ശ്രീശുക ഉവാച
ഏകദാ തു സഭാമധ്യ ആസ്ഥിതോ മുനിഭിര്വൃതഃ ।
ബ്രാഹ്മണൈഃ ക്ഷത്രിയൈര്വൈശ്യൈര്ഭ്രാതൃഭിശ്ച യുധിഷ്ഠിരഃ ॥ ൧ ॥
ഏകദാ തു സഭാമധ്യ ആസ്ഥിതോ മുനിഭിര്വൃതഃ ।
ബ്രാഹ്മണൈഃ ക്ഷത്രിയൈര്വൈശ്യൈര്ഭ്രാതൃഭിശ്ച യുധിഷ്ഠിരഃ ॥ ൧ ॥
ആചാര്യൈഃ കുലവൃദ്ധൈശ്ച ജ്ഞാതിസമ്ബന്ധിബാന്ധവൈഃ ।
ശൃണ്വതാമേവ ചൈതേഷാമാഭാഷ്യേദമുവാച ഹ ॥ ൨ ॥
ശൃണ്വതാമേവ ചൈതേഷാമാഭാഷ്യേദമുവാച ഹ ॥ ൨ ॥
ശ്രീയുധിഷ്ഠിര ഉവാച
ക്രതുരാജേന ഗോവിന്ദ രാജസൂയേന പാവനീഃ ।
യക്ഷ്യേ വിഭൂതീര്ഭവതസ്തത് സമ്പാദയ നഃ പ്രഭോ ॥ ൩ ॥
ക്രതുരാജേന ഗോവിന്ദ രാജസൂയേന പാവനീഃ ।
യക്ഷ്യേ വിഭൂതീര്ഭവതസ്തത് സമ്പാദയ നഃ പ്രഭോ ॥ ൩ ॥
ത്വത്പാദുകേ അവിരതം പരി യേ ചരന്തി
ധ്യായന്ത്യഭദ്രനശനേ ശുചയോ ഗൃണന്തി ।
വിന്ദന്തി തേ കമലനാഭ ഭവാപവര്ഗ-
മാശാസതേ യദി ത ആശിഷ ഈശ നാന്യേ ॥ ൪ ॥
ധ്യായന്ത്യഭദ്രനശനേ ശുചയോ ഗൃണന്തി ।
വിന്ദന്തി തേ കമലനാഭ ഭവാപവര്ഗ-
മാശാസതേ യദി ത ആശിഷ ഈശ നാന്യേ ॥ ൪ ॥
തദ് ദേവദേവ ഭവതശ്ചരണാരവിന്ദ-
സേവാനുഭാവമിഹ പശ്യതു ലോക ഏഷഃ ।
യേ ത്വാം ഭജന്തി ന ഭജന്ത്യുത വോഭയേഷാം
നിഷ്ഠാം പ്രദര്ശയ വിഭോ കുരുസൃഞ്ജയാനാമ് ॥ ൫ ॥
സേവാനുഭാവമിഹ പശ്യതു ലോക ഏഷഃ ।
യേ ത്വാം ഭജന്തി ന ഭജന്ത്യുത വോഭയേഷാം
നിഷ്ഠാം പ്രദര്ശയ വിഭോ കുരുസൃഞ്ജയാനാമ് ॥ ൫ ॥
ന ബ്രഹ്മണഃ സ്വപരഭേദമതിസ്തവ സ്യാത്
സര്വാത്മനഃ സമദൃശഃ സ്വസുഖാനുഭൂതേഃ ।
സംസേവതാം സുരതരോരിവ തേ പ്രസാദഃ
സേവാനുരൂപമുദയോ ന വിപര്യയോഽത്ര ॥ ൬ ॥
സര്വാത്മനഃ സമദൃശഃ സ്വസുഖാനുഭൂതേഃ ।
സംസേവതാം സുരതരോരിവ തേ പ്രസാദഃ
സേവാനുരൂപമുദയോ ന വിപര്യയോഽത്ര ॥ ൬ ॥
ശ്രീഭഗവാനുവാച
സമ്യഗ് വ്യവസിതം രാജന് ഭവതാ ശത്രുകര്ശന ।
കല്യാണീ യേന തേ കീര്തിര്ലോകാനനു ഭവിഷ്യതി ॥ ൭ ॥
സമ്യഗ് വ്യവസിതം രാജന് ഭവതാ ശത്രുകര്ശന ।
കല്യാണീ യേന തേ കീര്തിര്ലോകാനനു ഭവിഷ്യതി ॥ ൭ ॥
ഋഷീണാം പിതൃദേവാനാം സുഹൃദാമപി നഃ പ്രഭോ ।
സര്വേഷാമപി ഭൂതാനാമീപ്സിതഃ ക്രതുരാഡയമ് ॥ ൮ ॥
സര്വേഷാമപി ഭൂതാനാമീപ്സിതഃ ക്രതുരാഡയമ് ॥ ൮ ॥
വിജിത്യ നൃപതീന്സര്വാന് കൃത്വാ ച ജഗതീം വശേ ।
സമ്ഭൃത്യ സര്വസമ്ഭാരാനാഹരസ്വ മഹാക്രതുമ് ॥ ൯ ॥
സമ്ഭൃത്യ സര്വസമ്ഭാരാനാഹരസ്വ മഹാക്രതുമ് ॥ ൯ ॥
ഏതേ തേ ഭ്രാതരോ രാജല്ഁ ലോകപാലാംശസമ്ഭവാഃ ।
ജിതോഽസ്മ്യാത്മവതാ തേഽഹം ദുര്ജയോ യോഽകൃതാത്മഭിഃ ॥ ൧൦ ॥
ജിതോഽസ്മ്യാത്മവതാ തേഽഹം ദുര്ജയോ യോഽകൃതാത്മഭിഃ ॥ ൧൦ ॥
ന കശ്ചിന്മത്പരം ലോകേ തേജസാ യശസാ ശ്രിയാ ।
വിഭൂതിഭിര്വാഭിഭവേദ് ദേവോഽപി കിമു പാര്ഥിവഃ ॥ ൧൧ ॥
വിഭൂതിഭിര്വാഭിഭവേദ് ദേവോഽപി കിമു പാര്ഥിവഃ ॥ ൧൧ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
നിശമ്യ ഭഗവദ്ഗീതം പ്രീതഃ ഫുല്ലമുഖാമ്ബുജഃ ।
ഭ്രാതൃന് ദിഗ്വിജയേഽയുങ്ക്ത വിഷ്ണുതേജോപബൃംഹിതാന് ॥ ൧൨ ॥
നിശമ്യ ഭഗവദ്ഗീതം പ്രീതഃ ഫുല്ലമുഖാമ്ബുജഃ ।
ഭ്രാതൃന് ദിഗ്വിജയേഽയുങ്ക്ത വിഷ്ണുതേജോപബൃംഹിതാന് ॥ ൧൨ ॥
സഹദേവം ദക്ഷിണസ്യാമാദിശത് സഹ സൃഞ്ജയൈഃ ।
ദിശി പ്രതീച്യാം നകുലമുദീച്യാം സവ്യസാചിനമ് ।
പ്രാച്യാം വൃകോദരം മത്സ്യൈഃ കേകയൈഃ സഹ മദ്രകൈഃ ॥ ൧൩ ॥
ദിശി പ്രതീച്യാം നകുലമുദീച്യാം സവ്യസാചിനമ് ।
പ്രാച്യാം വൃകോദരം മത്സ്യൈഃ കേകയൈഃ സഹ മദ്രകൈഃ ॥ ൧൩ ॥
തേ വിജിത്യ നൃപാന്വീരാ ആജഹ്രുര്ദിഗ്ഭ്യ ഓജസാ ।
അജാതശത്രവേ ഭൂരി ദ്രവിണം നൃപ യക്ഷ്യതേ ॥ ൧൪ ॥
അജാതശത്രവേ ഭൂരി ദ്രവിണം നൃപ യക്ഷ്യതേ ॥ ൧൪ ॥
ശ്രുത്വാജിതം ജരാസന്ധം നൃപതേര്ധ്യായതോ ഹരിഃ ।
ആഹോപായം തമേവാദ്യ ഉദ്ധവോ യമുവാച ഹ ॥ ൧൫ ॥
ആഹോപായം തമേവാദ്യ ഉദ്ധവോ യമുവാച ഹ ॥ ൧൫ ॥
ഭീമസേനോഽര്ജുനഃ കൃഷ്ണോ ബ്രഹ്മലിങ്ഗധരാസ്ത്രയഃ ।
ജഗ്മുര്ഗിരിവ്രജം താത ബൃഹദ്രഥസുതോ യതഃ ॥ ൧൬ ॥
ജഗ്മുര്ഗിരിവ്രജം താത ബൃഹദ്രഥസുതോ യതഃ ॥ ൧൬ ॥
തേ ഗത്വാതിഥ്യവേലായാം ഗൃഹേഷു ഗൃഹമേധിനമ് ।
ബ്രഹ്മണ്യം സമയാചേരന് രാജന്യാ ബ്രഹ്മലിങ്ഗിനഃ ॥ ൧൭ ॥
ബ്രഹ്മണ്യം സമയാചേരന് രാജന്യാ ബ്രഹ്മലിങ്ഗിനഃ ॥ ൧൭ ॥
രാജന് വിദ്ധ്യതിഥീന് പ്രാപ്താനര്ഥിനോ ദൂരമാഗതാന് ।
തന്നഃ പ്രയച്ഛ ഭദ്രം തേ യദ്വയം കാമയാമഹേ ॥ ൧൮ ॥
തന്നഃ പ്രയച്ഛ ഭദ്രം തേ യദ്വയം കാമയാമഹേ ॥ ൧൮ ॥
കിം ദുര്മര്ഷം തിതിക്ഷൂണാം കിമകാര്യമസാധുഭിഃ ।
കിം ന ദേയം വദാന്യാനാം കഃ പരഃ സമദര്ശിനാമ് ॥ ൧൯ ॥
കിം ന ദേയം വദാന്യാനാം കഃ പരഃ സമദര്ശിനാമ് ॥ ൧൯ ॥
യോഽനിത്യേന ശരീരേണ സതാം ഗേയം യശോ ധ്രുവമ് ।
നാചിനോതി സ്വയം കല്പഃ സ വാച്യഃ ശോച്യ ഏവ സഃ ॥ ൨൦ ॥
നാചിനോതി സ്വയം കല്പഃ സ വാച്യഃ ശോച്യ ഏവ സഃ ॥ ൨൦ ॥
ഹരിശ്ചന്ദ്രോ രന്തിദേവ ഉഞ്ഛവൃത്തിഃ ശിബിര്ബലിഃ ।
വ്യാധഃ കപോതോ ബഹവോ ഹ്യധ്രുവേണ ധ്രുവം ഗതാഃ ॥ ൨൧ ॥
വ്യാധഃ കപോതോ ബഹവോ ഹ്യധ്രുവേണ ധ്രുവം ഗതാഃ ॥ ൨൧ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
സ്വരൈരാകൃതിഭിസ്താംസ്തു പ്രകോഷ്ഠൈര്ജ്യാഹതൈരപി ।
രാജന്യബന്ധൂന് വിജ്ഞായ ദൃഷ്ടപൂര്വാനചിന്തയത് ॥ ൨൨ ॥
സ്വരൈരാകൃതിഭിസ്താംസ്തു പ്രകോഷ്ഠൈര്ജ്യാഹതൈരപി ।
രാജന്യബന്ധൂന് വിജ്ഞായ ദൃഷ്ടപൂര്വാനചിന്തയത് ॥ ൨൨ ॥
രാജന്യബന്ധവോ ഹ്യേതേ ബ്രഹ്മലിങ്ഗാനി ബിഭ്രതി ।
ദദാനി ഭിക്ഷിതം തേഭ്യ ആത്മാനമപി ദുസ്ത്യജമ് ॥ ൨൩ ॥
ദദാനി ഭിക്ഷിതം തേഭ്യ ആത്മാനമപി ദുസ്ത്യജമ് ॥ ൨൩ ॥
ബലേര്നു ശ്രൂയതേ കീര്തിര്വിതതാ ദിക്ഷ്വകല്മഷാ ।
ഐശ്വര്യാദ് ഭ്രംശിതസ്യാപി വിപ്രവ്യാജേന വിഷ്ണുനാ ॥ ൨൪ ॥
ഐശ്വര്യാദ് ഭ്രംശിതസ്യാപി വിപ്രവ്യാജേന വിഷ്ണുനാ ॥ ൨൪ ॥
ശ്രിയം ജിഹീര്ഷതേന്ദ്രസ്യ വിഷ്ണവേ ദ്വിജരൂപിണേ ।
ജാനന്നപി മഹീം പ്രാദാദ് വാര്യമാണോഽപി ദൈത്യരാട് ॥ ൨൫ ॥
ജാനന്നപി മഹീം പ്രാദാദ് വാര്യമാണോഽപി ദൈത്യരാട് ॥ ൨൫ ॥
ജീവതാ ബ്രാഹ്മണാര്ഥായ കോ ന്വര്ഥഃ ക്ഷത്രബന്ധുനാ ।
ദേഹേന പതമാനേന നേഹതാ വിപുലം യശഃ ॥ ൨൬ ॥
ദേഹേന പതമാനേന നേഹതാ വിപുലം യശഃ ॥ ൨൬ ॥
ഇത്യുദാരമതിഃ പ്രാഹ കൃഷ്ണാര്ജുനവൃകോദരാന് ।
ഹേ വിപ്രാ വ്രിയതാം കാമോ ദദാമ്യാത്മശിരോഽപി വഃ ॥ ൨൭ ॥
ഹേ വിപ്രാ വ്രിയതാം കാമോ ദദാമ്യാത്മശിരോഽപി വഃ ॥ ൨൭ ॥
ശ്രീഭഗവാനുവാച
യുദ്ധം നോ ദേഹി രാജേന്ദ്ര ദ്വന്ദ്വശോ യദി മന്യസേ ।
യുദ്ധാര്ഥിനോ വയം പ്രാപ്താ രാജന്യാ നാന്യകാങ്ക്ഷിണഃ ॥ ൨൮ ॥
യുദ്ധം നോ ദേഹി രാജേന്ദ്ര ദ്വന്ദ്വശോ യദി മന്യസേ ।
യുദ്ധാര്ഥിനോ വയം പ്രാപ്താ രാജന്യാ നാന്യകാങ്ക്ഷിണഃ ॥ ൨൮ ॥
അസൌ വൃകോദരഃ പാര്ഥസ്തസ്യ ഭ്രാതാര്ജുനോ ഹ്യയമ് ।
അനയോര്മാതുലേയം മാം കൃഷ്ണം ജാനീഹി തേ രിപുമ് ॥ ൨൯ ॥
അനയോര്മാതുലേയം മാം കൃഷ്ണം ജാനീഹി തേ രിപുമ് ॥ ൨൯ ॥
ഏവമാവേദിതോ രാജാ ജഹാസോച്ചൈഃ സ്മ മാഗധഃ ।
ആഹ ചാമര്ഷിതോ മന്ദാ യുദ്ധം തര്ഹി ദദാമി വഃ ॥ ൩൦ ॥
ആഹ ചാമര്ഷിതോ മന്ദാ യുദ്ധം തര്ഹി ദദാമി വഃ ॥ ൩൦ ॥
ന ത്വയാ ഭീരുണാ യോത്സ്യേ യുധി വിക്ലവതേജസാ ।
മഥുരാം സ്വപുരീം ത്യക്ത്വാ സമുദ്രം ശരണം ഗതഃ ॥ ൩൧ ॥
മഥുരാം സ്വപുരീം ത്യക്ത്വാ സമുദ്രം ശരണം ഗതഃ ॥ ൩൧ ॥
അയം തു വയസാതുല്യോ നാതിസത്ത്വോ ന മേ സമഃ ।
അര്ജുനോ ന ഭവേദ് യോദ്ധാ ഭീമസ്തുല്യബലോ മമ ॥ ൩൨ ॥
അര്ജുനോ ന ഭവേദ് യോദ്ധാ ഭീമസ്തുല്യബലോ മമ ॥ ൩൨ ॥
ഇത്യുക്ത്വാ ഭീമസേനായ പ്രാദായ മഹതീം ഗദാമ് ।
ദ്വിതീയാം സ്വയമാദായ നിര്ജഗാമ പുരാദ് ബഹിഃ ॥ ൩൩ ॥
ദ്വിതീയാം സ്വയമാദായ നിര്ജഗാമ പുരാദ് ബഹിഃ ॥ ൩൩ ॥
തതഃ സമേഖലേ വീരൌ സംയുക്താവിതരേതരമ് ।
ജഘ്നതുര്വജ്രകല്പാഭ്യാം ഗദാഭ്യാം രണദുര്മദൌ ॥ ൩൪ ॥
ജഘ്നതുര്വജ്രകല്പാഭ്യാം ഗദാഭ്യാം രണദുര്മദൌ ॥ ൩൪ ॥
മണ്ഡലാനി വിചിത്രാണി സവ്യം ദക്ഷിണമേവ ച ।
ചരതോഃ ശുശുഭേ യുദ്ധം നടയോരിവ രങ്ഗിണോഃ ॥ ൩൫ ॥
ചരതോഃ ശുശുഭേ യുദ്ധം നടയോരിവ രങ്ഗിണോഃ ॥ ൩൫ ॥
തതശ്ചടചടാശബ്ദോ വജ്രനിഷ്പേസസന്നിഭഃ ।
ഗദയോഃ ക്ഷിപ്തയോ രാജന്ദന്തയോരിവ ദന്തിനോഃ ॥ ൩൬ ॥
ഗദയോഃ ക്ഷിപ്തയോ രാജന്ദന്തയോരിവ ദന്തിനോഃ ॥ ൩൬ ॥
തേ വൈ ഗദേ ഭുജജവേന നിപാത്യമാനേ
അന്യോന്യതോംഽസകടിപാദകരോരുജത്രുമ് ।
ചൂര്ണീബഭൂവതുരുപേത്യ യഥാര്കശാഖേ
സംയുധ്യതോര്ദ്വിരദയോരിവ ദീപ്തമന്വ്യോഃ ॥ ൩൭ ॥
അന്യോന്യതോംഽസകടിപാദകരോരുജത്രുമ് ।
ചൂര്ണീബഭൂവതുരുപേത്യ യഥാര്കശാഖേ
സംയുധ്യതോര്ദ്വിരദയോരിവ ദീപ്തമന്വ്യോഃ ॥ ൩൭ ॥
ഇത്ഥം തയോഃ പ്രഹതയോര്ഗദയോര്നൃവീരൌ
ക്രുദ്ധൌ സ്വമുഷ്ടിഭിരയഃസ്പരശൈരപിഷ്ടാമ് ।
ശബ്ദസ്തയോഃ പ്രഹരതോരിഭയോരിവാസീ-
ന്നിര്ഘാതവജ്രപരുഷസ്തലതാഡനോത്ഥഃ ॥ ൩൮ ॥
ക്രുദ്ധൌ സ്വമുഷ്ടിഭിരയഃസ്പരശൈരപിഷ്ടാമ് ।
ശബ്ദസ്തയോഃ പ്രഹരതോരിഭയോരിവാസീ-
ന്നിര്ഘാതവജ്രപരുഷസ്തലതാഡനോത്ഥഃ ॥ ൩൮ ॥
തയോരേവം പ്രഹരതോഃ സമശിക്ഷാബലൌജസോഃ ।
നിര്വിശേഷമഭൂദ് യുദ്ധമക്ഷീണജവയോര്നൃപ ॥ ൩൯ ॥
നിര്വിശേഷമഭൂദ് യുദ്ധമക്ഷീണജവയോര്നൃപ ॥ ൩൯ ॥
ശത്രോര്ജന്മമൃതീ വിദ്വാഞ്ജീവിതം ച ജരാകൃതമ് ।
പാര്ഥമാപ്യായയന് സ്വേന തേജസാചിന്തയദ്ധരിഃ ॥ ൪൦ ॥
പാര്ഥമാപ്യായയന് സ്വേന തേജസാചിന്തയദ്ധരിഃ ॥ ൪൦ ॥
സഞ്ചിന്ത്യാരിവധോപായം ഭീമസ്യാമോഘദര്ശനഃ ।
ദര്ശയാമാസ വിടപം പാടയന്നിവ സംജ്ഞയാ ॥ ൪൧ ॥
ദര്ശയാമാസ വിടപം പാടയന്നിവ സംജ്ഞയാ ॥ ൪൧ ॥
തദ് വിജ്ഞായ മഹാസത്ത്വോ ഭീമഃ പ്രഹരതാം വരഃ ।
ഗൃഹീത്വാ പാദയോഃ ശത്രും പാതയാമാസ ഭൂതലേ ॥ ൪൨ ॥
ഗൃഹീത്വാ പാദയോഃ ശത്രും പാതയാമാസ ഭൂതലേ ॥ ൪൨ ॥
ഏകം പാദം പദാക്രമ്യ ദോര്ഭ്യാമന്യം പ്രഗൃഹ്യ സഃ ।
ഗുദതഃ പാടയാമാസ ശാഖമിവ മഹാഗജഃ ॥ ൪൩ ॥
ഗുദതഃ പാടയാമാസ ശാഖമിവ മഹാഗജഃ ॥ ൪൩ ॥
ഏകപാദോരുവൃഷണകടിപൃഷ്ഠസ്തനാംസകേ ।
ഏകബാഹ്വക്ഷിഭ്രൂകര്ണേ ശകലേ ദദൃശുഃ പ്രജാഃ ॥ ൪൪ ॥
ഏകബാഹ്വക്ഷിഭ്രൂകര്ണേ ശകലേ ദദൃശുഃ പ്രജാഃ ॥ ൪൪ ॥
ഹാഹാകാരോ മഹാനാസീന്നിഹതേ മഗധേശ്വരേ ।
പൂജയാമാസതുര്ഭീമം പരിരഭ്യ ജയാച്യുതൌ ॥ ൪൫ ॥
പൂജയാമാസതുര്ഭീമം പരിരഭ്യ ജയാച്യുതൌ ॥ ൪൫ ॥
സഹദേവം തത്തനയം ഭഗവാന് ഭൂതഭാവനഃ ।
അഭ്യഷിഞ്ചദമേയാത്മാ മഗധാനാം പതിം പ്രഭുഃ ।
മോചയാമാസ രാജന്യാന്സംരുദ്ധാ മാഗധേന യേ ॥ ൪൬ ॥
അഭ്യഷിഞ്ചദമേയാത്മാ മഗധാനാം പതിം പ്രഭുഃ ।
മോചയാമാസ രാജന്യാന്സംരുദ്ധാ മാഗധേന യേ ॥ ൪൬ ॥