ശ്രീശുക ഉവാച
ശിശുപാലസ്യ ശാല്വസ്യ പൌണ്ഡ്രകസ്യാപി ദുര്മതിഃ ।
പരലോകഗതാനാം ച കുര്വന് പാരോക്ഷ്യസൌഹൃദമ് ॥ ൧ ॥
ശിശുപാലസ്യ ശാല്വസ്യ പൌണ്ഡ്രകസ്യാപി ദുര്മതിഃ ।
പരലോകഗതാനാം ച കുര്വന് പാരോക്ഷ്യസൌഹൃദമ് ॥ ൧ ॥
ഏകഃ പദാതിഃ സങ്ക്രുദ്ധോ ഗദാപാണിഃ പ്രകമ്പയന് ।
പദ്ഭ്യാമിമാം മഹാരാജ മഹാസത്ത്വോ വ്യദൃശ്യത ॥ ൨ ॥
പദ്ഭ്യാമിമാം മഹാരാജ മഹാസത്ത്വോ വ്യദൃശ്യത ॥ ൨ ॥
തം തഥായാന്തമാലോക്യ ഗദാമാദായ സത്വരഃ ।
അവപ്ലുത്യ രഥാത് കൃഷ്ണഃ സിന്ധും വേലേവ പ്രത്യധാത് ॥ ൩ ॥
അവപ്ലുത്യ രഥാത് കൃഷ്ണഃ സിന്ധും വേലേവ പ്രത്യധാത് ॥ ൩ ॥
ഗദാമുദ്യമ്യ കാരൂഷോ മുകുന്ദം പ്രാഹ ദുര്മദഃ ।
ദിഷ്ട്യാ ദിഷ്ട്യാ ഭവാനദ്യ മമ ദൃഷ്ടിപഥം ഗതഃ ॥ ൪ ॥
ദിഷ്ട്യാ ദിഷ്ട്യാ ഭവാനദ്യ മമ ദൃഷ്ടിപഥം ഗതഃ ॥ ൪ ॥
ത്വം മാതുലേയോ നഃ കൃഷ്ണ മിത്രധ്രുങ്മാം ജിഘാംസസി ।
അതസ്ത്വാം ഗദയാ മന്ദ ഹനിഷ്യേ വജ്രകല്പയാ ॥ ൫ ॥
അതസ്ത്വാം ഗദയാ മന്ദ ഹനിഷ്യേ വജ്രകല്പയാ ॥ ൫ ॥
തര്ഹ്യാനൃണ്യമുപൈമ്യജ്ഞ മിത്രാണാം മിത്രവത്സലഃ ।
ബന്ധുരൂപമരിം ഹത്വാ വ്യാധിം ദേഹചരം യഥാ ॥ ൬ ॥
ബന്ധുരൂപമരിം ഹത്വാ വ്യാധിം ദേഹചരം യഥാ ॥ ൬ ॥
ഏവം രൂക്ഷൈസ്തുദന് വാക്യൈഃ കൃഷ്ണം തോത്രൈരിവ ദ്വിപമ് ।
ഗദയാ താഡയന്മൂര്ധ്നി സിംഹവദ് വ്യനദച്ച സഃ ॥ ൭ ॥
ഗദയാ താഡയന്മൂര്ധ്നി സിംഹവദ് വ്യനദച്ച സഃ ॥ ൭ ॥
ഗദയാഭിഹതോഽപ്യാജൌ ന ചചാല യദൂദ്വഹഃ ।
കൃഷ്ണോഽപി തമഹന് ഗുര്വ്യാ കൌമോദക്യാ സ്തനാന്തരേ ॥ ൮ ॥
കൃഷ്ണോഽപി തമഹന് ഗുര്വ്യാ കൌമോദക്യാ സ്തനാന്തരേ ॥ ൮ ॥
ഗദാനിര്ഭിന്നഹൃദയ ഉദ്വമന് രുധിരം മുഖാത് ।
പ്രസാര്യ കേശബാഹ്വങ്ഘ്രീന് ധരണ്യാം ന്യപതദ് വ്യസുഃ ॥ ൯ ॥
പ്രസാര്യ കേശബാഹ്വങ്ഘ്രീന് ധരണ്യാം ന്യപതദ് വ്യസുഃ ॥ ൯ ॥
തതഃ സൂക്ഷ്മതരം ജ്യോതിഃ കൃഷ്ണമാവിശദദ്ഭുതമ് ।
പശ്യതാം സര്വഭൂതാനാം യഥാ ചൈദ്യവധേ നൃപ ॥ ൧൦ ॥
പശ്യതാം സര്വഭൂതാനാം യഥാ ചൈദ്യവധേ നൃപ ॥ ൧൦ ॥
വിദൂരഥസ്തു തദ്ഭ്രാതാ ഭ്രാതൃശോകപരിപ്ലുതഃ ।
ആഗച്ഛദസിചര്മാഭ്യാമുച്ഛ്വസംസ്തജ്ജിഘാംസയാ ॥ ൧൧ ॥
ആഗച്ഛദസിചര്മാഭ്യാമുച്ഛ്വസംസ്തജ്ജിഘാംസയാ ॥ ൧൧ ॥
തസ്യ ചാപതതഃ കൃഷ്ണശ്ചക്രേണ ക്ഷുരനേമിനാ ।
ശിരോ ജഹാര രാജേന്ദ്ര സകിരീടം സകുണ്ഡലമ് ॥ ൧൨ ॥
ശിരോ ജഹാര രാജേന്ദ്ര സകിരീടം സകുണ്ഡലമ് ॥ ൧൨ ॥
ഏവം സൌഭം ച ശാല്വം ച ദന്തവക്രം സഹാനുജമ് ।
ഹത്വാ ദുര്വിഷഹാനന്യൈരീഡിതഃ സുരമാനവൈഃ ॥ ൧൩ ॥
ഹത്വാ ദുര്വിഷഹാനന്യൈരീഡിതഃ സുരമാനവൈഃ ॥ ൧൩ ॥
മുനിഭിഃ സിദ്ധഗന്ധര്വൈര്വിദ്യാധരമഹോരഗൈഃ ।
അപ്സരോഭിഃ പിതൃഗണൈര്യക്ഷൈഃ കിന്നരചാരണൈഃ ॥ ൧൪ ॥
അപ്സരോഭിഃ പിതൃഗണൈര്യക്ഷൈഃ കിന്നരചാരണൈഃ ॥ ൧൪ ॥
ഉപഗീയമാനവിജയഃ കുസുമൈരഭിവര്ഷിതഃ ।
വൃതശ്ച വൃഷ്ണിപ്രവരൈര്വിവേശാലങ്കൃതാം പുരീമ് ॥ ൧൫ ॥
വൃതശ്ച വൃഷ്ണിപ്രവരൈര്വിവേശാലങ്കൃതാം പുരീമ് ॥ ൧൫ ॥
ഏവം യോഗേശ്വരഃ കൃഷ്ണോ ഭഗവാന് ജഗദീശ്വരഃ ।
ഈയതേ പശുദൃഷ്ടീനാം നിര്ജിതോ ജയതീതി സഃ ॥ ൧൬ ॥
ഈയതേ പശുദൃഷ്ടീനാം നിര്ജിതോ ജയതീതി സഃ ॥ ൧൬ ॥
ശ്രുത്വാ യുദ്ധോദ്യമം രാമഃ കുരൂണാം സഹ പാണ്ഡവൈഃ ।
തീര്ഥാഭിഷേകവ്യാജേന മധ്യസ്ഥഃ പ്രയയൌ കില ॥ ൧൭ ॥
തീര്ഥാഭിഷേകവ്യാജേന മധ്യസ്ഥഃ പ്രയയൌ കില ॥ ൧൭ ॥
സ്നാത്വാ പ്രഭാസേ സന്തര്പ്യ ദേവര്ഷിപിതൃമാനവാന് ।
സരസ്വതീം പ്രതിസ്രോതം യയൌ ബ്രാഹ്മണസംവൃതഃ ॥ ൧൮ ॥
സരസ്വതീം പ്രതിസ്രോതം യയൌ ബ്രാഹ്മണസംവൃതഃ ॥ ൧൮ ॥
പൃഥൂദകം ബിന്ദുസരസ്ത്രിതകൂപം സുദര്ശനമ് ।
വിശാലം ബ്രഹ്മതീര്ഥം ച ചക്രം പ്രാചീം സരസ്വതീമ് ॥ ൧൯ ॥
വിശാലം ബ്രഹ്മതീര്ഥം ച ചക്രം പ്രാചീം സരസ്വതീമ് ॥ ൧൯ ॥
യമുനാമനു യാന്യേവ ഗങ്ഗാമനു ച ഭാരത ।
ജഗാമ നൈമിഷം യത്ര ഋഷയഃ സത്രമാസതേ ॥ ൨൦ ॥
ജഗാമ നൈമിഷം യത്ര ഋഷയഃ സത്രമാസതേ ॥ ൨൦ ॥
തമാഗതമഭിപ്രേത്യ മുനയോ ദീര്ഘസത്രിണഃ ।
അഭിനന്ദ്യ യഥാന്യായം പ്രണമ്യോത്ഥായ ചാര്ചയന് ॥ ൨൧ ॥
അഭിനന്ദ്യ യഥാന്യായം പ്രണമ്യോത്ഥായ ചാര്ചയന് ॥ ൨൧ ॥
സോഽര്ചിതഃ സപരീവാരഃ കൃതാസനപരിഗ്രഹഃ ।
രോമഹര്ഷണമാസീനം മഹര്ഷേഃ ശിഷ്യമൈക്ഷത ॥ ൨൨ ॥
രോമഹര്ഷണമാസീനം മഹര്ഷേഃ ശിഷ്യമൈക്ഷത ॥ ൨൨ ॥
അപ്രത്യുത്ഥായിനം സൂതമകൃതപ്രഹ്വണാഞ്ജലിമ് ।
അധ്യാസീനം ച താന് വിപ്രാംശ്ചുകോപോദ്വീക്ഷ്യ മാധവഃ ॥ ൨൩ ॥
അധ്യാസീനം ച താന് വിപ്രാംശ്ചുകോപോദ്വീക്ഷ്യ മാധവഃ ॥ ൨൩ ॥
യസ്മാദസാവിമാന് വിപ്രാനധ്യാസ്തേ പ്രതിലോമജഃ ।
ധര്മപാലാംസ്തഥൈവാസ്മാന് വധമര്ഹതി ദുര്മതിഃ ॥ ൨൪ ॥
ധര്മപാലാംസ്തഥൈവാസ്മാന് വധമര്ഹതി ദുര്മതിഃ ॥ ൨൪ ॥
ഋഷേര്ഭഗവതോ ഭൂത്വാ ശിഷ്യോഽധീത്യ ബഹൂനി ച ।
സേതിഹാസപുരാണാനി ധര്മശാസ്ത്രാണി സര്വശഃ ॥ ൨൫ ॥
സേതിഹാസപുരാണാനി ധര്മശാസ്ത്രാണി സര്വശഃ ॥ ൨൫ ॥
അദാന്തസ്യാവിനീതസ്യ വൃഥാ പണ്ഡിതമാനിനഃ ।
ന ഗുണായ ഭവന്തി സ്മ നടസ്യേവാജിതാത്മനഃ ॥ ൨൬ ॥
ന ഗുണായ ഭവന്തി സ്മ നടസ്യേവാജിതാത്മനഃ ॥ ൨൬ ॥
ഏതദര്ഥോ ഹി ലോകേഽസ്മിന്നവതാരോ മയാ കൃതഃ ।
വധ്യാ മേ ധര്മധ്വജിനസ്തേ ഹി പാതകിനോഽധികാഃ ॥ ൨൭ ॥
വധ്യാ മേ ധര്മധ്വജിനസ്തേ ഹി പാതകിനോഽധികാഃ ॥ ൨൭ ॥
ഏതാവദുക്ത്വാ ഭഗവാന് നിവൃത്തോഽസദ്വധാദപി ।
ഭാവിത്വാത് തം കുശാഗ്രേണ കരസ്ഥേനാഹനത് പ്രഭുഃ ॥ ൨൮ ॥
ഭാവിത്വാത് തം കുശാഗ്രേണ കരസ്ഥേനാഹനത് പ്രഭുഃ ॥ ൨൮ ॥
ഹാഹേതി വാദിനഃ സര്വേ മുനയഃ ഖിന്നമാനസാഃ ।
ഊചുഃ സങ്കര്ഷണം ദേവമധര്മസ്തേ കൃതഃ പ്രഭോ ॥ ൨൯ ॥
ഊചുഃ സങ്കര്ഷണം ദേവമധര്മസ്തേ കൃതഃ പ്രഭോ ॥ ൨൯ ॥
അസ്യ ബ്രഹ്മാസനം ദത്തമസ്മാഭിര്യദുനന്ദന ।
ആയുശ്ചാത്മാക്ലമം താവദ് യാവത് സത്രം സമാപ്യതേ ॥ ൩൦ ॥
ആയുശ്ചാത്മാക്ലമം താവദ് യാവത് സത്രം സമാപ്യതേ ॥ ൩൦ ॥
അജാനതൈവാചരിതസ്ത്വയാ ബ്രഹ്മവധോ യഥാ ।
യോഗേശ്വരസ്യ ഭവതോ നാമ്നായോഽപി നിയാമകഃ ॥ ൩൧ ॥
യോഗേശ്വരസ്യ ഭവതോ നാമ്നായോഽപി നിയാമകഃ ॥ ൩൧ ॥
യദ്യേതദ് ബ്രഹ്മഹത്യായാഃ പാവനം ലോകപാവന ।
ചരിഷ്യതി ഭവാഁല്ലോകസങ്ഗ്രഹോഽനന്യചോദിതഃ ॥ ൩൨ ॥
ചരിഷ്യതി ഭവാഁല്ലോകസങ്ഗ്രഹോഽനന്യചോദിതഃ ॥ ൩൨ ॥
ശ്രീഭഗവാനുവാച
ചരിഷ്യേ വധനിര്വേശം ലോകാനുഗ്രഹകാമ്യയാ ।
നിയമഃ പ്രഥമേ കല്പേ യാവാന് സ തു വിധീയതാമ് ॥ ൩൩ ॥
ചരിഷ്യേ വധനിര്വേശം ലോകാനുഗ്രഹകാമ്യയാ ।
നിയമഃ പ്രഥമേ കല്പേ യാവാന് സ തു വിധീയതാമ് ॥ ൩൩ ॥
ദീര്ഘമായുര്ബതൈതസ്യ സത്ത്വമിന്ദ്രിയമേവ ച ।
ആശാസിതം യത്തദ്ബ്രൂതേ സാധയേ യോഗമായയാ ॥ ൩൪ ॥
ആശാസിതം യത്തദ്ബ്രൂതേ സാധയേ യോഗമായയാ ॥ ൩൪ ॥
ഋഷയ ഊചുഃ
അസ്ത്രസ്യ തവ വീര്യസ്യ മൃത്യോരസ്മാകമേവ ച ।
യഥാ ഭവേദ്വചഃ സത്യം തഥാ രാമ വിധീയതാമ് ॥ ൩൫ ॥
അസ്ത്രസ്യ തവ വീര്യസ്യ മൃത്യോരസ്മാകമേവ ച ।
യഥാ ഭവേദ്വചഃ സത്യം തഥാ രാമ വിധീയതാമ് ॥ ൩൫ ॥
ശ്രീഭഗവാനുവാച
ആത്മാ വൈ പുത്ര ഉത്പന്ന ഇതി വേദാനുശാസനമ് ।
തസ്മാദസ്യ ഭവേദ്വക്താ ആയുരിന്ദ്രിയസത്ത്വവാന് ॥ ൩൬ ॥
ആത്മാ വൈ പുത്ര ഉത്പന്ന ഇതി വേദാനുശാസനമ് ।
തസ്മാദസ്യ ഭവേദ്വക്താ ആയുരിന്ദ്രിയസത്ത്വവാന് ॥ ൩൬ ॥
കിം വഃ കാമോ മുനിശ്രേഷ്ഠാ ബ്രൂതാഹം കരവാണ്യഥ ।
അജാനതസ്ത്വപചിതിം യഥാ മേ ചിന്ത്യതാം ബുധാഃ ॥ ൩൭ ॥
അജാനതസ്ത്വപചിതിം യഥാ മേ ചിന്ത്യതാം ബുധാഃ ॥ ൩൭ ॥
ഋഷയ ഊചുഃ
ഇല്വലസ്യ സുതോ ഘോരോ ബല്വലോ നാമ ദാനവഃ ।
സ ദൂഷയതി നഃ സത്രമേത്യ പര്വണി പര്വണി ॥ ൩൮ ॥
ഇല്വലസ്യ സുതോ ഘോരോ ബല്വലോ നാമ ദാനവഃ ।
സ ദൂഷയതി നഃ സത്രമേത്യ പര്വണി പര്വണി ॥ ൩൮ ॥
തം പാപം ജഹി ദാശാര്ഹ തന്നഃ ശുശ്രൂഷണം പരമ് ।
പൂയശോണിതവിന് മൂത്രസുരാമാംസാഭിവര്ഷിണമ് ॥ ൩൯ ॥
പൂയശോണിതവിന് മൂത്രസുരാമാംസാഭിവര്ഷിണമ് ॥ ൩൯ ॥
തതശ്ച ഭാരതം വര്ഷം പരീത്യ സുസമാഹിതഃ ।
ചരിത്വാ ദ്വാദശ മാസാംസ്തീര്ഥസ്നായീ വിശുധ്യസി ॥ ൪൦ ॥
ചരിത്വാ ദ്വാദശ മാസാംസ്തീര്ഥസ്നായീ വിശുധ്യസി ॥ ൪൦ ॥