શ્રીશુક ઉવાચ
સ્તુવતસ્તસ્ય ભગવાન્ દર્શયિત્વા જલે વપુઃ ।
ભૂયઃ સમાહરત્ કૃષ્ણો નટો નાટ્યમિવાત્મનઃ ॥ ૧ ॥
સ્તુવતસ્તસ્ય ભગવાન્ દર્શયિત્વા જલે વપુઃ ।
ભૂયઃ સમાહરત્ કૃષ્ણો નટો નાટ્યમિવાત્મનઃ ॥ ૧ ॥
સોઽપિ ચાન્તર્હિતં વીક્ષ્ય જલાદુન્મજ્ય સત્વરઃ ।
કૃત્વા ચાવશ્યકં સર્વં વિસ્મિતો રથમાગમત્ ॥ ૨ ॥
કૃત્વા ચાવશ્યકં સર્વં વિસ્મિતો રથમાગમત્ ॥ ૨ ॥
તમપૃચ્છદ્ધૃષીકેશઃ કિં તે દૃષ્ટમિવાદ્ભુતમ્ ।
ભૂમૌ વિયતિ તોયે વા તથા ત્વાં લક્ષયામહે ॥ ૩ ॥
ભૂમૌ વિયતિ તોયે વા તથા ત્વાં લક્ષયામહે ॥ ૩ ॥
શ્રીઅક્રૂર ઉવાચ
અદ્ભુતાનીહ યાવન્તિ ભૂમૌ વિયતિ વા જલે ।
ત્વયિ વિશ્વાત્મકે તાનિ કિં મેઽદૃષ્ટં વિપશ્યતઃ ॥ ૪ ॥
અદ્ભુતાનીહ યાવન્તિ ભૂમૌ વિયતિ વા જલે ।
ત્વયિ વિશ્વાત્મકે તાનિ કિં મેઽદૃષ્ટં વિપશ્યતઃ ॥ ૪ ॥
યત્રાદ્ભુતાનિ સર્વાણિ ભૂમૌ વિયતિ વા જલે ।
તં ત્વાનુપશ્યતો બ્રહ્મન્ કિં મે દૃષ્ટમિહાદ્ભુતમ્ ॥ ૫ ॥
તં ત્વાનુપશ્યતો બ્રહ્મન્ કિં મે દૃષ્ટમિહાદ્ભુતમ્ ॥ ૫ ॥
ઇત્યુક્ત્વા ચોદયામાસ સ્યન્દનં ગાન્દિનીસુતઃ ।
મથુરામનયદ્ રામં કૃષ્ણં ચૈવ દિનાત્યયે ॥ ૬ ॥
મથુરામનયદ્ રામં કૃષ્ણં ચૈવ દિનાત્યયે ॥ ૬ ॥
માર્ગે ગ્રામજના રાજંસ્તત્ર તત્રોપસઙ્ગતાઃ ।
વસુદેવસુતૌ વીક્ષ્ય પ્રીતા દૃષ્ટિં ન ચાદદુઃ ॥ ૭ ॥
વસુદેવસુતૌ વીક્ષ્ય પ્રીતા દૃષ્ટિં ન ચાદદુઃ ॥ ૭ ॥
તાવદ્ વ્રજૌકસસ્તત્ર નન્દગોપાદયોઽગ્રતઃ ।
પુરોપવનમાસાદ્ય પ્રતીક્ષન્તોઽવતસ્થિરે ॥ ૮ ॥
પુરોપવનમાસાદ્ય પ્રતીક્ષન્તોઽવતસ્થિરે ॥ ૮ ॥
તાન્ સમેત્યાહ ભગવાનક્રૂરં જગદીશ્વરઃ ।
ગૃહીત્વા પાણિના પાણિં પ્રશ્રિતં પ્રહસન્નિવ ॥ ૯ ॥
ગૃહીત્વા પાણિના પાણિં પ્રશ્રિતં પ્રહસન્નિવ ॥ ૯ ॥
ભવાન્ પ્રવિશતામગ્રે સહયાનઃ પુરીં ગૃહમ્ ।
વયં ત્વિહાવમુચ્યાથ તતો દ્રક્ષ્યામહે પુરીમ્ ॥ ૧૦ ॥
વયં ત્વિહાવમુચ્યાથ તતો દ્રક્ષ્યામહે પુરીમ્ ॥ ૧૦ ॥
શ્રીઅક્રૂર ઉવાચ
નાહં ભવદ્ભ્યાં રહિતઃ પ્રવેક્ષ્યે મથુરાં પ્રભો ।
ત્યક્તું નાર્હસિ માં નાથ ભક્તં તે ભક્તવત્સલ ॥ ૧૧ ॥
નાહં ભવદ્ભ્યાં રહિતઃ પ્રવેક્ષ્યે મથુરાં પ્રભો ।
ત્યક્તું નાર્હસિ માં નાથ ભક્તં તે ભક્તવત્સલ ॥ ૧૧ ॥
આગચ્છ યામ ગેહાન્નઃ સનાથાન્કુર્વધોક્ષજ ।
સહાગ્રજઃ સગોપાલૈઃ સુહૃદ્ભિશ્ચ સુહૃત્તમ ॥ ૧૨ ॥
સહાગ્રજઃ સગોપાલૈઃ સુહૃદ્ભિશ્ચ સુહૃત્તમ ॥ ૧૨ ॥
પુનીહિ પાદરજસા ગૃહાન્ નો ગૃહમેધિનામ્ ।
યચ્છૌચેનાનુતૃપ્યન્તિ પિતરઃ સાગ્નયઃ સુરાઃ ॥ ૧૩ ॥
યચ્છૌચેનાનુતૃપ્યન્તિ પિતરઃ સાગ્નયઃ સુરાઃ ॥ ૧૩ ॥
અવનિજ્યાઙ્ઘ્રિયુગલમાસીત્શ્લોક્યો બલિર્મહાન્ ।
ઐશ્વર્યમતુલં લેભે ગતિં ચૈકાન્તિનાં તુ યા ॥ ૧૪ ॥
ઐશ્વર્યમતુલં લેભે ગતિં ચૈકાન્તિનાં તુ યા ॥ ૧૪ ॥
આપસ્તેઽઙ્ઘ્ય્રવનેજન્યસ્ત્રીંલ્લોકાન્ શુચયોઽપુનન્ ।
શિરસાધત્ત યાઃ શર્વઃ સ્વર્યાતાઃ સગરાત્મજાઃ ॥ ૧૫ ॥
શિરસાધત્ત યાઃ શર્વઃ સ્વર્યાતાઃ સગરાત્મજાઃ ॥ ૧૫ ॥
દેવદેવ જગન્નાથ પુણ્યશ્રવણકીર્તન ।
યદૂત્તમોત્તમઃશ્લોક નારાયણ નમોઽસ્તુ તે ॥ ૧૬ ॥
યદૂત્તમોત્તમઃશ્લોક નારાયણ નમોઽસ્તુ તે ॥ ૧૬ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
આયાસ્યે ભવતો ગેહમહમાર્યસમન્વિતઃ ।
યદુચક્રદ્રુહં હત્વા વિતરિષ્યે સુહૃત્પ્રિયમ્ ॥ ૧૭ ॥
આયાસ્યે ભવતો ગેહમહમાર્યસમન્વિતઃ ।
યદુચક્રદ્રુહં હત્વા વિતરિષ્યે સુહૃત્પ્રિયમ્ ॥ ૧૭ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
એવમુક્તો ભગવતા સોઽક્રૂરો વિમના ઇવ ।
પુરીં પ્રવિષ્ટઃ કંસાય કર્માવેદ્ય ગૃહં યયૌ ॥ ૧૮ ॥
એવમુક્તો ભગવતા સોઽક્રૂરો વિમના ઇવ ।
પુરીં પ્રવિષ્ટઃ કંસાય કર્માવેદ્ય ગૃહં યયૌ ॥ ૧૮ ॥
અથાપરાહ્ને ભગવાન્ કૃષ્ણઃ સઙ્કર્ષણાન્વિતઃ ।
મથુરાં પ્રાવિશદ્ ગોપૈર્દિદૃક્ષુઃ પરિવારિતઃ ॥ ૧૯ ॥
મથુરાં પ્રાવિશદ્ ગોપૈર્દિદૃક્ષુઃ પરિવારિતઃ ॥ ૧૯ ॥
દદર્શ તાં સ્ફાટિકતુઙ્ગગોપુર-
દ્વારાં બૃહદ્ધેમકપાટતોરણામ્ ।
તામ્રારકોષ્ઠાં પરિખાદુરાસદા-
મુદ્યાનરમ્યોપવનોપશોભિતામ્ ॥ ૨૦ ॥
દ્વારાં બૃહદ્ધેમકપાટતોરણામ્ ।
તામ્રારકોષ્ઠાં પરિખાદુરાસદા-
મુદ્યાનરમ્યોપવનોપશોભિતામ્ ॥ ૨૦ ॥
સૌવર્ણશૃઙ્ગાટકહર્મ્યનિષ્કુટૈઃ
શ્રેણીસભાભિર્ભવનૈરુપસ્કૃતામ્ ।
વૈદૂર્યવજ્રામલનીલવિદ્રુમૈ-
ર્મુક્તાહરિદ્ભિર્વલભીષુ વેદિષુ ॥ ૨૧ ॥
શ્રેણીસભાભિર્ભવનૈરુપસ્કૃતામ્ ।
વૈદૂર્યવજ્રામલનીલવિદ્રુમૈ-
ર્મુક્તાહરિદ્ભિર્વલભીષુ વેદિષુ ॥ ૨૧ ॥
જુષ્ટેષુ જાલામુખરન્ધ્રકુટ્ટિમે-
ષ્વાવિષ્ટપારાવતબર્હિનાદિતામ્ ।
સંસિક્તરથ્યાપણમાર્ગચત્વરાં
પ્રકીર્ણમાલ્યાઙ્કુરલાજતણ્ડુલામ્ ॥ ૨૨ ॥
ષ્વાવિષ્ટપારાવતબર્હિનાદિતામ્ ।
સંસિક્તરથ્યાપણમાર્ગચત્વરાં
પ્રકીર્ણમાલ્યાઙ્કુરલાજતણ્ડુલામ્ ॥ ૨૨ ॥
આપૂર્ણકુમ્ભૈર્દધિચન્દનોક્ષિતૈઃ
પ્રસૂનદીપાવલિભિઃ સપલ્લવૈઃ ।
સવૃન્દરમ્ભાક્રમુકૈઃ સકેતુભિઃ
સ્વલઙ્કૃતદ્વારગૃહાં સપટ્ટિકૈઃ ॥ ૨૩ ॥
પ્રસૂનદીપાવલિભિઃ સપલ્લવૈઃ ।
સવૃન્દરમ્ભાક્રમુકૈઃ સકેતુભિઃ
સ્વલઙ્કૃતદ્વારગૃહાં સપટ્ટિકૈઃ ॥ ૨૩ ॥
તાં સમ્પ્રવિષ્ટૌ વસુદેવનન્દનૌ
વૃતૌ વયસ્યૈર્નરદેવવર્ત્મના ।
દ્રષ્ટું સમીયુસ્ત્વરિતાઃ પુરસ્ત્રિયો
હર્મ્યાણિ ચૈવારુરુહુર્નૃપોત્સુકાઃ ॥ ૨૪ ॥
વૃતૌ વયસ્યૈર્નરદેવવર્ત્મના ।
દ્રષ્ટું સમીયુસ્ત્વરિતાઃ પુરસ્ત્રિયો
હર્મ્યાણિ ચૈવારુરુહુર્નૃપોત્સુકાઃ ॥ ૨૪ ॥
કાશ્ચિદ્ વિપર્યગ્ધૃતવસ્ત્રભૂષણા
વિસ્મૃત્ય ચૈકં યુગલેષ્વથાપરાઃ ।
કૃતૈકપત્રશ્રવનૈકનૂપુરા
નાઙ્ક્ત્વા દ્વિતીયં ત્વપરાશ્ચ લોચનમ્ ॥ ૨૫ ॥
વિસ્મૃત્ય ચૈકં યુગલેષ્વથાપરાઃ ।
કૃતૈકપત્રશ્રવનૈકનૂપુરા
નાઙ્ક્ત્વા દ્વિતીયં ત્વપરાશ્ચ લોચનમ્ ॥ ૨૫ ॥
અશ્નન્ત્ય એકાસ્તદપાસ્ય સોત્સવા
અભ્યજ્યમાના અકૃતોપમજ્જનાઃ ।
સ્વપન્ત્ય ઉત્થાય નિશમ્ય નિઃસ્વનં
પ્રપાયયન્ત્યોઽર્ભમપોહ્ય માતરઃ ॥ ૨૬ ॥
અભ્યજ્યમાના અકૃતોપમજ્જનાઃ ।
સ્વપન્ત્ય ઉત્થાય નિશમ્ય નિઃસ્વનં
પ્રપાયયન્ત્યોઽર્ભમપોહ્ય માતરઃ ॥ ૨૬ ॥
મનાંસિ તાસામરવિન્દલોચનઃ
પ્રગલ્ભલીલાહસિતાવલોકૈઃ ।
જહાર મત્તદ્વિરદેન્દ્રવિક્રમો
દૃશાં દદચ્છ્રીરમણાત્મનોત્સવમ્ ॥ ૨૭ ॥
પ્રગલ્ભલીલાહસિતાવલોકૈઃ ।
જહાર મત્તદ્વિરદેન્દ્રવિક્રમો
દૃશાં દદચ્છ્રીરમણાત્મનોત્સવમ્ ॥ ૨૭ ॥
દૃષ્ટ્વા મુહુઃ શ્રુતમનુદ્રુતચેતસસ્તં
તત્પ્રેક્ષણોત્સ્મિતસુધોક્ષણલબ્ધમાનાઃ ।
આનન્દમૂર્તિમુપગુહ્ય દૃશાત્મલબ્ધં
હૃષ્યત્ત્વચો જહુરનન્તમરિન્દમાધિમ્ ॥ ૨૮ ॥
તત્પ્રેક્ષણોત્સ્મિતસુધોક્ષણલબ્ધમાનાઃ ।
આનન્દમૂર્તિમુપગુહ્ય દૃશાત્મલબ્ધં
હૃષ્યત્ત્વચો જહુરનન્તમરિન્દમાધિમ્ ॥ ૨૮ ॥
પ્રાસાદશિખરારૂઢાઃ પ્રીત્યુત્ફુલ્લમુખામ્બુજાઃ ।
અભ્યવર્ષન્ સૌમનસ્યૈઃ પ્રમદા બલકેશવૌ ॥ ૨૯ ॥
અભ્યવર્ષન્ સૌમનસ્યૈઃ પ્રમદા બલકેશવૌ ॥ ૨૯ ॥
દધ્યક્ષતૈઃ સોદપાત્રૈઃ સ્રગ્ગન્ધૈરભ્યુપાયનૈઃ ।
તાવાનર્ચુઃ પ્રમુદિતાસ્તત્ર તત્ર દ્વિજાતયઃ ॥ ૩૦ ॥
તાવાનર્ચુઃ પ્રમુદિતાસ્તત્ર તત્ર દ્વિજાતયઃ ॥ ૩૦ ॥
ઊચુઃ પૌરા અહો ગોપ્યસ્તપઃ કિમચરન્મહત્ ।
યા હ્યેતાવનુપશ્યન્તિ નરલોકમહોત્સવૌ ॥ ૩૧ ॥
યા હ્યેતાવનુપશ્યન્તિ નરલોકમહોત્સવૌ ॥ ૩૧ ॥
રજકં કઞ્ચિદાયાન્તં રઙ્ગકારં ગદાગ્રજઃ ।
દૃષ્ટ્વાયાચત વાસાંસિ ધૌતાન્યત્યુત્તમાનિ ચ ॥ ૩૨ ॥
દૃષ્ટ્વાયાચત વાસાંસિ ધૌતાન્યત્યુત્તમાનિ ચ ॥ ૩૨ ॥
દેહ્યાવયોઃ સમુચિતાન્યઙ્ગ વાસાંસિ ચાર્હતોઃ ।
ભવિષ્યતિ પરં શ્રેયો દાતુસ્તે નાત્ર સંશયઃ ॥ ૩૩ ॥
ભવિષ્યતિ પરં શ્રેયો દાતુસ્તે નાત્ર સંશયઃ ॥ ૩૩ ॥
સ યાચિતો ભગવતા પરિપૂર્ણેન સર્વતઃ ।
સાક્ષેપં રુષિતઃ પ્રાહ ભૃત્યો રાજ્ઞઃ સુદુર્મદઃ ॥ ૩૪ ॥
સાક્ષેપં રુષિતઃ પ્રાહ ભૃત્યો રાજ્ઞઃ સુદુર્મદઃ ॥ ૩૪ ॥
ઈદૃશાન્યેવ વાસાંસિ નિત્યં ગિરિવનેચરઃ ।
પરિધત્ત કિમુદ્વૃત્તા રાજદ્રવ્યાણ્યભીપ્સથ ॥ ૩૫ ॥
પરિધત્ત કિમુદ્વૃત્તા રાજદ્રવ્યાણ્યભીપ્સથ ॥ ૩૫ ॥
યાતાશુ બાલિશા મૈવં પ્રાર્થ્યં યદિ જિજીવીષા ।
બધ્નન્તિ ઘ્નન્તિ લુમ્પન્તિ દૃપ્તં રાજકુલાનિ વૈ ॥ ૩૬ ॥
બધ્નન્તિ ઘ્નન્તિ લુમ્પન્તિ દૃપ્તં રાજકુલાનિ વૈ ॥ ૩૬ ॥
એવં વિકત્થમાનસ્ય કુપિતો દેવકીસુતઃ ।
રજકસ્ય કરાગ્રેણ શિરઃ કાયાદપાતયત્ ॥ ૩૭ ॥
રજકસ્ય કરાગ્રેણ શિરઃ કાયાદપાતયત્ ॥ ૩૭ ॥
તસ્યાનુજીવિનઃ સર્વે વાસઃકોશાન્વિસૃજ્ય વૈ ।
દુદ્રુવુઃ સર્વતો માર્ગં વાસાંસિ જગૃહેઽચ્યુતઃ ॥ ૩૮ ॥
દુદ્રુવુઃ સર્વતો માર્ગં વાસાંસિ જગૃહેઽચ્યુતઃ ॥ ૩૮ ॥
વસિત્વાત્મપ્રિયે વસ્ત્રે કૃષ્ણઃ સઙ્કર્ષણસ્તથા ।
શેષાણ્યાદત્ત ગોપેભ્યો વિસૃજ્ય ભુવિ કાનિચિત્ ॥ ૩૯ ॥
શેષાણ્યાદત્ત ગોપેભ્યો વિસૃજ્ય ભુવિ કાનિચિત્ ॥ ૩૯ ॥
તતસ્તુ વાયકઃ પ્રીતસ્તયોર્વેષમકલ્પયત્ ।
વિચિત્રવર્ણૈશ્ચૈલેયૈરાકલ્પૈરનુરૂપતઃ ॥ ૪૦ ॥
વિચિત્રવર્ણૈશ્ચૈલેયૈરાકલ્પૈરનુરૂપતઃ ॥ ૪૦ ॥
નાનાલક્ષણવેષાભ્યાં કૃષ્ણરામૌ વિરેજતુઃ ।
સ્વલઙ્કૃતૌ બાલગજૌ પર્વણીવ સિતેતરૌ ॥ ૪૧ ॥
સ્વલઙ્કૃતૌ બાલગજૌ પર્વણીવ સિતેતરૌ ॥ ૪૧ ॥
તસ્ય પ્રસન્નો ભગવાન્ પ્રાદાત્સારૂપ્યમાત્મનઃ ।
શ્રિયં ચ પરમાં લોકે બલૈશ્વર્યસ્મૃતીન્દ્રિયમ્ ॥ ૪૨ ॥
શ્રિયં ચ પરમાં લોકે બલૈશ્વર્યસ્મૃતીન્દ્રિયમ્ ॥ ૪૨ ॥
તતઃ સુદામ્નો ભવનં માલાકારસ્ય જગ્મતુઃ ।
તૌ દૃષ્ટ્વા સ સમુત્થાય નનામ શિરસા ભુવિ ॥ ૪૩ ॥
તૌ દૃષ્ટ્વા સ સમુત્થાય નનામ શિરસા ભુવિ ॥ ૪૩ ॥
તયોરાસનમાનીય પાદ્યં ચાર્ઘ્યાર્હણાદિભિઃ ।
પૂજાં સાનુગયોશ્ચક્રે સ્રક્તામ્બૂલાનુલેપનૈઃ ॥ ૪૪ ॥
પૂજાં સાનુગયોશ્ચક્રે સ્રક્તામ્બૂલાનુલેપનૈઃ ॥ ૪૪ ॥
પ્રાહ નઃ સાર્થકં જન્મ પાવિતં ચ કુલં પ્રભો ।
પિતૃદેવર્ષયો મહ્યં તુષ્ટા હ્યાગમનેન વામ્ ॥ ૪૫ ॥
પિતૃદેવર્ષયો મહ્યં તુષ્ટા હ્યાગમનેન વામ્ ॥ ૪૫ ॥
ભવન્તૌ કિલ વિશ્વસ્ય જગતઃ કારણં પરમ્ ।
અવતીર્ણાવિહાંશેન ક્ષેમાય ચ ભવાય ચ ॥ ૪૬ ॥
અવતીર્ણાવિહાંશેન ક્ષેમાય ચ ભવાય ચ ॥ ૪૬ ॥
ન હિ વાં વિષમા દૃષ્ટિઃ સુહૃદોર્જગદાત્મનોઃ ।
સમયોઃ સર્વભૂતેષુ ભજન્તં ભજતોરપિ ॥ ૪૭ ॥
સમયોઃ સર્વભૂતેષુ ભજન્તં ભજતોરપિ ॥ ૪૭ ॥
તાવાજ્ઞાપયતં ભૃત્યં કિમહં કરવાણિ વામ્ ।
પુંસોઽત્યનુગ્રહો હ્યેષ ભવદ્ભિર્યન્નિયુજ્યતે ॥ ૪૮ ॥
પુંસોઽત્યનુગ્રહો હ્યેષ ભવદ્ભિર્યન્નિયુજ્યતે ॥ ૪૮ ॥
ઇત્યભિપ્રેત્ય રાજેન્દ્ર સુદામા પ્રીતમાનસઃ ।
શસ્તૈઃ સુગન્ધૈઃ કુસુમૈર્માલા વિરચિતા દદૌ ॥ ૪૯ ॥
શસ્તૈઃ સુગન્ધૈઃ કુસુમૈર્માલા વિરચિતા દદૌ ॥ ૪૯ ॥
તાભિઃ સ્વલઙ્કૃતૌ પ્રીતૌ કૃષ્ણરામૌ સહાનુગૌ ।
પ્રણતાય પ્રપન્નાય દદતુર્વરદૌ વરાન્ ॥ ૫૦ ॥
પ્રણતાય પ્રપન્નાય દદતુર્વરદૌ વરાન્ ॥ ૫૦ ॥
સોઽપિ વવ્રેઽચલાં ભક્તિં તસ્મિન્નેવાખિલાત્મનિ ।
તદ્ભક્તેષુ ચ સૌહાર્દં ભૂતેષુ ચ દયાં પરામ્ ॥ ૫૧ ॥
તદ્ભક્તેષુ ચ સૌહાર્દં ભૂતેષુ ચ દયાં પરામ્ ॥ ૫૧ ॥
ઇતિ તસ્મૈ વરં દત્ત્વા શ્રિયં ચાન્વયવર્ધિનીમ્ ।
બલમાયુર્યશઃ કાન્તિં નિર્જગામ સહાગ્રજઃ ॥ ૫૨ ॥
બલમાયુર્યશઃ કાન્તિં નિર્જગામ સહાગ્રજઃ ॥ ૫૨ ॥