ശ്രീശുക ഉവാച
സ ഉപസ്പൃശ്യ സലിലം ദംശിതോ ധൃതകാര്മുകഃ ।
നയ മാം ദ്യുമതഃ പാര്ശ്വം വീരസ്യേത്യാഹ സാരഥിമ് ॥ ൧ ॥
സ ഉപസ്പൃശ്യ സലിലം ദംശിതോ ധൃതകാര്മുകഃ ।
നയ മാം ദ്യുമതഃ പാര്ശ്വം വീരസ്യേത്യാഹ സാരഥിമ് ॥ ൧ ॥
വിധമന്തം സ്വസൈന്യാനി ദ്യുമന്തം രുക്മിണീസുതഃ ।
പ്രതിഹത്യ പ്രത്യവിധ്യാന്നാരാചൈരഷ്ടഭിഃ സ്മയന് ॥ ൨ ॥
പ്രതിഹത്യ പ്രത്യവിധ്യാന്നാരാചൈരഷ്ടഭിഃ സ്മയന് ॥ ൨ ॥
ചതുര്ഭിശ്ചതുരോ വാഹാന് സൂതമേകേന ചാഹനത് ।
ദ്വാഭ്യം ധനുശ്ച കേതും ച ശരേണാന്യേന വൈ ശിരഃ ॥ ൩ ॥
ദ്വാഭ്യം ധനുശ്ച കേതും ച ശരേണാന്യേന വൈ ശിരഃ ॥ ൩ ॥
ഗദസാത്യകിസാമ്ബാദ്യാ ജഘ്നുഃ സൌഭപതേര്ബലമ് ।
പേതുഃ സമുദ്രേ സൌഭേയാഃ സര്വേ സഞ്ഛിന്നകന്ധരാഃ ॥ ൪ ॥
പേതുഃ സമുദ്രേ സൌഭേയാഃ സര്വേ സഞ്ഛിന്നകന്ധരാഃ ॥ ൪ ॥
ഏവം യദൂനാം ശാല്വാനാം നിഘ്നതാമിതരേതരമ് ।
യുദ്ധം ത്രിനവരാത്രം തദഭൂത്തുമുലമുല്ബണമ് ॥ ൫ ॥
യുദ്ധം ത്രിനവരാത്രം തദഭൂത്തുമുലമുല്ബണമ് ॥ ൫ ॥
ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥം ഗതഃ കൃഷ്ണ ആഹൂതോ ധര്മസൂനുനാ ।
രാജസൂയേഽഥ നിവൃത്തേ ശിശുപാലേ ച സംസ്ഥിതേ ॥ ൬ ॥
രാജസൂയേഽഥ നിവൃത്തേ ശിശുപാലേ ച സംസ്ഥിതേ ॥ ൬ ॥
കുരുവൃദ്ധാനനുജ്ഞാപ്യ മുനീംശ്ച സസുതാം പൃഥാമ് ।
നിമിത്താന്യതിഘോരാണി പശ്യന് ദ്വാരവതീം യയൌ ॥ ൭ ॥
നിമിത്താന്യതിഘോരാണി പശ്യന് ദ്വാരവതീം യയൌ ॥ ൭ ॥
ആഹ ചാഹമിഹായാത ആര്യമിശ്രാഭിസങ്ഗതഃ ।
രാജന്യാശ്ചൈദ്യപക്ഷീയാ നൂനം ഹന്യുഃ പുരീം മമ ॥ ൮ ॥
രാജന്യാശ്ചൈദ്യപക്ഷീയാ നൂനം ഹന്യുഃ പുരീം മമ ॥ ൮ ॥
വീക്ഷ്യ തത് കദനം സ്വാനാം നിരൂപ്യ പുരരക്ഷണമ് ।
സൌഭം ച ശാല്വരാജം ച ദാരുകം പ്രാഹ കേശവഃ ॥ ൯ ॥
സൌഭം ച ശാല്വരാജം ച ദാരുകം പ്രാഹ കേശവഃ ॥ ൯ ॥
രഥം പ്രാപയ മേ സൂത ശാല്വസ്യാന്തികമാശു വൈ ।
സമ്ഭ്രമസ്തേ ന കര്തവ്യോ മായാവീ സൌഭരാഡയമ് ॥ ൧൦ ॥
സമ്ഭ്രമസ്തേ ന കര്തവ്യോ മായാവീ സൌഭരാഡയമ് ॥ ൧൦ ॥
ഇത്യുക്തശ്ചോദയാമാസ രഥമാസ്ഥായ ദാരുകഃ ।
വിശന്തം ദദൃശുഃ സര്വേ സ്വേ പരേ ചാരുണാനുജമ് ॥ ൧൧ ॥
വിശന്തം ദദൃശുഃ സര്വേ സ്വേ പരേ ചാരുണാനുജമ് ॥ ൧൧ ॥
ശാല്വശ്ച കൃഷ്ണമാലോക്യ ഹതപ്രായബലേശ്വരഃ ।
പ്രാഹരത് കൃഷ്ണസൂതായ ശക്തിം ഭീമരവാം മൃധേ ॥ ൧൨ ॥
പ്രാഹരത് കൃഷ്ണസൂതായ ശക്തിം ഭീമരവാം മൃധേ ॥ ൧൨ ॥
താമാപതന്തീം നഭസി മഹോല്കാമിവ രംഹസാ ।
ഭാസയന്തീം ദിശഃ ശൌരിഃ സായകൈഃ ശതധാച്ഛിനത് ॥ ൧൩ ॥
ഭാസയന്തീം ദിശഃ ശൌരിഃ സായകൈഃ ശതധാച്ഛിനത് ॥ ൧൩ ॥
തം ച ഷോഡശഭിര്വിദ്ധ്വാ ബാണൈഃ സൌഭം ച ഖേ ഭ്രമത് ।
അവിധ്യച്ഛരസന്ദോഹൈഃ ഖം സൂര്യ ഇവ രശ്മിഭിഃ ॥ ൧൪ ॥
അവിധ്യച്ഛരസന്ദോഹൈഃ ഖം സൂര്യ ഇവ രശ്മിഭിഃ ॥ ൧൪ ॥
ശാല്വഃ ശൌരേസ്തു ദോഃ സവ്യം സശാര്ങ്ഗം ശാര്ങ്ഗധന്വനഃ ।
ബിഭേദ ന്യപതദ്ധസ്താച്ഛാര്ങ്ഗമാസീത്തദദ്ഭുതമ് ॥ ൧൫ ॥
ബിഭേദ ന്യപതദ്ധസ്താച്ഛാര്ങ്ഗമാസീത്തദദ്ഭുതമ് ॥ ൧൫ ॥
ഹാഹാകാരോ മഹാനാസീദ് ഭൂതാനാം തത്ര പശ്യതാമ് ।
നിനദ്യ സൌഭരാഡുച്ചൈരിദമാഹ ജനാര്ദനമ് ॥ ൧൬ ॥
നിനദ്യ സൌഭരാഡുച്ചൈരിദമാഹ ജനാര്ദനമ് ॥ ൧൬ ॥
യത്ത്വയാ മൂഢ നഃ സഖ്യുര്ഭ്രാതുര്ഭാര്യാ ഹൃതേക്ഷതാമ് ।
പ്രമത്തഃ സ സഭാമധ്യേ ത്വയാ വ്യാപാദിതഃ സഖാ ॥ ൧൭ ॥
പ്രമത്തഃ സ സഭാമധ്യേ ത്വയാ വ്യാപാദിതഃ സഖാ ॥ ൧൭ ॥
തം ത്വാദ്യ നിശിതൈര്ബാണൈരപരാജിതമാനിനമ് ।
നയാമ്യപുനരാവൃത്തിം യദി തിഷ്ഠേര്മമാഗ്രതഃ ॥ ൧൮ ॥
നയാമ്യപുനരാവൃത്തിം യദി തിഷ്ഠേര്മമാഗ്രതഃ ॥ ൧൮ ॥
ശ്രീഭഗവാനുവാച
വൃഥാ ത്വം കത്ഥസേ മന്ദ ന പശ്യസ്യന്തികേഽന്തകമ് ।
പൌരുഷം ദര്ശയന്തി സ്മ ശൂരാ ന ബഹുഭാഷിണഃ ॥ ൧൯ ॥
വൃഥാ ത്വം കത്ഥസേ മന്ദ ന പശ്യസ്യന്തികേഽന്തകമ് ।
പൌരുഷം ദര്ശയന്തി സ്മ ശൂരാ ന ബഹുഭാഷിണഃ ॥ ൧൯ ॥
ഇത്യുക്ത്വാ ഭഗവാഞ്ഛാല്വം ഗദയാ ഭീമവേഗയാ ।
തതാഡ ജത്രൌ സംരബ്ധഃ സ ചകമ്പേ വമന്നസൃക് ॥ ൨൦ ॥
തതാഡ ജത്രൌ സംരബ്ധഃ സ ചകമ്പേ വമന്നസൃക് ॥ ൨൦ ॥
ഗദായാം സന്നിവൃത്തായാം ശാല്വസ്ത്വന്തരധീയത ।
തതോ മുഹൂര്ത ആഗത്യ പുരുഷഃ ശിരസാച്യുതമ് ।
ദേവക്യാ പ്രഹിതോഽസ്മീതി നത്വാ പ്രാഹ വചോ രുദന് ॥ ൨൧ ॥
തതോ മുഹൂര്ത ആഗത്യ പുരുഷഃ ശിരസാച്യുതമ് ।
ദേവക്യാ പ്രഹിതോഽസ്മീതി നത്വാ പ്രാഹ വചോ രുദന് ॥ ൨൧ ॥
കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ മഹാബാഹോ പിതാ തേ പിതൃവത്സല ।
ബദ്ധ്വാപനീതഃ ശാല്വേന സൌനികേന യഥാ പശുഃ ॥ ൨൨ ॥
ബദ്ധ്വാപനീതഃ ശാല്വേന സൌനികേന യഥാ പശുഃ ॥ ൨൨ ॥
നിശമ്യ വിപ്രിയം കൃഷ്ണോ മാനുഷീം പ്രകൃതിം ഗതഃ ।
വിമനസ്കോ ഘൃണീ സ്നേഹാദ് ബഭാഷേ പ്രാകൃതോ യഥാ ॥ ൨൩ ॥
വിമനസ്കോ ഘൃണീ സ്നേഹാദ് ബഭാഷേ പ്രാകൃതോ യഥാ ॥ ൨൩ ॥
കഥം രാമമസമ്ഭ്രാന്തം ജിത്വാജേയം സുരാസുരൈഃ ।
ശാല്വേനാല്പീയസാ നീതഃ പിതാ മേ ബലവാന് വിധിഃ ॥ ൨൪ ॥
ശാല്വേനാല്പീയസാ നീതഃ പിതാ മേ ബലവാന് വിധിഃ ॥ ൨൪ ॥
ഇതി ബ്രുവാണേ ഗോവിന്ദേ സൌഭരാട് പ്രത്യുപസ്ഥിതഃ ।
വസുദേവമിവാനീയ കൃഷ്ണം ചേദമുവാച സഃ ॥ ൨൫ ॥
വസുദേവമിവാനീയ കൃഷ്ണം ചേദമുവാച സഃ ॥ ൨൫ ॥
ഏഷ തേ ജനിതാ താതോ യദര്ഥമിഹ ജീവസി ।
വധിഷ്യേ വീക്ഷതസ്തേഽമുമീശശ്ചേത് പാഹി ബാലിശ ॥ ൨൬ ॥
വധിഷ്യേ വീക്ഷതസ്തേഽമുമീശശ്ചേത് പാഹി ബാലിശ ॥ ൨൬ ॥
ഏവം നിര്ഭര്ത്സ്യ മായാവീ ഖഡ്ഗേനാനകദുന്ദുഭേഃ ।
ഉത്കൃത്യ ശിര ആദായ ഖസ്ഥം സൌഭം സമാവിശത് ॥ ൨൭ ॥
ഉത്കൃത്യ ശിര ആദായ ഖസ്ഥം സൌഭം സമാവിശത് ॥ ൨൭ ॥
തതോ മുഹൂര്തം പ്രകൃതാവുപപ്ലുതഃ
സ്വബോധ ആസ്തേ സ്വജനാനുഷങ്ഗതഃ ।
മഹാനുഭാവസ്തദബുധ്യദാസുരീം
മായാം സ ശാല്വപ്രസൃതാം മയോദിതാമ് ॥ ൨൮ ॥
സ്വബോധ ആസ്തേ സ്വജനാനുഷങ്ഗതഃ ।
മഹാനുഭാവസ്തദബുധ്യദാസുരീം
മായാം സ ശാല്വപ്രസൃതാം മയോദിതാമ് ॥ ൨൮ ॥
ന തത്ര ദൂതം ന പിതുഃ കലേവരം
പ്രബുദ്ധ ആജൌ സമപശ്യദച്യുതഃ ।
സ്വാപ്നം യഥാ ചാമ്ബരചാരിണം രിപും
സൌഭസ്ഥമാലോക്യ നിഹന്തുമുദ്യതഃ ॥ ൨൯ ॥
പ്രബുദ്ധ ആജൌ സമപശ്യദച്യുതഃ ।
സ്വാപ്നം യഥാ ചാമ്ബരചാരിണം രിപും
സൌഭസ്ഥമാലോക്യ നിഹന്തുമുദ്യതഃ ॥ ൨൯ ॥
ഏവം വദന്തി രാജര്ഷേ ഋഷയഃ കേ ച നാന്വിതാഃ ।
യത് സ്വവാചോ വിരുധ്യേത നൂനം തേ ന സ്മരന്ത്യുത ॥ ൩൦ ॥
യത് സ്വവാചോ വിരുധ്യേത നൂനം തേ ന സ്മരന്ത്യുത ॥ ൩൦ ॥
ക്വ ശോകമോഹൌ സ്നേഹോ വാ ഭയം വാ യേഽജ്ഞസമ്ഭവാഃ ।
ക്വ ചാഖണ്ഡിതവിജ്ഞാനജ്ഞാനൈശ്വര്യസ്ത്വഖണ്ഡിതഃ ॥ ൩൧ ॥
ക്വ ചാഖണ്ഡിതവിജ്ഞാനജ്ഞാനൈശ്വര്യസ്ത്വഖണ്ഡിതഃ ॥ ൩൧ ॥
യത്പാദസേവോര്ജിതയാത്മവിദ്യയാ
ഹിന്വന്ത്യനാദ്യാത്മവിപര്യയഗ്രഹമ് ।
ലഭന്ത ആത്മീയമനന്തമൈശ്വരം
കുതോ നു മോഹഃ പരമസ്യ സദ്ഗതേഃ ॥ ൩൨ ॥
ഹിന്വന്ത്യനാദ്യാത്മവിപര്യയഗ്രഹമ് ।
ലഭന്ത ആത്മീയമനന്തമൈശ്വരം
കുതോ നു മോഹഃ പരമസ്യ സദ്ഗതേഃ ॥ ൩൨ ॥
തം ശസ്ത്രപൂഗൈഃ പ്രഹരന്തമോജസാ
ശാല്വം ശരൈഃ ശൌരിരമോഘവിക്രമഃ ।
വിദ്ധ്വാച്ഛിനദ് വര്മ ധനുഃ ശിരോമണിം
സൌഭം ച ശത്രോര്ഗദയാ രുരോജ ഹ ॥ ൩൩ ॥
ശാല്വം ശരൈഃ ശൌരിരമോഘവിക്രമഃ ।
വിദ്ധ്വാച്ഛിനദ് വര്മ ധനുഃ ശിരോമണിം
സൌഭം ച ശത്രോര്ഗദയാ രുരോജ ഹ ॥ ൩൩ ॥
തത് കൃഷ്ണഹസ്തേരിതയാ വിചൂര്ണിതം
പപാത തോയേ ഗദയാ സഹസ്രധാ ।
വിസൃജ്യ തദ് ഭൂതലമാസ്ഥിതോ ഗദാ-
മുദ്യമ്യ ശാല്വോഽച്യുതമഭ്യഗാദ്ദ്രുതമ് ॥ ൩൪ ॥
പപാത തോയേ ഗദയാ സഹസ്രധാ ।
വിസൃജ്യ തദ് ഭൂതലമാസ്ഥിതോ ഗദാ-
മുദ്യമ്യ ശാല്വോഽച്യുതമഭ്യഗാദ്ദ്രുതമ് ॥ ൩൪ ॥
ആധാവതഃ സഗദം തസ്യ ബാഹും
ഭല്ലേന ഛിത്ത്വാഥ രഥാങ്ഗമദ്ഭുതമ് ।
വധായ ശാല്വസ്യ ലയാര്കസന്നിഭം
ബിഭ്രദ് ബഭൌ സാര്ക ഇവോദയാചലഃ ॥ ൩൫ ॥
ഭല്ലേന ഛിത്ത്വാഥ രഥാങ്ഗമദ്ഭുതമ് ।
വധായ ശാല്വസ്യ ലയാര്കസന്നിഭം
ബിഭ്രദ് ബഭൌ സാര്ക ഇവോദയാചലഃ ॥ ൩൫ ॥
ജഹാര തേനൈവ ശിരഃ സകുണ്ഡലം
കിരീടയുക്തം പുരുമായിനോ ഹരിഃ ।
വജ്രേണ വൃത്രസ്യ യഥാ പുരന്ദരോ
ബഭൂവ ഹാഹേതി വചസ്തദാ നൃണാമ് ॥ ൩൬ ॥
കിരീടയുക്തം പുരുമായിനോ ഹരിഃ ।
വജ്രേണ വൃത്രസ്യ യഥാ പുരന്ദരോ
ബഭൂവ ഹാഹേതി വചസ്തദാ നൃണാമ് ॥ ൩൬ ॥
തസ്മിന് നിപതിതേ പാപേ സൌഭേ ച ഗദയാ ഹതേ ।
നേദുര്ദുന്ദുഭയോ രാജന് ദിവി ദേവഗണേരിതാഃ ।
സഖീനാമപചിതിം കുര്വന്ദന്തവക്രോ രുഷാഭ്യഗാത് ॥ ൩൭ ॥
നേദുര്ദുന്ദുഭയോ രാജന് ദിവി ദേവഗണേരിതാഃ ।
സഖീനാമപചിതിം കുര്വന്ദന്തവക്രോ രുഷാഭ്യഗാത് ॥ ൩൭ ॥