ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
ഇത്യഭിഷ്ടൂയ ഭൂമാനം ത്രിഃ പരിക്രമ്യ പാദയോഃ ।
നത്വാഭീഷ്ടം ജഗദ്ധാതാ സ്വധാമ പ്രത്യപദ്യത ॥ ൪൧ ॥

തതോഽനുജ്ഞാപ്യ ഭഗവാന് സ്വഭുവം പ്രാഗവസ്ഥിതാന് ।
വത്സാന് പുലിനമാനിന്യേ യഥാപൂര്വസഖം സ്വകമ് ॥ ൪൨ ॥

ഏകസ്മിന്നപി യാതേഽബ്ദേ പ്രാണേശം ചാന്തരാത്മനഃ ।
കൃഷ്ണമായാഹതാ രാജന് ക്ഷണാര്ധം മേനിരേഽര്ഭകാഃ ॥ ൪൩ ॥

കിം കിം ന വിസ്മരന്തീഹ മായാമോഹിതചേതസഃ ।
യന്മോഹിതം ജഗത് സര്വമഭീക്ഷ്ണം വിസ്മൃതാത്മകമ് ॥ ൪൪ ॥

ഊചുശ്ച സുഹൃദഃ കൃഷ്ണം സ്വാഗതം തേഽതിരംഹസാ ।
നൈകോഽപ്യഭോജി കവല ഏഹീതഃ സാധു ഭുജ്യതാമ് ॥ ൪൫ ॥

തതോ ഹസന് ഹൃഷീകേശോഽഭ്യവഹൃത്യ സഹാര്ഭകൈഃ ।
ദര്ശയംശ്ചര്മാജഗരം ന്യവര്തത വനാദ് വ്രജമ് ॥ ൪൬ ॥

ബര്ഹപ്രസൂനവനധാതുവിചിത്രിതാങ്ഗഃ
പ്രോദ്ദാമവേണുദലശൃങ്ഗരവോത്സവാഢ്യഃ ।
വത്സാന് ഗൃണന്നനുഗഗീതപവിത്രകീര്തി-
ര്ഗോപീദൃഗുത്സവദൃശിഃ പ്രവിവേശ ഗോഷ്ഠമ് ॥ ൪൭ ॥

അദ്യാനേന മഹാവ്യാലോ യശോദാനന്ദസൂനുനാ ।
ഹതോഽവിതാ വയം ചാസ്മാദിതി ബാലാ വ്രജേ ജഗുഃ ॥ ൪൮ ॥

ശ്രീരാജോവാച
ബ്രഹ്മന് പരോദ്ഭവേ കൃഷ്ണേ ഇയാന് പ്രേമാ കഥം ഭവേത് ।
യോഽഭൂതപൂര്വസ്തോകേഷു സ്വോദ്ഭവേഷ്വപി കഥ്യതാമ് ॥ ൪൯ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
സര്വേഷാമപി ഭൂതാനാം നൃപ സ്വാത്മൈവ വല്ലഭഃ ।
ഇതരേഽപത്യവിത്താദ്യാസ്തദ്വല്ലഭതയൈവ ഹി ॥ ൫൦ ॥

തദ് രാജേന്ദ്ര യഥാ സ്നേഹഃ സ്വസ്വകാത്മനി ദേഹിനാമ് ।
ന തഥാ മമതാലമ്ബിപുത്രവിത്തഗൃഹാദിഷു ॥ ൫൧ ॥

ദേഹാത്മവാദിനാം പുംസാമപി രാജന്യസത്തമ ।
യഥാ ദേഹഃ പ്രിയതമസ്തഥാ ന ഹ്യനു യേ ച തമ് ॥ ൫൨ ॥

ദേഹോഽപി മമതാഭാക് ചേത്തര്ഹ്യസൌ നാത്മവത് പ്രിയഃ ।
യജ്ജീര്യത്യപി ദേഹേഽസ്മിന് ജീവിതാശാ ബലീയസീ ॥ ൫൩ ॥

തസ്മാത് പ്രിയതമഃ സ്വാത്മാ സര്വേഷാമപി ദേഹിനാമ് ।
തദര്ഥമേവ സകലം ജഗദേതച്ചരാചരമ് ॥ ൫൪ ॥

കൃഷ്ണമേനമവേഹി ത്വമാത്മാനമഖിലാത്മനാമ് ।
ജഗദ്ധിതായ സോഽപ്യത്ര ദേഹീവാഭാതി മായയാ ॥ ൫൫ ॥

വസ്തുതോ ജാനതാമത്ര കൃഷ്ണം സ്ഥാസ്നു ചരിഷ്ണു ച ।
ഭഗവദ്രൂപമഖിലം നാന്യദ് വസ്ത്വിഹ കിഞ്ചന ॥ ൫൬ ॥

സര്വേഷാമപി വസ്തൂനാം ഭാവാര്ഥോ ഭവതി സ്ഥിതഃ ।
തസ്യാപി ഭഗവാന് കൃഷ്ണഃ കിമതദ് വസ്തു രൂപ്യതാമ് ॥ ൫൭ ॥

സമാശ്രിതാ യേ പദപല്ലവപ്ലവം
മഹത്പദം പുണ്യയശോ മുരാരേഃ ।
ഭവാമ്ബുധിര്വത്സപദം പരം പദം
പദം പദം യദ് വിപദാം ന തേഷാമ് ॥ ൫൮ ॥

ഏതത്തേ സര്വമാഖ്യാതം യത് പൃഷ്ടോഽഹമിഹ ത്വയാ ।
തത് കൌമാരേ ഹരികൃതം പൌഗണ്ഡേ പരികീര്തിതമ് ॥ ൫൯ ॥

ഏതത് സുഹൃദ്ഭിശ്ചരിതം മുരാരേ-
രഘാര്ദനം ശാദ്വലജേമനം ച ।
വ്യക്തേതരദ് രൂപമജോര്വഭിഷ്ടവം
ശൃണ്വന് ഗൃണന്നേതി നരോഽഖിലാര്ഥാന് ॥ ൬൦ ॥

ഏവം വിഹാരൈഃ കൌമാരൈഃ കൌമാരം ജഹതുര്വ്രജേ ।
നിലായനൈഃ സേതുബന്ധൈര്മര്കടോത്പ്ലവനാദിഭിഃ ॥ ൬൧ ॥