ശ്രീശുക ഉവാച
സ ഗത്വാ ഹാസ്തിനപുരം പൌരവേന്ദ്രയശോഽങ്കിതമ് ।
ദദര്ശ തത്രാമ്ബികേയം സഭീഷ്മം വിദുരം പൃഥാമ് ॥ ൧ ॥
സ ഗത്വാ ഹാസ്തിനപുരം പൌരവേന്ദ്രയശോഽങ്കിതമ് ।
ദദര്ശ തത്രാമ്ബികേയം സഭീഷ്മം വിദുരം പൃഥാമ് ॥ ൧ ॥
സഹപുത്രം ച ബാഹ്ലീകം ഭാരദ്വാജം സഗൌതമമ് ।
കര്ണം സുയോധനം ദ്രൌണിം പാണ്ഡവാന് സുഹൃദോഽപരാന് ॥ ൨ ॥
കര്ണം സുയോധനം ദ്രൌണിം പാണ്ഡവാന് സുഹൃദോഽപരാന് ॥ ൨ ॥
യഥാവദുപസങ്ഗമ്യ ബന്ധുഭിര്ഗാന്ദിനീസുതഃ ।
സമ്പൃഷ്ടസ്തൈഃ സുഹൃദ്വാര്താം സ്വയം ചാപൃച്ഛദവ്യയമ് ॥ ൩ ॥
സമ്പൃഷ്ടസ്തൈഃ സുഹൃദ്വാര്താം സ്വയം ചാപൃച്ഛദവ്യയമ് ॥ ൩ ॥
ഉവാസ കതിചിന്മാസാന് രാജ്ഞോ വൃത്തവിവിത്സയാ ।
ദുഷ്പ്രജസ്യാല്പസാരസ്യ ഖലച്ഛന്ദാനുവര്തിനഃ ॥ ൪ ॥
ദുഷ്പ്രജസ്യാല്പസാരസ്യ ഖലച്ഛന്ദാനുവര്തിനഃ ॥ ൪ ॥
തേജ ഓജോ ബലം വീര്യം പ്രശ്രയാദീംശ്ച സദ്ഗുണാന് ।
പ്രജാനുരാഗം പാര്ഥേഷു ന സഹദ്ഭിശ്ചികീര്ഷിതമ് ॥ ൫ ॥
പ്രജാനുരാഗം പാര്ഥേഷു ന സഹദ്ഭിശ്ചികീര്ഷിതമ് ॥ ൫ ॥
കൃതം ച ധാര്തരാഷ്ട്രൈര്യദ് ഗരദാനാദ്യപേശലമ് ।
ആചഖ്യൌ സര്വമേവാസ്മൈ പൃഥാ വിദുര ഏവ ച ॥ ൬ ॥
ആചഖ്യൌ സര്വമേവാസ്മൈ പൃഥാ വിദുര ഏവ ച ॥ ൬ ॥
പൃഥാ തു ഭ്രാതരം പ്രാപ്തമക്രൂരമുപസൃത്യ തമ് ।
ഉവാചജന്മനിലയം സ്മരന്ത്യശ്രുകലേക്ഷണാ ॥ ൭ ॥
ഉവാചജന്മനിലയം സ്മരന്ത്യശ്രുകലേക്ഷണാ ॥ ൭ ॥
അപി സ്മരന്തി നഃ സൌമ്യ പിതരൌ ഭ്രാതരശ്ച മേ ।
ഭഗിന്യൌ ഭ്രാതൃപുത്രാശ്ച ജാമയഃ സഖ്യ ഏവ ച ॥ ൮ ॥
ഭഗിന്യൌ ഭ്രാതൃപുത്രാശ്ച ജാമയഃ സഖ്യ ഏവ ച ॥ ൮ ॥
ഭ്രാത്രേയോ ഭഗവാന് കൃഷ്ണഃ ശരണ്യോ ഭക്തവത്സലഃ । പൈതൃഷ്വസ്രേയാന് സ്മരതി രാമശ്ചാമ്ബുരുഹേക്ഷണഃ ॥ ൯ ॥
സപത്നമധ്യേ ശോചന്തീം വൃകാനാം ഹരിണീമിവ ।
സാന്ത്വയിഷ്യതി മാം വാക്യൈഃ പിതൃഹീനാംശ്ച ബാലകാന് ॥ ൧൦ ॥
സാന്ത്വയിഷ്യതി മാം വാക്യൈഃ പിതൃഹീനാംശ്ച ബാലകാന് ॥ ൧൦ ॥
കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ മഹായോഗിന് വിശ്വാത്മന് വിശ്വഭാവന ।
പ്രപന്നാം പാഹി ഗോവിന്ദ ശിശുഭിശ്ചാവസീദതീമ് ॥ ൧൧ ॥
പ്രപന്നാം പാഹി ഗോവിന്ദ ശിശുഭിശ്ചാവസീദതീമ് ॥ ൧൧ ॥
നാന്യത്തവ പദാമ്ഭോജാത് പശ്യാമി ശരണം നൃണാമ് ।
ബിഭ്യതാം മൃത്യുസംസാരാദീശ്വരസ്യാപവര്ഗികാത് ॥ ൧൨ ॥
ബിഭ്യതാം മൃത്യുസംസാരാദീശ്വരസ്യാപവര്ഗികാത് ॥ ൧൨ ॥
നമഃ കൃഷ്ണായ ശുദ്ധായ ബ്രഹ്മണേ പരമാത്മനേ ।
യോഗേശ്വരായ യോഗായ ത്വാമഹം ശരണം ഗതാ ॥ ൧൩ ॥
യോഗേശ്വരായ യോഗായ ത്വാമഹം ശരണം ഗതാ ॥ ൧൩ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഇത്യനുസ്മൃത്യ സ്വജനം കൃഷ്ണം ച ജഗദീശ്വരമ് ।
പ്രാരുദദ് ദുഃഖിതാ രാജന് ഭവതാം പ്രപിതാമഹീ ॥ ൧൪ ॥
ഇത്യനുസ്മൃത്യ സ്വജനം കൃഷ്ണം ച ജഗദീശ്വരമ് ।
പ്രാരുദദ് ദുഃഖിതാ രാജന് ഭവതാം പ്രപിതാമഹീ ॥ ൧൪ ॥
സമദുഃഖസുഖോഽക്രൂരോ വിദുരശ്ച മഹായശാഃ ।
സാന്ത്വയാമാസതുഃ കുന്തീം തത്പുത്രോത്പത്തിഹേതുഭിഃ ॥ ൧൫ ॥
സാന്ത്വയാമാസതുഃ കുന്തീം തത്പുത്രോത്പത്തിഹേതുഭിഃ ॥ ൧൫ ॥
യാസ്യന് രാജാനമഭ്യേത്യ വിഷമം പുത്രലാലസമ് ।
അവദത് സുഹൃദാം മധ്യേ ബന്ധുഭിഃ സൌഹൃദോദിതമ് ॥ ൧൬ ॥
അവദത് സുഹൃദാം മധ്യേ ബന്ധുഭിഃ സൌഹൃദോദിതമ് ॥ ൧൬ ॥
അക്രൂര ഉവാച
ഭോ ഭോ വൈചിത്രവീര്യ ത്വം കുരൂണാം കീര്തിവര്ധന ।
ഭ്രാതര്യുപരതേ പാണ്ഡാവധുനാസനമാസ്ഥിതഃ ॥ ൧൭ ॥
ഭോ ഭോ വൈചിത്രവീര്യ ത്വം കുരൂണാം കീര്തിവര്ധന ।
ഭ്രാതര്യുപരതേ പാണ്ഡാവധുനാസനമാസ്ഥിതഃ ॥ ൧൭ ॥
ധര്മേണ പാലയന്നുര്വീം പ്രജാഃ ശീലേന രഞ്ജയന് ।
വര്തമാനഃ സമഃ സ്വേഷു ശ്രേയഃ കീര്തിമവാപ്സ്യസി ॥ ൧൮ ॥
വര്തമാനഃ സമഃ സ്വേഷു ശ്രേയഃ കീര്തിമവാപ്സ്യസി ॥ ൧൮ ॥
അന്യഥാ ത്വാചരഁല്ലോകേ ഗര്ഹിതോ യാസ്യസേ തമഃ ।
തസ്മാത് സമത്വേ വര്തസ്വ പാണ്ഡവേഷ്വാത്മജേഷു ച ॥ ൧൯ ॥
തസ്മാത് സമത്വേ വര്തസ്വ പാണ്ഡവേഷ്വാത്മജേഷു ച ॥ ൧൯ ॥
നേഹ ചാത്യന്തസംവാസഃ കസ്യചിത് കേനചിത് സഹ ।
രാജന് സ്വേനാപി ദേഹേന കിമു ജായാത്മജാദിഭിഃ ॥ ൨൦ ॥
രാജന് സ്വേനാപി ദേഹേന കിമു ജായാത്മജാദിഭിഃ ॥ ൨൦ ॥
ഏകഃ പ്രസൂയതേ ജന്തുരേക ഏവ പ്രലീയതേ ।
ഏകോഽനുഭുങ്ക്തേ സുകൃതമേക ഏവ ച ദുഷ്കൃതമ് ॥ ൨൧ ॥
ഏകോഽനുഭുങ്ക്തേ സുകൃതമേക ഏവ ച ദുഷ്കൃതമ് ॥ ൨൧ ॥
അധര്മോപചിതം വിത്തം ഹരന്ത്യന്യേഽല്പമേധസഃ ।
സമ്ഭോജനീയാപദേശൈര്ജലാനീവ ജലൌകസഃ ॥ ൨൨ ॥
സമ്ഭോജനീയാപദേശൈര്ജലാനീവ ജലൌകസഃ ॥ ൨൨ ॥
പുഷ്ണാതി യാനധര്മേണ സ്വബുദ്ധ്യാ തമപണ്ഡിതമ് ।
തേഽകൃതാര്ഥം പ്രഹിണ്വന്തി പ്രാണാ രായഃ സുതാദയഃ ॥ ൨൩ ॥
തേഽകൃതാര്ഥം പ്രഹിണ്വന്തി പ്രാണാ രായഃ സുതാദയഃ ॥ ൨൩ ॥
സ്വയം കില്ബിഷമാദായ തൈസ്ത്യക്തോ നാര്ഥകോവിദഃ ।
അസിദ്ധാര്ഥോ വിശത്യന്ധം സ്വധര്മവിമുഖസ്തമഃ ॥ ൨൪ ॥
അസിദ്ധാര്ഥോ വിശത്യന്ധം സ്വധര്മവിമുഖസ്തമഃ ॥ ൨൪ ॥
തസ്മാല്ലോകമിമം രാജന് സ്വപ്നമായാമനോരഥമ് ।
വീക്ഷ്യായമ്യാത്മനാത്മാനം സമഃ ശാന്തോ ഭവ പ്രഭോ ॥ ൨൫ ॥
വീക്ഷ്യായമ്യാത്മനാത്മാനം സമഃ ശാന്തോ ഭവ പ്രഭോ ॥ ൨൫ ॥
ധൃതരാഷ്ട്ര ഉവാച
യഥാ വദതി കല്യാണീം വാചം ദാനപതേ ഭവാന് ।
തഥാനയാ ന തൃപ്യാമി മര്ത്യഃ പ്രാപ്യ യഥാമൃതമ് ॥ ൨൬ ॥
യഥാ വദതി കല്യാണീം വാചം ദാനപതേ ഭവാന് ।
തഥാനയാ ന തൃപ്യാമി മര്ത്യഃ പ്രാപ്യ യഥാമൃതമ് ॥ ൨൬ ॥
തഥാപി സൂനൃതാ സൌമ്യ ഹൃദി ന സ്ഥീയതേ ചലേ ।
പുത്രാനുരാഗവിഷമേ വിദ്യുത് സൌദാമനീ യഥാ ॥ ൨൭ ॥
പുത്രാനുരാഗവിഷമേ വിദ്യുത് സൌദാമനീ യഥാ ॥ ൨൭ ॥
ഈശ്വരസ്യ വിധിം കോ നു വിധുനോത്യന്യഥാ പുമാന് ।
ഭൂമേര്ഭാരാവതാരായ യോഽവതീര്ണോ യദോഃ കുലേ ॥ ൨൮ ॥
ഭൂമേര്ഭാരാവതാരായ യോഽവതീര്ണോ യദോഃ കുലേ ॥ ൨൮ ॥
യോ ദുര്വിമര്ശപഥയാ നിജമായയേദം
സൃഷ്ട്വാ ഗുണാന് വിഭജതേ തദനുപ്രവിഷ്ടഃ ।
തസ്മൈ നമോ ദുരവബോധവിഹാരതന്ത്ര-
സംസാരചക്രഗതയേ പരമേശ്വരായ ॥ ൨൯ ॥
സൃഷ്ട്വാ ഗുണാന് വിഭജതേ തദനുപ്രവിഷ്ടഃ ।
തസ്മൈ നമോ ദുരവബോധവിഹാരതന്ത്ര-
സംസാരചക്രഗതയേ പരമേശ്വരായ ॥ ൨൯ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഇത്യഭിപ്രേത്യ നൃപതേരഭിപ്രായം സ യാദവഃ । സുഹൃദ്ഭിഃ സമനുജ്ഞാതഃ പുനര്യദുപുരീമഗാത് ॥ ൩൦ ॥
ഇത്യഭിപ്രേത്യ നൃപതേരഭിപ്രായം സ യാദവഃ । സുഹൃദ്ഭിഃ സമനുജ്ഞാതഃ പുനര്യദുപുരീമഗാത് ॥ ൩൦ ॥
ശശംസ രാമകൃഷ്ണാഭ്യാം ധൃതരാഷ്ട്രവിചേഷ്ടിതമ് ।
പാണ്ഡവാന് പ്രതി കൌരവ്യ യദര്ഥം പ്രേഷിതഃ സ്വയമ് ॥ ൩൧ ॥
പാണ്ഡവാന് പ്രതി കൌരവ്യ യദര്ഥം പ്രേഷിതഃ സ്വയമ് ॥ ൩൧ ॥