ശ്രീശുക ഉവാച
അക്രൂരോഽപി ച താം രാത്രിം മധുപുര്യാം മഹാമതിഃ ।
ഉഷിത്വാ രഥമാസ്ഥായ പ്രയയൌ നന്ദഗോകുലമ് ॥ ൧ ॥
അക്രൂരോഽപി ച താം രാത്രിം മധുപുര്യാം മഹാമതിഃ ।
ഉഷിത്വാ രഥമാസ്ഥായ പ്രയയൌ നന്ദഗോകുലമ് ॥ ൧ ॥
ഗച്ഛന്പഥി മഹാഭാഗോ ഭഗവത്യമ്ബുജേക്ഷണേ ।
ഭക്തിം പരാമുപഗത ഏവമേതദചിന്തയത് ॥ ൨ ॥
ഭക്തിം പരാമുപഗത ഏവമേതദചിന്തയത് ॥ ൨ ॥
കിം മയാചരിതം ഭദ്രം കിം തപ്തം പരമം തപഃ ।
കിം വാഥാപ്യര്ഹതേ ദത്തം യദ്ദ്രക്ഷ്യാമ്യദ്യ കേശവമ് ॥ ൩ ॥
കിം വാഥാപ്യര്ഹതേ ദത്തം യദ്ദ്രക്ഷ്യാമ്യദ്യ കേശവമ് ॥ ൩ ॥
മമൈതദ് ദുര്ലഭം മന്യ ഉത്തമഃശ്ലോകദര്ശനമ് ।
വിഷയാത്മനോ യഥാ ബ്രഹ്മകീര്തനം ശൂദ്രജന്മനഃ ॥ ൪ ॥
വിഷയാത്മനോ യഥാ ബ്രഹ്മകീര്തനം ശൂദ്രജന്മനഃ ॥ ൪ ॥
മൈവം മമാധമസ്യാപി സ്യാദേവാച്യുതദര്ശനമ് ।
ഹ്രിയമാണഃ കാലനദ്യാ ക്വചിത്തരതി കശ്ചന ॥ ൫ ॥
ഹ്രിയമാണഃ കാലനദ്യാ ക്വചിത്തരതി കശ്ചന ॥ ൫ ॥
മമാദ്യാമങ്ഗലം നഷ്ടം ഫലവാംശ്ചൈവ മേ ഭവഃ ।
യന്നമസ്യേ ഭഗവതോ യോഗിധ്യേയാങ്ഘ്രിപങ്കജമ് ॥ ൬ ॥
യന്നമസ്യേ ഭഗവതോ യോഗിധ്യേയാങ്ഘ്രിപങ്കജമ് ॥ ൬ ॥
കംസോ ബതാദ്യാകൃത മേഽത്യനുഗ്രഹം
ദ്രക്ഷ്യേഽങ്ഘ്രിപദ്മം പ്രഹിതോഽമുനാ ഹരേഃ ।
കൃതാവതാരസ്യ ദുരത്യയം തമഃ
പൂര്വേഽതരന് യന്നഖമണ്ഡലത്വിഷാ ॥ ൭ ॥
ദ്രക്ഷ്യേഽങ്ഘ്രിപദ്മം പ്രഹിതോഽമുനാ ഹരേഃ ।
കൃതാവതാരസ്യ ദുരത്യയം തമഃ
പൂര്വേഽതരന് യന്നഖമണ്ഡലത്വിഷാ ॥ ൭ ॥
യദര്ചിതം ബ്രഹ്മഭവാദിഭിഃ സുരൈഃ
ശ്രിയാ ച ദേവ്യാ മുനിഭിഃ സസാത്വതൈഃ ।
ഗോചാരണായാനുചരൈശ്ചരദ്വനേ
യദ് ഗോപികാനാം കുചകുങ്കുമാങ്കിതമ് ॥ ൮ ॥
ശ്രിയാ ച ദേവ്യാ മുനിഭിഃ സസാത്വതൈഃ ।
ഗോചാരണായാനുചരൈശ്ചരദ്വനേ
യദ് ഗോപികാനാം കുചകുങ്കുമാങ്കിതമ് ॥ ൮ ॥
ദ്രക്ഷ്യാമി നൂനം സുകപോലനാസികം
സ്മിതാവലോകാരുണകഞ്ജലോചനമ് ।
മുഖം മുകുന്ദസ്യ ഗുഡാലകാവൃതം
പ്രദക്ഷിണം മേ പ്രചരന്തി വൈ മൃഗാഃ ॥ ൯ ॥
സ്മിതാവലോകാരുണകഞ്ജലോചനമ് ।
മുഖം മുകുന്ദസ്യ ഗുഡാലകാവൃതം
പ്രദക്ഷിണം മേ പ്രചരന്തി വൈ മൃഗാഃ ॥ ൯ ॥
അപ്യദ്യ വിഷ്ണോര്മനുജത്വമീയുഷോ
ഭാരാവതാരായ ഭുവോ നിജേച്ഛയാ ।
ലാവണ്യധാമ്നോ ഭവിതോപലമ്ഭനം
മഹ്യം ന ന സ്യാത് ഫലമഞ്ജസാ ദൃശഃ ॥ ൧൦ ॥
ഭാരാവതാരായ ഭുവോ നിജേച്ഛയാ ।
ലാവണ്യധാമ്നോ ഭവിതോപലമ്ഭനം
മഹ്യം ന ന സ്യാത് ഫലമഞ്ജസാ ദൃശഃ ॥ ൧൦ ॥
യ ഈക്ഷിതാഹംരഹിതോഽപ്യസത്സതോഃ
സ്വതേജസാപാസ്തതമോഭിദാഭ്രമഃ ।
സ്വമായയാത്മന് രചിതൈസ്തദീക്ഷയാ
പ്രാണാക്ഷധീഭിഃ സദനേഷ്വഭീയതേ ॥ ൧൧ ॥
സ്വതേജസാപാസ്തതമോഭിദാഭ്രമഃ ।
സ്വമായയാത്മന് രചിതൈസ്തദീക്ഷയാ
പ്രാണാക്ഷധീഭിഃ സദനേഷ്വഭീയതേ ॥ ൧൧ ॥
യസ്യാഖിലാമീവഹഭിഃ സുമങ്ഗലൈ-
ര്വാചോ വിമിശ്രാ ഗുണകര്മജന്മഭിഃ ।
പ്രാണന്തി ശുമ്ഭന്തി പുനന്തി വൈ ജഗത്
യാസ്തദ്വിരക്താഃ ശവശോഭനാ മതാഃ ॥ ൧൨ ॥
ര്വാചോ വിമിശ്രാ ഗുണകര്മജന്മഭിഃ ।
പ്രാണന്തി ശുമ്ഭന്തി പുനന്തി വൈ ജഗത്
യാസ്തദ്വിരക്താഃ ശവശോഭനാ മതാഃ ॥ ൧൨ ॥
സ ചാവതീര്ണഃ കില സാത്വതാന്വയേ
സ്വസേതുപാലാമരവര്യശര്മകൃത് ।
യശോ വിതന്വന് വ്രജ ആസ്ത ഈശ്വരോ
ഗായന്തി ദേവാ യദശേഷമങ്ഗലമ് ॥ ൧൩ ॥
സ്വസേതുപാലാമരവര്യശര്മകൃത് ।
യശോ വിതന്വന് വ്രജ ആസ്ത ഈശ്വരോ
ഗായന്തി ദേവാ യദശേഷമങ്ഗലമ് ॥ ൧൩ ॥
തം ത്വദ്യ നൂനം മഹതാം ഗതിം ഗുരും
ത്രൈലോക്യകാന്തം ദൃശിമന്മഹോത്സവമ് ।
രൂപം ദധാനം ശ്രിയ ഈപ്സിതാസ്പദം
ദ്രക്ഷ്യേ മമാസന്നുഷസഃ സുദര്ശനാഃ ॥ ൧൪ ॥
ത്രൈലോക്യകാന്തം ദൃശിമന്മഹോത്സവമ് ।
രൂപം ദധാനം ശ്രിയ ഈപ്സിതാസ്പദം
ദ്രക്ഷ്യേ മമാസന്നുഷസഃ സുദര്ശനാഃ ॥ ൧൪ ॥
അഥാവരൂഢഃ സപദീശയോ രഥാത്
പ്രധാനപുംസോശ്ചരണം സ്വലബ്ധയേ ।
ധിയാ ധൃതം യോഗിഭിരപ്യഹം ധ്രുവം
നമസ്യ ആഭ്യാം ച സഖീന് വനൌകസഃ ॥ ൧൫ ॥
പ്രധാനപുംസോശ്ചരണം സ്വലബ്ധയേ ।
ധിയാ ധൃതം യോഗിഭിരപ്യഹം ധ്രുവം
നമസ്യ ആഭ്യാം ച സഖീന് വനൌകസഃ ॥ ൧൫ ॥
അപ്യങ്ഘ്രിമൂലേ പതിതസ്യ മേ വിഭുഃ
ശിരസ്യധാസ്യന്നിജഹസ്തപങ്കജമ് ।
ദത്താഭയം കാലഭുജാങ്ഗരംഹസാ
പ്രോദ്വേജിതാനാം ശരണൈഷിണാം നൃണാമ് ॥ ൧൬ ॥
ശിരസ്യധാസ്യന്നിജഹസ്തപങ്കജമ് ।
ദത്താഭയം കാലഭുജാങ്ഗരംഹസാ
പ്രോദ്വേജിതാനാം ശരണൈഷിണാം നൃണാമ് ॥ ൧൬ ॥
സമര്ഹണം യത്ര നിധായ കൌശിക-
സ്തഥാ ബലിശ്ചാപ ജഗത്ത്രയേന്ദ്രതാമ് ।
യദ്വാ വിഹാരേ വ്രജയോഷിതാം ശ്രമം
സ്പര്ശേന സൌഗന്ധികഗന്ധ്യപാനുദത് ॥ ൧൭ ॥
സ്തഥാ ബലിശ്ചാപ ജഗത്ത്രയേന്ദ്രതാമ് ।
യദ്വാ വിഹാരേ വ്രജയോഷിതാം ശ്രമം
സ്പര്ശേന സൌഗന്ധികഗന്ധ്യപാനുദത് ॥ ൧൭ ॥
ന മയ്യുപൈഷ്യത്യരിബുദ്ധിമച്യുതഃ
കംസസ്യ ദൂതഃ പ്രഹിതോഽപി വിശ്വദൃക് ।
യോഽന്തര്ബഹിശ്ചേതസ ഏതദീഹിതം
ക്ഷേത്രജ്ഞ ഈക്ഷത്യമലേന ചക്ഷുഷാ ॥ ൧൮ ॥
കംസസ്യ ദൂതഃ പ്രഹിതോഽപി വിശ്വദൃക് ।
യോഽന്തര്ബഹിശ്ചേതസ ഏതദീഹിതം
ക്ഷേത്രജ്ഞ ഈക്ഷത്യമലേന ചക്ഷുഷാ ॥ ൧൮ ॥
അപ്യങ്ഘ്രിമൂലേഽവഹിതം കൃതാഞ്ജലിം
മാമീക്ഷിതാ സസ്മിതമാര്ദ്രയാ ദൃശാ ।
സപദ്യപധ്വസ്തസമസ്തകില്ബിഷോ
വോഢാ മുദം വീതവിശങ്ക ഊര്ജിതാമ് ॥ ൧൯ ॥
മാമീക്ഷിതാ സസ്മിതമാര്ദ്രയാ ദൃശാ ।
സപദ്യപധ്വസ്തസമസ്തകില്ബിഷോ
വോഢാ മുദം വീതവിശങ്ക ഊര്ജിതാമ് ॥ ൧൯ ॥
സുഹൃത്തമം ജ്ഞാതിമനന്യദൈവതം
ദോര്ഭ്യാം ബൃഹദ്ഭ്യാം പരിരപ്സ്യതേഽഥ മാമ് ।
ആത്മാ ഹി തീര്ഥീക്രിയതേ തദൈവ മേ
ബന്ധശ്ച കര്മാത്മക ഉച്ഛ്വസിത്യതഃ ॥ ൨൦ ॥
ദോര്ഭ്യാം ബൃഹദ്ഭ്യാം പരിരപ്സ്യതേഽഥ മാമ് ।
ആത്മാ ഹി തീര്ഥീക്രിയതേ തദൈവ മേ
ബന്ധശ്ച കര്മാത്മക ഉച്ഛ്വസിത്യതഃ ॥ ൨൦ ॥
ലബ്ധ്വാങ്ഗസങ്ഗം പ്രണതം കൃതാഞ്ജലിം
മാം വക്ഷ്യതേഽക്രൂര തതേത്യുരുശ്രവാഃ ।
തദാ വയം ജന്മഭൃതോ മഹീയസാ
നൈവാദൃതോ യോ ധിഗമുഷ്യ ജന്മ തത് ॥ ൨൧ ॥
മാം വക്ഷ്യതേഽക്രൂര തതേത്യുരുശ്രവാഃ ।
തദാ വയം ജന്മഭൃതോ മഹീയസാ
നൈവാദൃതോ യോ ധിഗമുഷ്യ ജന്മ തത് ॥ ൨൧ ॥
ന തസ്യ കശ്ചിദ് ദയിതഃ സുഹൃത്തമോ
ന ചാപ്രിയോ ദ്വേഷ്യ ഉപേക്ഷ്യ ഏവ വാ ।
തഥാപി ഭക്താന് ഭജതേ യഥാ തഥാ
സുരദ്രുമോ യദ്വദുപാശ്രിതോഽര്ഥദഃ ॥ ൨൨ ॥
ന ചാപ്രിയോ ദ്വേഷ്യ ഉപേക്ഷ്യ ഏവ വാ ।
തഥാപി ഭക്താന് ഭജതേ യഥാ തഥാ
സുരദ്രുമോ യദ്വദുപാശ്രിതോഽര്ഥദഃ ॥ ൨൨ ॥
കിം ചാഗ്രജോ മാവനതം യദൂത്തമഃ
സ്മയന് പരിഷ്വജ്യ ഗൃഹീതമഞ്ജലൌ ।
ഗൃഹം പ്രവേഷ്യാപ്തസമസ്തസത്കൃതം
സമ്പ്രക്ഷ്യതേ കംസകൃതം സ്വബന്ധുഷു ॥ ൨൩ ॥
സ്മയന് പരിഷ്വജ്യ ഗൃഹീതമഞ്ജലൌ ।
ഗൃഹം പ്രവേഷ്യാപ്തസമസ്തസത്കൃതം
സമ്പ്രക്ഷ്യതേ കംസകൃതം സ്വബന്ധുഷു ॥ ൨൩ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഇതി സഞ്ചിന്തയന്കൃഷ്ണം ശ്വഫല്കതനയോഽധ്വനി ।
രഥേന ഗോകുലം പ്രാപ്തഃ സൂര്യശ്ചാസ്തഗിരിം നൃപ ॥ ൨൪ ॥
ഇതി സഞ്ചിന്തയന്കൃഷ്ണം ശ്വഫല്കതനയോഽധ്വനി ।
രഥേന ഗോകുലം പ്രാപ്തഃ സൂര്യശ്ചാസ്തഗിരിം നൃപ ॥ ൨൪ ॥
പദാനി തസ്യാഖിലലോകപാല-
കിരീടജുഷ്ടാമലപാദരേണോഃ ।
ദദര്ശ ഗോഷ്ഠേ ക്ഷിതികൌതുകാനി
വിലക്ഷിതാന്യബ്ജയവാങ്കുശാദ്യൈഃ ॥ ൨൫ ॥
കിരീടജുഷ്ടാമലപാദരേണോഃ ।
ദദര്ശ ഗോഷ്ഠേ ക്ഷിതികൌതുകാനി
വിലക്ഷിതാന്യബ്ജയവാങ്കുശാദ്യൈഃ ॥ ൨൫ ॥
തദ്ദര്ശനാഹ്ലാദവിവൃദ്ധസമ്ഭ്രമഃ
പ്രേമ്ണോര്ധ്വരോമാശ്രുകലാകുലേക്ഷണഃ ।
രഥാദവസ്കന്ദ്യ സ തേഷ്വചേഷ്ടത
പ്രഭോരമൂന്യങ്ഘ്രിരജാംസ്യഹോ ഇതി ॥ ൨൬ ॥
പ്രേമ്ണോര്ധ്വരോമാശ്രുകലാകുലേക്ഷണഃ ।
രഥാദവസ്കന്ദ്യ സ തേഷ്വചേഷ്ടത
പ്രഭോരമൂന്യങ്ഘ്രിരജാംസ്യഹോ ഇതി ॥ ൨൬ ॥
ദേഹംഭൃതാമിയാനര്ഥോ ഹിത്വാ ദമ്ഭം ഭിയം ശുചമ് ।
സന്ദേശാദ് യോ ഹരേര്ലിങ്ഗദര്ശനശ്രവണാദിഭിഃ ॥ ൨൭ ॥
സന്ദേശാദ് യോ ഹരേര്ലിങ്ഗദര്ശനശ്രവണാദിഭിഃ ॥ ൨൭ ॥
ദദര്ശ കൃഷ്ണം രാമം ച വ്രജേ ഗോദോഹനം ഗതൌ ।
പീതനീലാമ്ബരധരൌ ശരദമ്ബുരുഹേക്ഷണൌ ॥ ൨൮ ॥
പീതനീലാമ്ബരധരൌ ശരദമ്ബുരുഹേക്ഷണൌ ॥ ൨൮ ॥
കിശോരൌ ശ്യാമലശ്വേതൌ ശ്രീനികേതൌ ബൃഹദ്ഭുജൌ ।
സുമുഖൌ സുന്ദരവരൌ ബലദ്വിരദവിക്രമൌ ॥ ൨൯ ॥
സുമുഖൌ സുന്ദരവരൌ ബലദ്വിരദവിക്രമൌ ॥ ൨൯ ॥
ധ്വജവജ്രാങ്കുശാമ്ഭോജൈശ്ചിഹ്നിതൈരങ്ഘ്രിഭിര്വ്രജമ് ।
ശോഭയന്തൌ മഹാത്മാനൌ സാനുക്രോശസ്മിതേക്ഷണൌ ॥ ൩൦ ॥
ശോഭയന്തൌ മഹാത്മാനൌ സാനുക്രോശസ്മിതേക്ഷണൌ ॥ ൩൦ ॥
ഉദാരരുചിരക്രീഡൌ സ്രഗ്വിണൌ വനമാലിനൌ ।
പുണ്യഗന്ധാനുലിപ്താങ്ഗൌ സ്നാതൌ വിരജവാസസൌ ॥ ൩൧ ॥
പുണ്യഗന്ധാനുലിപ്താങ്ഗൌ സ്നാതൌ വിരജവാസസൌ ॥ ൩൧ ॥
പ്രധാനപുരുഷാവാദ്യൌ ജഗദ്ധേതൂ ജഗത്പതീ ।
അവതീര്ണൌ ജഗത്യര്ഥേ സ്വാംശേന ബലകേശവൌ ॥ ൩൨ ॥
അവതീര്ണൌ ജഗത്യര്ഥേ സ്വാംശേന ബലകേശവൌ ॥ ൩൨ ॥
ദിശോ വിതിമിരാ രാജന്കുര്വാണൌ പ്രഭയാ സ്വയാ ।
യഥാ മാരകതഃ ശൈലോ രൌപ്യശ്ച കനകാചിതൌ ॥ ൩൩ ॥
യഥാ മാരകതഃ ശൈലോ രൌപ്യശ്ച കനകാചിതൌ ॥ ൩൩ ॥
രഥാത്തൂര്ണമവപ്ലുത്യ സോഽക്രൂരഃ സ്നേഹവിഹ്വലഃ ।
പപാത ചരണോപാന്തേ ദണ്ഡവദ് രാമകൃഷ്ണയോഃ ॥ ൩൪ ॥
പപാത ചരണോപാന്തേ ദണ്ഡവദ് രാമകൃഷ്ണയോഃ ॥ ൩൪ ॥
ഭഗവദ് ദര്ശനാഹ്ലാദബാഷ്പപര്യാകുലേക്ഷണഃ ।
പുലകാചിതാങ്ഗ ഔത്കണ്ഠ്യാത്സ്വാഖ്യാനേ നാശകന്നൃപ ॥ ൩൫ ॥
പുലകാചിതാങ്ഗ ഔത്കണ്ഠ്യാത്സ്വാഖ്യാനേ നാശകന്നൃപ ॥ ൩൫ ॥
ഭഗവാംസ്തമഭിപ്രേത്യ രഥാങ്ഗാങ്കിതപാണിനാ ।
പരിരേഭേഽഭ്യുപാകൃഷ്യ പ്രീതഃ പ്രണതവത്സലഃ ॥ ൩൬ ॥
പരിരേഭേഽഭ്യുപാകൃഷ്യ പ്രീതഃ പ്രണതവത്സലഃ ॥ ൩൬ ॥
സങ്കര്ഷണശ്ച പ്രണതമുപഗുഹ്യ മഹാമനാഃ ।
ഗൃഹീത്വാ പാണിനാ പാണീ അനത്സാനുജോ ഗൃഹമ് ॥ ൩൭ ॥
ഗൃഹീത്വാ പാണിനാ പാണീ അനത്സാനുജോ ഗൃഹമ് ॥ ൩൭ ॥
പൃഷ്ട്വാഥ സ്വാഗതം തസ്മൈ നിവേദ്യ ച വരാസനമ് ।
പ്രക്ഷാല്യ വിധിവത് പാദൌ മധുപര്കാര്ഹണമാഹരത് ॥ ൩൮ ॥
പ്രക്ഷാല്യ വിധിവത് പാദൌ മധുപര്കാര്ഹണമാഹരത് ॥ ൩൮ ॥
നിവേദ്യ ഗാം ചാതിഥയേ സംവാഹ്യ ശ്രാന്തമാദൃതഃ ।
അന്നം ബഹുഗുണം മേധ്യം ശ്രദ്ധയോപാഹരദ് വിഭുഃ ॥ ൩൯ ॥
അന്നം ബഹുഗുണം മേധ്യം ശ്രദ്ധയോപാഹരദ് വിഭുഃ ॥ ൩൯ ॥
തസ്മൈ ഭുക്തവതേ പ്രീത്യാ രാമഃ പരമധര്മവിത് ।
മഖവാസൈര്ഗന്ധമാല്യൈഃ പരാം പ്രീതിം വ്യധാത്പുനഃ ॥ ൪൦ ॥
മഖവാസൈര്ഗന്ധമാല്യൈഃ പരാം പ്രീതിം വ്യധാത്പുനഃ ॥ ൪൦ ॥
പപ്രച്ഛ സത്കൃതം നന്ദഃ കഥം സ്ഥ നിരനുഗ്രഹേ ।
കംസേ ജീവതി ദാശാര്ഹ സൌനപാലാ ഇവാവയഃ ॥ ൪൧ ॥
കംസേ ജീവതി ദാശാര്ഹ സൌനപാലാ ഇവാവയഃ ॥ ൪൧ ॥
യോഽവധീത്സ്വസ്വസുസ്തോകാന്ക്രോശന്ത്യാ അസുതൃപ്ഖലഃ ।
കിം നു സ്വിത്തത്പ്രജാനാം വഃ കുശലം വിമൃശാമഹേ ॥ ൪൨ ॥
കിം നു സ്വിത്തത്പ്രജാനാം വഃ കുശലം വിമൃശാമഹേ ॥ ൪൨ ॥
ഇത്ഥം സൂനൃതയാ വാചാ നന്ദേന സുസഭാജിതഃ ।
അക്രൂരഃ പരിപൃഷ്ടേന ജഹാവധ്വപരിശ്രമമ് ॥ ൪൩ ॥
അക്രൂരഃ പരിപൃഷ്ടേന ജഹാവധ്വപരിശ്രമമ് ॥ ൪൩ ॥