શ્રીશુક ઉવાચ
અક્રૂરોઽપિ ચ તાં રાત્રિં મધુપુર્યાં મહામતિઃ ।
ઉષિત્વા રથમાસ્થાય પ્રયયૌ નન્દગોકુલમ્ ॥ ૧ ॥
અક્રૂરોઽપિ ચ તાં રાત્રિં મધુપુર્યાં મહામતિઃ ।
ઉષિત્વા રથમાસ્થાય પ્રયયૌ નન્દગોકુલમ્ ॥ ૧ ॥
ગચ્છન્પથિ મહાભાગો ભગવત્યમ્બુજેક્ષણે ।
ભક્તિં પરામુપગત એવમેતદચિન્તયત્ ॥ ૨ ॥
ભક્તિં પરામુપગત એવમેતદચિન્તયત્ ॥ ૨ ॥
કિં મયાચરિતં ભદ્રં કિં તપ્તં પરમં તપઃ ।
કિં વાથાપ્યર્હતે દત્તં યદ્દ્રક્ષ્યામ્યદ્ય કેશવમ્ ॥ ૩ ॥
કિં વાથાપ્યર્હતે દત્તં યદ્દ્રક્ષ્યામ્યદ્ય કેશવમ્ ॥ ૩ ॥
મમૈતદ્ દુર્લભં મન્ય ઉત્તમઃશ્લોકદર્શનમ્ ।
વિષયાત્મનો યથા બ્રહ્મકીર્તનં શૂદ્રજન્મનઃ ॥ ૪ ॥
વિષયાત્મનો યથા બ્રહ્મકીર્તનં શૂદ્રજન્મનઃ ॥ ૪ ॥
મૈવં મમાધમસ્યાપિ સ્યાદેવાચ્યુતદર્શનમ્ ।
હ્રિયમાણઃ કાલનદ્યા ક્વચિત્તરતિ કશ્ચન ॥ ૫ ॥
હ્રિયમાણઃ કાલનદ્યા ક્વચિત્તરતિ કશ્ચન ॥ ૫ ॥
મમાદ્યામઙ્ગલં નષ્ટં ફલવાંશ્ચૈવ મે ભવઃ ।
યન્નમસ્યે ભગવતો યોગિધ્યેયાઙ્ઘ્રિપઙ્કજમ્ ॥ ૬ ॥
યન્નમસ્યે ભગવતો યોગિધ્યેયાઙ્ઘ્રિપઙ્કજમ્ ॥ ૬ ॥
કંસો બતાદ્યાકૃત મેઽત્યનુગ્રહં
દ્રક્ષ્યેઽઙ્ઘ્રિપદ્મં પ્રહિતોઽમુના હરેઃ ।
કૃતાવતારસ્ય દુરત્યયં તમઃ
પૂર્વેઽતરન્ યન્નખમણ્ડલત્વિષા ॥ ૭ ॥
દ્રક્ષ્યેઽઙ્ઘ્રિપદ્મં પ્રહિતોઽમુના હરેઃ ।
કૃતાવતારસ્ય દુરત્યયં તમઃ
પૂર્વેઽતરન્ યન્નખમણ્ડલત્વિષા ॥ ૭ ॥
યદર્ચિતં બ્રહ્મભવાદિભિઃ સુરૈઃ
શ્રિયા ચ દેવ્યા મુનિભિઃ સસાત્વતૈઃ ।
ગોચારણાયાનુચરૈશ્ચરદ્વને
યદ્ ગોપિકાનાં કુચકુઙ્કુમાઙ્કિતમ્ ॥ ૮ ॥
શ્રિયા ચ દેવ્યા મુનિભિઃ સસાત્વતૈઃ ।
ગોચારણાયાનુચરૈશ્ચરદ્વને
યદ્ ગોપિકાનાં કુચકુઙ્કુમાઙ્કિતમ્ ॥ ૮ ॥
દ્રક્ષ્યામિ નૂનં સુકપોલનાસિકં
સ્મિતાવલોકારુણકઞ્જલોચનમ્ ।
મુખં મુકુન્દસ્ય ગુડાલકાવૃતં
પ્રદક્ષિણં મે પ્રચરન્તિ વૈ મૃગાઃ ॥ ૯ ॥
સ્મિતાવલોકારુણકઞ્જલોચનમ્ ।
મુખં મુકુન્દસ્ય ગુડાલકાવૃતં
પ્રદક્ષિણં મે પ્રચરન્તિ વૈ મૃગાઃ ॥ ૯ ॥
અપ્યદ્ય વિષ્ણોર્મનુજત્વમીયુષો
ભારાવતારાય ભુવો નિજેચ્છયા ।
લાવણ્યધામ્નો ભવિતોપલમ્ભનં
મહ્યં ન ન સ્યાત્ ફલમઞ્જસા દૃશઃ ॥ ૧૦ ॥
ભારાવતારાય ભુવો નિજેચ્છયા ।
લાવણ્યધામ્નો ભવિતોપલમ્ભનં
મહ્યં ન ન સ્યાત્ ફલમઞ્જસા દૃશઃ ॥ ૧૦ ॥
ય ઈક્ષિતાહંરહિતોઽપ્યસત્સતોઃ
સ્વતેજસાપાસ્તતમોભિદાભ્રમઃ ।
સ્વમાયયાત્મન્ રચિતૈસ્તદીક્ષયા
પ્રાણાક્ષધીભિઃ સદનેષ્વભીયતે ॥ ૧૧ ॥
સ્વતેજસાપાસ્તતમોભિદાભ્રમઃ ।
સ્વમાયયાત્મન્ રચિતૈસ્તદીક્ષયા
પ્રાણાક્ષધીભિઃ સદનેષ્વભીયતે ॥ ૧૧ ॥
યસ્યાખિલામીવહભિઃ સુમઙ્ગલૈ-
ર્વાચો વિમિશ્રા ગુણકર્મજન્મભિઃ ।
પ્રાણન્તિ શુમ્ભન્તિ પુનન્તિ વૈ જગત્
યાસ્તદ્વિરક્તાઃ શવશોભના મતાઃ ॥ ૧૨ ॥
ર્વાચો વિમિશ્રા ગુણકર્મજન્મભિઃ ।
પ્રાણન્તિ શુમ્ભન્તિ પુનન્તિ વૈ જગત્
યાસ્તદ્વિરક્તાઃ શવશોભના મતાઃ ॥ ૧૨ ॥
સ ચાવતીર્ણઃ કિલ સાત્વતાન્વયે
સ્વસેતુપાલામરવર્યશર્મકૃત્ ।
યશો વિતન્વન્ વ્રજ આસ્ત ઈશ્વરો
ગાયન્તિ દેવા યદશેષમઙ્ગલમ્ ॥ ૧૩ ॥
સ્વસેતુપાલામરવર્યશર્મકૃત્ ।
યશો વિતન્વન્ વ્રજ આસ્ત ઈશ્વરો
ગાયન્તિ દેવા યદશેષમઙ્ગલમ્ ॥ ૧૩ ॥
તં ત્વદ્ય નૂનં મહતાં ગતિં ગુરું
ત્રૈલોક્યકાન્તં દૃશિમન્મહોત્સવમ્ ।
રૂપં દધાનં શ્રિય ઈપ્સિતાસ્પદં
દ્રક્ષ્યે મમાસન્નુષસઃ સુદર્શનાઃ ॥ ૧૪ ॥
ત્રૈલોક્યકાન્તં દૃશિમન્મહોત્સવમ્ ।
રૂપં દધાનં શ્રિય ઈપ્સિતાસ્પદં
દ્રક્ષ્યે મમાસન્નુષસઃ સુદર્શનાઃ ॥ ૧૪ ॥
અથાવરૂઢઃ સપદીશયો રથાત્
પ્રધાનપુંસોશ્ચરણં સ્વલબ્ધયે ।
ધિયા ધૃતં યોગિભિરપ્યહં ધ્રુવં
નમસ્ય આભ્યાં ચ સખીન્ વનૌકસઃ ॥ ૧૫ ॥
પ્રધાનપુંસોશ્ચરણં સ્વલબ્ધયે ।
ધિયા ધૃતં યોગિભિરપ્યહં ધ્રુવં
નમસ્ય આભ્યાં ચ સખીન્ વનૌકસઃ ॥ ૧૫ ॥
અપ્યઙ્ઘ્રિમૂલે પતિતસ્ય મે વિભુઃ
શિરસ્યધાસ્યન્નિજહસ્તપઙ્કજમ્ ।
દત્તાભયં કાલભુજાઙ્ગરંહસા
પ્રોદ્વેજિતાનાં શરણૈષિણાં નૃણામ્ ॥ ૧૬ ॥
શિરસ્યધાસ્યન્નિજહસ્તપઙ્કજમ્ ।
દત્તાભયં કાલભુજાઙ્ગરંહસા
પ્રોદ્વેજિતાનાં શરણૈષિણાં નૃણામ્ ॥ ૧૬ ॥
સમર્હણં યત્ર નિધાય કૌશિક-
સ્તથા બલિશ્ચાપ જગત્ત્રયેન્દ્રતામ્ ।
યદ્વા વિહારે વ્રજયોષિતાં શ્રમં
સ્પર્શેન સૌગન્ધિકગન્ધ્યપાનુદત્ ॥ ૧૭ ॥
સ્તથા બલિશ્ચાપ જગત્ત્રયેન્દ્રતામ્ ।
યદ્વા વિહારે વ્રજયોષિતાં શ્રમં
સ્પર્શેન સૌગન્ધિકગન્ધ્યપાનુદત્ ॥ ૧૭ ॥
ન મય્યુપૈષ્યત્યરિબુદ્ધિમચ્યુતઃ
કંસસ્ય દૂતઃ પ્રહિતોઽપિ વિશ્વદૃક્ ।
યોઽન્તર્બહિશ્ચેતસ એતદીહિતં
ક્ષેત્રજ્ઞ ઈક્ષત્યમલેન ચક્ષુષા ॥ ૧૮ ॥
કંસસ્ય દૂતઃ પ્રહિતોઽપિ વિશ્વદૃક્ ।
યોઽન્તર્બહિશ્ચેતસ એતદીહિતં
ક્ષેત્રજ્ઞ ઈક્ષત્યમલેન ચક્ષુષા ॥ ૧૮ ॥
અપ્યઙ્ઘ્રિમૂલેઽવહિતં કૃતાઞ્જલિં
મામીક્ષિતા સસ્મિતમાર્દ્રયા દૃશા ।
સપદ્યપધ્વસ્તસમસ્તકિલ્બિષો
વોઢા મુદં વીતવિશઙ્ક ઊર્જિતામ્ ॥ ૧૯ ॥
મામીક્ષિતા સસ્મિતમાર્દ્રયા દૃશા ।
સપદ્યપધ્વસ્તસમસ્તકિલ્બિષો
વોઢા મુદં વીતવિશઙ્ક ઊર્જિતામ્ ॥ ૧૯ ॥
સુહૃત્તમં જ્ઞાતિમનન્યદૈવતં
દોર્ભ્યાં બૃહદ્ભ્યાં પરિરપ્સ્યતેઽથ મામ્ ।
આત્મા હિ તીર્થીક્રિયતે તદૈવ મે
બન્ધશ્ચ કર્માત્મક ઉચ્છ્વસિત્યતઃ ॥ ૨૦ ॥
દોર્ભ્યાં બૃહદ્ભ્યાં પરિરપ્સ્યતેઽથ મામ્ ।
આત્મા હિ તીર્થીક્રિયતે તદૈવ મે
બન્ધશ્ચ કર્માત્મક ઉચ્છ્વસિત્યતઃ ॥ ૨૦ ॥
લબ્ધ્વાઙ્ગસઙ્ગં પ્રણતં કૃતાઞ્જલિં
માં વક્ષ્યતેઽક્રૂર તતેત્યુરુશ્રવાઃ ।
તદા વયં જન્મભૃતો મહીયસા
નૈવાદૃતો યો ધિગમુષ્ય જન્મ તત્ ॥ ૨૧ ॥
માં વક્ષ્યતેઽક્રૂર તતેત્યુરુશ્રવાઃ ।
તદા વયં જન્મભૃતો મહીયસા
નૈવાદૃતો યો ધિગમુષ્ય જન્મ તત્ ॥ ૨૧ ॥
ન તસ્ય કશ્ચિદ્ દયિતઃ સુહૃત્તમો
ન ચાપ્રિયો દ્વેષ્ય ઉપેક્ષ્ય એવ વા ।
તથાપિ ભક્તાન્ ભજતે યથા તથા
સુરદ્રુમો યદ્વદુપાશ્રિતોઽર્થદઃ ॥ ૨૨ ॥
ન ચાપ્રિયો દ્વેષ્ય ઉપેક્ષ્ય એવ વા ।
તથાપિ ભક્તાન્ ભજતે યથા તથા
સુરદ્રુમો યદ્વદુપાશ્રિતોઽર્થદઃ ॥ ૨૨ ॥
કિં ચાગ્રજો માવનતં યદૂત્તમઃ
સ્મયન્ પરિષ્વજ્ય ગૃહીતમઞ્જલૌ ।
ગૃહં પ્રવેષ્યાપ્તસમસ્તસત્કૃતં
સમ્પ્રક્ષ્યતે કંસકૃતં સ્વબન્ધુષુ ॥ ૨૩ ॥
સ્મયન્ પરિષ્વજ્ય ગૃહીતમઞ્જલૌ ।
ગૃહં પ્રવેષ્યાપ્તસમસ્તસત્કૃતં
સમ્પ્રક્ષ્યતે કંસકૃતં સ્વબન્ધુષુ ॥ ૨૩ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇતિ સઞ્ચિન્તયન્કૃષ્ણં શ્વફલ્કતનયોઽધ્વનિ ।
રથેન ગોકુલં પ્રાપ્તઃ સૂર્યશ્ચાસ્તગિરિં નૃપ ॥ ૨૪ ॥
ઇતિ સઞ્ચિન્તયન્કૃષ્ણં શ્વફલ્કતનયોઽધ્વનિ ।
રથેન ગોકુલં પ્રાપ્તઃ સૂર્યશ્ચાસ્તગિરિં નૃપ ॥ ૨૪ ॥
પદાનિ તસ્યાખિલલોકપાલ-
કિરીટજુષ્ટામલપાદરેણોઃ ।
દદર્શ ગોષ્ઠે ક્ષિતિકૌતુકાનિ
વિલક્ષિતાન્યબ્જયવાઙ્કુશાદ્યૈઃ ॥ ૨૫ ॥
કિરીટજુષ્ટામલપાદરેણોઃ ।
દદર્શ ગોષ્ઠે ક્ષિતિકૌતુકાનિ
વિલક્ષિતાન્યબ્જયવાઙ્કુશાદ્યૈઃ ॥ ૨૫ ॥
તદ્દર્શનાહ્લાદવિવૃદ્ધસમ્ભ્રમઃ
પ્રેમ્ણોર્ધ્વરોમાશ્રુકલાકુલેક્ષણઃ ।
રથાદવસ્કન્દ્ય સ તેષ્વચેષ્ટત
પ્રભોરમૂન્યઙ્ઘ્રિરજાંસ્યહો ઇતિ ॥ ૨૬ ॥
પ્રેમ્ણોર્ધ્વરોમાશ્રુકલાકુલેક્ષણઃ ।
રથાદવસ્કન્દ્ય સ તેષ્વચેષ્ટત
પ્રભોરમૂન્યઙ્ઘ્રિરજાંસ્યહો ઇતિ ॥ ૨૬ ॥
દેહંભૃતામિયાનર્થો હિત્વા દમ્ભં ભિયં શુચમ્ ।
સન્દેશાદ્ યો હરેર્લિઙ્ગદર્શનશ્રવણાદિભિઃ ॥ ૨૭ ॥
સન્દેશાદ્ યો હરેર્લિઙ્ગદર્શનશ્રવણાદિભિઃ ॥ ૨૭ ॥
દદર્શ કૃષ્ણં રામં ચ વ્રજે ગોદોહનં ગતૌ ।
પીતનીલામ્બરધરૌ શરદમ્બુરુહેક્ષણૌ ॥ ૨૮ ॥
પીતનીલામ્બરધરૌ શરદમ્બુરુહેક્ષણૌ ॥ ૨૮ ॥
કિશોરૌ શ્યામલશ્વેતૌ શ્રીનિકેતૌ બૃહદ્ભુજૌ ।
સુમુખૌ સુન્દરવરૌ બલદ્વિરદવિક્રમૌ ॥ ૨૯ ॥
સુમુખૌ સુન્દરવરૌ બલદ્વિરદવિક્રમૌ ॥ ૨૯ ॥
ધ્વજવજ્રાઙ્કુશામ્ભોજૈશ્ચિહ્નિતૈરઙ્ઘ્રિભિર્વ્રજમ્ ।
શોભયન્તૌ મહાત્માનૌ સાનુક્રોશસ્મિતેક્ષણૌ ॥ ૩૦ ॥
શોભયન્તૌ મહાત્માનૌ સાનુક્રોશસ્મિતેક્ષણૌ ॥ ૩૦ ॥
ઉદારરુચિરક્રીડૌ સ્રગ્વિણૌ વનમાલિનૌ ।
પુણ્યગન્ધાનુલિપ્તાઙ્ગૌ સ્નાતૌ વિરજવાસસૌ ॥ ૩૧ ॥
પુણ્યગન્ધાનુલિપ્તાઙ્ગૌ સ્નાતૌ વિરજવાસસૌ ॥ ૩૧ ॥
પ્રધાનપુરુષાવાદ્યૌ જગદ્ધેતૂ જગત્પતી ।
અવતીર્ણૌ જગત્યર્થે સ્વાંશેન બલકેશવૌ ॥ ૩૨ ॥
અવતીર્ણૌ જગત્યર્થે સ્વાંશેન બલકેશવૌ ॥ ૩૨ ॥
દિશો વિતિમિરા રાજન્કુર્વાણૌ પ્રભયા સ્વયા ।
યથા મારકતઃ શૈલો રૌપ્યશ્ચ કનકાચિતૌ ॥ ૩૩ ॥
યથા મારકતઃ શૈલો રૌપ્યશ્ચ કનકાચિતૌ ॥ ૩૩ ॥
રથાત્તૂર્ણમવપ્લુત્ય સોઽક્રૂરઃ સ્નેહવિહ્વલઃ ।
પપાત ચરણોપાન્તે દણ્ડવદ્ રામકૃષ્ણયોઃ ॥ ૩૪ ॥
પપાત ચરણોપાન્તે દણ્ડવદ્ રામકૃષ્ણયોઃ ॥ ૩૪ ॥
ભગવદ્ દર્શનાહ્લાદબાષ્પપર્યાકુલેક્ષણઃ ।
પુલકાચિતાઙ્ગ ઔત્કણ્ઠ્યાત્સ્વાખ્યાને નાશકન્નૃપ ॥ ૩૫ ॥
પુલકાચિતાઙ્ગ ઔત્કણ્ઠ્યાત્સ્વાખ્યાને નાશકન્નૃપ ॥ ૩૫ ॥
ભગવાંસ્તમભિપ્રેત્ય રથાઙ્ગાઙ્કિતપાણિના ।
પરિરેભેઽભ્યુપાકૃષ્ય પ્રીતઃ પ્રણતવત્સલઃ ॥ ૩૬ ॥
પરિરેભેઽભ્યુપાકૃષ્ય પ્રીતઃ પ્રણતવત્સલઃ ॥ ૩૬ ॥
સઙ્કર્ષણશ્ચ પ્રણતમુપગુહ્ય મહામનાઃ ।
ગૃહીત્વા પાણિના પાણી અનત્સાનુજો ગૃહમ્ ॥ ૩૭ ॥
ગૃહીત્વા પાણિના પાણી અનત્સાનુજો ગૃહમ્ ॥ ૩૭ ॥
પૃષ્ટ્વાથ સ્વાગતં તસ્મૈ નિવેદ્ય ચ વરાસનમ્ ।
પ્રક્ષાલ્ય વિધિવત્ પાદૌ મધુપર્કાર્હણમાહરત્ ॥ ૩૮ ॥
પ્રક્ષાલ્ય વિધિવત્ પાદૌ મધુપર્કાર્હણમાહરત્ ॥ ૩૮ ॥
નિવેદ્ય ગાં ચાતિથયે સંવાહ્ય શ્રાન્તમાદૃતઃ ।
અન્નં બહુગુણં મેધ્યં શ્રદ્ધયોપાહરદ્ વિભુઃ ॥ ૩૯ ॥
અન્નં બહુગુણં મેધ્યં શ્રદ્ધયોપાહરદ્ વિભુઃ ॥ ૩૯ ॥
તસ્મૈ ભુક્તવતે પ્રીત્યા રામઃ પરમધર્મવિત્ ।
મખવાસૈર્ગન્ધમાલ્યૈઃ પરાં પ્રીતિં વ્યધાત્પુનઃ ॥ ૪૦ ॥
મખવાસૈર્ગન્ધમાલ્યૈઃ પરાં પ્રીતિં વ્યધાત્પુનઃ ॥ ૪૦ ॥
પપ્રચ્છ સત્કૃતં નન્દઃ કથં સ્થ નિરનુગ્રહે ।
કંસે જીવતિ દાશાર્હ સૌનપાલા ઇવાવયઃ ॥ ૪૧ ॥
કંસે જીવતિ દાશાર્હ સૌનપાલા ઇવાવયઃ ॥ ૪૧ ॥
યોઽવધીત્સ્વસ્વસુસ્તોકાન્ક્રોશન્ત્યા અસુતૃપ્ખલઃ ।
કિં નુ સ્વિત્તત્પ્રજાનાં વઃ કુશલં વિમૃશામહે ॥ ૪૨ ॥
કિં નુ સ્વિત્તત્પ્રજાનાં વઃ કુશલં વિમૃશામહે ॥ ૪૨ ॥
ઇત્થં સૂનૃતયા વાચા નન્દેન સુસભાજિતઃ ।
અક્રૂરઃ પરિપૃષ્ટેન જહાવધ્વપરિશ્રમમ્ ॥ ૪૩ ॥
અક્રૂરઃ પરિપૃષ્ટેન જહાવધ્વપરિશ્રમમ્ ॥ ૪૩ ॥