શ્રીઉદ્ધવ ઉવાચ
વદન્તિ કૃષ્ણ શ્રેયાંસિ બહૂનિ બ્રહ્મવાદિનઃ ।
તેષાં વિકલ્પપ્રાધાન્યમુતાહો એકમુખ્યતા ॥ ૧ ॥
વદન્તિ કૃષ્ણ શ્રેયાંસિ બહૂનિ બ્રહ્મવાદિનઃ ।
તેષાં વિકલ્પપ્રાધાન્યમુતાહો એકમુખ્યતા ॥ ૧ ॥
ભવતોદાહૃતઃ સ્વામિન્ ભક્તિયોગોઽનપેક્ષિતઃ ।
નિરસ્ય સર્વતઃ સઙ્ગં યેન ત્વય્યાવિશેન્મનઃ ॥ ૨ ॥
નિરસ્ય સર્વતઃ સઙ્ગં યેન ત્વય્યાવિશેન્મનઃ ॥ ૨ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
કાલેન નષ્ટા પ્રલયે વાણીયં વેદસંજ્ઞિતા ।
મયાદૌ બ્રહ્મણે પ્રોક્તા ધર્મો યસ્યાં મદાત્મકઃ ॥ ૩ ॥
કાલેન નષ્ટા પ્રલયે વાણીયં વેદસંજ્ઞિતા ।
મયાદૌ બ્રહ્મણે પ્રોક્તા ધર્મો યસ્યાં મદાત્મકઃ ॥ ૩ ॥
તેન પ્રોક્તા સ્વ પુત્રાય મનવે પૂર્વજાય સા ।
તતો ભૃગ્વાદયોઽગૃહ્ણન્ સપ્ત બ્રહ્મમહર્ષયઃ ॥ ૪ ॥
તતો ભૃગ્વાદયોઽગૃહ્ણન્ સપ્ત બ્રહ્મમહર્ષયઃ ॥ ૪ ॥
તેભ્યઃ પિતૃભ્યસ્તત્પુત્રા દેવદાનવગુહ્યકાઃ ।
મનુષ્યાઃ સિદ્ધગન્ધર્વાઃ સવિદ્યાધરચારણાઃ ॥ ૫ ॥
મનુષ્યાઃ સિદ્ધગન્ધર્વાઃ સવિદ્યાધરચારણાઃ ॥ ૫ ॥
કિન્દેવાઃ કિન્નરા નાગા રક્ષઃકિમ્પુરુષાદયઃ ।
બહ્વયસ્તેષાં પ્રકૃતયો રજઃસત્ત્વતમોભુવઃ ॥ ૬ ॥
બહ્વયસ્તેષાં પ્રકૃતયો રજઃસત્ત્વતમોભુવઃ ॥ ૬ ॥
યાભિર્ભૂતાનિ ભિદ્યન્તે ભૂતાનાં પતયસ્તથા ।
યથાપ્રકૃતિ સર્વેષાં ચિત્રા વાચઃ સ્રવન્તિ હિ ॥ ૭ ॥
યથાપ્રકૃતિ સર્વેષાં ચિત્રા વાચઃ સ્રવન્તિ હિ ॥ ૭ ॥
એવં પ્રકૃતિવૈચિત્ર્યાદ્ ભિદ્યન્તે મતયો નૃણામ્ ।
પારમ્પર્યેણ કેષાઞ્ચિત્ પાષણ્ડમતયોઽપરે ॥ ૮ ॥
પારમ્પર્યેણ કેષાઞ્ચિત્ પાષણ્ડમતયોઽપરે ॥ ૮ ॥
મન્માયામોહિતધિયઃ પુરુષાઃ પુરુષર્ષભ ।
શ્રેયો વદન્ત્યનેકાન્તં યથાકર્મ યથારુચિ ॥ ૯ ॥
શ્રેયો વદન્ત્યનેકાન્તં યથાકર્મ યથારુચિ ॥ ૯ ॥
ધર્મમેકે યશશ્ચાન્યે કામં સત્યં દમં શમમ્ ।
અન્યે વદન્તિ સ્વાર્થં વા ઐશ્વર્યં ત્યાગભોજનમ્ ।
કેચિદ્ યજ્ઞં તપો દાનં વ્રતાનિ નિયમાન્ યમાન્ ॥ ૧૦ ॥
અન્યે વદન્તિ સ્વાર્થં વા ઐશ્વર્યં ત્યાગભોજનમ્ ।
કેચિદ્ યજ્ઞં તપો દાનં વ્રતાનિ નિયમાન્ યમાન્ ॥ ૧૦ ॥
આદ્યન્તવન્ત એવૈષાં લોકાઃ કર્મવિનિર્મિતાઃ ।
દુઃખોદર્કાસ્તમોનિષ્ઠાઃ ક્ષુદ્રા મન્દાઃ શુચાર્પિતાઃ ॥ ૧૧ ॥
દુઃખોદર્કાસ્તમોનિષ્ઠાઃ ક્ષુદ્રા મન્દાઃ શુચાર્પિતાઃ ॥ ૧૧ ॥
મય્યર્પિતાત્મનઃ સભ્ય નિરપેક્ષસ્ય સર્વતઃ ।
મયાત્મના સુખં યત્તત્ કુતઃ સ્યાદ્ વિષયાત્મનામ્ ॥ ૧૨ ॥
મયાત્મના સુખં યત્તત્ કુતઃ સ્યાદ્ વિષયાત્મનામ્ ॥ ૧૨ ॥
અકિઞ્ચનસ્ય દાન્તસ્ય શાન્તસ્ય સમચેતસઃ ।
મયા સન્તુષ્ટમનસઃ સર્વાઃ સુખમયા દિશઃ ॥ ૧૩ ॥
મયા સન્તુષ્ટમનસઃ સર્વાઃ સુખમયા દિશઃ ॥ ૧૩ ॥
ન પારમેષ્ઠ્યં ન મહેન્દ્રધિષ્ણ્યં
ન સાર્વભૌમં ન રસાધિપત્યમ્ ।
ન યોગસિદ્ધીરપુનર્ભવં વા
મય્યર્પિતાત્મેચ્છતિ મદ્વિનાન્યત્ ॥ ૧૪ ॥
ન સાર્વભૌમં ન રસાધિપત્યમ્ ।
ન યોગસિદ્ધીરપુનર્ભવં વા
મય્યર્પિતાત્મેચ્છતિ મદ્વિનાન્યત્ ॥ ૧૪ ॥
ન તથા મે પ્રિયતમ આત્મયોનિર્ન શઙ્કરઃ ।
ન ચ સઙ્કર્ષણો ન શ્રીર્નૈવાત્મા ચ યથા ભવાન્ ॥ ૧૫ ॥
ન ચ સઙ્કર્ષણો ન શ્રીર્નૈવાત્મા ચ યથા ભવાન્ ॥ ૧૫ ॥
નિરપેક્ષં મુનિં શાન્તં નિર્વૈરં સમદર્શનમ્ ।
અનુવ્રજામ્યહં નિત્યં પૂયેયેત્યઙ્ઘ્રિરેણુભિઃ ॥ ૧૬ ॥
અનુવ્રજામ્યહં નિત્યં પૂયેયેત્યઙ્ઘ્રિરેણુભિઃ ॥ ૧૬ ॥
નિષ્કિઞ્ચના મય્યનુરક્તચેતસઃ
શાન્તા મહાન્તોઽખિલજીવવત્સલાઃ ।
કામૈરનાલબ્ધધિયો જુષન્તિ તે
યન્નૈરપેક્ષ્યં ન વિદુઃ સુખં મમ ॥ ૧૭ ॥
શાન્તા મહાન્તોઽખિલજીવવત્સલાઃ ।
કામૈરનાલબ્ધધિયો જુષન્તિ તે
યન્નૈરપેક્ષ્યં ન વિદુઃ સુખં મમ ॥ ૧૭ ॥
બાધ્યમાનોઽપિ મદ્ભક્તો વિષયૈરજિતેન્દ્રિયઃ ।
પ્રાયઃ પ્રગલ્ભયા ભક્ત્યા વિષયૈર્નાભિભૂયતે ॥ ૧૮ ॥
પ્રાયઃ પ્રગલ્ભયા ભક્ત્યા વિષયૈર્નાભિભૂયતે ॥ ૧૮ ॥
યથાગ્નિઃ સુસમૃદ્ધાર્ચિઃ કરોત્યેધાંસિ ભસ્મસાત્ ।
તથા મદ્વિષયા ભક્તિરુદ્ધવૈનાંસિ કૃત્સ્નશઃ ॥ ૧૯ ॥
તથા મદ્વિષયા ભક્તિરુદ્ધવૈનાંસિ કૃત્સ્નશઃ ॥ ૧૯ ॥
ન સાધયતિ માં યોગો ન સાઙ્ખ્યં ધર્મ ઉદ્ધવ ।
ન સ્વાધ્યાયસ્તપસ્ત્યાગો યથા ભક્તિર્મમોર્જિતા ॥ ૨૦ ॥
ન સ્વાધ્યાયસ્તપસ્ત્યાગો યથા ભક્તિર્મમોર્જિતા ॥ ૨૦ ॥
ભક્ત્યાહમેકયા ગ્રાહ્યઃ શ્રદ્ધયાત્મા પ્રિયઃ સતામ્ ।
ભક્તિઃ પુનાતિ મન્નિષ્ઠા શ્વપાકાનપિ સમ્ભવાત્ ॥ ૨૧ ॥
ભક્તિઃ પુનાતિ મન્નિષ્ઠા શ્વપાકાનપિ સમ્ભવાત્ ॥ ૨૧ ॥
ધર્મઃ સત્યદયોપેતો વિદ્યા વા તપસાન્વિતા ।
મદ્ભક્ત્યાપેતમાત્માનં ન સમ્યક્ પ્રપુનાતિ હિ ॥ ૨૨ ॥
મદ્ભક્ત્યાપેતમાત્માનં ન સમ્યક્ પ્રપુનાતિ હિ ॥ ૨૨ ॥
કથં વિના રોમહર્ષં દ્રવતા ચેતસા વિના ।
વિનાનન્દાશ્રુકલયા શુધ્યેદ્ ભક્ત્યા વિનાશયઃ ॥ ૨૩ ॥
વિનાનન્દાશ્રુકલયા શુધ્યેદ્ ભક્ત્યા વિનાશયઃ ॥ ૨૩ ॥
વાગ્ ગદ્ગદા દ્રવતે યસ્ય ચિત્તં
રુદત્યભીક્ષ્ણં હસતિ ક્વચિચ્ચ ।
વિલજ્જ ઉદ્ગાયતિ નૃત્યતે ચ
મદ્ભક્તિયુક્તો ભુવનં પુનાતિ ॥ ૨૪ ॥
રુદત્યભીક્ષ્ણં હસતિ ક્વચિચ્ચ ।
વિલજ્જ ઉદ્ગાયતિ નૃત્યતે ચ
મદ્ભક્તિયુક્તો ભુવનં પુનાતિ ॥ ૨૪ ॥
યથાગ્નિના હેમ મલં જહાતિ
ધ્માતં પુનઃ સ્વં ભજતે ચ રૂપમ્ ।
આત્મા ચ કર્માનુશયં વિધૂય
મદ્ભક્તિયોગેન ભજત્યથો મામ્ ॥ ૨૫ ॥
ધ્માતં પુનઃ સ્વં ભજતે ચ રૂપમ્ ।
આત્મા ચ કર્માનુશયં વિધૂય
મદ્ભક્તિયોગેન ભજત્યથો મામ્ ॥ ૨૫ ॥
યથા યથાત્મા પરિમૃજ્યતેઽસૌ
મત્પુણ્યગાથાશ્રવણાભિધાનૈઃ ।
તથા તથા પશ્યતિ વસ્તુ સૂક્ષ્મં
ચક્ષુર્યથૈવાઞ્જનસમ્પ્રયુક્તમ્ ॥ ૨૬ ॥
મત્પુણ્યગાથાશ્રવણાભિધાનૈઃ ।
તથા તથા પશ્યતિ વસ્તુ સૂક્ષ્મં
ચક્ષુર્યથૈવાઞ્જનસમ્પ્રયુક્તમ્ ॥ ૨૬ ॥
વિષયાન્ ધ્યાયતશ્ચિત્તં વિષયેષુ વિષજ્જતે ।
મામનુસ્મરતશ્ચિત્તં મય્યેવ પ્રવિલીયતે ॥ ૨૭ ॥
મામનુસ્મરતશ્ચિત્તં મય્યેવ પ્રવિલીયતે ॥ ૨૭ ॥
તસ્માદસદભિધ્યાનં યથા સ્વપ્નમનોરથમ્ ।
હિત્વા મયિ સમાધત્સ્વ મનો મદ્ભાવભાવિતમ્ ॥ ૨૮ ॥
હિત્વા મયિ સમાધત્સ્વ મનો મદ્ભાવભાવિતમ્ ॥ ૨૮ ॥
સ્ત્રીણાં સ્ત્રીસઙ્ગિનાં સઙ્ગં ત્યક્ત્વા દૂરત આત્મવાન્ ।
ક્ષેમે વિવિક્ત આસીનશ્ચિન્તયેન્મામતન્દ્રિતઃ ॥ ૨૯ ॥
ક્ષેમે વિવિક્ત આસીનશ્ચિન્તયેન્મામતન્દ્રિતઃ ॥ ૨૯ ॥
ન તથાસ્ય ભવેત્ ક્લેશો બન્ધશ્ચાન્યપ્રસઙ્ગતઃ ।
યોષિત્સઙ્ગાદ્ યથા પુંસો યથા તત્સઙ્ગિસઙ્ગતઃ ॥ ૩૦ ॥
યોષિત્સઙ્ગાદ્ યથા પુંસો યથા તત્સઙ્ગિસઙ્ગતઃ ॥ ૩૦ ॥
શ્રીઉદ્ધવ ઉવાચ
યથા ત્વામરવિન્દાક્ષ યાદૃશં વા યદાત્મકમ્ ।
ધ્યાયેન્મુમુક્ષુરેતન્મે ધ્યાનં ત્વં વક્તુમર્હસિ ॥ ૩૧ ॥
યથા ત્વામરવિન્દાક્ષ યાદૃશં વા યદાત્મકમ્ ।
ધ્યાયેન્મુમુક્ષુરેતન્મે ધ્યાનં ત્વં વક્તુમર્હસિ ॥ ૩૧ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
સમ આસન આસીનઃ સમકાયો યથાસુખમ્ ।
હસ્તાવુત્સઙ્ગ આધાય સ્વનાસાગ્રકૃતેક્ષણઃ ॥ ૩૨ ॥
સમ આસન આસીનઃ સમકાયો યથાસુખમ્ ।
હસ્તાવુત્સઙ્ગ આધાય સ્વનાસાગ્રકૃતેક્ષણઃ ॥ ૩૨ ॥
પ્રાણસ્ય શોધયેન્માર્ગં પૂરકુમ્ભકરેચકૈઃ ।
વિપર્યયેણાપિ શનૈરભ્યસેન્નિર્જિતેન્દ્રિયઃ ॥ ૩૩ ॥
વિપર્યયેણાપિ શનૈરભ્યસેન્નિર્જિતેન્દ્રિયઃ ॥ ૩૩ ॥
હૃદ્યવિચ્છિન્નમોઙ્કારં ઘણ્ટાનાદં બિસોર્ણવત્ ।
પ્રાણેનોદીર્ય તત્રાથ પુનઃ સંવેશયેત્ સ્વરમ્ ॥ ૩૪ ॥
પ્રાણેનોદીર્ય તત્રાથ પુનઃ સંવેશયેત્ સ્વરમ્ ॥ ૩૪ ॥
એવં પ્રણવસંયુક્તં પ્રાણમેવ સમભ્યસેત્ ।
દશકૃત્વસ્ત્રિષવણં માસાદર્વાગ્ જિતાનિલઃ ॥ ૩૫ ॥
દશકૃત્વસ્ત્રિષવણં માસાદર્વાગ્ જિતાનિલઃ ॥ ૩૫ ॥
હૃત્પુણ્ડરીકમન્તઃસ્થમૂર્ધ્વનાલમધોમુખમ્ ।
ધ્યાત્વોર્ધ્વમુખમુન્નિદ્રમષ્ટપત્રં સકર્ણિકમ્ ।
કર્ણિકાયાં ન્યસેત્ સૂર્યસોમાગ્નીનુત્તરોત્તરમ્ ॥ ૩૬ ॥
ધ્યાત્વોર્ધ્વમુખમુન્નિદ્રમષ્ટપત્રં સકર્ણિકમ્ ।
કર્ણિકાયાં ન્યસેત્ સૂર્યસોમાગ્નીનુત્તરોત્તરમ્ ॥ ૩૬ ॥
વહ્નિમધ્યે સ્મરેદ્ રૂપં મમૈતદ્ ધ્યાનમઙ્ગલમ્ ।
સમં પ્રશાન્તં સુમુખં દીર્ઘચારુચતુર્ભુજમ્ ॥ ૩૭ ॥
સમં પ્રશાન્તં સુમુખં દીર્ઘચારુચતુર્ભુજમ્ ॥ ૩૭ ॥
સુચારુસુન્દરગ્રીવં સુકપોલં શુચિસ્મિતમ્ ।
સમાનકર્ણવિન્યસ્તસ્ફુરન્મકરકુણ્ડલમ્ ॥ ૩૮ ॥
સમાનકર્ણવિન્યસ્તસ્ફુરન્મકરકુણ્ડલમ્ ॥ ૩૮ ॥
હેમામ્બરં ઘનશ્યામં શ્રીવત્સશ્રીનિકેતનમ્ ।
શઙ્ખચક્રગદાપદ્મવનમાલાવિભૂષિતમ્ ॥ ૩૯ ॥
શઙ્ખચક્રગદાપદ્મવનમાલાવિભૂષિતમ્ ॥ ૩૯ ॥
નૂપુરૈર્વિલસત્પાદં કૌસ્તુભપ્રભયા યુતમ્ ।
દ્યુમત્કિરીટકટકકટિસૂત્રાઙ્ગદાયુતમ્ ॥ ૪૦ ॥
દ્યુમત્કિરીટકટકકટિસૂત્રાઙ્ગદાયુતમ્ ॥ ૪૦ ॥
સર્વાઙ્ગસુન્દરં હૃદ્યં પ્રસાદસુમુખેક્ષણમ્ ।
સુકુમારમભિધ્યાયેત્ સર્વાઙ્ગેષુ મનો દધત્ ॥ ૪૧ ॥
સુકુમારમભિધ્યાયેત્ સર્વાઙ્ગેષુ મનો દધત્ ॥ ૪૧ ॥
ઇન્દ્રિયાણીન્દ્રિયાર્થેભ્યો મનસાકૃષ્ય તન્મનઃ ।
બુદ્ધ્યા સારથિના ધીરઃ પ્રણયેન્મયિ સર્વતઃ ॥ ૪૨ ॥
બુદ્ધ્યા સારથિના ધીરઃ પ્રણયેન્મયિ સર્વતઃ ॥ ૪૨ ॥
તત્ સર્વવ્યાપકં ચિત્તમાકૃષ્યૈકત્ર ધારયેત્ ।
નાન્યાનિ ચિન્તયેદ્ ભૂયઃ સુસ્મિતં ભાવયેન્મુખમ્ ॥ ૪૩ ॥
નાન્યાનિ ચિન્તયેદ્ ભૂયઃ સુસ્મિતં ભાવયેન્મુખમ્ ॥ ૪૩ ॥
તત્ર લબ્ધપદં ચિત્તમાકૃષ્ય વ્યોમ્નિ ધારયેત્ ।
તચ્ચ ત્યક્ત્વા મદારોહો ન કિઞ્ચિદપિ ચિન્તયેત્ ॥ ૪૪ ॥
તચ્ચ ત્યક્ત્વા મદારોહો ન કિઞ્ચિદપિ ચિન્તયેત્ ॥ ૪૪ ॥
એવં સમાહિતમતિર્મામેવાત્માનમાત્મનિ ।
વિચષ્ટે મયિ સર્વાત્મન્ જ્યોતિર્જ્યોતિષિ સંયુતમ્ ॥ ૪૫ ॥
વિચષ્ટે મયિ સર્વાત્મન્ જ્યોતિર્જ્યોતિષિ સંયુતમ્ ॥ ૪૫ ॥
ધ્યાનેનેત્થં સુતીવ્રેણ યુઞ્જતો યોગિનો મનઃ ।
સંયાસ્યત્યાશુ નિર્વાણં દ્રવ્ય જ્ઞાનક્રિયાભ્રમઃ ॥ ૪૬ ॥
સંયાસ્યત્યાશુ નિર્વાણં દ્રવ્ય જ્ઞાનક્રિયાભ્રમઃ ॥ ૪૬ ॥