ശ്രീശുക ഉവാച
അഥ വിജ്ഞായ ഭഗവാന് സര്വാത്മാ സര്വദര്ശനഃ ।
സൈരന്ധ്രയാഃ കാമതപ്തായാഃ പ്രിയമിച്ഛന് ഗൃഹം യയൌ ॥ ൧ ॥
അഥ വിജ്ഞായ ഭഗവാന് സര്വാത്മാ സര്വദര്ശനഃ ।
സൈരന്ധ്രയാഃ കാമതപ്തായാഃ പ്രിയമിച്ഛന് ഗൃഹം യയൌ ॥ ൧ ॥
മഹാര്ഹോപസ്കരൈരാഢ്യം കാമോപായോപബൃംഹിതമ് ।
മുക്താദാമപതാകാഭിര്വിതാനശയനാസനൈഃ ।
ധൂപൈഃ സുരഭിഭിര്ദീപൈഃ സ്രഗ്ഗന്ധൈരപി മണ്ഡിതമ് ॥ ൨ ॥
മുക്താദാമപതാകാഭിര്വിതാനശയനാസനൈഃ ।
ധൂപൈഃ സുരഭിഭിര്ദീപൈഃ സ്രഗ്ഗന്ധൈരപി മണ്ഡിതമ് ॥ ൨ ॥
ഗൃഹം തമായാന്തമവേക്ഷ്യ സാസനാത്
സദ്യഃ സമുത്ഥായ ഹി ജാതസമ്ഭ്രമാ ।
യഥോപസങ്ഗമ്യ സഖീഭിരച്യുതം
സഭാജയാമാസ സദാസനാദിഭിഃ ॥ ൩ ॥
സദ്യഃ സമുത്ഥായ ഹി ജാതസമ്ഭ്രമാ ।
യഥോപസങ്ഗമ്യ സഖീഭിരച്യുതം
സഭാജയാമാസ സദാസനാദിഭിഃ ॥ ൩ ॥
തഥോദ്ധവഃ സാധു തയാഭിപൂജിതോ
ന്യഷീദദുര്വ്യാമഭിമൃശ്യ ചാസനമ് ।
കൃഷ്ണോഽപി തൂര്ണം ശയനം മഹാധനം
വിവേശ ലോകാചരിതാന്യനുവ്രതഃ ॥ ൪ ॥
ന്യഷീദദുര്വ്യാമഭിമൃശ്യ ചാസനമ് ।
കൃഷ്ണോഽപി തൂര്ണം ശയനം മഹാധനം
വിവേശ ലോകാചരിതാന്യനുവ്രതഃ ॥ ൪ ॥
സാ മജ്ജനാലേപദുകൂലഭൂഷണ-
സ്രഗ്ഗന്ധതാമ്ബൂലസുധാസവാദിഭിഃ ।
പ്രസാധിതാത്മോപസസാര മാധവം
സവ്രീഡലീലോത്സ്മിതവിഭ്രമേക്ഷിതൈഃ ॥ ൫ ॥
സ്രഗ്ഗന്ധതാമ്ബൂലസുധാസവാദിഭിഃ ।
പ്രസാധിതാത്മോപസസാര മാധവം
സവ്രീഡലീലോത്സ്മിതവിഭ്രമേക്ഷിതൈഃ ॥ ൫ ॥
ആഹൂയ കാന്താം നവസങ്ഗമഹ്രിയാ
വിശങ്കിതാം കങ്കണഭൂഷിതേ കരേ ।
പ്രഗൃഹ്യ ശയ്യാമധിവേശ്യ രാമയാ
രേമേഽനുലേപാര്പണപുണ്യലേശയാ ॥ ൬ ॥
വിശങ്കിതാം കങ്കണഭൂഷിതേ കരേ ।
പ്രഗൃഹ്യ ശയ്യാമധിവേശ്യ രാമയാ
രേമേഽനുലേപാര്പണപുണ്യലേശയാ ॥ ൬ ॥
സാനങ്ഗതപ്തകുചയോരുരസസ്തഥാക്ഷ്ണോ-
ര്ജിഘ്രന്ത്യനന്തചരണേന രുജോ മൃജന്തീ ।
ദോര്ഭ്യാം സ്തനാന്തരഗതം പരിരഭ്യ കാന്ത-
മാനന്ദമൂര്തിമജഹാദതിദീര്ഘതാപമ് ॥ ൭ ॥
ര്ജിഘ്രന്ത്യനന്തചരണേന രുജോ മൃജന്തീ ।
ദോര്ഭ്യാം സ്തനാന്തരഗതം പരിരഭ്യ കാന്ത-
മാനന്ദമൂര്തിമജഹാദതിദീര്ഘതാപമ് ॥ ൭ ॥
സൈവം കൈവല്യനാഥം തം പ്രാപ്യ ദുഷ്പ്രാപ്യമീശ്വരമ് ।
അങ്ഗരാഗാര്പണേനാഹോ ദുര്ഭഗേദമയാചത ॥ ൮ ॥
അങ്ഗരാഗാര്പണേനാഹോ ദുര്ഭഗേദമയാചത ॥ ൮ ॥
സഹോഷ്യതാമിഹ പ്രേഷ്ഠ ദിനാനി കതിചിന്മയാ ।
രമസ്വ നോത്സഹേ ത്യക്തും സങ്ഗം തേഽമ്ബുരുഹേക്ഷണ ॥ ൯ ॥
രമസ്വ നോത്സഹേ ത്യക്തും സങ്ഗം തേഽമ്ബുരുഹേക്ഷണ ॥ ൯ ॥
തസ്യൈ കാമവരം ദത്ത്വാ മാനയിത്വാ ച മാനദഃ ।
സഹോദ്ധവേന സര്വേശഃ സ്വധാമാഗമദ് ഋദ്ധിമത് ॥ ൧൦ ॥
സഹോദ്ധവേന സര്വേശഃ സ്വധാമാഗമദ് ഋദ്ധിമത് ॥ ൧൦ ॥
ദുരാരാധ്യം സമാരാധ്യ വിഷ്ണും സര്വേശ്വരേശ്വരമ് ।
യോ വൃണീതേ മനോഗ്രാഹ്യമസത്ത്വാത് കുമനീഷ്യസൌ ॥ ൧൧ ॥
യോ വൃണീതേ മനോഗ്രാഹ്യമസത്ത്വാത് കുമനീഷ്യസൌ ॥ ൧൧ ॥
അക്രൂരഭവനം കൃഷ്ണഃ സഹരാമോദ്ധവഃ പ്രഭുഃ ।
കിഞ്ചിച്ചികീര്ഷയന് പ്രാഗാദക്രൂരപ്രീയകാമ്യയാ ॥ ൧൨ ॥
കിഞ്ചിച്ചികീര്ഷയന് പ്രാഗാദക്രൂരപ്രീയകാമ്യയാ ॥ ൧൨ ॥
സ താന്നരവരശ്രേഷ്ഠാനാരാദ് വീക്ഷ്യ സ്വബാന്ധവാന് ।
പ്രത്യുത്ഥായ പ്രമുദിതഃ പരിഷ്വജ്യാഭിനന്ദ്യ ച ॥ ൧൩ ॥
പ്രത്യുത്ഥായ പ്രമുദിതഃ പരിഷ്വജ്യാഭിനന്ദ്യ ച ॥ ൧൩ ॥
നനാമ കൃഷ്ണം രാമം ച സ തൈരപ്യഭിവാദിതഃ ।
പൂജയാമാസ വിധിവത് കൃതാസനപരിഗ്രഹാന് ॥ ൧൪ ॥
പൂജയാമാസ വിധിവത് കൃതാസനപരിഗ്രഹാന് ॥ ൧൪ ॥
പാദാവനേജനീരാപോ ധാരയന് ശിരസാ നൃപ ।
അര്ഹണേനാമ്ബരൈര്ദിവ്യൈര്ഗന്ധസ്രഗ്ഭൂഷണോത്തമൈഃ ॥ ൧൫ ॥
അര്ഹണേനാമ്ബരൈര്ദിവ്യൈര്ഗന്ധസ്രഗ്ഭൂഷണോത്തമൈഃ ॥ ൧൫ ॥
അര്ചിത്വാ ശിരസാനമ്യ പാദാവങ്കഗതൌ മൃജന് ।
പ്രശ്രയാവനതോഽക്രൂരഃ കൃഷ്ണരാമാവഭാഷത ॥ ൧൬ ॥
പ്രശ്രയാവനതോഽക്രൂരഃ കൃഷ്ണരാമാവഭാഷത ॥ ൧൬ ॥
ദിഷ്ട്യാ പാപോ ഹതഃ കംസഃ സാനുഗോ വാമിദം കുലമ് ।
ഭവദ്ഭയാമുദ്ധൃതം കൃച്ഛ്രാദ് ദുരന്താച്ച സമേധിതമ് ॥ ൧൭ ॥
ഭവദ്ഭയാമുദ്ധൃതം കൃച്ഛ്രാദ് ദുരന്താച്ച സമേധിതമ് ॥ ൧൭ ॥
യുവാം പ്രധാനപുരുഷൌ ജഗദ്ധേതൂ ജഗന്മയൌ ।
ഭവദ്ഭയാം ന വിനാ കിഞ്ചിത്പരമസ്തി ന ചാപരമ് ॥ ൧൮ ॥
ഭവദ്ഭയാം ന വിനാ കിഞ്ചിത്പരമസ്തി ന ചാപരമ് ॥ ൧൮ ॥
ആത്മസൃഷ്ടമിദം വിശ്വമന്വാവിശ്യ സ്വശക്തിഭിഃ ।
ഈയതേ ബഹുധാ ബ്രഹ്മന് ശ്രുതപ്രത്യക്ഷഗോചരമ് ॥ ൧൯ ॥
ഈയതേ ബഹുധാ ബ്രഹ്മന് ശ്രുതപ്രത്യക്ഷഗോചരമ് ॥ ൧൯ ॥
യഥാ ഹി ഭൂതേഷു ചരാചരേഷു
മഹ്യാദയോ യോനിഷു ഭാന്തി നാനാ ।
ഏവം ഭവാന് കേവല ആത്മയോനി-
ഷ്വാത്മാത്മതന്ത്രോ ബഹുധാ വിഭാതി ॥ ൨൦ ॥
മഹ്യാദയോ യോനിഷു ഭാന്തി നാനാ ।
ഏവം ഭവാന് കേവല ആത്മയോനി-
ഷ്വാത്മാത്മതന്ത്രോ ബഹുധാ വിഭാതി ॥ ൨൦ ॥
സൃജസ്യഥോ ലുമ്പസി പാസി വിശ്വം
രജസ്തമഃസത്ത്വഗുണൈഃ സ്വശക്തിഭിഃ ।
ന ബധ്യസേ തദ്ഗുണകര്മഭിര്വാ
ജ്ഞാനാത്മനസ്തേ ക്വ ച ബന്ധഹേതുഃ ॥ ൨൧ ॥
രജസ്തമഃസത്ത്വഗുണൈഃ സ്വശക്തിഭിഃ ।
ന ബധ്യസേ തദ്ഗുണകര്മഭിര്വാ
ജ്ഞാനാത്മനസ്തേ ക്വ ച ബന്ധഹേതുഃ ॥ ൨൧ ॥
ദേഹാദ്യുപാധേരനിരൂപിതത്വാദ്
ഭവോ ന സാക്ഷാന്ന ഭിദാത്മനഃ സ്യാത് ।
അതോ ന ബന്ധസ്തവ നൈവ മോക്ഷഃ
സ്യാതാം നികാമസ്ത്വയി നോഽവിവേകഃ ॥ ൨൨ ॥
ഭവോ ന സാക്ഷാന്ന ഭിദാത്മനഃ സ്യാത് ।
അതോ ന ബന്ധസ്തവ നൈവ മോക്ഷഃ
സ്യാതാം നികാമസ്ത്വയി നോഽവിവേകഃ ॥ ൨൨ ॥
ത്വയോദിതോഽയം ജഗതോ ഹിതായ
യദാ യദാ വേദപഥഃ പുരാണഃ ।
ബാധ്യേത പാഷണ്ഡപഥൈരസദ്ഭി-
സ്തദാ ഭവാന് സത്ത്വഗുണം ബിഭര്തി ॥ ൨൩ ॥
യദാ യദാ വേദപഥഃ പുരാണഃ ।
ബാധ്യേത പാഷണ്ഡപഥൈരസദ്ഭി-
സ്തദാ ഭവാന് സത്ത്വഗുണം ബിഭര്തി ॥ ൨൩ ॥
സ ത്വം പ്രഭോഽദ്യ വസുദേവഗൃഹേഽവതീര്ണഃ
സ്വാംശേന ഭാരമപനേതുമിഹാസി ഭൂമേഃ ।
അക്ഷൌഹിണീശതവധേന സുരേതരാംശ-
രാജ്ഞാമമുഷ്യ ച കുലസ്യ യശോ വിതന്വന് ॥ ൨൪ ॥
സ്വാംശേന ഭാരമപനേതുമിഹാസി ഭൂമേഃ ।
അക്ഷൌഹിണീശതവധേന സുരേതരാംശ-
രാജ്ഞാമമുഷ്യ ച കുലസ്യ യശോ വിതന്വന് ॥ ൨൪ ॥
അദ്യേശ നോ വസതയഃ ഖലു ഭൂരിഭാഗാ
യഃ സര്വദേവപിതൃഭൂതനൃദേവമൂര്തിഃ ।
യത്പാദശൌചസലിലം ത്രിജഗത് പുനാതി
സ ത്വം ജഗദ്ഗുരുരധോക്ഷജ യാഃ പ്രവിഷ്ടഃ ॥ ൨൫ ॥
യഃ സര്വദേവപിതൃഭൂതനൃദേവമൂര്തിഃ ।
യത്പാദശൌചസലിലം ത്രിജഗത് പുനാതി
സ ത്വം ജഗദ്ഗുരുരധോക്ഷജ യാഃ പ്രവിഷ്ടഃ ॥ ൨൫ ॥
കഃ പണ്ഡിതസ്ത്വദപരം ശരണം സമീയാദ്
ഭക്തപ്രിയാദൃതഗിരഃ സുഹൃദഃ കൃതജ്ഞാത് ।
സര്വാന് ദദാതി സുഹൃദോ ഭജതോഽഭികാമാ-
നാത്മാനമപ്യുപചയാപചയൌ ന യസ്യ ॥ ൨൬ ॥
ഭക്തപ്രിയാദൃതഗിരഃ സുഹൃദഃ കൃതജ്ഞാത് ।
സര്വാന് ദദാതി സുഹൃദോ ഭജതോഽഭികാമാ-
നാത്മാനമപ്യുപചയാപചയൌ ന യസ്യ ॥ ൨൬ ॥
ദിഷ്ട്യാ ജനാര്ദന ഭവാനിഹ നഃ പ്രതീതോ
യോഗേശ്വരൈരപി ദുരാപഗതിഃ സുരേശൈഃ ।
ഛിന്ധ്യാശു നഃ സുതകലത്രധനാപ്തഗേഹ-
ദേഹാദിമോഹരശനാം ഭവദീയമായാമ് ॥ ൨൭ ॥
യോഗേശ്വരൈരപി ദുരാപഗതിഃ സുരേശൈഃ ।
ഛിന്ധ്യാശു നഃ സുതകലത്രധനാപ്തഗേഹ-
ദേഹാദിമോഹരശനാം ഭവദീയമായാമ് ॥ ൨൭ ॥
ഇത്യര്ചിതഃ സംസ്തുതശ്ച ഭക്തേന ഭഗവാന് ഹരിഃ ।
അക്രൂരം സസ്മിതം പ്രാഹ ഗീര്ഭിഃ സമ്മോഹയന്നിവ ॥ ൨൮ ॥
അക്രൂരം സസ്മിതം പ്രാഹ ഗീര്ഭിഃ സമ്മോഹയന്നിവ ॥ ൨൮ ॥
ശ്രീഭഗവാനുവാച
ത്വം നോ ഗുരുഃ പിതൃവ്യശ്ച ശ്ലാഘ്യോ ബന്ധുശ്ച നിത്യദാ ।
വയം തു രക്ഷ്യാഃ പോഷ്യാശ്ച അനുകമ്പ്യാഃ പ്രജാ ഹി വഃ ॥ ൨൯ ॥
ത്വം നോ ഗുരുഃ പിതൃവ്യശ്ച ശ്ലാഘ്യോ ബന്ധുശ്ച നിത്യദാ ।
വയം തു രക്ഷ്യാഃ പോഷ്യാശ്ച അനുകമ്പ്യാഃ പ്രജാ ഹി വഃ ॥ ൨൯ ॥
ഭവദ്വിധാ മഹാഭാഗാ നിഷേവ്യാ അര്ഹസത്തമാഃ ।
ശ്രേയസ്കാമൈര്നൃഭിര്നിത്യം ദേവാഃ സ്വാര്ഥാ ന സാധവഃ ॥ ൩൦ ॥
ശ്രേയസ്കാമൈര്നൃഭിര്നിത്യം ദേവാഃ സ്വാര്ഥാ ന സാധവഃ ॥ ൩൦ ॥
ന ഹ്യമ്മയാനി തീര്ഥാനി ന ദേവാ മൃച്ഛിലാമയാഃ ।
തേ പുനന്ത്യുരുകാലേന ദര്ശനാദേവ സാധവഃ ॥ ൩൧ ॥
തേ പുനന്ത്യുരുകാലേന ദര്ശനാദേവ സാധവഃ ॥ ൩൧ ॥
സ ഭവാന് സുഹൃദാം വൈ നഃ ശ്രേയാന് ശ്രേയശ്ചികീര്ഷയാ ।
ജിജ്ഞാസാര്ഥം പാണ്ഡവാനാം ഗച്ഛസ്വ ത്വം ഗജാഹ്വയമ് ॥ ൩൨ ॥
ജിജ്ഞാസാര്ഥം പാണ്ഡവാനാം ഗച്ഛസ്വ ത്വം ഗജാഹ്വയമ് ॥ ൩൨ ॥
പിതര്യുപരതേ ബാലാഃ സഹ മാത്രാ സുദുഃഖിതാഃ ।
ആനീതാഃ സ്വപുരം രാജ്ഞാ വസന്ത ഇതി ശുശ്രുമ ॥ ൩൩ ॥
ആനീതാഃ സ്വപുരം രാജ്ഞാ വസന്ത ഇതി ശുശ്രുമ ॥ ൩൩ ॥
തേഷു രാജാമ്ബികാപുത്രോ ഭ്രാതൃപുത്രേഷു ദീനധീഃ ।
സമോ ന വര്തതേ നൂനം ദുഷ്പുത്രവശഗോഽന്ധദൃക് ॥ ൩൪ ॥
സമോ ന വര്തതേ നൂനം ദുഷ്പുത്രവശഗോഽന്ധദൃക് ॥ ൩൪ ॥
ഗച്ഛ ജാനീഹി തദ് വൃത്തമധുനാ സാധ്വസാധു വാ ।
വിജ്ഞായ തദ് വിധാസ്യാമോ യഥാ ശം സുഹൃദാം ഭവേത് ॥ ൩൫ ॥
വിജ്ഞായ തദ് വിധാസ്യാമോ യഥാ ശം സുഹൃദാം ഭവേത് ॥ ൩൫ ॥
ഇത്യക്രൂരം സമാദിശ്യ ഭഗവാന് ഹരിരീശ്വരഃ ।
സങ്കര്ഷണോദ്ധവാഭ്യാം വൈ തതഃ സ്വഭവനം യയൌ ॥ ൩൬ ॥
സങ്കര്ഷണോദ്ധവാഭ്യാം വൈ തതഃ സ്വഭവനം യയൌ ॥ ൩൬ ॥