શ્રીશુક ઉવાચ
સ ગત્વા હાસ્તિનપુરં પૌરવેન્દ્રયશોઽઙ્કિતમ્ ।
દદર્શ તત્રામ્બિકેયં સભીષ્મં વિદુરં પૃથામ્ ॥ ૧ ॥
સ ગત્વા હાસ્તિનપુરં પૌરવેન્દ્રયશોઽઙ્કિતમ્ ।
દદર્શ તત્રામ્બિકેયં સભીષ્મં વિદુરં પૃથામ્ ॥ ૧ ॥
સહપુત્રં ચ બાહ્લીકં ભારદ્વાજં સગૌતમમ્ ।
કર્ણં સુયોધનં દ્રૌણિં પાણ્ડવાન્ સુહૃદોઽપરાન્ ॥ ૨ ॥
કર્ણં સુયોધનં દ્રૌણિં પાણ્ડવાન્ સુહૃદોઽપરાન્ ॥ ૨ ॥
યથાવદુપસઙ્ગમ્ય બન્ધુભિર્ગાન્દિનીસુતઃ ।
સમ્પૃષ્ટસ્તૈઃ સુહૃદ્વાર્તાં સ્વયં ચાપૃચ્છદવ્યયમ્ ॥ ૩ ॥
સમ્પૃષ્ટસ્તૈઃ સુહૃદ્વાર્તાં સ્વયં ચાપૃચ્છદવ્યયમ્ ॥ ૩ ॥
ઉવાસ કતિચિન્માસાન્ રાજ્ઞો વૃત્તવિવિત્સયા ।
દુષ્પ્રજસ્યાલ્પસારસ્ય ખલચ્છન્દાનુવર્તિનઃ ॥ ૪ ॥
દુષ્પ્રજસ્યાલ્પસારસ્ય ખલચ્છન્દાનુવર્તિનઃ ॥ ૪ ॥
તેજ ઓજો બલં વીર્યં પ્રશ્રયાદીંશ્ચ સદ્ગુણાન્ ।
પ્રજાનુરાગં પાર્થેષુ ન સહદ્ભિશ્ચિકીર્ષિતમ્ ॥ ૫ ॥
પ્રજાનુરાગં પાર્થેષુ ન સહદ્ભિશ્ચિકીર્ષિતમ્ ॥ ૫ ॥
કૃતં ચ ધાર્તરાષ્ટ્રૈર્યદ્ ગરદાનાદ્યપેશલમ્ ।
આચખ્યૌ સર્વમેવાસ્મૈ પૃથા વિદુર એવ ચ ॥ ૬ ॥
આચખ્યૌ સર્વમેવાસ્મૈ પૃથા વિદુર એવ ચ ॥ ૬ ॥
પૃથા તુ ભ્રાતરં પ્રાપ્તમક્રૂરમુપસૃત્ય તમ્ ।
ઉવાચજન્મનિલયં સ્મરન્ત્યશ્રુકલેક્ષણા ॥ ૭ ॥
ઉવાચજન્મનિલયં સ્મરન્ત્યશ્રુકલેક્ષણા ॥ ૭ ॥
અપિ સ્મરન્તિ નઃ સૌમ્ય પિતરૌ ભ્રાતરશ્ચ મે ।
ભગિન્યૌ ભ્રાતૃપુત્રાશ્ચ જામયઃ સખ્ય એવ ચ ॥ ૮ ॥
ભગિન્યૌ ભ્રાતૃપુત્રાશ્ચ જામયઃ સખ્ય એવ ચ ॥ ૮ ॥
ભ્રાત્રેયો ભગવાન્ કૃષ્ણઃ શરણ્યો ભક્તવત્સલઃ । પૈતૃષ્વસ્રેયાન્ સ્મરતિ રામશ્ચામ્બુરુહેક્ષણઃ ॥ ૯ ॥
સપત્નમધ્યે શોચન્તીં વૃકાનાં હરિણીમિવ ।
સાન્ત્વયિષ્યતિ માં વાક્યૈઃ પિતૃહીનાંશ્ચ બાલકાન્ ॥ ૧૦ ॥
સાન્ત્વયિષ્યતિ માં વાક્યૈઃ પિતૃહીનાંશ્ચ બાલકાન્ ॥ ૧૦ ॥
કૃષ્ણ કૃષ્ણ મહાયોગિન્ વિશ્વાત્મન્ વિશ્વભાવન ।
પ્રપન્નાં પાહિ ગોવિન્દ શિશુભિશ્ચાવસીદતીમ્ ॥ ૧૧ ॥
પ્રપન્નાં પાહિ ગોવિન્દ શિશુભિશ્ચાવસીદતીમ્ ॥ ૧૧ ॥
નાન્યત્તવ પદામ્ભોજાત્ પશ્યામિ શરણં નૃણામ્ ।
બિભ્યતાં મૃત્યુસંસારાદીશ્વરસ્યાપવર્ગિકાત્ ॥ ૧૨ ॥
બિભ્યતાં મૃત્યુસંસારાદીશ્વરસ્યાપવર્ગિકાત્ ॥ ૧૨ ॥
નમઃ કૃષ્ણાય શુદ્ધાય બ્રહ્મણે પરમાત્મને ।
યોગેશ્વરાય યોગાય ત્વામહં શરણં ગતા ॥ ૧૩ ॥
યોગેશ્વરાય યોગાય ત્વામહં શરણં ગતા ॥ ૧૩ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇત્યનુસ્મૃત્ય સ્વજનં કૃષ્ણં ચ જગદીશ્વરમ્ ।
પ્રારુદદ્ દુઃખિતા રાજન્ ભવતાં પ્રપિતામહી ॥ ૧૪ ॥
ઇત્યનુસ્મૃત્ય સ્વજનં કૃષ્ણં ચ જગદીશ્વરમ્ ।
પ્રારુદદ્ દુઃખિતા રાજન્ ભવતાં પ્રપિતામહી ॥ ૧૪ ॥
સમદુઃખસુખોઽક્રૂરો વિદુરશ્ચ મહાયશાઃ ।
સાન્ત્વયામાસતુઃ કુન્તીં તત્પુત્રોત્પત્તિહેતુભિઃ ॥ ૧૫ ॥
સાન્ત્વયામાસતુઃ કુન્તીં તત્પુત્રોત્પત્તિહેતુભિઃ ॥ ૧૫ ॥
યાસ્યન્ રાજાનમભ્યેત્ય વિષમં પુત્રલાલસમ્ ।
અવદત્ સુહૃદાં મધ્યે બન્ધુભિઃ સૌહૃદોદિતમ્ ॥ ૧૬ ॥
અવદત્ સુહૃદાં મધ્યે બન્ધુભિઃ સૌહૃદોદિતમ્ ॥ ૧૬ ॥
અક્રૂર ઉવાચ
ભો ભો વૈચિત્રવીર્ય ત્વં કુરૂણાં કીર્તિવર્ધન ।
ભ્રાતર્યુપરતે પાણ્ડાવધુનાસનમાસ્થિતઃ ॥ ૧૭ ॥
ભો ભો વૈચિત્રવીર્ય ત્વં કુરૂણાં કીર્તિવર્ધન ।
ભ્રાતર્યુપરતે પાણ્ડાવધુનાસનમાસ્થિતઃ ॥ ૧૭ ॥
ધર્મેણ પાલયન્નુર્વીં પ્રજાઃ શીલેન રઞ્જયન્ ।
વર્તમાનઃ સમઃ સ્વેષુ શ્રેયઃ કીર્તિમવાપ્સ્યસિ ॥ ૧૮ ॥
વર્તમાનઃ સમઃ સ્વેષુ શ્રેયઃ કીર્તિમવાપ્સ્યસિ ॥ ૧૮ ॥
અન્યથા ત્વાચરઁલ્લોકે ગર્હિતો યાસ્યસે તમઃ ।
તસ્માત્ સમત્વે વર્તસ્વ પાણ્ડવેષ્વાત્મજેષુ ચ ॥ ૧૯ ॥
તસ્માત્ સમત્વે વર્તસ્વ પાણ્ડવેષ્વાત્મજેષુ ચ ॥ ૧૯ ॥
નેહ ચાત્યન્તસંવાસઃ કસ્યચિત્ કેનચિત્ સહ ।
રાજન્ સ્વેનાપિ દેહેન કિમુ જાયાત્મજાદિભિઃ ॥ ૨૦ ॥
રાજન્ સ્વેનાપિ દેહેન કિમુ જાયાત્મજાદિભિઃ ॥ ૨૦ ॥
એકઃ પ્રસૂયતે જન્તુરેક એવ પ્રલીયતે ।
એકોઽનુભુઙ્ક્તે સુકૃતમેક એવ ચ દુષ્કૃતમ્ ॥ ૨૧ ॥
એકોઽનુભુઙ્ક્તે સુકૃતમેક એવ ચ દુષ્કૃતમ્ ॥ ૨૧ ॥
અધર્મોપચિતં વિત્તં હરન્ત્યન્યેઽલ્પમેધસઃ ।
સમ્ભોજનીયાપદેશૈર્જલાનીવ જલૌકસઃ ॥ ૨૨ ॥
સમ્ભોજનીયાપદેશૈર્જલાનીવ જલૌકસઃ ॥ ૨૨ ॥
પુષ્ણાતિ યાનધર્મેણ સ્વબુદ્ધ્યા તમપણ્ડિતમ્ ।
તેઽકૃતાર્થં પ્રહિણ્વન્તિ પ્રાણા રાયઃ સુતાદયઃ ॥ ૨૩ ॥
તેઽકૃતાર્થં પ્રહિણ્વન્તિ પ્રાણા રાયઃ સુતાદયઃ ॥ ૨૩ ॥
સ્વયં કિલ્બિષમાદાય તૈસ્ત્યક્તો નાર્થકોવિદઃ ।
અસિદ્ધાર્થો વિશત્યન્ધં સ્વધર્મવિમુખસ્તમઃ ॥ ૨૪ ॥
અસિદ્ધાર્થો વિશત્યન્ધં સ્વધર્મવિમુખસ્તમઃ ॥ ૨૪ ॥
તસ્માલ્લોકમિમં રાજન્ સ્વપ્નમાયામનોરથમ્ ।
વીક્ષ્યાયમ્યાત્મનાત્માનં સમઃ શાન્તો ભવ પ્રભો ॥ ૨૫ ॥
વીક્ષ્યાયમ્યાત્મનાત્માનં સમઃ શાન્તો ભવ પ્રભો ॥ ૨૫ ॥
ધૃતરાષ્ટ્ર ઉવાચ
યથા વદતિ કલ્યાણીં વાચં દાનપતે ભવાન્ ।
તથાનયા ન તૃપ્યામિ મર્ત્યઃ પ્રાપ્ય યથામૃતમ્ ॥ ૨૬ ॥
યથા વદતિ કલ્યાણીં વાચં દાનપતે ભવાન્ ।
તથાનયા ન તૃપ્યામિ મર્ત્યઃ પ્રાપ્ય યથામૃતમ્ ॥ ૨૬ ॥
તથાપિ સૂનૃતા સૌમ્ય હૃદિ ન સ્થીયતે ચલે ।
પુત્રાનુરાગવિષમે વિદ્યુત્ સૌદામની યથા ॥ ૨૭ ॥
પુત્રાનુરાગવિષમે વિદ્યુત્ સૌદામની યથા ॥ ૨૭ ॥
ઈશ્વરસ્ય વિધિં કો નુ વિધુનોત્યન્યથા પુમાન્ ।
ભૂમેર્ભારાવતારાય યોઽવતીર્ણો યદોઃ કુલે ॥ ૨૮ ॥
ભૂમેર્ભારાવતારાય યોઽવતીર્ણો યદોઃ કુલે ॥ ૨૮ ॥
યો દુર્વિમર્શપથયા નિજમાયયેદં
સૃષ્ટ્વા ગુણાન્ વિભજતે તદનુપ્રવિષ્ટઃ ।
તસ્મૈ નમો દુરવબોધવિહારતન્ત્ર-
સંસારચક્રગતયે પરમેશ્વરાય ॥ ૨૯ ॥
સૃષ્ટ્વા ગુણાન્ વિભજતે તદનુપ્રવિષ્ટઃ ।
તસ્મૈ નમો દુરવબોધવિહારતન્ત્ર-
સંસારચક્રગતયે પરમેશ્વરાય ॥ ૨૯ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇત્યભિપ્રેત્ય નૃપતેરભિપ્રાયં સ યાદવઃ । સુહૃદ્ભિઃ સમનુજ્ઞાતઃ પુનર્યદુપુરીમગાત્ ॥ ૩૦ ॥
ઇત્યભિપ્રેત્ય નૃપતેરભિપ્રાયં સ યાદવઃ । સુહૃદ્ભિઃ સમનુજ્ઞાતઃ પુનર્યદુપુરીમગાત્ ॥ ૩૦ ॥
શશંસ રામકૃષ્ણાભ્યાં ધૃતરાષ્ટ્રવિચેષ્ટિતમ્ ।
પાણ્ડવાન્ પ્રતિ કૌરવ્ય યદર્થં પ્રેષિતઃ સ્વયમ્ ॥ ૩૧ ॥
પાણ્ડવાન્ પ્રતિ કૌરવ્ય યદર્થં પ્રેષિતઃ સ્વયમ્ ॥ ૩૧ ॥