শ্ৰীশুক উৱাচ
একদা তু সভামধ্য আস্থিতো মুনিভিৰ্ৱৃতঃ ।
ব্ৰাহ্মণৈঃ ক্ষত্ৰিযৈৰ্ৱৈশ্যৈৰ্ভ্ৰাতৃভিশ্চ যুধিষ্ঠিৰঃ ॥ ১ ॥
একদা তু সভামধ্য আস্থিতো মুনিভিৰ্ৱৃতঃ ।
ব্ৰাহ্মণৈঃ ক্ষত্ৰিযৈৰ্ৱৈশ্যৈৰ্ভ্ৰাতৃভিশ্চ যুধিষ্ঠিৰঃ ॥ ১ ॥
আচাৰ্যৈঃ কুলৱৃদ্ধৈশ্চ জ্ঞাতিসম্বন্ধিবান্ধৱৈঃ ।
শৃণ্ৱতামেৱ চৈতেষামাভাষ্যেদমুৱাচ হ ॥ ২ ॥
শৃণ্ৱতামেৱ চৈতেষামাভাষ্যেদমুৱাচ হ ॥ ২ ॥
শ্ৰীযুধিষ্ঠিৰ উৱাচ
ক্ৰতুৰাজেন গোৱিন্দ ৰাজসূযেন পাৱনীঃ ।
যক্ষ্যে ৱিভূতীৰ্ভৱতস্তত্ সম্পাদয নঃ প্ৰভো ॥ ৩ ॥
ক্ৰতুৰাজেন গোৱিন্দ ৰাজসূযেন পাৱনীঃ ।
যক্ষ্যে ৱিভূতীৰ্ভৱতস্তত্ সম্পাদয নঃ প্ৰভো ॥ ৩ ॥
ত্ৱত্পাদুকে অৱিৰতং পৰি যে চৰন্তি
ধ্যাযন্ত্যভদ্ৰনশনে শুচযো গৃণন্তি ।
ৱিন্দন্তি তে কমলনাভ ভৱাপৱৰ্গ-
মাশাসতে যদি ত আশিষ ঈশ নান্যে ॥ ৪ ॥
ধ্যাযন্ত্যভদ্ৰনশনে শুচযো গৃণন্তি ।
ৱিন্দন্তি তে কমলনাভ ভৱাপৱৰ্গ-
মাশাসতে যদি ত আশিষ ঈশ নান্যে ॥ ৪ ॥
তদ্ দেৱদেৱ ভৱতশ্চৰণাৰৱিন্দ-
সেৱানুভাৱমিহ পশ্যতু লোক এষঃ ।
যে ত্ৱাং ভজন্তি ন ভজন্ত্যুত ৱোভযেষাং
নিষ্ঠাং প্ৰদৰ্শয ৱিভো কুৰুসৃঞ্জযানাম্ ॥ ৫ ॥
সেৱানুভাৱমিহ পশ্যতু লোক এষঃ ।
যে ত্ৱাং ভজন্তি ন ভজন্ত্যুত ৱোভযেষাং
নিষ্ঠাং প্ৰদৰ্শয ৱিভো কুৰুসৃঞ্জযানাম্ ॥ ৫ ॥
ন ব্ৰহ্মণঃ স্ৱপৰভেদমতিস্তৱ স্যাত্
সৰ্ৱাত্মনঃ সমদৃশঃ স্ৱসুখানুভূতেঃ ।
সংসেৱতাং সুৰতৰোৰিৱ তে প্ৰসাদঃ
সেৱানুৰূপমুদযো ন ৱিপৰ্যযোঽত্ৰ ॥ ৬ ॥
সৰ্ৱাত্মনঃ সমদৃশঃ স্ৱসুখানুভূতেঃ ।
সংসেৱতাং সুৰতৰোৰিৱ তে প্ৰসাদঃ
সেৱানুৰূপমুদযো ন ৱিপৰ্যযোঽত্ৰ ॥ ৬ ॥
শ্ৰীভগৱানুৱাচ
সম্যগ্ ৱ্যৱসিতং ৰাজন্ ভৱতা শত্ৰুকৰ্শন ।
কল্যাণী যেন তে কীৰ্তিৰ্লোকাননু ভৱিষ্যতি ॥ ৭ ॥
সম্যগ্ ৱ্যৱসিতং ৰাজন্ ভৱতা শত্ৰুকৰ্শন ।
কল্যাণী যেন তে কীৰ্তিৰ্লোকাননু ভৱিষ্যতি ॥ ৭ ॥
ঋষীণাং পিতৃদেৱানাং সুহৃদামপি নঃ প্ৰভো ।
সৰ্ৱেষামপি ভূতানামীপ্সিতঃ ক্ৰতুৰাডযম্ ॥ ৮ ॥
সৰ্ৱেষামপি ভূতানামীপ্সিতঃ ক্ৰতুৰাডযম্ ॥ ৮ ॥
ৱিজিত্য নৃপতীন্সৰ্ৱান্ কৃত্ৱা চ জগতীং ৱশে ।
সম্ভৃত্য সৰ্ৱসম্ভাৰানাহৰস্ৱ মহাক্ৰতুম্ ॥ ৯ ॥
সম্ভৃত্য সৰ্ৱসম্ভাৰানাহৰস্ৱ মহাক্ৰতুম্ ॥ ৯ ॥
এতে তে ভ্ৰাতৰো ৰাজল্ঁ লোকপালাংশসম্ভৱাঃ ।
জিতোঽস্ম্যাত্মৱতা তেঽহং দুৰ্জযো যোঽকৃতাত্মভিঃ ॥ ১০ ॥
জিতোঽস্ম্যাত্মৱতা তেঽহং দুৰ্জযো যোঽকৃতাত্মভিঃ ॥ ১০ ॥
ন কশ্চিন্মত্পৰং লোকে তেজসা যশসা শ্ৰিযা ।
ৱিভূতিভিৰ্ৱাভিভৱেদ্ দেৱোঽপি কিমু পাৰ্থিৱঃ ॥ ১১ ॥
ৱিভূতিভিৰ্ৱাভিভৱেদ্ দেৱোঽপি কিমু পাৰ্থিৱঃ ॥ ১১ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
নিশম্য ভগৱদ্গীতং প্ৰীতঃ ফুল্লমুখাম্বুজঃ ।
ভ্ৰাতৃন্ দিগ্ৱিজযেঽযুঙ্ক্ত ৱিষ্ণুতেজোপবৃংহিতান্ ॥ ১২ ॥
নিশম্য ভগৱদ্গীতং প্ৰীতঃ ফুল্লমুখাম্বুজঃ ।
ভ্ৰাতৃন্ দিগ্ৱিজযেঽযুঙ্ক্ত ৱিষ্ণুতেজোপবৃংহিতান্ ॥ ১২ ॥
সহদেৱং দক্ষিণস্যামাদিশত্ সহ সৃঞ্জযৈঃ ।
দিশি প্ৰতীচ্যাং নকুলমুদীচ্যাং সৱ্যসাচিনম্ ।
প্ৰাচ্যাং ৱৃকোদৰং মত্স্যৈঃ কেকযৈঃ সহ মদ্ৰকৈঃ ॥ ১৩ ॥
দিশি প্ৰতীচ্যাং নকুলমুদীচ্যাং সৱ্যসাচিনম্ ।
প্ৰাচ্যাং ৱৃকোদৰং মত্স্যৈঃ কেকযৈঃ সহ মদ্ৰকৈঃ ॥ ১৩ ॥
তে ৱিজিত্য নৃপান্ৱীৰা আজহ্ৰুৰ্দিগ্ভ্য ওজসা ।
অজাতশত্ৰৱে ভূৰি দ্ৰৱিণং নৃপ যক্ষ্যতে ॥ ১৪ ॥
অজাতশত্ৰৱে ভূৰি দ্ৰৱিণং নৃপ যক্ষ্যতে ॥ ১৪ ॥
শ্ৰুত্ৱাজিতং জৰাসন্ধং নৃপতেৰ্ধ্যাযতো হৰিঃ ।
আহোপাযং তমেৱাদ্য উদ্ধৱো যমুৱাচ হ ॥ ১৫ ॥
আহোপাযং তমেৱাদ্য উদ্ধৱো যমুৱাচ হ ॥ ১৫ ॥
ভীমসেনোঽৰ্জুনঃ কৃষ্ণো ব্ৰহ্মলিঙ্গধৰাস্ত্ৰযঃ ।
জগ্মুৰ্গিৰিৱ্ৰজং তাত বৃহদ্ৰথসুতো যতঃ ॥ ১৬ ॥
জগ্মুৰ্গিৰিৱ্ৰজং তাত বৃহদ্ৰথসুতো যতঃ ॥ ১৬ ॥
তে গত্ৱাতিথ্যৱেলাযাং গৃহেষু গৃহমেধিনম্ ।
ব্ৰহ্মণ্যং সমযাচেৰন্ ৰাজন্যা ব্ৰহ্মলিঙ্গিনঃ ॥ ১৭ ॥
ব্ৰহ্মণ্যং সমযাচেৰন্ ৰাজন্যা ব্ৰহ্মলিঙ্গিনঃ ॥ ১৭ ॥
ৰাজন্ ৱিদ্ধ্যতিথীন্ প্ৰাপ্তানৰ্থিনো দূৰমাগতান্ ।
তন্নঃ প্ৰযচ্ছ ভদ্ৰং তে যদ্ৱযং কামযামহে ॥ ১৮ ॥
তন্নঃ প্ৰযচ্ছ ভদ্ৰং তে যদ্ৱযং কামযামহে ॥ ১৮ ॥
কিং দুৰ্মৰ্ষং তিতিক্ষূণাং কিমকাৰ্যমসাধুভিঃ ।
কিং ন দেযং ৱদান্যানাং কঃ পৰঃ সমদৰ্শিনাম্ ॥ ১৯ ॥
কিং ন দেযং ৱদান্যানাং কঃ পৰঃ সমদৰ্শিনাম্ ॥ ১৯ ॥
যোঽনিত্যেন শৰীৰেণ সতাং গেযং যশো ধ্ৰুৱম্ ।
নাচিনোতি স্ৱযং কল্পঃ স ৱাচ্যঃ শোচ্য এৱ সঃ ॥ ২০ ॥
নাচিনোতি স্ৱযং কল্পঃ স ৱাচ্যঃ শোচ্য এৱ সঃ ॥ ২০ ॥
হৰিশ্চন্দ্ৰো ৰন্তিদেৱ উঞ্ছৱৃত্তিঃ শিবিৰ্বলিঃ ।
ৱ্যাধঃ কপোতো বহৱো হ্যধ্ৰুৱেণ ধ্ৰুৱং গতাঃ ॥ ২১ ॥
ৱ্যাধঃ কপোতো বহৱো হ্যধ্ৰুৱেণ ধ্ৰুৱং গতাঃ ॥ ২১ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
স্ৱৰৈৰাকৃতিভিস্তাংস্তু প্ৰকোষ্ঠৈৰ্জ্যাহতৈৰপি ।
ৰাজন্যবন্ধূন্ ৱিজ্ঞায দৃষ্টপূৰ্ৱানচিন্তযত্ ॥ ২২ ॥
স্ৱৰৈৰাকৃতিভিস্তাংস্তু প্ৰকোষ্ঠৈৰ্জ্যাহতৈৰপি ।
ৰাজন্যবন্ধূন্ ৱিজ্ঞায দৃষ্টপূৰ্ৱানচিন্তযত্ ॥ ২২ ॥
ৰাজন্যবন্ধৱো হ্যেতে ব্ৰহ্মলিঙ্গানি বিভ্ৰতি ।
দদানি ভিক্ষিতং তেভ্য আত্মানমপি দুস্ত্যজম্ ॥ ২৩ ॥
দদানি ভিক্ষিতং তেভ্য আত্মানমপি দুস্ত্যজম্ ॥ ২৩ ॥
বলেৰ্নু শ্ৰূযতে কীৰ্তিৰ্ৱিততা দিক্ষ্ৱকল্মষা ।
ঐশ্ৱৰ্যাদ্ ভ্ৰংশিতস্যাপি ৱিপ্ৰৱ্যাজেন ৱিষ্ণুনা ॥ ২৪ ॥
ঐশ্ৱৰ্যাদ্ ভ্ৰংশিতস্যাপি ৱিপ্ৰৱ্যাজেন ৱিষ্ণুনা ॥ ২৪ ॥
শ্ৰিযং জিহীৰ্ষতেন্দ্ৰস্য ৱিষ্ণৱে দ্ৱিজৰূপিণে ।
জানন্নপি মহীং প্ৰাদাদ্ ৱাৰ্যমাণোঽপি দৈত্যৰাট্ ॥ ২৫ ॥
জানন্নপি মহীং প্ৰাদাদ্ ৱাৰ্যমাণোঽপি দৈত্যৰাট্ ॥ ২৫ ॥
জীৱতা ব্ৰাহ্মণাৰ্থায কো ন্ৱৰ্থঃ ক্ষত্ৰবন্ধুনা ।
দেহেন পতমানেন নেহতা ৱিপুলং যশঃ ॥ ২৬ ॥
দেহেন পতমানেন নেহতা ৱিপুলং যশঃ ॥ ২৬ ॥
ইত্যুদাৰমতিঃ প্ৰাহ কৃষ্ণাৰ্জুনৱৃকোদৰান্ ।
হে ৱিপ্ৰা ৱ্ৰিযতাং কামো দদাম্যাত্মশিৰোঽপি ৱঃ ॥ ২৭ ॥
হে ৱিপ্ৰা ৱ্ৰিযতাং কামো দদাম্যাত্মশিৰোঽপি ৱঃ ॥ ২৭ ॥
শ্ৰীভগৱানুৱাচ
যুদ্ধং নো দেহি ৰাজেন্দ্ৰ দ্ৱন্দ্ৱশো যদি মন্যসে ।
যুদ্ধাৰ্থিনো ৱযং প্ৰাপ্তা ৰাজন্যা নান্যকাঙ্ক্ষিণঃ ॥ ২৮ ॥
যুদ্ধং নো দেহি ৰাজেন্দ্ৰ দ্ৱন্দ্ৱশো যদি মন্যসে ।
যুদ্ধাৰ্থিনো ৱযং প্ৰাপ্তা ৰাজন্যা নান্যকাঙ্ক্ষিণঃ ॥ ২৮ ॥
অসৌ ৱৃকোদৰঃ পাৰ্থস্তস্য ভ্ৰাতাৰ্জুনো হ্যযম্ ।
অনযোৰ্মাতুলেযং মাং কৃষ্ণং জানীহি তে ৰিপুম্ ॥ ২৯ ॥
অনযোৰ্মাতুলেযং মাং কৃষ্ণং জানীহি তে ৰিপুম্ ॥ ২৯ ॥
এৱমাৱেদিতো ৰাজা জহাসোচ্চৈঃ স্ম মাগধঃ ।
আহ চামৰ্ষিতো মন্দা যুদ্ধং তৰ্হি দদামি ৱঃ ॥ ৩০ ॥
আহ চামৰ্ষিতো মন্দা যুদ্ধং তৰ্হি দদামি ৱঃ ॥ ৩০ ॥
ন ত্ৱযা ভীৰুণা যোত্স্যে যুধি ৱিক্লৱতেজসা ।
মথুৰাং স্ৱপুৰীং ত্যক্ত্ৱা সমুদ্ৰং শৰণং গতঃ ॥ ৩১ ॥
মথুৰাং স্ৱপুৰীং ত্যক্ত্ৱা সমুদ্ৰং শৰণং গতঃ ॥ ৩১ ॥
অযং তু ৱযসাতুল্যো নাতিসত্ত্ৱো ন মে সমঃ ।
অৰ্জুনো ন ভৱেদ্ যোদ্ধা ভীমস্তুল্যবলো মম ॥ ৩২ ॥
অৰ্জুনো ন ভৱেদ্ যোদ্ধা ভীমস্তুল্যবলো মম ॥ ৩২ ॥
ইত্যুক্ত্ৱা ভীমসেনায প্ৰাদায মহতীং গদাম্ ।
দ্ৱিতীযাং স্ৱযমাদায নিৰ্জগাম পুৰাদ্ বহিঃ ॥ ৩৩ ॥
দ্ৱিতীযাং স্ৱযমাদায নিৰ্জগাম পুৰাদ্ বহিঃ ॥ ৩৩ ॥
ততঃ সমেখলে ৱীৰৌ সংযুক্তাৱিতৰেতৰম্ ।
জঘ্নতুৰ্ৱজ্ৰকল্পাভ্যাং গদাভ্যাং ৰণদুৰ্মদৌ ॥ ৩৪ ॥
জঘ্নতুৰ্ৱজ্ৰকল্পাভ্যাং গদাভ্যাং ৰণদুৰ্মদৌ ॥ ৩৪ ॥
মণ্ডলানি ৱিচিত্ৰাণি সৱ্যং দক্ষিণমেৱ চ ।
চৰতোঃ শুশুভে যুদ্ধং নটযোৰিৱ ৰঙ্গিণোঃ ॥ ৩৫ ॥
চৰতোঃ শুশুভে যুদ্ধং নটযোৰিৱ ৰঙ্গিণোঃ ॥ ৩৫ ॥
ততশ্চটচটাশব্দো ৱজ্ৰনিষ্পেসসন্নিভঃ ।
গদযোঃ ক্ষিপ্তযো ৰাজন্দন্তযোৰিৱ দন্তিনোঃ ॥ ৩৬ ॥
গদযোঃ ক্ষিপ্তযো ৰাজন্দন্তযোৰিৱ দন্তিনোঃ ॥ ৩৬ ॥
তে ৱৈ গদে ভুজজৱেন নিপাত্যমানে
অন্যোন্যতোংঽসকটিপাদকৰোৰুজত্ৰুম্ ।
চূৰ্ণীবভূৱতুৰুপেত্য যথাৰ্কশাখে
সংযুধ্যতোৰ্দ্ৱিৰদযোৰিৱ দীপ্তমন্ৱ্যোঃ ॥ ৩৭ ॥
অন্যোন্যতোংঽসকটিপাদকৰোৰুজত্ৰুম্ ।
চূৰ্ণীবভূৱতুৰুপেত্য যথাৰ্কশাখে
সংযুধ্যতোৰ্দ্ৱিৰদযোৰিৱ দীপ্তমন্ৱ্যোঃ ॥ ৩৭ ॥
ইত্থং তযোঃ প্ৰহতযোৰ্গদযোৰ্নৃৱীৰৌ
ক্ৰুদ্ধৌ স্ৱমুষ্টিভিৰযঃস্পৰশৈৰপিষ্টাম্ ।
শব্দস্তযোঃ প্ৰহৰতোৰিভযোৰিৱাসী-
ন্নিৰ্ঘাতৱজ্ৰপৰুষস্তলতাডনোত্থঃ ॥ ৩৮ ॥
ক্ৰুদ্ধৌ স্ৱমুষ্টিভিৰযঃস্পৰশৈৰপিষ্টাম্ ।
শব্দস্তযোঃ প্ৰহৰতোৰিভযোৰিৱাসী-
ন্নিৰ্ঘাতৱজ্ৰপৰুষস্তলতাডনোত্থঃ ॥ ৩৮ ॥
তযোৰেৱং প্ৰহৰতোঃ সমশিক্ষাবলৌজসোঃ ।
নিৰ্ৱিশেষমভূদ্ যুদ্ধমক্ষীণজৱযোৰ্নৃপ ॥ ৩৯ ॥
নিৰ্ৱিশেষমভূদ্ যুদ্ধমক্ষীণজৱযোৰ্নৃপ ॥ ৩৯ ॥
শত্ৰোৰ্জন্মমৃতী ৱিদ্ৱাঞ্জীৱিতং চ জৰাকৃতম্ ।
পাৰ্থমাপ্যাযযন্ স্ৱেন তেজসাচিন্তযদ্ধৰিঃ ॥ ৪০ ॥
পাৰ্থমাপ্যাযযন্ স্ৱেন তেজসাচিন্তযদ্ধৰিঃ ॥ ৪০ ॥
সঞ্চিন্ত্যাৰিৱধোপাযং ভীমস্যামোঘদৰ্শনঃ ।
দৰ্শযামাস ৱিটপং পাটযন্নিৱ সংজ্ঞযা ॥ ৪১ ॥
দৰ্শযামাস ৱিটপং পাটযন্নিৱ সংজ্ঞযা ॥ ৪১ ॥
তদ্ ৱিজ্ঞায মহাসত্ত্ৱো ভীমঃ প্ৰহৰতাং ৱৰঃ ।
গৃহীত্ৱা পাদযোঃ শত্ৰুং পাতযামাস ভূতলে ॥ ৪২ ॥
গৃহীত্ৱা পাদযোঃ শত্ৰুং পাতযামাস ভূতলে ॥ ৪২ ॥
একং পাদং পদাক্ৰম্য দোৰ্ভ্যামন্যং প্ৰগৃহ্য সঃ ।
গুদতঃ পাটযামাস শাখমিৱ মহাগজঃ ॥ ৪৩ ॥
গুদতঃ পাটযামাস শাখমিৱ মহাগজঃ ॥ ৪৩ ॥
একপাদোৰুৱৃষণকটিপৃষ্ঠস্তনাংসকে ।
একবাহ্ৱক্ষিভ্ৰূকৰ্ণে শকলে দদৃশুঃ প্ৰজাঃ ॥ ৪৪ ॥
একবাহ্ৱক্ষিভ্ৰূকৰ্ণে শকলে দদৃশুঃ প্ৰজাঃ ॥ ৪৪ ॥
হাহাকাৰো মহানাসীন্নিহতে মগধেশ্ৱৰে ।
পূজযামাসতুৰ্ভীমং পৰিৰভ্য জযাচ্যুতৌ ॥ ৪৫ ॥
পূজযামাসতুৰ্ভীমং পৰিৰভ্য জযাচ্যুতৌ ॥ ৪৫ ॥
সহদেৱং তত্তনযং ভগৱান্ ভূতভাৱনঃ ।
অভ্যষিঞ্চদমেযাত্মা মগধানাং পতিং প্ৰভুঃ ।
মোচযামাস ৰাজন্যান্সংৰুদ্ধা মাগধেন যে ॥ ৪৬ ॥
অভ্যষিঞ্চদমেযাত্মা মগধানাং পতিং প্ৰভুঃ ।
মোচযামাস ৰাজন্যান্সংৰুদ্ধা মাগধেন যে ॥ ৪৬ ॥