ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଶିଶୁପାଲସ୍ଯ ଶାଲ୍ଵସ୍ଯ ପୌଣ୍ଡ୍ରକସ୍ଯାପି ଦୁର୍ମତିଃ ।
ପରଲୋକଗତାନାଂ ଚ କୁର୍ଵନ୍ ପାରୋକ୍ଷ୍ଯସୌହୃଦମ୍ ॥ ୧ ॥
ଶିଶୁପାଲସ୍ଯ ଶାଲ୍ଵସ୍ଯ ପୌଣ୍ଡ୍ରକସ୍ଯାପି ଦୁର୍ମତିଃ ।
ପରଲୋକଗତାନାଂ ଚ କୁର୍ଵନ୍ ପାରୋକ୍ଷ୍ଯସୌହୃଦମ୍ ॥ ୧ ॥
ଏକଃ ପଦାତିଃ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଗଦାପାଣିଃ ପ୍ରକମ୍ପଯନ୍ ।
ପଦ୍ଭ୍ଯାମିମାଂ ମହାରାଜ ମହାସତ୍ତ୍ଵୋ ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ ॥ ୨ ॥
ପଦ୍ଭ୍ଯାମିମାଂ ମହାରାଜ ମହାସତ୍ତ୍ଵୋ ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ ॥ ୨ ॥
ତଂ ତଥାଯାନ୍ତମାଲୋକ୍ଯ ଗଦାମାଦାଯ ସତ୍ଵରଃ ।
ଅଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ରଥାତ୍ କୃଷ୍ଣଃ ସିନ୍ଧୁଂ ଵେଲେଵ ପ୍ରତ୍ଯଧାତ୍ ॥ ୩ ॥
ଅଵପ୍ଲୁତ୍ଯ ରଥାତ୍ କୃଷ୍ଣଃ ସିନ୍ଧୁଂ ଵେଲେଵ ପ୍ରତ୍ଯଧାତ୍ ॥ ୩ ॥
ଗଦାମୁଦ୍ଯମ୍ଯ କାରୂଷୋ ମୁକୁନ୍ଦଂ ପ୍ରାହ ଦୁର୍ମଦଃ ।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଭଵାନଦ୍ଯ ମମ ଦୃଷ୍ଟିପଥଂ ଗତଃ ॥ ୪ ॥
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ଭଵାନଦ୍ଯ ମମ ଦୃଷ୍ଟିପଥଂ ଗତଃ ॥ ୪ ॥
ତ୍ଵଂ ମାତୁଲେଯୋ ନଃ କୃଷ୍ଣ ମିତ୍ରଧ୍ରୁଙ୍ମାଂ ଜିଘାଂସସି ।
ଅତସ୍ତ୍ଵାଂ ଗଦଯା ମନ୍ଦ ହନିଷ୍ଯେ ଵଜ୍ରକଲ୍ପଯା ॥ ୫ ॥
ଅତସ୍ତ୍ଵାଂ ଗଦଯା ମନ୍ଦ ହନିଷ୍ଯେ ଵଜ୍ରକଲ୍ପଯା ॥ ୫ ॥
ତର୍ହ୍ଯାନୃଣ୍ଯମୁପୈମ୍ଯଜ୍ଞ ମିତ୍ରାଣାଂ ମିତ୍ରଵତ୍ସଲଃ ।
ବନ୍ଧୁରୂପମରିଂ ହତ୍ଵା ଵ୍ଯାଧିଂ ଦେହଚରଂ ଯଥା ॥ ୬ ॥
ବନ୍ଧୁରୂପମରିଂ ହତ୍ଵା ଵ୍ଯାଧିଂ ଦେହଚରଂ ଯଥା ॥ ୬ ॥
ଏଵଂ ରୂକ୍ଷୈସ୍ତୁଦନ୍ ଵାକ୍ଯୈଃ କୃଷ୍ଣଂ ତୋତ୍ରୈରିଵ ଦ୍ଵିପମ୍ ।
ଗଦଯା ତାଡଯନ୍ମୂର୍ଧ୍ନି ସିଂହଵଦ୍ ଵ୍ଯନଦଚ୍ଚ ସଃ ॥ ୭ ॥
ଗଦଯା ତାଡଯନ୍ମୂର୍ଧ୍ନି ସିଂହଵଦ୍ ଵ୍ଯନଦଚ୍ଚ ସଃ ॥ ୭ ॥
ଗଦଯାଭିହତୋଽପ୍ଯାଜୌ ନ ଚଚାଲ ଯଦୂଦ୍ଵହଃ ।
କୃଷ୍ଣୋଽପି ତମହନ୍ ଗୁର୍ଵ୍ଯା କୌମୋଦକ୍ଯା ସ୍ତନାନ୍ତରେ ॥ ୮ ॥
କୃଷ୍ଣୋଽପି ତମହନ୍ ଗୁର୍ଵ୍ଯା କୌମୋଦକ୍ଯା ସ୍ତନାନ୍ତରେ ॥ ୮ ॥
ଗଦାନିର୍ଭିନ୍ନହୃଦଯ ଉଦ୍ଵମନ୍ ରୁଧିରଂ ମୁଖାତ୍ ।
ପ୍ରସାର୍ଯ କେଶବାହ୍ଵଙ୍ଘ୍ରୀନ୍ ଧରଣ୍ଯାଂ ନ୍ଯପତଦ୍ ଵ୍ଯସୁଃ ॥ ୯ ॥
ପ୍ରସାର୍ଯ କେଶବାହ୍ଵଙ୍ଘ୍ରୀନ୍ ଧରଣ୍ଯାଂ ନ୍ଯପତଦ୍ ଵ୍ଯସୁଃ ॥ ୯ ॥
ତତଃ ସୂକ୍ଷ୍ମତରଂ ଜ୍ଯୋତିଃ କୃଷ୍ଣମାଵିଶଦଦ୍ଭୁତମ୍ ।
ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯଥା ଚୈଦ୍ଯଵଧେ ନୃପ ॥ ୧୦ ॥
ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯଥା ଚୈଦ୍ଯଵଧେ ନୃପ ॥ ୧୦ ॥
ଵିଦୂରଥସ୍ତୁ ତଦ୍ଭ୍ରାତା ଭ୍ରାତୃଶୋକପରିପ୍ଲୁତଃ ।
ଆଗଚ୍ଛଦସିଚର୍ମାଭ୍ଯାମୁଚ୍ଛ୍ଵସଂସ୍ତଜ୍ଜିଘାଂସଯା ॥ ୧୧ ॥
ଆଗଚ୍ଛଦସିଚର୍ମାଭ୍ଯାମୁଚ୍ଛ୍ଵସଂସ୍ତଜ୍ଜିଘାଂସଯା ॥ ୧୧ ॥
ତସ୍ଯ ଚାପତତଃ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚକ୍ରେଣ କ୍ଷୁରନେମିନା ।
ଶିରୋ ଜହାର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସକିରୀଟଂ ସକୁଣ୍ଡଲମ୍ ॥ ୧୨ ॥
ଶିରୋ ଜହାର ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସକିରୀଟଂ ସକୁଣ୍ଡଲମ୍ ॥ ୧୨ ॥
ଏଵଂ ସୌଭଂ ଚ ଶାଲ୍ଵଂ ଚ ଦନ୍ତଵକ୍ରଂ ସହାନୁଜମ୍ ।
ହତ୍ଵା ଦୁର୍ଵିଷହାନନ୍ଯୈରୀଡିତଃ ସୁରମାନଵୈଃ ॥ ୧୩ ॥
ହତ୍ଵା ଦୁର୍ଵିଷହାନନ୍ଯୈରୀଡିତଃ ସୁରମାନଵୈଃ ॥ ୧୩ ॥
ମୁନିଭିଃ ସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଵିଦ୍ଯାଧରମହୋରଗୈଃ ।
ଅପ୍ସରୋଭିଃ ପିତୃଗଣୈର୍ଯକ୍ଷୈଃ କିନ୍ନରଚାରଣୈଃ ॥ ୧୪ ॥
ଅପ୍ସରୋଭିଃ ପିତୃଗଣୈର୍ଯକ୍ଷୈଃ କିନ୍ନରଚାରଣୈଃ ॥ ୧୪ ॥
ଉପଗୀଯମାନଵିଜଯଃ କୁସୁମୈରଭିଵର୍ଷିତଃ ।
ଵୃତଶ୍ଚ ଵୃଷ୍ଣିପ୍ରଵରୈର୍ଵିଵେଶାଲଙ୍କୃତାଂ ପୁରୀମ୍ ॥ ୧୫ ॥
ଵୃତଶ୍ଚ ଵୃଷ୍ଣିପ୍ରଵରୈର୍ଵିଵେଶାଲଙ୍କୃତାଂ ପୁରୀମ୍ ॥ ୧୫ ॥
ଏଵଂ ଯୋଗେଶ୍ଵରଃ କୃଷ୍ଣୋ ଭଗଵାନ୍ ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ ।
ଈଯତେ ପଶୁଦୃଷ୍ଟୀନାଂ ନିର୍ଜିତୋ ଜଯତୀତି ସଃ ॥ ୧୬ ॥
ଈଯତେ ପଶୁଦୃଷ୍ଟୀନାଂ ନିର୍ଜିତୋ ଜଯତୀତି ସଃ ॥ ୧୬ ॥
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯୁଦ୍ଧୋଦ୍ଯମଂ ରାମଃ କୁରୂଣାଂ ସହ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ।
ତୀର୍ଥାଭିଷେକଵ୍ଯାଜେନ ମଧ୍ଯସ୍ଥଃ ପ୍ରଯଯୌ କିଲ ॥ ୧୭ ॥
ତୀର୍ଥାଭିଷେକଵ୍ଯାଜେନ ମଧ୍ଯସ୍ଥଃ ପ୍ରଯଯୌ କିଲ ॥ ୧୭ ॥
ସ୍ନାତ୍ଵା ପ୍ରଭାସେ ସନ୍ତର୍ପ୍ଯ ଦେଵର୍ଷିପିତୃମାନଵାନ୍ ।
ସରସ୍ଵତୀଂ ପ୍ରତିସ୍ରୋତଂ ଯଯୌ ବ୍ରାହ୍ମଣସଂଵୃତଃ ॥ ୧୮ ॥
ସରସ୍ଵତୀଂ ପ୍ରତିସ୍ରୋତଂ ଯଯୌ ବ୍ରାହ୍ମଣସଂଵୃତଃ ॥ ୧୮ ॥
ପୃଥୂଦକଂ ବିନ୍ଦୁସରସ୍ତ୍ରିତକୂପଂ ସୁଦର୍ଶନମ୍ ।
ଵିଶାଲଂ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥଂ ଚ ଚକ୍ରଂ ପ୍ରାଚୀଂ ସରସ୍ଵତୀମ୍ ॥ ୧୯ ॥
ଵିଶାଲଂ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥଂ ଚ ଚକ୍ରଂ ପ୍ରାଚୀଂ ସରସ୍ଵତୀମ୍ ॥ ୧୯ ॥
ଯମୁନାମନୁ ଯାନ୍ଯେଵ ଗଙ୍ଗାମନୁ ଚ ଭାରତ ।
ଜଗାମ ନୈମିଷଂ ଯତ୍ର ଋଷଯଃ ସତ୍ରମାସତେ ॥ ୨୦ ॥
ଜଗାମ ନୈମିଷଂ ଯତ୍ର ଋଷଯଃ ସତ୍ରମାସତେ ॥ ୨୦ ॥
ତମାଗତମଭିପ୍ରେତ୍ଯ ମୁନଯୋ ଦୀର୍ଘସତ୍ରିଣଃ ।
ଅଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ପ୍ରଣମ୍ଯୋତ୍ଥାଯ ଚାର୍ଚଯନ୍ ॥ ୨୧ ॥
ଅଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ପ୍ରଣମ୍ଯୋତ୍ଥାଯ ଚାର୍ଚଯନ୍ ॥ ୨୧ ॥
ସୋଽର୍ଚିତଃ ସପରୀଵାରଃ କୃତାସନପରିଗ୍ରହଃ ।
ରୋମହର୍ଷଣମାସୀନଂ ମହର୍ଷେଃ ଶିଷ୍ଯମୈକ୍ଷତ ॥ ୨୨ ॥
ରୋମହର୍ଷଣମାସୀନଂ ମହର୍ଷେଃ ଶିଷ୍ଯମୈକ୍ଷତ ॥ ୨୨ ॥
ଅପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥାଯିନଂ ସୂତମକୃତପ୍ରହ୍ଵଣାଞ୍ଜଲିମ୍ ।
ଅଧ୍ଯାସୀନଂ ଚ ତାନ୍ ଵିପ୍ରାଂଶ୍ଚୁକୋପୋଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମାଧଵଃ ॥ ୨୩ ॥
ଅଧ୍ଯାସୀନଂ ଚ ତାନ୍ ଵିପ୍ରାଂଶ୍ଚୁକୋପୋଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମାଧଵଃ ॥ ୨୩ ॥
ଯସ୍ମାଦସାଵିମାନ୍ ଵିପ୍ରାନଧ୍ଯାସ୍ତେ ପ୍ରତିଲୋମଜଃ ।
ଧର୍ମପାଲାଂସ୍ତଥୈଵାସ୍ମାନ୍ ଵଧମର୍ହତି ଦୁର୍ମତିଃ ॥ ୨୪ ॥
ଧର୍ମପାଲାଂସ୍ତଥୈଵାସ୍ମାନ୍ ଵଧମର୍ହତି ଦୁର୍ମତିଃ ॥ ୨୪ ॥
ଋଷେର୍ଭଗଵତୋ ଭୂତ୍ଵା ଶିଷ୍ଯୋଽଧୀତ୍ଯ ବହୂନି ଚ ।
ସେତିହାସପୁରାଣାନି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସର୍ଵଶଃ ॥ ୨୫ ॥
ସେତିହାସପୁରାଣାନି ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣି ସର୍ଵଶଃ ॥ ୨୫ ॥
ଅଦାନ୍ତସ୍ଯାଵିନୀତସ୍ଯ ଵୃଥା ପଣ୍ଡିତମାନିନଃ ।
ନ ଗୁଣାଯ ଭଵନ୍ତି ସ୍ମ ନଟସ୍ଯେଵାଜିତାତ୍ମନଃ ॥ ୨୬ ॥
ନ ଗୁଣାଯ ଭଵନ୍ତି ସ୍ମ ନଟସ୍ଯେଵାଜିତାତ୍ମନଃ ॥ ୨୬ ॥
ଏତଦର୍ଥୋ ହି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ନଵତାରୋ ମଯା କୃତଃ ।
ଵଧ୍ଯା ମେ ଧର୍ମଧ୍ଵଜିନସ୍ତେ ହି ପାତକିନୋଽଧିକାଃ ॥ ୨୭ ॥
ଵଧ୍ଯା ମେ ଧର୍ମଧ୍ଵଜିନସ୍ତେ ହି ପାତକିନୋଽଧିକାଃ ॥ ୨୭ ॥
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ ନିଵୃତ୍ତୋଽସଦ୍ଵଧାଦପି ।
ଭାଵିତ୍ଵାତ୍ ତଂ କୁଶାଗ୍ରେଣ କରସ୍ଥେନାହନତ୍ ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୨୮ ॥
ଭାଵିତ୍ଵାତ୍ ତଂ କୁଶାଗ୍ରେଣ କରସ୍ଥେନାହନତ୍ ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୨୮ ॥
ହାହେତି ଵାଦିନଃ ସର୍ଵେ ମୁନଯଃ ଖିନ୍ନମାନସାଃ ।
ଊଚୁଃ ସଙ୍କର୍ଷଣଂ ଦେଵମଧର୍ମସ୍ତେ କୃତଃ ପ୍ରଭୋ ॥ ୨୯ ॥
ଊଚୁଃ ସଙ୍କର୍ଷଣଂ ଦେଵମଧର୍ମସ୍ତେ କୃତଃ ପ୍ରଭୋ ॥ ୨୯ ॥
ଅସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାସନଂ ଦତ୍ତମସ୍ମାଭିର୍ଯଦୁନନ୍ଦନ ।
ଆଯୁଶ୍ଚାତ୍ମାକ୍ଲମଂ ତାଵଦ୍ ଯାଵତ୍ ସତ୍ରଂ ସମାପ୍ଯତେ ॥ ୩୦ ॥
ଆଯୁଶ୍ଚାତ୍ମାକ୍ଲମଂ ତାଵଦ୍ ଯାଵତ୍ ସତ୍ରଂ ସମାପ୍ଯତେ ॥ ୩୦ ॥
ଅଜାନତୈଵାଚରିତସ୍ତ୍ଵଯା ବ୍ରହ୍ମଵଧୋ ଯଥା ।
ଯୋଗେଶ୍ଵରସ୍ଯ ଭଵତୋ ନାମ୍ନାଯୋଽପି ନିଯାମକଃ ॥ ୩୧ ॥
ଯୋଗେଶ୍ଵରସ୍ଯ ଭଵତୋ ନାମ୍ନାଯୋଽପି ନିଯାମକଃ ॥ ୩୧ ॥
ଯଦ୍ଯେତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଯାଃ ପାଵନଂ ଲୋକପାଵନ ।
ଚରିଷ୍ଯତି ଭଵାଁଲ୍ଲୋକସଙ୍ଗ୍ରହୋଽନନ୍ଯଚୋଦିତଃ ॥ ୩୨ ॥
ଚରିଷ୍ଯତି ଭଵାଁଲ୍ଲୋକସଙ୍ଗ୍ରହୋଽନନ୍ଯଚୋଦିତଃ ॥ ୩୨ ॥
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ଚରିଷ୍ଯେ ଵଧନିର୍ଵେଶଂ ଲୋକାନୁଗ୍ରହକାମ୍ଯଯା ।
ନିଯମଃ ପ୍ରଥମେ କଲ୍ପେ ଯାଵାନ୍ ସ ତୁ ଵିଧୀଯତାମ୍ ॥ ୩୩ ॥
ଚରିଷ୍ଯେ ଵଧନିର୍ଵେଶଂ ଲୋକାନୁଗ୍ରହକାମ୍ଯଯା ।
ନିଯମଃ ପ୍ରଥମେ କଲ୍ପେ ଯାଵାନ୍ ସ ତୁ ଵିଧୀଯତାମ୍ ॥ ୩୩ ॥
ଦୀର୍ଘମାଯୁର୍ବତୈତସ୍ଯ ସତ୍ତ୍ଵମିନ୍ଦ୍ରିଯମେଵ ଚ ।
ଆଶାସିତଂ ଯତ୍ତଦ୍ବ୍ରୂତେ ସାଧଯେ ଯୋଗମାଯଯା ॥ ୩୪ ॥
ଆଶାସିତଂ ଯତ୍ତଦ୍ବ୍ରୂତେ ସାଧଯେ ଯୋଗମାଯଯା ॥ ୩୪ ॥
ଋଷଯ ଊଚୁଃ
ଅସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ତଵ ଵୀର୍ଯସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୋରସ୍ମାକମେଵ ଚ ।
ଯଥା ଭଵେଦ୍ଵଚଃ ସତ୍ଯଂ ତଥା ରାମ ଵିଧୀଯତାମ୍ ॥ ୩୫ ॥
ଅସ୍ତ୍ରସ୍ଯ ତଵ ଵୀର୍ଯସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୋରସ୍ମାକମେଵ ଚ ।
ଯଥା ଭଵେଦ୍ଵଚଃ ସତ୍ଯଂ ତଥା ରାମ ଵିଧୀଯତାମ୍ ॥ ୩୫ ॥
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ଆତ୍ମା ଵୈ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ଇତି ଵେଦାନୁଶାସନମ୍ ।
ତସ୍ମାଦସ୍ଯ ଭଵେଦ୍ଵକ୍ତା ଆଯୁରିନ୍ଦ୍ରିଯସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍ ॥ ୩୬ ॥
ଆତ୍ମା ଵୈ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ଇତି ଵେଦାନୁଶାସନମ୍ ।
ତସ୍ମାଦସ୍ଯ ଭଵେଦ୍ଵକ୍ତା ଆଯୁରିନ୍ଦ୍ରିଯସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍ ॥ ୩୬ ॥
କିଂ ଵଃ କାମୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ବ୍ରୂତାହଂ କରଵାଣ୍ଯଥ ।
ଅଜାନତସ୍ତ୍ଵପଚିତିଂ ଯଥା ମେ ଚିନ୍ତ୍ଯତାଂ ବୁଧାଃ ॥ ୩୭ ॥
ଅଜାନତସ୍ତ୍ଵପଚିତିଂ ଯଥା ମେ ଚିନ୍ତ୍ଯତାଂ ବୁଧାଃ ॥ ୩୭ ॥
ଋଷଯ ଊଚୁଃ
ଇଲ୍ଵଲସ୍ଯ ସୁତୋ ଘୋରୋ ବଲ୍ଵଲୋ ନାମ ଦାନଵଃ ।
ସ ଦୂଷଯତି ନଃ ସତ୍ରମେତ୍ଯ ପର୍ଵଣି ପର୍ଵଣି ॥ ୩୮ ॥
ଇଲ୍ଵଲସ୍ଯ ସୁତୋ ଘୋରୋ ବଲ୍ଵଲୋ ନାମ ଦାନଵଃ ।
ସ ଦୂଷଯତି ନଃ ସତ୍ରମେତ୍ଯ ପର୍ଵଣି ପର୍ଵଣି ॥ ୩୮ ॥
ତଂ ପାପଂ ଜହି ଦାଶାର୍ହ ତନ୍ନଃ ଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ପରମ୍ ।
ପୂଯଶୋଣିତଵିନ୍ ମୂତ୍ରସୁରାମାଂସାଭିଵର୍ଷିଣମ୍ ॥ ୩୯ ॥
ପୂଯଶୋଣିତଵିନ୍ ମୂତ୍ରସୁରାମାଂସାଭିଵର୍ଷିଣମ୍ ॥ ୩୯ ॥
ତତଶ୍ଚ ଭାରତଂ ଵର୍ଷଂ ପରୀତ୍ଯ ସୁସମାହିତଃ ।
ଚରିତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶ ମାସାଂସ୍ତୀର୍ଥସ୍ନାଯୀ ଵିଶୁଧ୍ଯସି ॥ ୪୦ ॥
ଚରିତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶ ମାସାଂସ୍ତୀର୍ଥସ୍ନାଯୀ ଵିଶୁଧ୍ଯସି ॥ ୪୦ ॥