શ્રીશુક ઉવાચ
શિશુપાલસ્ય શાલ્વસ્ય પૌણ્ડ્રકસ્યાપિ દુર્મતિઃ ।
પરલોકગતાનાં ચ કુર્વન્ પારોક્ષ્યસૌહૃદમ્ ॥ ૧ ॥
શિશુપાલસ્ય શાલ્વસ્ય પૌણ્ડ્રકસ્યાપિ દુર્મતિઃ ।
પરલોકગતાનાં ચ કુર્વન્ પારોક્ષ્યસૌહૃદમ્ ॥ ૧ ॥
એકઃ પદાતિઃ સઙ્ક્રુદ્ધો ગદાપાણિઃ પ્રકમ્પયન્ ।
પદ્ભ્યામિમાં મહારાજ મહાસત્ત્વો વ્યદૃશ્યત ॥ ૨ ॥
પદ્ભ્યામિમાં મહારાજ મહાસત્ત્વો વ્યદૃશ્યત ॥ ૨ ॥
તં તથાયાન્તમાલોક્ય ગદામાદાય સત્વરઃ ।
અવપ્લુત્ય રથાત્ કૃષ્ણઃ સિન્ધું વેલેવ પ્રત્યધાત્ ॥ ૩ ॥
અવપ્લુત્ય રથાત્ કૃષ્ણઃ સિન્ધું વેલેવ પ્રત્યધાત્ ॥ ૩ ॥
ગદામુદ્યમ્ય કારૂષો મુકુન્દં પ્રાહ દુર્મદઃ ।
દિષ્ટ્યા દિષ્ટ્યા ભવાનદ્ય મમ દૃષ્ટિપથં ગતઃ ॥ ૪ ॥
દિષ્ટ્યા દિષ્ટ્યા ભવાનદ્ય મમ દૃષ્ટિપથં ગતઃ ॥ ૪ ॥
ત્વં માતુલેયો નઃ કૃષ્ણ મિત્રધ્રુઙ્માં જિઘાંસસિ ।
અતસ્ત્વાં ગદયા મન્દ હનિષ્યે વજ્રકલ્પયા ॥ ૫ ॥
અતસ્ત્વાં ગદયા મન્દ હનિષ્યે વજ્રકલ્પયા ॥ ૫ ॥
તર્હ્યાનૃણ્યમુપૈમ્યજ્ઞ મિત્રાણાં મિત્રવત્સલઃ ।
બન્ધુરૂપમરિં હત્વા વ્યાધિં દેહચરં યથા ॥ ૬ ॥
બન્ધુરૂપમરિં હત્વા વ્યાધિં દેહચરં યથા ॥ ૬ ॥
એવં રૂક્ષૈસ્તુદન્ વાક્યૈઃ કૃષ્ણં તોત્રૈરિવ દ્વિપમ્ ।
ગદયા તાડયન્મૂર્ધ્નિ સિંહવદ્ વ્યનદચ્ચ સઃ ॥ ૭ ॥
ગદયા તાડયન્મૂર્ધ્નિ સિંહવદ્ વ્યનદચ્ચ સઃ ॥ ૭ ॥
ગદયાભિહતોઽપ્યાજૌ ન ચચાલ યદૂદ્વહઃ ।
કૃષ્ણોઽપિ તમહન્ ગુર્વ્યા કૌમોદક્યા સ્તનાન્તરે ॥ ૮ ॥
કૃષ્ણોઽપિ તમહન્ ગુર્વ્યા કૌમોદક્યા સ્તનાન્તરે ॥ ૮ ॥
ગદાનિર્ભિન્નહૃદય ઉદ્વમન્ રુધિરં મુખાત્ ।
પ્રસાર્ય કેશબાહ્વઙ્ઘ્રીન્ ધરણ્યાં ન્યપતદ્ વ્યસુઃ ॥ ૯ ॥
પ્રસાર્ય કેશબાહ્વઙ્ઘ્રીન્ ધરણ્યાં ન્યપતદ્ વ્યસુઃ ॥ ૯ ॥
તતઃ સૂક્ષ્મતરં જ્યોતિઃ કૃષ્ણમાવિશદદ્ભુતમ્ ।
પશ્યતાં સર્વભૂતાનાં યથા ચૈદ્યવધે નૃપ ॥ ૧૦ ॥
પશ્યતાં સર્વભૂતાનાં યથા ચૈદ્યવધે નૃપ ॥ ૧૦ ॥
વિદૂરથસ્તુ તદ્ભ્રાતા ભ્રાતૃશોકપરિપ્લુતઃ ।
આગચ્છદસિચર્માભ્યામુચ્છ્વસંસ્તજ્જિઘાંસયા ॥ ૧૧ ॥
આગચ્છદસિચર્માભ્યામુચ્છ્વસંસ્તજ્જિઘાંસયા ॥ ૧૧ ॥
તસ્ય ચાપતતઃ કૃષ્ણશ્ચક્રેણ ક્ષુરનેમિના ।
શિરો જહાર રાજેન્દ્ર સકિરીટં સકુણ્ડલમ્ ॥ ૧૨ ॥
શિરો જહાર રાજેન્દ્ર સકિરીટં સકુણ્ડલમ્ ॥ ૧૨ ॥
એવં સૌભં ચ શાલ્વં ચ દન્તવક્રં સહાનુજમ્ ।
હત્વા દુર્વિષહાનન્યૈરીડિતઃ સુરમાનવૈઃ ॥ ૧૩ ॥
હત્વા દુર્વિષહાનન્યૈરીડિતઃ સુરમાનવૈઃ ॥ ૧૩ ॥
મુનિભિઃ સિદ્ધગન્ધર્વૈર્વિદ્યાધરમહોરગૈઃ ।
અપ્સરોભિઃ પિતૃગણૈર્યક્ષૈઃ કિન્નરચારણૈઃ ॥ ૧૪ ॥
અપ્સરોભિઃ પિતૃગણૈર્યક્ષૈઃ કિન્નરચારણૈઃ ॥ ૧૪ ॥
ઉપગીયમાનવિજયઃ કુસુમૈરભિવર્ષિતઃ ।
વૃતશ્ચ વૃષ્ણિપ્રવરૈર્વિવેશાલઙ્કૃતાં પુરીમ્ ॥ ૧૫ ॥
વૃતશ્ચ વૃષ્ણિપ્રવરૈર્વિવેશાલઙ્કૃતાં પુરીમ્ ॥ ૧૫ ॥
એવં યોગેશ્વરઃ કૃષ્ણો ભગવાન્ જગદીશ્વરઃ ।
ઈયતે પશુદૃષ્ટીનાં નિર્જિતો જયતીતિ સઃ ॥ ૧૬ ॥
ઈયતે પશુદૃષ્ટીનાં નિર્જિતો જયતીતિ સઃ ॥ ૧૬ ॥
શ્રુત્વા યુદ્ધોદ્યમં રામઃ કુરૂણાં સહ પાણ્ડવૈઃ ।
તીર્થાભિષેકવ્યાજેન મધ્યસ્થઃ પ્રયયૌ કિલ ॥ ૧૭ ॥
તીર્થાભિષેકવ્યાજેન મધ્યસ્થઃ પ્રયયૌ કિલ ॥ ૧૭ ॥
સ્નાત્વા પ્રભાસે સન્તર્પ્ય દેવર્ષિપિતૃમાનવાન્ ।
સરસ્વતીં પ્રતિસ્રોતં યયૌ બ્રાહ્મણસંવૃતઃ ॥ ૧૮ ॥
સરસ્વતીં પ્રતિસ્રોતં યયૌ બ્રાહ્મણસંવૃતઃ ॥ ૧૮ ॥
પૃથૂદકં બિન્દુસરસ્ત્રિતકૂપં સુદર્શનમ્ ।
વિશાલં બ્રહ્મતીર્થં ચ ચક્રં પ્રાચીં સરસ્વતીમ્ ॥ ૧૯ ॥
વિશાલં બ્રહ્મતીર્થં ચ ચક્રં પ્રાચીં સરસ્વતીમ્ ॥ ૧૯ ॥
યમુનામનુ યાન્યેવ ગઙ્ગામનુ ચ ભારત ।
જગામ નૈમિષં યત્ર ઋષયઃ સત્રમાસતે ॥ ૨૦ ॥
જગામ નૈમિષં યત્ર ઋષયઃ સત્રમાસતે ॥ ૨૦ ॥
તમાગતમભિપ્રેત્ય મુનયો દીર્ઘસત્રિણઃ ।
અભિનન્દ્ય યથાન્યાયં પ્રણમ્યોત્થાય ચાર્ચયન્ ॥ ૨૧ ॥
અભિનન્દ્ય યથાન્યાયં પ્રણમ્યોત્થાય ચાર્ચયન્ ॥ ૨૧ ॥
સોઽર્ચિતઃ સપરીવારઃ કૃતાસનપરિગ્રહઃ ।
રોમહર્ષણમાસીનં મહર્ષેઃ શિષ્યમૈક્ષત ॥ ૨૨ ॥
રોમહર્ષણમાસીનં મહર્ષેઃ શિષ્યમૈક્ષત ॥ ૨૨ ॥
અપ્રત્યુત્થાયિનં સૂતમકૃતપ્રહ્વણાઞ્જલિમ્ ।
અધ્યાસીનં ચ તાન્ વિપ્રાંશ્ચુકોપોદ્વીક્ષ્ય માધવઃ ॥ ૨૩ ॥
અધ્યાસીનં ચ તાન્ વિપ્રાંશ્ચુકોપોદ્વીક્ષ્ય માધવઃ ॥ ૨૩ ॥
યસ્માદસાવિમાન્ વિપ્રાનધ્યાસ્તે પ્રતિલોમજઃ ।
ધર્મપાલાંસ્તથૈવાસ્માન્ વધમર્હતિ દુર્મતિઃ ॥ ૨૪ ॥
ધર્મપાલાંસ્તથૈવાસ્માન્ વધમર્હતિ દુર્મતિઃ ॥ ૨૪ ॥
ઋષેર્ભગવતો ભૂત્વા શિષ્યોઽધીત્ય બહૂનિ ચ ।
સેતિહાસપુરાણાનિ ધર્મશાસ્ત્રાણિ સર્વશઃ ॥ ૨૫ ॥
સેતિહાસપુરાણાનિ ધર્મશાસ્ત્રાણિ સર્વશઃ ॥ ૨૫ ॥
અદાન્તસ્યાવિનીતસ્ય વૃથા પણ્ડિતમાનિનઃ ।
ન ગુણાય ભવન્તિ સ્મ નટસ્યેવાજિતાત્મનઃ ॥ ૨૬ ॥
ન ગુણાય ભવન્તિ સ્મ નટસ્યેવાજિતાત્મનઃ ॥ ૨૬ ॥
એતદર્થો હિ લોકેઽસ્મિન્નવતારો મયા કૃતઃ ।
વધ્યા મે ધર્મધ્વજિનસ્તે હિ પાતકિનોઽધિકાઃ ॥ ૨૭ ॥
વધ્યા મે ધર્મધ્વજિનસ્તે હિ પાતકિનોઽધિકાઃ ॥ ૨૭ ॥
એતાવદુક્ત્વા ભગવાન્ નિવૃત્તોઽસદ્વધાદપિ ।
ભાવિત્વાત્ તં કુશાગ્રેણ કરસ્થેનાહનત્ પ્રભુઃ ॥ ૨૮ ॥
ભાવિત્વાત્ તં કુશાગ્રેણ કરસ્થેનાહનત્ પ્રભુઃ ॥ ૨૮ ॥
હાહેતિ વાદિનઃ સર્વે મુનયઃ ખિન્નમાનસાઃ ।
ઊચુઃ સઙ્કર્ષણં દેવમધર્મસ્તે કૃતઃ પ્રભો ॥ ૨૯ ॥
ઊચુઃ સઙ્કર્ષણં દેવમધર્મસ્તે કૃતઃ પ્રભો ॥ ૨૯ ॥
અસ્ય બ્રહ્માસનં દત્તમસ્માભિર્યદુનન્દન ।
આયુશ્ચાત્માક્લમં તાવદ્ યાવત્ સત્રં સમાપ્યતે ॥ ૩૦ ॥
આયુશ્ચાત્માક્લમં તાવદ્ યાવત્ સત્રં સમાપ્યતે ॥ ૩૦ ॥
અજાનતૈવાચરિતસ્ત્વયા બ્રહ્મવધો યથા ।
યોગેશ્વરસ્ય ભવતો નામ્નાયોઽપિ નિયામકઃ ॥ ૩૧ ॥
યોગેશ્વરસ્ય ભવતો નામ્નાયોઽપિ નિયામકઃ ॥ ૩૧ ॥
યદ્યેતદ્ બ્રહ્મહત્યાયાઃ પાવનં લોકપાવન ।
ચરિષ્યતિ ભવાઁલ્લોકસઙ્ગ્રહોઽનન્યચોદિતઃ ॥ ૩૨ ॥
ચરિષ્યતિ ભવાઁલ્લોકસઙ્ગ્રહોઽનન્યચોદિતઃ ॥ ૩૨ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
ચરિષ્યે વધનિર્વેશં લોકાનુગ્રહકામ્યયા ।
નિયમઃ પ્રથમે કલ્પે યાવાન્ સ તુ વિધીયતામ્ ॥ ૩૩ ॥
ચરિષ્યે વધનિર્વેશં લોકાનુગ્રહકામ્યયા ।
નિયમઃ પ્રથમે કલ્પે યાવાન્ સ તુ વિધીયતામ્ ॥ ૩૩ ॥
દીર્ઘમાયુર્બતૈતસ્ય સત્ત્વમિન્દ્રિયમેવ ચ ।
આશાસિતં યત્તદ્બ્રૂતે સાધયે યોગમાયયા ॥ ૩૪ ॥
આશાસિતં યત્તદ્બ્રૂતે સાધયે યોગમાયયા ॥ ૩૪ ॥
ઋષય ઊચુઃ
અસ્ત્રસ્ય તવ વીર્યસ્ય મૃત્યોરસ્માકમેવ ચ ।
યથા ભવેદ્વચઃ સત્યં તથા રામ વિધીયતામ્ ॥ ૩૫ ॥
અસ્ત્રસ્ય તવ વીર્યસ્ય મૃત્યોરસ્માકમેવ ચ ।
યથા ભવેદ્વચઃ સત્યં તથા રામ વિધીયતામ્ ॥ ૩૫ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
આત્મા વૈ પુત્ર ઉત્પન્ન ઇતિ વેદાનુશાસનમ્ ।
તસ્માદસ્ય ભવેદ્વક્તા આયુરિન્દ્રિયસત્ત્વવાન્ ॥ ૩૬ ॥
આત્મા વૈ પુત્ર ઉત્પન્ન ઇતિ વેદાનુશાસનમ્ ।
તસ્માદસ્ય ભવેદ્વક્તા આયુરિન્દ્રિયસત્ત્વવાન્ ॥ ૩૬ ॥
કિં વઃ કામો મુનિશ્રેષ્ઠા બ્રૂતાહં કરવાણ્યથ ।
અજાનતસ્ત્વપચિતિં યથા મે ચિન્ત્યતાં બુધાઃ ॥ ૩૭ ॥
અજાનતસ્ત્વપચિતિં યથા મે ચિન્ત્યતાં બુધાઃ ॥ ૩૭ ॥
ઋષય ઊચુઃ
ઇલ્વલસ્ય સુતો ઘોરો બલ્વલો નામ દાનવઃ ।
સ દૂષયતિ નઃ સત્રમેત્ય પર્વણિ પર્વણિ ॥ ૩૮ ॥
ઇલ્વલસ્ય સુતો ઘોરો બલ્વલો નામ દાનવઃ ।
સ દૂષયતિ નઃ સત્રમેત્ય પર્વણિ પર્વણિ ॥ ૩૮ ॥
તં પાપં જહિ દાશાર્હ તન્નઃ શુશ્રૂષણં પરમ્ ।
પૂયશોણિતવિન્ મૂત્રસુરામાંસાભિવર્ષિણમ્ ॥ ૩૯ ॥
પૂયશોણિતવિન્ મૂત્રસુરામાંસાભિવર્ષિણમ્ ॥ ૩૯ ॥
તતશ્ચ ભારતં વર્ષં પરીત્ય સુસમાહિતઃ ।
ચરિત્વા દ્વાદશ માસાંસ્તીર્થસ્નાયી વિશુધ્યસિ ॥ ૪૦ ॥
ચરિત્વા દ્વાદશ માસાંસ્તીર્થસ્નાયી વિશુધ્યસિ ॥ ૪૦ ॥