શ્રીશુક ઉવાચ
અથ વિજ્ઞાય ભગવાન્ સર્વાત્મા સર્વદર્શનઃ ।
સૈરન્ધ્રયાઃ કામતપ્તાયાઃ પ્રિયમિચ્છન્ ગૃહં યયૌ ॥ ૧ ॥
અથ વિજ્ઞાય ભગવાન્ સર્વાત્મા સર્વદર્શનઃ ।
સૈરન્ધ્રયાઃ કામતપ્તાયાઃ પ્રિયમિચ્છન્ ગૃહં યયૌ ॥ ૧ ॥
મહાર્હોપસ્કરૈરાઢ્યં કામોપાયોપબૃંહિતમ્ ।
મુક્તાદામપતાકાભિર્વિતાનશયનાસનૈઃ ।
ધૂપૈઃ સુરભિભિર્દીપૈઃ સ્રગ્ગન્ધૈરપિ મણ્ડિતમ્ ॥ ૨ ॥
મુક્તાદામપતાકાભિર્વિતાનશયનાસનૈઃ ।
ધૂપૈઃ સુરભિભિર્દીપૈઃ સ્રગ્ગન્ધૈરપિ મણ્ડિતમ્ ॥ ૨ ॥
ગૃહં તમાયાન્તમવેક્ષ્ય સાસનાત્
સદ્યઃ સમુત્થાય હિ જાતસમ્ભ્રમા ।
યથોપસઙ્ગમ્ય સખીભિરચ્યુતં
સભાજયામાસ સદાસનાદિભિઃ ॥ ૩ ॥
સદ્યઃ સમુત્થાય હિ જાતસમ્ભ્રમા ।
યથોપસઙ્ગમ્ય સખીભિરચ્યુતં
સભાજયામાસ સદાસનાદિભિઃ ॥ ૩ ॥
તથોદ્ધવઃ સાધુ તયાભિપૂજિતો
ન્યષીદદુર્વ્યામભિમૃશ્ય ચાસનમ્ ।
કૃષ્ણોઽપિ તૂર્ણં શયનં મહાધનં
વિવેશ લોકાચરિતાન્યનુવ્રતઃ ॥ ૪ ॥
ન્યષીદદુર્વ્યામભિમૃશ્ય ચાસનમ્ ।
કૃષ્ણોઽપિ તૂર્ણં શયનં મહાધનં
વિવેશ લોકાચરિતાન્યનુવ્રતઃ ॥ ૪ ॥
સા મજ્જનાલેપદુકૂલભૂષણ-
સ્રગ્ગન્ધતામ્બૂલસુધાસવાદિભિઃ ।
પ્રસાધિતાત્મોપસસાર માધવં
સવ્રીડલીલોત્સ્મિતવિભ્રમેક્ષિતૈઃ ॥ ૫ ॥
સ્રગ્ગન્ધતામ્બૂલસુધાસવાદિભિઃ ।
પ્રસાધિતાત્મોપસસાર માધવં
સવ્રીડલીલોત્સ્મિતવિભ્રમેક્ષિતૈઃ ॥ ૫ ॥
આહૂય કાન્તાં નવસઙ્ગમહ્રિયા
વિશઙ્કિતાં કઙ્કણભૂષિતે કરે ।
પ્રગૃહ્ય શય્યામધિવેશ્ય રામયા
રેમેઽનુલેપાર્પણપુણ્યલેશયા ॥ ૬ ॥
વિશઙ્કિતાં કઙ્કણભૂષિતે કરે ।
પ્રગૃહ્ય શય્યામધિવેશ્ય રામયા
રેમેઽનુલેપાર્પણપુણ્યલેશયા ॥ ૬ ॥
સાનઙ્ગતપ્તકુચયોરુરસસ્તથાક્ષ્ણો-
ર્જિઘ્રન્ત્યનન્તચરણેન રુજો મૃજન્તી ।
દોર્ભ્યાં સ્તનાન્તરગતં પરિરભ્ય કાન્ત-
માનન્દમૂર્તિમજહાદતિદીર્ઘતાપમ્ ॥ ૭ ॥
ર્જિઘ્રન્ત્યનન્તચરણેન રુજો મૃજન્તી ।
દોર્ભ્યાં સ્તનાન્તરગતં પરિરભ્ય કાન્ત-
માનન્દમૂર્તિમજહાદતિદીર્ઘતાપમ્ ॥ ૭ ॥
સૈવં કૈવલ્યનાથં તં પ્રાપ્ય દુષ્પ્રાપ્યમીશ્વરમ્ ।
અઙ્ગરાગાર્પણેનાહો દુર્ભગેદમયાચત ॥ ૮ ॥
અઙ્ગરાગાર્પણેનાહો દુર્ભગેદમયાચત ॥ ૮ ॥
સહોષ્યતામિહ પ્રેષ્ઠ દિનાનિ કતિચિન્મયા ।
રમસ્વ નોત્સહે ત્યક્તું સઙ્ગં તેઽમ્બુરુહેક્ષણ ॥ ૯ ॥
રમસ્વ નોત્સહે ત્યક્તું સઙ્ગં તેઽમ્બુરુહેક્ષણ ॥ ૯ ॥
તસ્યૈ કામવરં દત્ત્વા માનયિત્વા ચ માનદઃ ।
સહોદ્ધવેન સર્વેશઃ સ્વધામાગમદ્ ઋદ્ધિમત્ ॥ ૧૦ ॥
સહોદ્ધવેન સર્વેશઃ સ્વધામાગમદ્ ઋદ્ધિમત્ ॥ ૧૦ ॥
દુરારાધ્યં સમારાધ્ય વિષ્ણું સર્વેશ્વરેશ્વરમ્ ।
યો વૃણીતે મનોગ્રાહ્યમસત્ત્વાત્ કુમનીષ્યસૌ ॥ ૧૧ ॥
યો વૃણીતે મનોગ્રાહ્યમસત્ત્વાત્ કુમનીષ્યસૌ ॥ ૧૧ ॥
અક્રૂરભવનં કૃષ્ણઃ સહરામોદ્ધવઃ પ્રભુઃ ।
કિઞ્ચિચ્ચિકીર્ષયન્ પ્રાગાદક્રૂરપ્રીયકામ્યયા ॥ ૧૨ ॥
કિઞ્ચિચ્ચિકીર્ષયન્ પ્રાગાદક્રૂરપ્રીયકામ્યયા ॥ ૧૨ ॥
સ તાન્નરવરશ્રેષ્ઠાનારાદ્ વીક્ષ્ય સ્વબાન્ધવાન્ ।
પ્રત્યુત્થાય પ્રમુદિતઃ પરિષ્વજ્યાભિનન્દ્ય ચ ॥ ૧૩ ॥
પ્રત્યુત્થાય પ્રમુદિતઃ પરિષ્વજ્યાભિનન્દ્ય ચ ॥ ૧૩ ॥
નનામ કૃષ્ણં રામં ચ સ તૈરપ્યભિવાદિતઃ ।
પૂજયામાસ વિધિવત્ કૃતાસનપરિગ્રહાન્ ॥ ૧૪ ॥
પૂજયામાસ વિધિવત્ કૃતાસનપરિગ્રહાન્ ॥ ૧૪ ॥
પાદાવનેજનીરાપો ધારયન્ શિરસા નૃપ ।
અર્હણેનામ્બરૈર્દિવ્યૈર્ગન્ધસ્રગ્ભૂષણોત્તમૈઃ ॥ ૧૫ ॥
અર્હણેનામ્બરૈર્દિવ્યૈર્ગન્ધસ્રગ્ભૂષણોત્તમૈઃ ॥ ૧૫ ॥
અર્ચિત્વા શિરસાનમ્ય પાદાવઙ્કગતૌ મૃજન્ ।
પ્રશ્રયાવનતોઽક્રૂરઃ કૃષ્ણરામાવભાષત ॥ ૧૬ ॥
પ્રશ્રયાવનતોઽક્રૂરઃ કૃષ્ણરામાવભાષત ॥ ૧૬ ॥
દિષ્ટ્યા પાપો હતઃ કંસઃ સાનુગો વામિદં કુલમ્ ।
ભવદ્ભયામુદ્ધૃતં કૃચ્છ્રાદ્ દુરન્તાચ્ચ સમેધિતમ્ ॥ ૧૭ ॥
ભવદ્ભયામુદ્ધૃતં કૃચ્છ્રાદ્ દુરન્તાચ્ચ સમેધિતમ્ ॥ ૧૭ ॥
યુવાં પ્રધાનપુરુષૌ જગદ્ધેતૂ જગન્મયૌ ।
ભવદ્ભયાં ન વિના કિઞ્ચિત્પરમસ્તિ ન ચાપરમ્ ॥ ૧૮ ॥
ભવદ્ભયાં ન વિના કિઞ્ચિત્પરમસ્તિ ન ચાપરમ્ ॥ ૧૮ ॥
આત્મસૃષ્ટમિદં વિશ્વમન્વાવિશ્ય સ્વશક્તિભિઃ ।
ઈયતે બહુધા બ્રહ્મન્ શ્રુતપ્રત્યક્ષગોચરમ્ ॥ ૧૯ ॥
ઈયતે બહુધા બ્રહ્મન્ શ્રુતપ્રત્યક્ષગોચરમ્ ॥ ૧૯ ॥
યથા હિ ભૂતેષુ ચરાચરેષુ
મહ્યાદયો યોનિષુ ભાન્તિ નાના ।
એવં ભવાન્ કેવલ આત્મયોનિ-
ષ્વાત્માત્મતન્ત્રો બહુધા વિભાતિ ॥ ૨૦ ॥
મહ્યાદયો યોનિષુ ભાન્તિ નાના ।
એવં ભવાન્ કેવલ આત્મયોનિ-
ષ્વાત્માત્મતન્ત્રો બહુધા વિભાતિ ॥ ૨૦ ॥
સૃજસ્યથો લુમ્પસિ પાસિ વિશ્વં
રજસ્તમઃસત્ત્વગુણૈઃ સ્વશક્તિભિઃ ।
ન બધ્યસે તદ્ગુણકર્મભિર્વા
જ્ઞાનાત્મનસ્તે ક્વ ચ બન્ધહેતુઃ ॥ ૨૧ ॥
રજસ્તમઃસત્ત્વગુણૈઃ સ્વશક્તિભિઃ ।
ન બધ્યસે તદ્ગુણકર્મભિર્વા
જ્ઞાનાત્મનસ્તે ક્વ ચ બન્ધહેતુઃ ॥ ૨૧ ॥
દેહાદ્યુપાધેરનિરૂપિતત્વાદ્
ભવો ન સાક્ષાન્ન ભિદાત્મનઃ સ્યાત્ ।
અતો ન બન્ધસ્તવ નૈવ મોક્ષઃ
સ્યાતાં નિકામસ્ત્વયિ નોઽવિવેકઃ ॥ ૨૨ ॥
ભવો ન સાક્ષાન્ન ભિદાત્મનઃ સ્યાત્ ।
અતો ન બન્ધસ્તવ નૈવ મોક્ષઃ
સ્યાતાં નિકામસ્ત્વયિ નોઽવિવેકઃ ॥ ૨૨ ॥
ત્વયોદિતોઽયં જગતો હિતાય
યદા યદા વેદપથઃ પુરાણઃ ।
બાધ્યેત પાષણ્ડપથૈરસદ્ભિ-
સ્તદા ભવાન્ સત્ત્વગુણં બિભર્તિ ॥ ૨૩ ॥
યદા યદા વેદપથઃ પુરાણઃ ।
બાધ્યેત પાષણ્ડપથૈરસદ્ભિ-
સ્તદા ભવાન્ સત્ત્વગુણં બિભર્તિ ॥ ૨૩ ॥
સ ત્વં પ્રભોઽદ્ય વસુદેવગૃહેઽવતીર્ણઃ
સ્વાંશેન ભારમપનેતુમિહાસિ ભૂમેઃ ।
અક્ષૌહિણીશતવધેન સુરેતરાંશ-
રાજ્ઞામમુષ્ય ચ કુલસ્ય યશો વિતન્વન્ ॥ ૨૪ ॥
સ્વાંશેન ભારમપનેતુમિહાસિ ભૂમેઃ ।
અક્ષૌહિણીશતવધેન સુરેતરાંશ-
રાજ્ઞામમુષ્ય ચ કુલસ્ય યશો વિતન્વન્ ॥ ૨૪ ॥
અદ્યેશ નો વસતયઃ ખલુ ભૂરિભાગા
યઃ સર્વદેવપિતૃભૂતનૃદેવમૂર્તિઃ ।
યત્પાદશૌચસલિલં ત્રિજગત્ પુનાતિ
સ ત્વં જગદ્ગુરુરધોક્ષજ યાઃ પ્રવિષ્ટઃ ॥ ૨૫ ॥
યઃ સર્વદેવપિતૃભૂતનૃદેવમૂર્તિઃ ।
યત્પાદશૌચસલિલં ત્રિજગત્ પુનાતિ
સ ત્વં જગદ્ગુરુરધોક્ષજ યાઃ પ્રવિષ્ટઃ ॥ ૨૫ ॥
કઃ પણ્ડિતસ્ત્વદપરં શરણં સમીયાદ્
ભક્તપ્રિયાદૃતગિરઃ સુહૃદઃ કૃતજ્ઞાત્ ।
સર્વાન્ દદાતિ સુહૃદો ભજતોઽભિકામા-
નાત્માનમપ્યુપચયાપચયૌ ન યસ્ય ॥ ૨૬ ॥
ભક્તપ્રિયાદૃતગિરઃ સુહૃદઃ કૃતજ્ઞાત્ ।
સર્વાન્ દદાતિ સુહૃદો ભજતોઽભિકામા-
નાત્માનમપ્યુપચયાપચયૌ ન યસ્ય ॥ ૨૬ ॥
દિષ્ટ્યા જનાર્દન ભવાનિહ નઃ પ્રતીતો
યોગેશ્વરૈરપિ દુરાપગતિઃ સુરેશૈઃ ।
છિન્ધ્યાશુ નઃ સુતકલત્રધનાપ્તગેહ-
દેહાદિમોહરશનાં ભવદીયમાયામ્ ॥ ૨૭ ॥
યોગેશ્વરૈરપિ દુરાપગતિઃ સુરેશૈઃ ।
છિન્ધ્યાશુ નઃ સુતકલત્રધનાપ્તગેહ-
દેહાદિમોહરશનાં ભવદીયમાયામ્ ॥ ૨૭ ॥
ઇત્યર્ચિતઃ સંસ્તુતશ્ચ ભક્તેન ભગવાન્ હરિઃ ।
અક્રૂરં સસ્મિતં પ્રાહ ગીર્ભિઃ સમ્મોહયન્નિવ ॥ ૨૮ ॥
અક્રૂરં સસ્મિતં પ્રાહ ગીર્ભિઃ સમ્મોહયન્નિવ ॥ ૨૮ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
ત્વં નો ગુરુઃ પિતૃવ્યશ્ચ શ્લાઘ્યો બન્ધુશ્ચ નિત્યદા ।
વયં તુ રક્ષ્યાઃ પોષ્યાશ્ચ અનુકમ્પ્યાઃ પ્રજા હિ વઃ ॥ ૨૯ ॥
ત્વં નો ગુરુઃ પિતૃવ્યશ્ચ શ્લાઘ્યો બન્ધુશ્ચ નિત્યદા ।
વયં તુ રક્ષ્યાઃ પોષ્યાશ્ચ અનુકમ્પ્યાઃ પ્રજા હિ વઃ ॥ ૨૯ ॥
ભવદ્વિધા મહાભાગા નિષેવ્યા અર્હસત્તમાઃ ।
શ્રેયસ્કામૈર્નૃભિર્નિત્યં દેવાઃ સ્વાર્થા ન સાધવઃ ॥ ૩૦ ॥
શ્રેયસ્કામૈર્નૃભિર્નિત્યં દેવાઃ સ્વાર્થા ન સાધવઃ ॥ ૩૦ ॥
ન હ્યમ્મયાનિ તીર્થાનિ ન દેવા મૃચ્છિલામયાઃ ।
તે પુનન્ત્યુરુકાલેન દર્શનાદેવ સાધવઃ ॥ ૩૧ ॥
તે પુનન્ત્યુરુકાલેન દર્શનાદેવ સાધવઃ ॥ ૩૧ ॥
સ ભવાન્ સુહૃદાં વૈ નઃ શ્રેયાન્ શ્રેયશ્ચિકીર્ષયા ।
જિજ્ઞાસાર્થં પાણ્ડવાનાં ગચ્છસ્વ ત્વં ગજાહ્વયમ્ ॥ ૩૨ ॥
જિજ્ઞાસાર્થં પાણ્ડવાનાં ગચ્છસ્વ ત્વં ગજાહ્વયમ્ ॥ ૩૨ ॥
પિતર્યુપરતે બાલાઃ સહ માત્રા સુદુઃખિતાઃ ।
આનીતાઃ સ્વપુરં રાજ્ઞા વસન્ત ઇતિ શુશ્રુમ ॥ ૩૩ ॥
આનીતાઃ સ્વપુરં રાજ્ઞા વસન્ત ઇતિ શુશ્રુમ ॥ ૩૩ ॥
તેષુ રાજામ્બિકાપુત્રો ભ્રાતૃપુત્રેષુ દીનધીઃ ।
સમો ન વર્તતે નૂનં દુષ્પુત્રવશગોઽન્ધદૃક્ ॥ ૩૪ ॥
સમો ન વર્તતે નૂનં દુષ્પુત્રવશગોઽન્ધદૃક્ ॥ ૩૪ ॥
ગચ્છ જાનીહિ તદ્ વૃત્તમધુના સાધ્વસાધુ વા ।
વિજ્ઞાય તદ્ વિધાસ્યામો યથા શં સુહૃદાં ભવેત્ ॥ ૩૫ ॥
વિજ્ઞાય તદ્ વિધાસ્યામો યથા શં સુહૃદાં ભવેત્ ॥ ૩૫ ॥
ઇત્યક્રૂરં સમાદિશ્ય ભગવાન્ હરિરીશ્વરઃ ।
સઙ્કર્ષણોદ્ધવાભ્યાં વૈ તતઃ સ્વભવનં યયૌ ॥ ૩૬ ॥
સઙ્કર્ષણોદ્ધવાભ્યાં વૈ તતઃ સ્વભવનં યયૌ ॥ ૩૬ ॥